೩. ಗಿರಿಮಾನನ್ದತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ವಸ್ಸತಿ ದೇವೋತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಗಿರಿಮಾನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಸುಮೇಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಘರಾವಾಸಂ ವಸನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಭರಿಯಾಯ ಪುತ್ತೇ ಚ ಕಾಲಙ್ಕತೇ ಸೋಕಸಲ್ಲಸಮಪ್ಪಿತೋ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಸತ್ಥಾರಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಸೋಕಸಲ್ಲೇ ಅಬ್ಬೂಳ್ಹೇ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಸುಗನ್ಧಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸಿರಸಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಭಿತ್ಥವಿ.

ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹೇ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರರಞ್ಞೋ ಪುರೋಹಿತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಗಿರಿಮಾನನ್ದೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ರಾಜಗಹಗಮನೇ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕತಿಪಯಂ ದಿವಸಂ ಗಾಮಕಾವಾಸೇ ವಸಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತುಂ ರಾಜಗಹಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಮಹಾರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಸುತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಇಧೇವ, ಭನ್ತೇ, ವಸಥ, ಅಹಂ ಚತೂಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಹಾಮೀ’’ತಿ ಸಮ್ಪವಾರೇತ್ವಾ ಗತೋ ಬಹುಕಿಚ್ಚತಾಯ ನ ಸರಿ. ‘‘ಥೇರೋ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ವಸತೀ’’ತಿ ದೇವತಾ ಥೇರಸ್ಸ ತೇಮನಭಯೇನ ವಸ್ಸಂ ವಾರೇಸುಂ. ರಾಜಾ ಅವಸ್ಸನಕಾರಣಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಕುಟಿಕಂ ಕಾರಾಪೇಸಿ. ಥೇರೋ ಕುಟಿಕಾಯಂ ವಸನ್ತೋ ಸೇನಾಸನಸಪ್ಪಾಯಲಾಭೇನ ಸಮಾಧಾನಂ ಲಭಿತ್ವಾ ವೀರಿಯಸಮತಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೪೦.೪೧೯-೪೪೮) –

‘‘ಭರಿಯಾ ಮೇ ಕಾಲಙ್ಕತಾ, ಪುತ್ತೋ ಸಿವಥಿಕಂ ಗತೋ;

ಮಾತಾ ಪಿತಾ ಮತಾ ಭಾತಾ, ಏಕಚಿತಮ್ಹಿ ಡಯ್ಹರೇ.

‘‘ತೇನ ಸೋಕೇನ ಸನ್ತತ್ತೋ, ಕಿಸೋ ಪಣ್ಡು ಅಹೋಸಹಂ;

ಚಿತ್ತಕ್ಖೇಪೋ ಚ ಮೇ ಆಸಿ, ತೇನ ಸೋಕೇನ ಅಟ್ಟಿತೋ.

‘‘ಸೋಕಸಲ್ಲಪರೇತೋಹಂ, ವನನ್ತಮುಪಸಙ್ಕಮಿಂ;

ಪವತ್ತಫಲಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ, ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ವಸಾಮಹಂ.

‘‘ಸುಮೇಧೋ ನಾಮ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಜಿನೋ;

ಮಮುದ್ಧರಿತುಕಾಮೋ ಸೋ, ಆಗಞ್ಛಿ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ.

‘‘ಪದಸದ್ದಂ ಸುಣಿತ್ವಾನ, ಸುಮೇಧಸ್ಸ ಮಹೇಸಿನೋ;

ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾನಹಂ ಸೀಸಂ, ಉಲ್ಲೋಕೇಸಿಂ ಮಹಾಮುನಿಂ.

‘‘ಉಪಾಗತೇ ಮಹಾವೀರೇ, ಪೀತಿ ಮೇ ಉದಪಜ್ಜಥ;

ತದಾಸಿಮೇಕಗ್ಗಮನೋ, ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ.

‘‘ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾನ, ಪಣ್ಣಮುಟ್ಠಿಮದಾಸಹಂ;

ನಿಸೀದಿ ಭಗವಾ ತತ್ಥ, ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಚಕ್ಖುಮಾ.

‘‘ನಿಸಜ್ಜ ತತ್ಥ ಭಗವಾ, ಸುಮೇಧೋ ಲೋಕನಾಯಕೋ;

ಧಮ್ಮಂ ಮೇ ಕಥಯೀ ಬುದ್ಧೋ, ಸೋಕಸಲ್ಲವಿನೋದನಂ.

‘‘ಅನವ್ಹಿತಾ ತತೋ ಆಗುಂ, ಅನನುಞ್ಞಾತಾ ಇತೋ ಗತಾ;

ಯಥಾಗತಾ ತಥಾ ಗತಾ, ತತ್ಥ ಕಾ ಪರಿದೇವನಾ.

‘‘ಯಥಾಪಿ ಪಥಿಕಾ ಸತ್ತಾ, ವಸ್ಸಮಾನಾಯ ವುಟ್ಠಿಯಾ;

ಸಭಣ್ಡಾ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿ, ವಸ್ಸಸ್ಸಾಪತನಾಯ ತೇ.

‘‘ವಸ್ಸೇ ಚ ತೇ ಓರಮಿತೇ, ಸಮ್ಪಯನ್ತಿ ಯದಿಚ್ಛಕಂ;

ಏವಂ ಮಾತಾ ಪಿತಾ ತುಯ್ಹಂ, ತತ್ಥ ಕಾ ಪರಿದೇವನಾ.

‘‘ಆಗನ್ತುಕಾ ಪಾಹುನಕಾ, ಚಲಿತೇರಿತಕಮ್ಪಿತಾ;

ಏವಂ ಮಾತಾ ಪಿತಾ ತುಯ್ಹಂ, ತತ್ಥ ಕಾ ಪರಿದೇವನಾ.

‘‘ಯಥಾಪಿ ಉರಗೋ ಜಿಣ್ಣಂ, ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ ಸಂ ತಚಂ;

ಏವಂ ಮಾತಾ ಪಿತಾ ತುಯ್ಹಂ, ಸಂ ತನುಂ ಇಧ ಹೀಯರೇ.

‘‘ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಗಿರಮಞ್ಞಾಯ, ಸೋಕಸಲ್ಲಂ ವಿವಜ್ಜಯಿಂ;

ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜನಯಿತ್ವಾನ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಂ ಅವನ್ದಹಂ.

‘‘ವನ್ದಿತ್ವಾನ ಮಹಾನಾಗಂ, ಪೂಜಯಿಂ ಗಿರಿಮಞ್ಜರಿಂ;

ದಿಬ್ಬಗನ್ಧಂ ಸಮ್ಪವನ್ತಂ, ಸುಮೇಧಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ.

‘‘ಪೂಜಯಿತ್ವಾನ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಸಿರೇ ಕತ್ವಾನ ಅಞ್ಜಲಿಂ;

ಅನುಸ್ಸರಂ ಗುಣಗ್ಗಾನಿ, ಸನ್ಥವಿಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ.

‘‘ನಿತ್ತಿಣ್ಣೋಸಿ ಮಹಾವೀರ, ಸಬ್ಬಞ್ಞು ಲೋಕನಾಯಕ;

ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತೇ ಉದ್ಧರಸಿ, ಞಾಣೇನ ತ್ವಂ ಮಹಾಮುನೇ.

‘‘ವಿಮತಿಂ ದ್ವೇಳ್ಹಕಂ ವಾಪಿ, ಸಞ್ಛಿನ್ದಸಿ ಮಹಾಮುನೇ;

ಪಟಿಪಾದೇಸಿ ಮೇ ಮಗ್ಗಂ, ತವ ಞಾಣೇನ ಚಕ್ಖುಮ.

‘‘ಅರಹಾ ವಸಿಪತ್ತಾ ಚ, ಛಳಭಿಞ್ಞಾ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ;

ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಚರಾ ಧೀರಾ, ಪರಿವಾರೇನ್ತಿ ತಾವದೇ.

‘‘ಪಟಿಪನ್ನಾ ಚ ಸೇಖಾ ಚ, ಫಲಟ್ಠಾ ಸನ್ತಿ ಸಾವಕಾ;

ಸುರೋದಯೇವ ಪದುಮಾ, ಪುಪ್ಫನ್ತಿ ತವ ಸಾವಕಾ.

‘‘ಮಹಾಸಮುದ್ದೋವಕ್ಖೋಭೋ, ಅತುಲೋಪಿ ದುರುತ್ತರೋ;

ಏವಂ ಞಾಣೇನ ಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋಸಿ ಚಕ್ಖುಮ.

‘‘ವನ್ದಿತ್ವಾಹಂ ಲೋಕಜಿನಂ, ಚಕ್ಖುಮನ್ತಂ ಮಹಾಯಸಂ;

ಪುಥುದಿಸಾ ನಮಸ್ಸನ್ತೋ, ಪಟಿಕುಟಿಕೋ ಆಗಞ್ಛಹಂ.

‘‘ದೇವಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾನ, ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಪತಿಸ್ಸತೋ;

ಓಕ್ಕಮಿಂ ಮಾತುಯಾ ಕುಚ್ಛಿಂ, ಸನ್ಧಾವನ್ತೋ ಭವಾಭವೇ.

‘‘ಅಗಾರಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮ್ಮ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅನಗಾರಿಯಂ;

ಆತಾಪೀ ನಿಪಕೋ ಝಾಯೀ, ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಗೋಚರೋ.

‘‘ಪಧಾನಂ ಪದಹಿತ್ವಾನ, ತೋಸಯಿತ್ವಾ ಮಹಾಮುನಿಂ;

ಚನ್ದೋವಬ್ಭಘನಾ ಮುತ್ತೋ, ವಿಚರಾಮಿ ಅಹಂ ಸದಾ.

‘‘ವಿವೇಕಮನುಯುತ್ತೋಮ್ಹಿ, ಉಪಸನ್ತೋ ನಿರೂಪಧಿ;

ಸಬ್ಬಾಸವೇ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ವಿಹರಾಮಿ ಅನಾಸವೋ.

‘‘ತಿಂಸಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ಯಂ ಬುದ್ಧಮಭಿಪೂಜಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ಥೇರಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠೇ ವಿಯ ದೇವೇ ವಸ್ಸನ್ತೇ ಉಪರಿ ತಂ ವಸ್ಸನೇ ನಿಯೋಜನಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ –

೩೨೫. ‘‘ವಸ್ಸತಿ ದೇವೋ ಯಥಾಸುಗೀತಂ, ಛನ್ನಾ ಮೇ ಕುಟಿಕಾ ಸುಖಾ ನಿವಾತಾ;

ತಸ್ಸಂ ವಿಹರಾಮಿ ವೂಪಸನ್ತೋ, ಅಥ ಚೇ ಪತ್ಥಯಸೀ ಪವಸ್ಸ ದೇವ.

೩೨೬. ‘‘ವಸ್ಸತಿ ದೇವೋ ಯಥಾಸುಗೀತಂ, ಛನ್ನಾ ಮೇ ಕುಟಿಕಾ ಸುಖಾ ನಿವಾತಾ;

ತಸ್ಸಂ ವಿಹರಾಮಿ ಸನ್ತಚಿತ್ತೋ, ಅಥ ಚೇ ಪತ್ಥಯಸೀ ಪವಸ್ಸ ದೇವ.

೩೨೭. ‘‘ವಸ್ಸತಿ ದೇವೋ…ಪೇ… ತಸ್ಸಂ ವಿಹರಾಮಿ ವೀತರಾಗೋ…ಪೇ….

೩೨೮. ‘‘ವಸ್ಸತಿ ದೇವೋ…ಪೇ… ತಸ್ಸಂ ವಿಹರಾಮಿ ವೀತದೋಸೋ…ಪೇ….

೩೨೯. ‘‘ವಸ್ಸತಿ ದೇವೋ…ಪೇ… ತಸ್ಸಂ ವಿಹರಾಮಿ ವೀತಮೋಹೋ;

ಅಥ ಚೇ ಪತ್ಥಯಸೀ ಪವಸ್ಸ ದೇವಾ’’ತಿ. – ಇಮಾ ಪಞ್ಚ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಯಥಾಸುಗೀತನ್ತಿ ಸುಗೀತಾನುರೂಪಂ, ಸುನ್ದರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಮೇಘಗೀತಸ್ಸ ಅನುರೂಪಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಲಾಹಕೋ ಹಿ ಯಥಾ ಅಗಜ್ಜನ್ತೋ ಕೇವಲಂ ವಸ್ಸನ್ತೋ ನ ಸೋಭತಿ, ಏವಂ ಸತಪಟಲಸಹಸ್ಸಪಟಲೇನ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಥನಯನ್ತೋ ಗಜ್ಜನ್ತೋ ವಿಜ್ಜುಲ್ಲತಾ ನಿಚ್ಛಾರೇನ್ತೋಪಿ ಅವಸ್ಸನ್ತೋ ನ ಸೋಭತಿ, ತಥಾಭೂತೋ ಪನ ಹುತ್ವಾ ವಸ್ಸನ್ತೋ ಸೋಭತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಸ್ಸತಿ ದೇವೋ ಯಥಾಸುಗೀತ’’ನ್ತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಭಿತ್ಥನಯ, ಪಜ್ಜುನ್ನ’’, (ಚರಿಯಾ. ೩.೮೯; ಜಾ. ೧.೧.೭೫) ‘‘ಗಜ್ಜಿತಾ ಚೇವ ವಸ್ಸಿತಾ ಚಾ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೪.೧೦೧; ಪು. ಪ. ೧೫೭) ಚ. ತಸ್ಸಂ ವಿಹರಾಮೀತಿ ತಸ್ಸಂ ಕುಟಿಕಾಯಂ ಅರಿಯವಿಹಾರಗಬ್ಭೇನ ಇರಿಯಾಪಥವಿಹಾರೇನ ವಿಹರಾಮಿ. ವೂಪಸನ್ತಚಿತ್ತೋತಿ ಅಗ್ಗಫಲಸಮಾಧಿನಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಉಪಸನ್ತಮಾನಸೋ.

ಏವಂ ಥೇರಸ್ಸ ಅನೇಕವಾರಂ ಕತಂ ಉಯ್ಯೋಜನಂ ಸಿರಸಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೋ ವಲಾಹಕದೇವಪುತ್ತೋ ನಿನ್ನಞ್ಚ ಥಲಞ್ಚ ಪೂರೇನ್ತೋ ಮಹಾವಸ್ಸಂ ವಸ್ಸಾಪೇಸಿ.

ಗಿರಿಮಾನನ್ದತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.