೧. ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಛಕ್ಕನಿಪಾತೇ ದಿಸ್ವಾನ ಪಾಟಿಹೀರಾನೀತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ, ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಮಹಾಪರಿಸಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ಸಯಮ್ಪಿ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಪಣಿಧಾನಮಕಾಸಿ. ಭಗವಾ ಚಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾಯತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅನಾಗತೇ ಗೋತಮಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಮಹಾಪರಿಸಾನಂ ಅಗ್ಗೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

ಸೋ ತತ್ಥ ಯಾವಜೀವಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇತೋ ದ್ವಾನವುತಿಕಪ್ಪಮತ್ಥಕೇ ಫುಸ್ಸಸ್ಸ ಭಗವತೋ ವೇಮಾತಿಕಕನಿಟ್ಠಭಾತಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಅಞ್ಞೇಪಿಸ್ಸ ದ್ವೇ ಕನಿಟ್ಠಭಾತರೋ ಅಹೇಸುಂ. ತೇ ತಯೋಪಿ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಸಙ್ಘಂ ಪರಮಾಯ ಪೂಜಾಯ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ಭಾತರೋ ಹುತ್ವಾ, ಅನುಕ್ಕಮೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಗೋತ್ತವಸೇನ ತಯೋಪಿ ಕಸ್ಸಪಾ ಏವ ನಾಮ ಜಾತಾ. ತೇ ವಯಪ್ಪತ್ತಾ ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಣ್ಹಿಂಸು. ತೇಸಂ ಜೇಟ್ಠಭಾತಿಕಸ್ಸ ಪಞ್ಚ ಮಾಣವಕಸತಾನಿ ಪರಿವಾರೋ, ಮಜ್ಝಿಮಸ್ಸ ತೀಣಿ, ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ದ್ವೇ. ತೇ ಅತ್ತನೋ ಗನ್ಥೇ ಸಾರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಮೇವ ಅತ್ಥಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ರೋಚೇಸುಂ. ತೇಸು ಜೇಟ್ಠಭಾತಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿವಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಉರುವೇಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಜಾತೋ ಮಹಾಗಙ್ಗಾನದೀವಙ್ಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನದೀಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಜಾತೋ, ಗಯಾಸೀಸೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಗಯಾಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಜಾತೋ.

ಏವಂ ತೇಸು ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಸನ್ತೇಸು ಬಹೂನಂ ದಿವಸಾನಂ ಅಚ್ಚಯೇನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ, ಪಟಿವಿದ್ಧಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ, ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯತ್ಥೇರೇ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಯಸಪ್ಪಮುಖೇ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸ ಸಹಾಯಕೇ ವಿನೇತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿ ಅರಹನ್ತೇ ‘‘ಚರಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಾರಿಕ’’ನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ, ಭದ್ದವಗ್ಗಿಯೇ ವಿನೇತ್ವಾ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವಸನತ್ಥಾಯ ಅಗ್ಯಾಗಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ, ತತ್ಥ ಕತನಾಗದಮನಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಡ್ಢುಡ್ಢಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯೇಹಿ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪಂ ಸಪರಿಸಂ ವಿನೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಇತರೇಪಿ ದ್ವೇ ಭಾತರೋ ಸಪರಿಸಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿಂಸು. ಸಬ್ಬೇವ ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಧರಾ ಅಹೇಸುಂ.

ಸತ್ಥಾ ತಂ ಸಮಣಸಹಸ್ಸಂ ಆದಾಯ ಗಯಾಸೀಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಆದಿತ್ತಪರಿಯಾಯದೇಸನಾಯ ಸಬ್ಬೇ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೫೪.೨೫೧-೨೯೫) –

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋ, ಸಬ್ಬಲೋಕವಿದೂ ಮುನಿ;

ಇತೋ ಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ಕಪ್ಪೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ಚಕ್ಖುಮಾ.

‘‘ಓವಾದಕೋ ವಿಞ್ಞಾಪಕೋ, ತಾರಕೋ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನಂ;

ದೇಸನಾಕುಸಲೋ ಬುದ್ಧೋ, ತಾರೇಸಿ ಜನತಂ ಬಹುಂ.

‘‘ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಕಾರುಣಿಕೋ, ಹಿತೇಸೀ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನಂ;

ಸಮ್ಪತ್ತೇ ತಿತ್ಥಿಯೇ ಸಬ್ಬೇ, ಪಞ್ಚಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಪಿ.

‘‘ಏವಂ ನಿರಾಕುಲಂ ಆಸಿ, ಸುಞ್ಞತಂ ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ ಚ;

ವಿಚಿತ್ತಂ ಅರಹನ್ತೇಹಿ, ವಸೀಭೂತೇಹಿ ತಾದಿಭಿ.

‘‘ರತನಾನಟ್ಠಪಞ್ಞಾಸಂ, ಉಗ್ಗತೋ ಸೋ ಮಹಾಮುನಿ;

ಕಞ್ಚನಗ್ಘಿಯಸಙ್ಕಾಸೋ, ಬಾತ್ತಿಂಸವರಲಕ್ಖಣೋ.

‘‘ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಆಯು ವಿಜ್ಜತಿ ತಾವದೇ;

ತಾವತಾ ತಿಟ್ಠಮಾನೋ ಸೋ, ತಾರೇಸಿ ಜನತಂ ಬಹುಂ.

‘‘ತದಾಹಂ ಹಂಸವತಿಯಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಾಧುಸಮ್ಮತೋ;

ಉಪೇಚ್ಚ ಲೋಕಪಜ್ಜೋತಂ, ಅಸ್ಸೋಸಿಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ.

‘‘ತದಾ ಮಹಾಪರಿಸತಿಂ, ಮಹಾಪರಿಸಸಾವಕಂ;

ಠಪೇನ್ತಂ ಏತದಗ್ಗಮ್ಹಿ, ಸುತ್ವಾನ ಮುದಿತೋ ಅಹಂ.

‘‘ಮಹತಾ ಪರಿವಾರೇನ, ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಮಹಾಜಿನಂ;

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಹಸ್ಸೇನ, ಸಹದಾನಮದಾಸಹಂ.

‘‘ಮಹಾದಾನಂ ದದಿತ್ವಾನ, ಅಭಿವಾದಿಯ ನಾಯಕಂ;

ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ಹಟ್ಠೋ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿಂ.

‘‘ತಯಿ ಸದ್ಧಾಯ ಮೇ ವೀರ, ಅಧಿಕಾರಗುಣೇನ ಚ;

ಪರಿಸಾ ಮಹತೀ ಹೋತು, ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ತಹಿಂ ತಹಿಂ.

‘‘ತದಾ ಅವೋಚ ಪರಿಸಂ, ಗಜಗಜ್ಜಿತಸುಸ್ಸರೋ;

ಕರವೀಕರುತೋ ಸತ್ಥಾ, ಏತಂ ಪಸ್ಸಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ.

‘‘ಹೇಮವಣ್ಣಂ ಮಹಾಬಾಹುಂ, ಕಮಲಾನನಲೋಚನಂ;

ಉದಗ್ಗತನುಜಂ ಹಟ್ಠಂ, ಸದ್ಧವನ್ತಂ ಗುಣೇ ಮಮ.

‘‘ಏಸ ಪತ್ಥಯತೇ ಠಾನಂ, ಸೀಹಘೋಸಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ;

ಅನಾಗತಮ್ಹಿ ಅದ್ಧಾನೇ, ಲಚ್ಛಸೇ ತಂ ಮನೋರಥಂ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಓಕ್ಕಾಕಕುಲಸಮ್ಭವೋ;

ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ದಾಯಾದೋ, ಓರಸೋ ಧಮ್ಮನಿಮ್ಮಿತೋ;

ಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಹೇಸ್ಸತಿ ಸತ್ಥು ಸಾವಕೋ.

‘‘ಇತೋ ದ್ವೇನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ, ಅಹು ಸತ್ಥಾ ಅನುತ್ತರೋ;

ಅನೂಪಮೋ ಅಸದಿಸೋ, ಫುಸ್ಸೋ ಲೋಕಗ್ಗನಾಯಕೋ.

‘‘ಸೋ ಚ ಸಬ್ಬಂ ತಮಂ ಹನ್ತ್ವಾ, ವಿಜಟೇತ್ವಾ ಮಹಾಜಟಂ;

ವಸ್ಸತೇ ಅಮತಂ ವುಟ್ಠಿಂ, ತಪ್ಪಯನ್ತೋ ಸದೇವಕಂ.

‘‘ತದಾ ಹಿ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ, ರಾಜಾಪಚ್ಚಾ ಅಹುಮ್ಹಸೇ;

ಭಾತರೋಮ್ಹ ತಯೋ ಸಬ್ಬೇ, ಸಂವಿಸಟ್ಠಾವ ರಾಜಿನೋ.

‘‘ವೀರಙ್ಗರೂಪಾ ಬಲಿನೋ, ಸಙ್ಗಾಮೇ ಅಪರಾಜಿತಾ;

ತದಾ ಕುಪಿತಪಚ್ಚನ್ತೋ, ಅಮ್ಹೇ ಆಹ ಮಹೀಪತಿ.

‘‘ಏಥ ಗನ್ತ್ವಾನ ಪಚ್ಚನ್ತಂ, ಸೋಧೇತ್ವಾ ಅಟ್ಟವೀಬಲಂ;

ಖೇಮಂ ವಿಜಿರಿತಂ ಕತ್ವಾ, ಪುನ ದೇಥಾತಿ ಭಾಸಥ.

‘‘ತತೋ ಮಯಂ ಅವೋಚುಮ್ಹ, ಯದಿ ದೇಯ್ಯಾಸಿ ನಾಯಕಂ;

ಉಪಟ್ಠಾನಾಯ ಅಮ್ಹಾಕಂ, ಸಾಧಯಿಸ್ಸಾಮ ವೋ ತತೋ.

‘‘ತತೋ ಮಯಂ ಲದ್ಧವರಾ, ಭೂಮಿಪಾಲೇನ ಪೇಸಿತಾ;

ನಿಕ್ಖಿತ್ತಸತ್ಥಂ ಪಚ್ಚನ್ತಂ, ಕತ್ವಾ ಪುನರುಪೇಚ್ಚ ತಂ.

‘‘ಯಾಚಿತ್ವಾ ಸತ್ಥುಪಟ್ಠಾನಂ, ರಾಜಾನಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ;

ಮುನಿವೀರಂ ಲಭಿತ್ವಾನ, ಯಾವಜೀವಂ ಯಜಿಮ್ಹ ತಂ.

‘‘ಮಹಗ್ಘಾನಿ ಚ ವತ್ಥಾನಿ, ಪಣೀತಾನಿ ರಸಾನಿ ಚ;

ಸೇನಾಸನಾನಿ ರಮ್ಮಾನಿ, ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಹಿತಾನಿ ಚ.

‘‘ದತ್ವಾ ಸಸಙ್ಘಮುನಿನೋ, ಧಮ್ಮೇನುಪ್ಪಾದಿತಾನಿ ನೋ;

ಸೀಲವನ್ತೋ ಕಾರುಣಿಕಾ, ಭಾವನಾಯುತ್ತಮಾನಸಾ.

‘‘ಸದ್ಧಾ ಪರಿಚರಿತ್ವಾನ, ಮೇತ್ತಚಿತ್ತೇನ ನಾಯಕಂ;

ನಿಬ್ಬುತೇ ತಮ್ಹಿ ಲೋಕಗ್ಗೇ, ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ಯಥಾಬಲಂ.

‘‘ತತೋ ಚುತಾ ಸನ್ತುಸಿತಂ, ಗತಾ ತತ್ಥ ಮಹಾಸುಖಂ;

ಅನುಭೂತಾ ಮಯಂ ಸಬ್ಬೇ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಮಾಯಾಕಾರೋ ಯಥಾ ರಙ್ಗೇ, ದಸ್ಸೇಸಿ ವಿಕತಿಂ ಬಹುಂ;

ತಥಾ ಭವೇ ಭಮನ್ತೋಹಂ, ವಿದೇಹಾಧಿಪತೀ ಅಹುಂ.

‘‘ಗುಣಾಚೇಲಸ್ಸ ವಾಕ್ಯೇನ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಗತಾಸಯೋ;

ನರಕಂ ಮಗ್ಗಮಾರೂಳ್ಹೋ, ರುಚಾಯ ಮಮ ಧೀತುಯಾ.

‘‘ಓವಾದಂ ನಾದಿಯಿತ್ವಾನ, ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ನಾರದೇನಹಂ;

ಬಹುಧಾ ಸಂಸಿತೋ ಸನ್ತೋ, ದಿಟ್ಠಿಂ ಹಿತ್ವಾನ ಪಾಪಿಕಂ.

‘‘ಪೂರಯಿತ್ವಾ ವಿಸೇಸೇನ, ದಸ ಕಮ್ಮಪಥಾನಿಹಂ;

ಹಿತ್ವಾನ ದೇಹಮಗಮಿಂ, ಸಗ್ಗಂ ಸಭವನಂ ಯಥಾ.

‘‘ಪಚ್ಛಿಮೇ ಭವೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮಬನ್ಧು ಅಹೋಸಹಂ;

ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಫೀತಾಯಂ, ಜಾತೋ ವಿಪ್ಪಮಹಾಕುಲೇ.

‘‘ಮಚ್ಚುಬ್ಯಾಧಿಜರಾಭೀತೋ, ಓಗಾಹೇತ್ವಾ ಮಹಾವನಂ;

ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪದಮೇಸನ್ತೋ, ಜಟಿಲೇಸು ಪರಿಬ್ಬಜಿಂ.

‘‘ತದಾ ದ್ವೇ ಭಾತರೋ ಮಯ್ಹಂ, ಪಬ್ಬಜಿಂಸು ಮಯಾ ಸಹ;

ಉರುವೇಲಾಯಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ, ಅಸ್ಸಮಂ ನಿವಸಿಂ ಅಹಂ.

‘‘ಕಸ್ಸಪೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಉರುವೇಲನಿವಾಸಿಕೋ;

ತತೋ ಮೇ ಆಸಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪೋ ಇತಿ.

‘‘ನದೀಸಕಾಸೇ ಭಾತಾ ಮೇ, ನದೀಕಸ್ಸಪಸವ್ಹಯೋ;

ಆಸೀ ಸಕಾಸನಾಮೇನ, ಗಯಾಯಂ ಗಯಾಕಸ್ಸಪೋ.

‘‘ದ್ವೇ ಸತಾನಿ ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ, ತೀಣಿ, ಮಜ್ಝಸ್ಸ ಭಾತುನೋ;

ಮಮ ಪಞ್ಚ ಸತಾನೂನಾ, ಸಿಸ್ಸಾ ಸಬ್ಬೇ ಮಮಾನುಗಾ.

‘‘ತದಾ ಉಪೇಚ್ಚ ಮಂ ಬುದ್ಧೋ, ಕತ್ವಾನ ವಿವಿಧಾನಿ ಮೇ;

ಪಾಟಿಹೀರಾನಿ ಲೋಕಗ್ಗೋ, ವಿನೇಸಿ ನರಸಾರಥಿ.

‘‘ಸಹಸ್ಸಪರಿವಾರೇನ, ಅಹೋಸಿಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಕೋ;

ತೇಹೇವ ಸಹ ಸಬ್ಬೇಹಿ, ಅರಹತ್ತಮಪಾಪುಣಿಂ.

‘‘ತೇ ಚೇವಞ್ಞೇ ಚ ಬಹವೋ, ಸಿಸ್ಸಾ ಮಂ ಪರಿವಾರಯುಂ;

ಭಾಸಿತುಞ್ಚ ಸಮತ್ಥೋಹಂ, ತತೋ ಮಂ ಇಸಿಸತ್ತಮೋ.

‘‘ಮಹಾಪರಿಸಭಾವಸ್ಮಿಂ, ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ ಮಂ;

ಅಹೋ ಬುದ್ಧೇ ಕತಂ ಕಾರಂ, ಸಫಲಂ ಮೇ ಅಜಾಯಥ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸೀಹನಾದಂ ನದನ್ತೋ –

೩೭೫. ‘‘ದಿಸ್ವಾನ ಪಾಟಿಹೀರಾನಿ, ಗೋತಮಸ್ಸ ಯಸಸ್ಸಿನೋ;

ನ ತಾವಾಹಂ ಪಣಿಪತಿಂ, ಇಸ್ಸಾಮಾನೇನ ವಞ್ಚಿತೋ.

೩೭೬. ‘‘ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯ, ಚೋದೇಸಿ ನರಸಾರಥಿ;

ತತೋ ಮೇ ಆಸಿ ಸಂವೇಗೋ, ಅಬ್ಭುತೋ ಲೋಮಹಂಸನೋ.

೩೭೭. ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಜಟಿಲಭೂತಸ್ಸ, ಯಾ ಮೇ ಸಿದ್ಧಿ ಪರಿತ್ತಿಕಾ;

ತಾಹಂ ತದಾ ನಿರಾಕತ್ವಾ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಜಿನಸಾಸನೇ.

೩೭೮. ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಯಞ್ಞೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ, ಕಾಮಧಾತುಪುರಕ್ಖತೋ;

ಪಚ್ಛಾ ರಾಗಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ, ಮೋಹಞ್ಚಾಪಿ ಸಮೂಹನಿಂ.

೩೭೯. ‘‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಜಾನಾಮಿ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ವಿಸೋಧಿತಂ;

ಇದ್ಧಿಮಾ ಪರಚಿತ್ತಞ್ಞೂ, ದಿಬ್ಬಸೋತಞ್ಚ ಪಾಪುಣಿಂ.

೩೮೦. ‘‘ಯಸ್ಸ ಚತ್ಥಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಅಗಾರಸ್ಮಾನಗಾರಿಯಂ;

ಸೋ ಮೇ ಅತ್ಥೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯೋ’’ತಿ. –

ಇಮಾ ಛ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ದಿಸ್ವಾನ ಪಾಟಿಹೀರಾನೀತಿ ನಾಗರಾಜದಮನಾದೀನಿ ಅಡ್ಢುಡ್ಢಸಹಸ್ಸಾನಿ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ದಿಸ್ವಾ. ‘‘ಪಾಟಿಹೀರಂ, ಪಾಟಿಹೇರಂ, ಪಾಟಿಹಾರಿಯ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ, ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನಂ. ಯಸಸ್ಸಿನೋ’’ತಿ ‘‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಯಥಾಭುಚ್ಚಂ ಪತ್ಥಟಕಿತ್ತಿಸದ್ದಸ್ಸ. ನ ತಾವಾಹಂ ಪಣಿಪತಿನ್ತಿ ಯಾವ ಮಂ ಭಗವಾ ‘‘ನೇವ ಖೋ ತ್ವಂ, ಕಸ್ಸಪ, ಅರಹಾ, ನಾಪಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ, ಸಾಪಿ ತೇ ಪಟಿಪದಾ ನತ್ಥಿ, ಯಾಯ ತ್ವಂ ಅರಹಾ ವಾ ಅಸ್ಸ, ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ವಾ ಸಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ನ ತಜ್ಜೇಸಿ, ತಾವ ಅಹಂ ನ ಪಣಿಪಾತನಂ ಅಕಾಸಿಂ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಇಸ್ಸಾಮಾನೇನ ವಞ್ಚಿತೋ, ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಮಯಿ ಸಾವಕತ್ತಂ ಉಪಗತೇ ಮಮ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಪರಿಹಾಯಿಸ್ಸತಿ, ಇಮಸ್ಸ ಏವ ವಡ್ಢಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪರಸಮ್ಪತ್ತಿಅಸಹನಲಕ್ಖಣಾಯ ಇಸ್ಸಾಯ ಚೇವ, ‘‘ಅಹಂ ಗಣಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಬಹುಜನಸಮ್ಮತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅಬ್ಭುನ್ನತಿಲಕ್ಖಣೇನ ಮಾನೇನ ಚ ವಞ್ಚಿತೋ, ಪಲಮ್ಭಿತೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯಾತಿ ಮಯ್ಹಂ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಜಾನಿತ್ವಾ, ಯಂ ಯಂ ಭಗವಾ ಉತ್ತರಿ ಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತಂ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಖೋ ಮಹಾಸಮಣೋ ಮಹಾನುಭಾವೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾಪಿ ‘‘ನ ತ್ವೇವ ಖೋ ಅರಹಾ ಯಥಾ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಂ ಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕಂ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಆಗಮೇನ್ತೋ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ನೇರಞ್ಜರಾಯ ಮಜ್ಝೇ ಸಮನ್ತತೋ ಉದಕಂ ಉಸ್ಸಾರೇತ್ವಾ ರೇಣುಹತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಚಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತೇನ ಆಭತನಾವಾಯ ಠಿತೋ ತದಾಪಿ ‘‘ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ’’ತಿಆದಿಕಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ನ ತ್ವೇವ ಖೋ ಅರಹಾ ಯಥಾ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಪವತ್ತಿತಂ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಞತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚೋದೇಸಿ ನರಸಾರಥೀತಿ ತದಾ ಮೇ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ನೇವ ಖೋ ತ್ವಂ ಅರಹಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ ಸತ್ಥಾ ಮಂ ಚೋದೇಸಿ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿ. ತತೋ ಮೇ ಆಸಿ ಸಂವೇಗೋ, ಅಬ್ಭುತೋ ಲೋಮಹಂಸನೋತಿ ತತೋ ಯಥಾವುತ್ತಚೋದನಾಹೇತು ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅಭೂತಪುಬ್ಬತಾಯ ಅಬ್ಭುತೋ ಲೋಮಹಂಸನವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ಲೋಮಹಂಸನೋ ‘‘ಅನರಹಾವ ಸಮಾನೋ ‘ಅರಹಾ’ತಿ ಮಞ್ಞಿ’’ನ್ತಿ ಸಂವೇಗೋ ಸಹೋತ್ತಪ್ಪೋ ಞಾಣುಪ್ಪಾದೋ ಮಯ್ಹಂ ಅಹೋಸಿ.

ಜಟಿಲಭೂತಸ್ಸಾತಿ ತಾಪಸಭೂತಸ್ಸ. ಸಿದ್ಧೀತಿ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಮಿದ್ಧಿ. ಪರಿತ್ತಿಕಾತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಿಕಾ. ತಾಹನ್ತಿ ತಂ ಅಹಂ. ತದಾತಿ ಭಗವತೋ ಚೋದನಾಯ ಸಂವೇಗುಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲೇ. ನಿರಾಕತ್ವಾತಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ, ಅನಪೇಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಇದ್ಧೀತಿ ಭಾವನಾಮಯಇದ್ಧೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ತದಯುತ್ತಂ ತದಾ ತಸ್ಸ ಅಝಾನಲಾಭೀಭಾವತೋ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಾಮಧಾತುಪುರಕ್ಖತೋ’’ತಿ.

ಯಞ್ಞೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋತಿ ‘‘ಯಞ್ಞಂ ಯಜಿತ್ವಾ ಸಗ್ಗಸುಖಂ ಅನುಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಲಮೇತ್ತಾವತಾ’’ತಿ ಯಞ್ಞಯಜನೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ ನಿಟ್ಠಿತಕಿಚ್ಚಸಞ್ಞೀ. ಕಾಮಧಾತುಪುರಕ್ಖತೋತಿ ಕಾಮಸುಗತಿಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನತಣ್ಹೋ ಯಞ್ಞಯಜನೇನ ಕಾಮಲೋಕಂ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಸೋ ಚೇ ಯಞ್ಞೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ನ ತೇನ ಸುಗತಿಂ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುಂ. ನ ಹಿ ಅಕುಸಲಸ್ಸ ಇಟ್ಠೋ ಕನ್ತೋ ವಿಪಾಕೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ. ಯಾ ಪನ ತತ್ಥ ದಾನಾದಿಕುಸಲಚೇತನಾ, ತಾಯ ಸತಿ ಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇ ಸುಗತಿಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಪಚ್ಛಾತಿ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಾತೋ ಪಚ್ಛಾ ಸತ್ಥು ಓವಾದೇನ ತಾಪಸಲದ್ಧಿಂ ಪಹಾಯ ಚತುಸಚ್ಚಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗಕಾಲೇ. ಸಮೂಹನಿನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ರಾಗಞ್ಚ ದೋಸಞ್ಚ ಮೋಹಞ್ಚ ಅನವಸೇಸತೋ ಸಮುಗ್ಘಾತೇಸಿಂ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನಾಯಂ ಥೇರೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ರಾಗಾದಯೋ ಸಮೂಹನನ್ತೋಯೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಛಳಭಿಞ್ಞಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಜಾನಾಮೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರೇಸಞ್ಚ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅತೀತಾಸು ಜಾತೀಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಕ್ಖನ್ಧೇ ಖನ್ಧಪಟಿಬದ್ಧೇ ಚ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇನ ಹತ್ಥತಲೇ ಆಮಲಕಂ ವಿಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಜಾನಾಮಿ ಬುಜ್ಝಾಮಿ. ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖು ವಿಸೋಧಿತನ್ತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಂ ವಿಸೋಧಿತಂ, ಪಕತಿಚಕ್ಖುನಾ ಆಪಾಥಗತಂ ಪಕತಿರೂಪಂ ವಿಯ ದಿಬ್ಬಂ ಮಾನುಸಮ್ಪಿ ದೂರಂ ತಿರೋಟ್ಠಿತಂ ಅತಿಸುಖುಮಞ್ಚ ರೂಪಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ಸಮತ್ಥಞಾಣಂ ಭಾವನಾಯ ಮಯಾ ವಿಸುದ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದ್ಧಿಮಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಿದ್ಧಿವಿಕುಬ್ಬನಿದ್ಧಿಆದೀಹಿ ಇದ್ಧೀಹಿ ಇದ್ಧಿಮಾ, ಇದ್ಧಿವಿಧಞಾಣಲಾಭೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸರಾಗಾದಿಭೇದಸ್ಸ ಪರೇಸಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಜಾನನತೋ ಪರಚಿತ್ತಞ್ಞೂ, ಚೇತೋಪರಿಯಞಾಣಲಾಭೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ದಿಬ್ಬಸೋತಞ್ಚ ಪಾಪುಣಿನ್ತಿ ದಿಬ್ಬಸೋತಞಾಣಞ್ಚ ಪಟಿಲಭಿಂ.

ಸೋ ಮೇ ಅತ್ಥೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯೋತಿ ಯೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಖಯಭೂತೋ ಖಯೇನ ವಾ ಲದ್ಧಬ್ಬೋ, ಸೋ ಸದತ್ಥೋ ಪರಮತ್ಥೋ ಚ ಮಯಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ಅಧಿಗತೋತಿ. ಏವಮೇತಾಯ ಗಾಥಾಯ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅಹೋಸೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.