೫. ಜಮ್ಬುಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸಾತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಜಮ್ಬುಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಸದ್ದಹನ್ತೋ ಬೋಧಿರುಕ್ಖಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಬೀಜನೇನ ಪೂಜೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರೇನ ಉಪಾಸಕೇನ ಕಾರಿತೇ ಆರಾಮೇ ಆವಾಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರತಿ ತೇನ ಉಪಟ್ಠೀಯಮಾನೋ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಏಕೋ ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರೋ ಲೂಖಚೀವರಧರೋ ಕೇಸೋಹರಣತ್ಥಂ ಅರಞ್ಞತೋ ಗಾಮಾಭಿಮುಖೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೋ ಉಪಾಸಕೋ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಕೇನ ಕೇಸಮಸ್ಸೂನಿ ಓಹಾರಾಪೇತ್ವಾ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಸುನ್ದರಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ದತ್ವಾ ‘‘ಇಧೇವ, ಭನ್ತೇ, ವಸಥಾ’’ತಿ ವಸಾಪೇತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಆವಾಸಿಕೋ ಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛೇರಪಕತೋ ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರಂ ಆಹ – ‘‘ವರಂ ತೇ, ಭಿಕ್ಖು, ಇಮಿನಾ ಪಾಪುಪಾಸಕೇನ ಉಪಟ್ಠೀಯಮಾನಸ್ಸ ಏವಂ ಇಧ ವಸನತೋ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ಕೇಸೇ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಚೇಲಸ್ಸ ಸತೋ ಗೂಥಮುತ್ತಾಹಾರಜೀವನ’’ನ್ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ತಾವದೇವ ವಚ್ಚಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಾಯಾಸಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ವಿಯ ಹತ್ಥೇನ ಗೂಥಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಯಾವದತ್ಥಂ ಖಾದಿ, ಮುತ್ತಞ್ಚ ಪಿವಿ. ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಕಾಲಙ್ಕತ್ವಾ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಪುನ ಗೂಥಮುತ್ತಾಹಾರೋ ವಸಿತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನೋಪಿ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ನಿಗಣ್ಠೋ ಹುತ್ವಾ ಗೂಥಭಕ್ಖೋ ಅಹೋಸಿ.

ಪುನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಮನುಸ್ಸಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಮಾನೋಪಿ ಅರಿಯೂಪವಾದಬಲೇನ ದುಗ್ಗತಕೂಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಥಞ್ಞಂ ವಾ ಖೀರಂ ವಾ ಸಪ್ಪಿಂ ವಾ ಪಾಯಮಾನೋ, ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಮುತ್ತಮೇವ ಪಿವತಿ, ಓದನಂ ಭೋಜಿಯಮಾನೋ, ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಗೂಥಮೇವ ಖಾದತಿ, ಏವಂ ಗೂಥಮುತ್ತಪರಿಭೋಗೇನ ವಡ್ಢನ್ತೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋಪಿ ತದೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತತೋ ವಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಪರಿಚ್ಚಜಿಂಸು. ಸೋ ಞಾತಕೇಹಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೋ ನಗ್ಗಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ನ ನ್ಹಾಯತಿ, ರಜೋಜಲ್ಲಧರೋ ಕೇಸಮಸ್ಸೂನಿ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕಪಾದೇನ ತಿಟ್ಠತಿ, ನಿಮನ್ತನಂ ನ ಸಾದಿಯತಿ, ಮಾಸೋಪವಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಭೋಜನಂ ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ಏಕವಾರಂ ಕುಸಗ್ಗೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿವಾ ಜಿವ್ಹಗ್ಗೇನ ಲೇಹತಿ, ರತ್ತಿಯಂ ಪನ ‘‘ಅಲ್ಲಗೂಥಂ ಸಪ್ಪಾಣಕ’’ನ್ತಿ ಅಖಾದಿತ್ವಾ ಸುಕ್ಖಗೂಥಮೇವ ಖಾದತಿ, ಏವಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಾನಿ ವೀತಿವತ್ತಾನಿ ಮಹಾಜನೋ ‘‘ಮಹಾತಪೋ ಪರಮಪ್ಪಿಚ್ಛೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ತನ್ನಿನ್ನೋ ತಪ್ಪೋಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಹದಯಬ್ಭನ್ತರೇ ಘಟೇ ಪದೀಪಂ ವಿಯ ಅರಹತ್ತೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪಜ್ಜಲನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಯಮೇವ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ, ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂಪಸಮ್ಪದಾಯ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ. ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಧಮ್ಮಪದೇ ‘‘ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ಕುಸಗ್ಗೇನಾ’’ತಿ ಗಾಥಾವಣ್ಣನಾಯ (ಧ. ಪ. ಅಟ್ಠ. ೧.ಜಮ್ಬುಕತ್ಥೇರವತ್ಥು) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅರಹತ್ತೇ ಪನ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲೇ ‘‘ಆದಿತೋ ಮಿಚ್ಛಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಾವಕೇನ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಂ ಮಯಾ ಅಧಿಗತ’’ನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –

೨೮೩. ‘‘ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಾನಿ, ರಜೋಜಲ್ಲಮಧಾರಯಿಂ;

ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಮಾಸಿಕಂ ಭತ್ತಂ, ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಅಲೋಚಯಿಂ.

೨೮೪. ‘‘ಏಕಪಾದೇನ ಅಟ್ಠಾಸಿಂ, ಆಸನಂ ಪರಿವಜ್ಜಯಿಂ;

ಸುಕ್ಖಗೂಥಾನಿ ಚ ಖಾದಿಂ, ಉದ್ದೇಸಞ್ಚ ನ ಸಾದಿಯಿಂ.

೨೮೫. ‘‘ಏತಾದಿಸಂ ಕರಿತ್ವಾನ, ಬಹುಂ ದುಗ್ಗತಿಗಾಮಿನಂ;

ವುಯ್ಹಮಾನೋ ಮಹೋಘೇನ, ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಮಾಗಮಂ.

೨೮೬. ‘‘ಸರಣಗಮನಂ ಪಸ್ಸ, ಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಂ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಾನಿ, ರಜೋಜಲ್ಲಮಧಾರಯಿನ್ತಿ ನಗ್ಗಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗಮನೇನ ನ್ಹಾನಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋ ಪಞ್ಚಾಧಿಕಾನಿ ಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಾನಿ ಸರೀರೇ ಲಗ್ಗಂ ಆಗನ್ತುಕರೇಣುಸಙ್ಖಾತಂ ರಜೋ, ಸರೀರಮಲಸಙ್ಖಾತಂ ಜಲ್ಲಞ್ಚ ಕಾಯೇನ ಧಾರೇಸಿಂ. ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಮಾಸಿಕಂ ಭತ್ತನ್ತಿ ರತ್ತಿಯಂ ಗೂಥಂ ಖಾದನ್ತೋ ಲೋಕವಞ್ಚನತ್ಥಂ ಮಾಸೋಪವಾಸಿಕೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಭೋಜನಂ ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ಏಕವಾರಂ ಜಿವ್ಹಗ್ಗೇ ಪಠನವಸೇನ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಅಲೋಚಯಿನ್ತಿ ತಾದಿಸಚ್ಛಾರಿಕಾಪಕ್ಖೇಪೇನ ಸಿಥಿಲಮೂಲಂ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ಲುಞ್ಚಾಪೇಸಿಂ.

ಏಕಪಾದೇನ ಅಟ್ಠಾಸಿಂ, ಆಸನಂ ಪರಿವಜ್ಜಯಿನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಆಸನಂ ನಿಸಜ್ಜಂ ಪರಿವಜ್ಜೇಸಿಂ, ತಿಟ್ಠನ್ತೋ ಚ ಉಭೋ ಹತ್ಥೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕೇನೇವ ಪಾದೇನ ಅಟ್ಠಾಸಿಂ. ಉದ್ದೇಸನ್ತಿ ನಿಮನ್ತನಂ. ಉದಿಸ್ಸಕತನ್ತಿ ಕೇಚಿ. ನ ಸಾದಿಯಿನ್ತಿ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏತಾದಿಸಂ ಕರಿತ್ವಾನ, ಬಹುಂ ದುಗ್ಗತಿಗಾಮಿನನ್ತಿ ಏತಾದಿಸಂ ಏವರೂಪಂ ವಿಪಾಕನಿಬ್ಬತ್ತನಕಂ ದುಗ್ಗತಿಗಾಮಿನಂ ಬಹುಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಪುರಿಮಜಾತೀಸು ಇಧ ಚ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ. ವುಯ್ಹಮಾನೋ ಮಹೋಘೇನಾತಿ ಕಾಮೋಘಾದಿನಾ ಮಹತಾ ಓಘೇನ ವಿಸೇಸತೋ ದಿಟ್ಠೋಘೇನ ಅಪಾಯಸಮುದ್ದಂ ಪತಿಆಕಡ್ಢಿಯಮಾನೋ, ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಮಾಗಮನ್ತಿ ತಾದಿಸೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಚ್ಛಿದ್ದೇನ ಕಿಚ್ಛೇನ ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪುಞ್ಞಬಲೇನ ಬುದ್ಧಂ ‘‘ಸರಣ’’ನ್ತಿ ಆಗಮಾಸಿಂ, ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’’ತಿ ಅವೇಚ್ಚಪಸಾದೇನ ಸತ್ಥರಿ ಪಸೀದಿಂ. ಸರಣಗಮನಂ ಪಸ್ಸ, ಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತನ್ತಿ ಆಯತನಗತಂ ಮಮ ಸರಣಗಮನಂ ಪಸ್ಸ, ಪಸ್ಸ ಸಾಸನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಸುಧಮ್ಮತಂ ಯೋಹಂ ತಥಾಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನೋಪಿ ಏಕೋವಾದೇನೇವ ಸತ್ಥಾರಾ ಏದಿಸಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಸಮ್ಪಾಪಿತೋ. ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ತೇನಾಹ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೬.೧೭-೨೧) –

‘‘ತಿಸ್ಸಸ್ಸಾಹಂ ಭಗವತೋ, ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮವನ್ದಿಯಂ;

ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಬೀಜನಿಂ ತತ್ಥ, ಸೀಹಾಸನಮಬೀಜಹಂ.

‘‘ದ್ವೇನವುತೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಸೀಹಾಸನಮಬೀಜಹಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬೀಜನಾಯ ಇದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಜಮ್ಬುಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.