೪. ಚತುಕ್ಕನಿಪಾತೋ

೧. ನಾಗಸಮಾಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಅಲಙ್ಕತಾತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ನಾಗಸಮಾಲತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಗಿಮ್ಹಸಮಯೇ ಸೂರಿಯಾತಪಸನ್ತತ್ತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಛತ್ತಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಕ್ಯರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ನಾಗಸಮಾಲೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಞಾತಿಸಮಾಗಮೇ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ನಗರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ಅಞ್ಞತರಂ ನಚ್ಚಕಿಂ ಮಹಾಪಥೇ ತೂರಿಯೇಸು ವಜ್ಜನ್ತೇಸು ನಚ್ಚನ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಚಿತ್ತಕಿರಿಯವಾಯೋಧಾತುವಿಪ್ಫಾರವಸೇನ ಕರಜಕಾಯಸ್ಸ ತಥಾ ತಥಾ ಪರಿವತ್ತಿ, ಅಹೋ ಅನಿಚ್ಚಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ ಖಯವಯಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೬.೩೭-೪೮) –

‘‘ಅಙ್ಗಾರಜಾತಾ ಪಥವೀ, ಕುಕ್ಕುಳಾನುಗತಾ ಮಹೀ;

ಪದುಮುತ್ತರೋ ಭಗವಾ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸಮ್ಹಿ ಚಙ್ಕಮಿ.

‘‘ಪಣ್ಡರಂ ಛತ್ತಮಾದಾಯ, ಅದ್ಧಾನಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಹಂ;

ತತ್ಥ ದಿಸ್ವಾನ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ವಿತ್ತಿ ಮೇ ಉಪಪಜ್ಜಥ.

‘‘ಮರೀಚಿಯೋತ್ಥಟಾ ಭೂಮಿ, ಅಙ್ಗಾರಾವ ಮಹೀ ಅಯಂ;

ಉಪಹನ್ತಿ ಮಹಾವಾತಾ, ಸರೀರಸ್ಸಾಸುಖೇಪನಾ.

‘‘ಸೀತಂ ಉಣ್ಹಂ ವಿಹನನ್ತಂ, ವಾತಾತಪನಿವಾರಣಂ;

ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹ ಇಮಂ ಛತ್ತಂ, ಫಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮಿ ನಿಬ್ಬುತಿಂ.

‘‘ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಕಾರುಣಿಕೋ, ಪದುಮುತ್ತರೋ ಮಹಾಯಸೋ;

ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿ ತದಾ ಜಿನೋ.

‘‘ತಿಂಸಕಪ್ಪಾನಿ ದೇವಿನ್ದೋ, ದೇವರಜ್ಜಮಕಾರಯಿಂ;

ಸತಾನಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಞ್ಚ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಅಹೋಸಹಂ.

‘‘ಪದೇಸರಜ್ಜಂ ವಿಪುಲಂ, ಗಣನಾತೋ ಅಸಙ್ಖಿಯಂ;

ಅನುಭೋಮಿ ಸಕಂ ಕಮ್ಮಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಸುಕತಮತ್ತನೋ.

‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಜಾತಿ, ಚರಿಮೋ ವತ್ತತೇ ಭವೋ;

ಅಜ್ಜಾಪಿ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಮೇ, ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಧರೀಯತಿ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಛತ್ತಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಛತ್ತದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ –

೨೬೭. ‘‘ಅಲಙ್ಕತಾ ಸುವಸನಾ, ಮಾಲಿನೀ ಚನ್ದನುಸ್ಸದಾ;

ಮಜ್ಝೇ ಮಹಾಪಥೇ ನಾರೀ, ತೂರಿಯೇ ನಚ್ಚತಿ ನಟ್ಟಕೀ.

೨೬೮. ‘‘ಪಿಣ್ಡಿಕಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋಹಂ, ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಂ ಉದಿಕ್ಖಿಸಂ;

ಅಲಙ್ಕತಂ ಸುವಸನಂ, ಮಚ್ಚುಪಾಸಂವ ಓಡ್ಡಿತಂ.

೨೬೯. ‘‘ತತೋ ಮೇ ಮನಸೀಕಾರೋ, ಯೋನಿಸೋ ಉದಪಜ್ಜಥ;

ಆದೀನವೋ ಪಾತುರಹು, ನಿಬ್ಬಿದಾ ಸಮತಿಟ್ಠಥ.

೨೭೦. ‘‘ತತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿ ಮೇ, ಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಂ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ. –

ಚತೂಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಅಲಙ್ಕತಾತಿ ಹತ್ಥೂಪಗಾದಿಆಭರಣೇಹಿ ಅಲಙ್ಕತಗತ್ತಾ. ಸುವಸನಾತಿ ಸುನ್ದರವಸನಾ ಸೋಭನವತ್ಥನಿವತ್ಥಾ. ಮಾಲಿನೀತಿ ಮಾಲಾಧಾರಿನೀ ಪಿಳನ್ಧಿತಪುಪ್ಫಮಾಲಾ. ಚನ್ದನುಸ್ಸದಾತಿ ಚನ್ದನಾನುಲೇಪಲಿತ್ತಸರೀರಾ. ಮಜ್ಝೇ ಮಹಾಪಥೇ ನಾರೀ, ತೂರಿಯೇ ನಚ್ಚತಿ ನಟ್ಟಕೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಏಕಾ ನಾರೀ ನಟ್ಟಕೀ ನಾಟಕಿತ್ಥೀ ನಗರವೀಥಿಯಾ ಮಜ್ಝೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೇ ತೂರಿಯೇ ವಜ್ಜನ್ತೇ ನಚ್ಚತಿ, ಯಥಾಪಟ್ಠಪಿತಂ ನಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ.

ಪಿಣ್ಡಿಕಾಯಾತಿ ಭಿಕ್ಖಾಯ. ಪವಿಟ್ಠೋಹನ್ತಿ ನಗರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಅಹಂ. ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಂ ಉದಿಕ್ಖಿಸನ್ತಿ ನಗರವೀಥಿಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪರಿಸ್ಸಯಪರಿಹರಣತ್ಥಂ ವೀಥಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ನಟ್ಟಕಿಂ ಓಲೋಕೇಸಿಂ. ಕಿಂ ವಿಯ? ಮಚ್ಚುಪಾಸಂವ ಓಡ್ಡಿತನ್ತಿ ಯಥಾ ಮಚ್ಚುಸ್ಸ ಮಚ್ಚುರಾಜಸ್ಸ ಪಾಸಭೂತೋ ರೂಪಾದಿಕೋ ಓಡ್ಡಿತೋ ಲೋಕೇ ಅನುವಿಚರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಏಕಂಸೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಅನತ್ಥಾವಹೋ, ಏವಂ ಸಾಪಿ ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖಾನೇ ಠಿತಾನಂ ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಏಕಂಸತೋ ಅನತ್ಥಾವಹಾತಿ ಮಚ್ಚುಪಾಸಸದಿಸೀ ವುತ್ತಾ.

ತತೋತಿ ತಸ್ಮಾ ಮಚ್ಚುಪಾಸಸದಿಸತ್ತಾ. ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಂ. ಮನಸೀಕಾರೋ ಯೋನಿಸೋ ಉದಪಜ್ಜಥಾತಿ ‘‘ಅಯಂ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾತೋ ನ್ಹಾರುಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಮಂಸೇನ ಅನುಪಲಿತ್ತೋ ಛವಿಯಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಅಸುಚಿದುಗ್ಗನ್ಧಜೇಗುಚ್ಛಪಟಿಕ್ಕೂಲೋ ಅನಿಚ್ಚುಚ್ಛಾದನಪರಿಮದ್ದನಭೇದನವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮೋ ಈದಿಸೇ ವಿಕಾರೇ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಆದೀನವೋ ಪಾತುರಹೂತಿ ಏವಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಸಭಾವೂಪಧಾರಣಮುಖೇನ ತಸ್ಸ ಚ ತಂನಿಸ್ಸಿತಾನಞ್ಚ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಉದಯಬ್ಬಯಂ ಸರಸಪಭಙ್ಗುತಞ್ಚ ಮನಸಿ ಕರೋತೋ ತೇಸು ಚ ಯಕ್ಖರಕ್ಖಸಾದೀಸು ವಿಯ ಭಯತೋ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೇಸು ತತ್ಥ ಮೇ ಅನೇಕಾಕಾರಆದೀನವೋ ದೋಸೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಚ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಆನಿಸಂಸೋ. ನಿಬ್ಬಿದಾ ಸಮತಿಟ್ಠಥಾತಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನಂ ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸನಾನುಭಾವಸಿದ್ಧಂ ನಿಬ್ಬಿದಾಞಾಣಂ ಮಮ ಹದಯೇ ಸಣ್ಠಾಸಿ, ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಗಹಣೇ ಚಿತ್ತಂ ನಾಹೋಸಿ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಮುಞ್ಚಿತುಕಾಮತಾದಿವಸೇನ ತತ್ಥ ಉದಾಸೀನಮೇವ ಜಾತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತತೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣತೋ ಪರಂ. ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿ ಮೇತಿ ಲೋಕುತ್ತರಭಾವನಾಯ ವತ್ತಮಾನಾಯ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ಮಮ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ. ಏತೇನ ಫಲುಪ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಹಿ ಕಿಲೇಸಾ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ ನಾಮ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ವಿಮುತ್ತಾತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ನಾಗಸಮಾಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಭಗುತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಅಹಂ ಮಿದ್ಧೇನಾತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಭಗುತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥರಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ತಸ್ಸ ಧಾತುಯೋ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ನಿಮ್ಮಾನರತೀಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಕ್ಯರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಭಗೂತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಅನುರುದ್ಧಕಿಮಿಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಬಾಲಕಲೋಣಕಗಾಮೇ ವಸನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಥಿನಮಿದ್ಧಾಭಿಭವಂ ವಿನೋದೇತುಂ ವಿಹಾರತೋ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಚಙ್ಕಮಂ ಅಭಿರುಹನ್ತೋ ಪಪತಿತ್ವಾ ತದೇವ ಅಙ್ಕುಸಂ ಕತ್ವಾ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೬.೪೯-೫೭) –

‘‘ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಭಗವತಿ, ಪದುಮುತ್ತರೇ ಮಹಾಯಸೇ;

ಪುಪ್ಫವಟಂಸಕೇ ಕತ್ವಾ, ಸರೀರಮಭಿರೋಪಯಿಂ.

‘‘ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ, ನಿಮ್ಮಾನಂ ಅಗಮಾಸಹಂ;

ದೇವಲೋಕಗತೋ ಸನ್ತೋ, ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಂ ಸರಾಮಹಂ.

‘‘ಅಮ್ಬರಾ ಪುಪ್ಫವಸ್ಸೋ ಮೇ, ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಪವಸ್ಸತಿ;

ಸಂಸರಾಮಿ ಮನುಸ್ಸೇ ಚೇ, ರಾಜಾ ಹೋಮಿ ಮಹಾಯಸೋ.

‘‘ತಹಿಂ ಕುಸುಮವಸ್ಸೋ ಮೇ, ಅಭಿವಸ್ಸತಿ ಸಬ್ಬದಾ;

ತಸ್ಸೇವ ಪುಪ್ಫಪೂಜಾಯ, ವಾಹಸಾ ಸಬ್ಬದಸ್ಸಿನೋ.

‘‘ಅಯಂ ಪಚ್ಛಿಮಕೋ ಮಯ್ಹಂ, ಚರಿಮೋ ವತ್ತತೇ ಭವೋ;

ಅಜ್ಜಾಪಿ ಪುಪ್ಫವಸ್ಸೋ ಮೇ, ಅಭಿವಸ್ಸತಿ ಸಬ್ಬದಾ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಮಭಿರೋಪಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ದೇಹಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಫಲಸುಖೇನ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖೇನ ಚ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಏಕವಿಹಾರಂ ಅನುಮೋದಿತುಂ ಉಪಗತೇನ – ‘‘ಕಚ್ಚಿ ತ್ವಂ, ಭಿಕ್ಖು, ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ವಿಹರಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಅತ್ತನೋ ಅಪ್ಪಮಾದವಿಹಾರಂ ನಿವೇದೇನ್ತೋ –

೨೭೧. ‘‘ಅಹಂ ಮಿದ್ಧೇನ ಪಕತೋ, ವಿಹಾರಾ ಉಪನಿಕ್ಖಮಿಂ;

ಚಙ್ಕಮಂ ಅಭಿರುಹನ್ತೋ, ತತ್ಥೇವ ಪಪತಿಂ ಛಮಾ.

೨೭೨. ‘‘ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಮಜ್ಜಿತ್ವಾ, ಪುನಪಾರುಯ್ಹ ಚಙ್ಕಮಂ;

ಚಙ್ಕಮೇ ಚಙ್ಕಮಿಂ ಸೋಹಂ, ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಸಮಾಹಿತೋ.

೨೭೩. ‘‘ತತೋ ಮೇ ಮನಸೀಕಾರೋ, ಯೋನಿಸೋ ಉದಪಜ್ಜಥ;

ಆದೀನವೋ ಪಾತುರಹು, ನಿಬ್ಬಿದಾ ಸಮತಿಟ್ಠಥ.

೨೭೪. ‘‘ತತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿ ಮೇ, ಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಂ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಮಿದ್ಧೇನ ಪಕತೋತಿ ಕಾಯಾಲಸಿಯಸಙ್ಖಾತೇನ ಅಸತ್ತಿವಿಘಾತಸಭಾವೇನ ಮಿದ್ಧೇನ ಅಭಿಭೂತೋ. ವಿಹಾರಾತಿ ಸೇನಾಸನತೋ. ಉಪನಿಕ್ಖಮಿನ್ತಿ ಚಙ್ಕಮಿತುಂ ನಿಕ್ಖಮಿಂ. ತತ್ಥೇವ ಪಪತಿಂ ಛಮಾತಿ ತತ್ಥೇವ ಚಙ್ಕಮಸೋಪಾನೇ ನಿದ್ದಾಭಿಭೂತತಾಯ ಭೂಮಿಯಂ ನಿಪತಿಂ. ಗತ್ತಾನಿ ಪರಿಮಜ್ಜಿತ್ವಾತಿ ಭೂಮಿಯಂ ಪತನೇನ ಪಂಸುಕಿತಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಾವಯವಾನಿ ಅನುಮಜ್ಜಿತ್ವಾ. ಪುನಪಾರುಯ್ಹ ಚಙ್ಕಮನ್ತಿ ‘‘ಪತಿತೋ ದಾನಾಹ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಕೋಚಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಚಙ್ಕಮಟ್ಠಾನಂ ಆರುಹಿತ್ವಾ. ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಸಮಾಹಿತೋತಿ ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ನೀವರಣವಿಕ್ಖಮ್ಭನೇನ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾಹಿತೋ ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಚಙ್ಕಮಿನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಇದಮೇವ ಚ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅಹೋಸಿ.

ಭಗುತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಸಭಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಪರೇ ಚಾತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಭಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿವಾವಿಹಾರಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಉಪಾಹನಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪೇ ಭಗವತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ಸುವಣ್ಣಚೇತಿಯೇ ಛಹಿ ಕುಲಪುತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅತ್ತಸತ್ತಮೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರನ್ತೋ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಇತರೇ ಆಹ – ‘‘ಮಯಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಜೀವಿತೇ ಸಾಪೇಕ್ಖಾ ಹೋಮ, ಜೀವಿತೇ ಸಾಪೇಕ್ಖೇನ ಚ ನ ಸಕ್ಕಾ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಂ ಅಧಿಗನ್ತುಂ, ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾ ಚ ದುಕ್ಖಾ. ಹನ್ದ, ಮಯಂ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅನಪೇಕ್ಖಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ. ತೇ ತಥಾ ಅಕಂಸು.

ಅಥ ನೇಸಂ ಮಹಾಥೇರೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ ತದಹೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಹುತ್ವಾ ಉತ್ತರಕುರುತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಉಪನೇಸಿ. ಇತರೇ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ, ಭನ್ತೇ, ಕತಕಿಚ್ಚಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಾಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ಪಪಞ್ಚೋ, ಸಮಣಧಮ್ಮಮೇವ ಮಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮ, ತುಮ್ಹೇ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಮನುಯುಞ್ಜಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿಂಸು. ಥೇರೋ ನೇ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅಗಮಾಸಿ.

ತತೋ ನೇಸಂ ಏಕೋ ದ್ವೀಹತೀಹಚ್ಚಯೇನ ಅಭಿಞ್ಞಾಪರಿವಾರಂ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ತಥೇವ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಅಗಮಾಸಿ. ತೇಸು ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ, ಅನಾಗಾಮೀ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಇತರೇ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಮೇವ ಕತ್ವಾ ಛಸು ಕಾಮಸಗ್ಗೇಸು ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ದೇವಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾ ಏಕೋ ಮಲ್ಲರಾಜಕುಲೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ, ಏಕೋ ಗನ್ಧಾರರಾಜಕುಲೇ, ಏಕೋ ಬಾಹಿರರಟ್ಠೇ, ಏಕೋ ರಾಜಗಹೇ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಕುಲದಾರಿಕಾಯ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ಇತರೋ ಅಞ್ಞತರಿಸ್ಸಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಯ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಸಾ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಖತ್ತಿಯಸ್ಸ ಧೀತಾ, ನಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ – ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧೀತಾ ಸಮಯನ್ತರಂ ಜಾನಾತೂ’’ತಿ ಏಕಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾದಯಿಂಸು. ಅಥೇಕೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ಸಾ ತೇನ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಂ ಗಬ್ಭಿನಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿಂಸು. ಸಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸಭಾಯಂ ವಿಜಾಯಿ. ತೇನಸ್ಸ ಸಭಿಯೋತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ನಾನಾಸತ್ಥಾನಿ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾವಾದೀ ಹುತ್ವಾ ವಾದಪ್ಪಸುತೋ ವಿಚರನ್ತೋ ಅತ್ತನಾ ಸದಿಸಂ ಅದಿಸ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರೇ ಅಸ್ಸಮಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರಾದಯೋ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಮಾತುಯಾ ಇತ್ಥಿಭಾವಂ ಜಿಗುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ದಿನ್ನೇ ವೀಸತಿಪಞ್ಹೇ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇ ತೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇ ಚಸ್ಸ ತೇಸಂ ಪಞ್ಹಾನಂ ಅತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕಾತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು. ಸಭಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ (ಸು. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨. ಸಭಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ) ಪನ ‘‘ಸುದ್ಧಾವಾಸಬ್ರಹ್ಮಾ ತೇ ಪಞ್ಹೇ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಅದಾಸೀ’’ತಿ ಆಗತಂ.

ಯದಾ ಪನ ಭಗವಾ ಪವತ್ತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ರಾಜಗಹಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹಾಸಿ, ತದಾ ಸಭಿಯೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತೇ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ತೇ ಪಞ್ಹೇ ಬ್ಯಾಕಾಸೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ಸಭಿಯಸುತ್ತೇ (ಸು. ನಿ. ಸಭಿಯಸುತ್ತಂ) ಆಗತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಭಿಯೋ ಪನ ಭಗವತಾ ತೇಸು ಪಞ್ಹೇಸು ಬ್ಯಾಕತೇಸು ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೬.೨೭-೩೧) –

‘‘ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ ಮುನಿನೋ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವುಸೀಮತೋ;

ದಿವಾವಿಹಾರಂ ವಜತೋ, ಅಕ್ಕಮನಮದಾಸಹಂ.

‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಪ್ಪಮ್ಹಿ, ಯಂ ದಾನಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಅಕ್ಕಮನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹಾ ಪನ ಹುತ್ವಾ ದೇವದತ್ತೇ ಸಙ್ಘಭೇದಾಯ ಪರಕ್ಕಮನ್ತೇ ದೇವದತ್ತಪಕ್ಖಿಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಓವಾದಂ ದೇನ್ತೋ –

೨೭೫. ‘‘ಪರೇ ಚ ನ ವಿಜಾನನ್ತಿ, ಮಯಮೇತ್ಥ ಯಮಾಮಸೇ;

ಯೇ ಚ ತತ್ಥ ವಿಜಾನನ್ತಿ, ತತೋ ಸಮ್ಮನ್ತಿ ಮೇಧಗಾ.

೨೭೬. ‘‘ಯದಾ ಚ ಅವಿಜಾನನ್ತಾ, ಇರಿಯನ್ತ್ಯಮರಾ ವಿಯ;

ವಿಜಾನನ್ತಿ ಚ ಯೇ ಧಮ್ಮಂ, ಆತುರೇಸು ಅನಾತುರಾ.

೨೭೭. ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಥಿಲಂ ಕಮ್ಮಂ, ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಞ್ಚ ಯಂ ವತಂ;

ಸಙ್ಕಸ್ಸರಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ನ ತಂ ಹೋತಿ ಮಹಪ್ಫಲಂ.

೨೭೮. ‘‘ಯಸ್ಸ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು, ಗಾರವೋ ನೂಪಲಬ್ಭತಿ;

ಆರಕಾ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಾ, ನಭಂ ಪುಥವಿಯಾ ಯಥಾ’’ತಿ. –

ಚತೂಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಪರೇತಿ ಪಣ್ಡಿತೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಅಞ್ಞೇ – ‘‘ಅಧಮ್ಮಂ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ‘‘ಧಮ್ಮಂ ಅಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿಭೇದಕರವತ್ಥುದೀಪನವಸೇನ ವಿವಾದಪ್ಪಸುತಾ ಪರೇ ನಾಮ. ತೇ ತತ್ಥ ವಿವಾದಂ ಕರೋನ್ತಾ ‘‘ಮಯಂ ಯಮಾಮಸೇ ಉಪರಮಾಮ ನಸ್ಸಾಮ ಸತತಂ ಸಮಿತಂ ಮಚ್ಚುಸನ್ತಿಕಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ನ ಜಾನನ್ತಿ. ಯೇ ಚ ತತ್ಥ ವಿಜಾನನ್ತೀತಿ ಯೇ ತತ್ಥ ಪಣ್ಡಿತಾ – ‘‘ಮಯಂ ಮಚ್ಚುಸಮೀಪಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ವಿಜಾನನ್ತಿ. ತತೋ ಸಮ್ಮನ್ತಿ ಮೇಧಗಾತಿ ಏವಞ್ಹಿ ತೇ ಜಾನನ್ತಾ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಮೇಧಗಾನಂ ಕಲಹಾನಂ ವೂಪಸಮಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಅಥ ನೇಸಂ ತಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ತೇ ಮೇಧಗಾ ಸಮ್ಮನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಪರೇ ಚಾತಿ ಯೇ ಸತ್ಥು ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಯಾ ಅಗ್ಗಹಣೇನ ಸಾಸನತೋ ಬಾಹಿರತಾಯ ಪರೇ, ತೇ ಯಾವ ‘‘ಮಯಂ ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏತ್ಥ ಇಧ ಲೋಕೇ ಸಾಸನಸ್ಸ ಪಟಿನಿಗ್ಗಾಹೇನ ಯಮಾಮಸೇ ವಾಯಮಾಮಾ’’ತಿ ನ ವಿಜಾನನ್ತಿ, ತಾವ ವಿವಾದಾ ನ ವೂಪಸಮ್ಮನ್ತಿ, ಯದಾ ಪನ ತಸ್ಸ ಗಾಹಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನವಸೇನ ಯೇ ಚ ತತ್ಥ ತೇಸು ವಿವಾದಪ್ಪಸುತೇಸು ಅಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾದಿಕೇ ಅಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾದಿತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ವಿಜಾನನ್ತಿ, ತತೋ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಾ ತೇ ಪಣ್ಡಿತಪುರಿಸೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿವಾದಸಙ್ಖಾತಾ ಮೇಧಗಾ ಸಮ್ಮನ್ತೀತಿ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಯದಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ಅವಿಜಾನನ್ತಾತಿ ವಿವಾದಸ್ಸ ವೂಪಸಮೂಪಾಯಂ, ಧಮ್ಮಾಧಮ್ಮೇ ವಾ ಯಾಥಾವತೋ ಅಜಾನನ್ತಾ. ಇರಿಯನ್ತ್ಯಮರಾ ವಿಯಾತಿ ಅಮರಾ ವಿಯ ಜರಾಮರಣಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ವಿಯ ಉದ್ಧತಾ ಉನ್ನಳಾ ಚಪಲಾ ಮುಖರಾ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣವಾಚಾ ಹುತ್ವಾ ವತ್ತನ್ತಿ ಚರನ್ತಿ ವಿಚರನ್ತಿ ತದಾ ವಿವಾದೋ ನ ವೂಪಸಮ್ಮತೇವ. ವಿಜಾನನ್ತಿ ಚ ಯೇ ಧಮ್ಮಂ, ಆತುರೇಸು ಅನಾತುರಾತಿ ಯೇ ಪನ ಸತ್ಥು ಸಾಸನಧಮ್ಮಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನನ್ತಿ, ತೇ ಕಿಲೇಸರೋಗೇನ ಆತುರೇಸು ಸತ್ತೇಸು ಅನಾತುರಾ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಾ ಅನೀಘಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ತೇಸಂ ವಸೇನ ವಿವಾದೋ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ವೂಪಸಮ್ಮತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಿಥಿಲಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಓಲಿಯಿತ್ವಾ ಕರಣೇನ ಸಿಥಿಲಗಾಹಂ ಕತ್ವಾ ಸಾಥಲಿಭಾವೇನ ಕತಂ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ. ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠನ್ತಿ ವೇಸೀಆದಿಕೇ ಅಗೋಚರೇ ಚರಣೇನ, ಕುಹನಾದಿಮಿಚ್ಛಾಜೀವೇನ ವಾ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಂ ವತಸಮಾದಾನಂ. ಸಙ್ಕಸ್ಸರನ್ತಿ ಸಙ್ಕಾಹಿ ಸರಿತಬ್ಬಂ, ವಿಹಾರೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಸಾರುಪ್ಪಂ ಸುತ್ವಾ – ‘‘ನೂನ ಅಸುಕೇನ ಕತ’’ನ್ತಿ ಪರೇಹಿ ಅಸಙ್ಕಿತಬ್ಬಂ, ಉಪೋಸಥಕಿಚ್ಚಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಸನ್ನಿಪತಿತಮ್ಪಿ ಸಙ್ಘಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅದ್ಧಾ ಇಮೇ ಮಮ ಚರಿಯಂ ಞತ್ವಾ ಮಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಕಾಮಾ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಆಸಙ್ಕಾಹಿ ಸರಿತಂ ಉಸಙ್ಕಿತಂ ಪರಿಸಙ್ಕಿತಂ. ನ ತಂ ಹೋತೀತಿ ತಂ ಏವರೂಪಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಸಮಣಧಮ್ಮಕರಣಂ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಮಹಪ್ಫಲಂ ನ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ಅಮಹಪ್ಫಲಭಾವೇನೇವ ಪಚ್ಚಯದಾಯಕಾನಮ್ಪಿಸ್ಸ ನ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಲ್ಲೇಖವುತ್ತಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಸಲ್ಲೇಖವುತ್ತಿನೋ ಚ ವಿವಾದಸ್ಸ ಅವಸರೋ ಏವ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಗಾರವೋ ನೂಪಲಬ್ಭತೀತಿ ಅನುಸಾಸನಿಯಾ ಅಪದಕ್ಖಿಣಗ್ಗಾಹಿಭಾವೇನ ಗರುಕಾತಬ್ಬೇಸು ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು ಯಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಗಾರವೋ ಗರುಕರಣಂ ನ ವಿಜ್ಜತಿ. ಆರಕಾ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಾತಿ ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಸದ್ಧಮ್ಮತೋಪಿ ಪಟಿವೇಧಸದ್ಧಮ್ಮತೋಪಿ ದೂರೇ ಹೋತಿ, ನ ಹಿ ತಂ ಗರೂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತಿ, ಅಸಿಕ್ಖಿಯಮಾನೋ ಅನಾದಿಯನ್ತೋ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ, ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ಕುತೋ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಸ್ಸತೀತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಆರಕಾ ಹೋತಿ ಸದ್ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ‘‘ನಭಂ ಪುಥವಿಯಾ ಯಥಾ’’ತಿ ಯಥಾ ನಭಂ ಆಕಾಸಂ ಪುಥವಿಯಾ ಪಥವೀಧಾತುಯಾ ಸಭಾವತೋ ದೂರೇ. ನ ಕದಾಚಿ ಸಮ್ಮಿಸ್ಸಭಾವೋ. ತೇನೇವಾಹ –

‘‘ನಭಞ್ಚ ದೂರೇ ಪಥವೀ ಚ ದೂರೇ, ಪಾರಂ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ತದಾಹು ದೂರೇ;

ತತೋ ಹವೇ ದೂರತರಂ ವದನ್ತಿ, ಸತಞ್ಚ ಧಮ್ಮೋ ಅಸತಞ್ಚ ರಾಜಾ’’ತಿ.(ಜಾ. ೨.೨೧.೪೧೪);

ಸಭಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ನನ್ದಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಧಿರತ್ಥೂತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ನನ್ದಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಮಹಾವಿಭವೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕೇನ ವತ್ಥೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಪಣಿಧಾನಮಕಾಸಿ, ಸತ್ಥು ಬೋಧಿರುಕ್ಖೇ ಪದೀಪಪೂಜಞ್ಚ ಪವತ್ತೇತಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕರವಿಕಸಕುಣೋ ಹುತ್ವಾ ಮಧುರಕೂಜಿತಂ ಕೂಜನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಅಕಾಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಮಯೂರೋ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಸನಗುಹಾಯ ದ್ವಾರೇ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಮಧುರವಸ್ಸಿತಂ ವಸ್ಸಿ, ಏವಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ನನ್ದಕೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೬.೨೨-೨೬) –

‘‘ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಯಾ ಪಾದಪುತ್ತಮೇ;

ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ತಯೋ ಉಕ್ಕೇ ಅಧಾರಯಿಂ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಸೋಹಂ ಉಕ್ಕಮಧಾರಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಉಕ್ಕದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹಾ ಪನ ಹುತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಓವಾದೇ ಆಣತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಸತಾನಿ ಏಕೋವಾದೇನೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪೇಸಿ. ತೇನ ನಂ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಥೇರಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ ಅಞ್ಞತರಾ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ಇತ್ಥೀ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಹಸಿ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸಾ ತಂ ಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಸರೀರಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಕೂಲವಿಭಾವನಮುಖೇನ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ –

೨೭೯. ‘‘ಧಿರತ್ಥು ಪೂರೇ ದುಗ್ಗನ್ಧೇ, ಮಾರಪಕ್ಖೇ ಅವಸ್ಸುತೇ;

ನವಸೋತಾನಿ ತೇ ಕಾಯೇ, ಯಾನಿ ಸನ್ದನ್ತಿ ಸಬ್ಬದಾ.

೨೮೦. ‘‘ಮಾ ಪುರಾಣಂ ಅಮಞ್ಞಿತ್ಥೋ, ಮಾಸಾದೇಸಿ ತಥಾಗತೇ;

ಸಗ್ಗೇಪಿ ತೇ ನ ರಜ್ಜನ್ತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಮಾನುಸೇ.

೨೮೧. ‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ಬಾಲಾ ದುಮ್ಮೇಧಾ, ದುಮ್ಮನ್ತೀ ಮೋಹಪಾರುತಾ;

ತಾದಿಸಾ ತತ್ಥ ರಜ್ಜನ್ತಿ, ಮಾರಖಿತ್ತಮ್ಹಿ ಬನ್ಧನೇ.

೨೮೨. ‘‘ಯೇಸಂ ರಾಗೋ ಚ ದೋಸೋ ಚ, ಅವಿಜ್ಜಾ ಚ ವಿರಾಜಿತಾ;

ತಾದೀ ತತ್ಥ ನ ರಜ್ಜನ್ತಿ, ಛಿನ್ನಸುತ್ತಾ ಅಬನ್ಧನಾ’’ತಿ. – ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಧೀತಿ ಜಿಗುಚ್ಛನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ರತ್ಥೂತಿ ರ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ, ಧೀ ಅತ್ಥು ತಂ ಜಿಗುಚ್ಛಾಮಿ ತವ ಧಿಕ್ಕಾರೋ ಹೋತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪೂರೇತಿಆದೀನಿ ತಸ್ಸಾ ಧಿಕ್ಕಾತಬ್ಬಭಾವದೀಪನಾನಿ ಆಮನ್ತನವಚನಾನಿ. ಪೂರೇತಿ ಅತಿವಿಯ ಜೇಗುಚ್ಛೇಹಿ ನಾನಾಕುಣಪೇಹಿ ನಾನಾವಿಧಅಸುಚೀಹಿ ಸಮ್ಪುಣ್ಣೇ. ದುಗ್ಗನ್ಧೇತಿ ಕುಣಪಪೂರಿತತ್ತಾ ಏವ ಸಭಾವದುಗ್ಗನ್ಧೇ. ಮಾರಪಕ್ಖೇತಿ ಯಸ್ಮಾ ವಿಸಭಾಗವತ್ಥು ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರನಿಮಿತ್ತತಾಯ ಕಿಲೇಸಮಾರಂ ವಡ್ಢೇತಿ, ದೇವಪುತ್ತಮಾರಸ್ಸ ಚ ಓತಾರಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ದೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಮಾರಸ್ಸ ಪಕ್ಖೋ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಾರಪಕ್ಖೇ’’ತಿ. ಅವಸ್ಸುತೇತಿ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಕಿಲೇಸಾವಸ್ಸವನೇನ ತಹಿಂ ತಹಿಂ ಅಸುಚಿನಿಸ್ಸನ್ದನೇನ ಚ ಅವಸ್ಸುತೇ. ಇದಾನಿಸ್ಸಾ ನವಸೋತಾನಿ ತೇ ಕಾಯೇ, ಯಾನಿ ಸನ್ದನ್ತಿ ಸಬ್ಬದಾತಿ ‘‘ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಾ ಅಕ್ಖಿಗೂಥಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಸು. ನಿ. ೧೯೯) ವುತ್ತಂ ಅಸುಚಿನೋ ಅವಸ್ಸವನಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಏವಂ ಪನ ನವಛಿದ್ದಂ ಧುವಸ್ಸವಂ ಅಸುಚಿಭರಿತಂ ಕಾಯಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನನ್ತೀ ಮಾ ಪುರಾಣಂ ಅಮಞ್ಞಿತ್ಥೋತಿ ಪುರಾಣಂ ಅಜಾನನಕಾಲೇ ಪವತ್ತಂ ಹಸಿತಲಪಿತಂ ಕೀಳಿತಂ ಮಾ ಮಞ್ಞಿ, ‘‘ಇದಾನಿಪಿ ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಾ ಚಿನ್ತೇಹಿ. ಮಾಸಾದೇಸಿ ತಥಾಗತೇತಿ ಯಥಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪುರಿಮಕಾ ಬುದ್ಧಸಾವಕಾ ಆಗತಾ, ಯಥಾ ವಾ ತೇ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಗತಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ, ಯಥಾ ಚ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ತಥಲಕ್ಖಣಂ ತಥಧಮ್ಮೇ ಚ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಆಗತಾ ಅಧಿಗತಾ ಅವಬುದ್ಧಾ, ತಥಾ ಇಮೇಪೀತಿ ಏವಂ ತಥಾ ಆಗಮನಾದಿಅತ್ಥೇನ ತಥಾಗತೇ ಅರಿಯಸಾವಕೇ ಪಕತಿಸತ್ತೇ ವಿಯ ಅವಞ್ಞಾಯ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಚ ಉಪಸಙ್ಕಮಮಾನಾ ಮಾಸಾದೇಸಿ. ಅನಾಸಾದೇತಬ್ಬತಾಯ ಕಾರಣಮಾಹ. ಸಗ್ಗೇಪಿ ತೇ ನ ರಜ್ಜನ್ತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಮಾನುಸೇತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೇನಾಪಿ ಅಕ್ಖಾನೇನ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಸುಖೇ ಸಗ್ಗೇಪಿ ತೇ ಸಾವಕಬುದ್ಧಾ ನ ರಜ್ಜನ್ತಿ, ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಆದೀನವಸ್ಸ ಸುಪರಿದಿಟ್ಠತ್ತಾ ರಾಗಂ ನ ಜನೇನ್ತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಮೀಳ್ಹರಾಸಿಸದಿಸೇ ಮಾನುಸೇ ಕಾಮಗುಣೇ, ತತ್ಥ ನ ರಜ್ಜನ್ತೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ.

ಯೇ ಚ ಖೋತಿ ಯೇ ಪನ ಬಾಲ್ಯಪ್ಪಯೋಗತೋ ಬಾಲಾ, ಧಮ್ಮೋಜಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವತೋ ದುಮ್ಮೇಧಾ, ಅಸುಭೇ ಸುಭಾನುಪಸ್ಸನೇನ ದುಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತಿತಾಯ ದುಮ್ಮನ್ತೀ, ಮೋಹೇನ ಅಞ್ಞಾಣೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತಚಿತ್ತತಾಯ ಮೋಹಪಾರುತಾ ತಾದಿಸಾ ತಥಾರೂಪಾ ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನಾ, ತತ್ಥ ತಸ್ಮಿಂ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿತೇ, ಮಾರಖಿತ್ತಮ್ಹಿ ಬನ್ಧನೇ ಮಾರೇನ ಓಡ್ಡಿತೇ ಮಾರಪಾಸೇ, ರಜ್ಜನ್ತಿ ರತ್ತಾ ಗಿದ್ಧಾ ಗಧಿತಾ ಮುಚ್ಛಿತಾ ಅಜ್ಝೋಪನ್ನಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ.

ವಿರಾಜಿತಾತಿ ಯೇಸಂ ಪನ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ತೇಲಞ್ಜನರಾಗೋ ವಿಯ ದುಮ್ಮೋಚನೀಯಸಭಾವೋ ರಾಗೋ ಸಪತ್ತೋ ವಿಯ ಲದ್ಧೋಕಾಸೋ ದುಸ್ಸನಸಭಾವೋ ದೋಸೋ ಅಞ್ಞಾಣಸಭಾವಾ ಅವಿಜ್ಜಾ ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗವಿರಾಗೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿರಾಜಿತಾ ಪಹೀನಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ, ತಾದಿಸಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸತ್ಥೇನ ಛಿನ್ನಭವನೇತ್ತಿಸುತ್ತಾ ತತೋ ಏವ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಬನ್ಧನಾಭಾವತೋ ಅಬನ್ಧನಾ ತತ್ಥ ತಸ್ಮಿಂ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಮಾರಪಾಸೇ ನ ರಜ್ಜನ್ತಿ. ಏವಂ ಥೇರೋ ತಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಗತೋ.

ನನ್ದಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಜಮ್ಬುಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸಾತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಜಮ್ಬುಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಸದ್ದಹನ್ತೋ ಬೋಧಿರುಕ್ಖಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಬೀಜನೇನ ಪೂಜೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರೇನ ಉಪಾಸಕೇನ ಕಾರಿತೇ ಆರಾಮೇ ಆವಾಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರತಿ ತೇನ ಉಪಟ್ಠೀಯಮಾನೋ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಏಕೋ ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರೋ ಲೂಖಚೀವರಧರೋ ಕೇಸೋಹರಣತ್ಥಂ ಅರಞ್ಞತೋ ಗಾಮಾಭಿಮುಖೋ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೋ ಉಪಾಸಕೋ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಕೇನ ಕೇಸಮಸ್ಸೂನಿ ಓಹಾರಾಪೇತ್ವಾ ಪಣೀತಭೋಜನಂ ಭೋಜೇತ್ವಾ ಸುನ್ದರಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ದತ್ವಾ ‘‘ಇಧೇವ, ಭನ್ತೇ, ವಸಥಾ’’ತಿ ವಸಾಪೇತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಆವಾಸಿಕೋ ಇಸ್ಸಾಮಚ್ಛೇರಪಕತೋ ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರಂ ಆಹ – ‘‘ವರಂ ತೇ, ಭಿಕ್ಖು, ಇಮಿನಾ ಪಾಪುಪಾಸಕೇನ ಉಪಟ್ಠೀಯಮಾನಸ್ಸ ಏವಂ ಇಧ ವಸನತೋ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ಕೇಸೇ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಚೇಲಸ್ಸ ಸತೋ ಗೂಥಮುತ್ತಾಹಾರಜೀವನ’’ನ್ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ತಾವದೇವ ವಚ್ಚಕುಟಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಾಯಾಸಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ವಿಯ ಹತ್ಥೇನ ಗೂಥಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಯಾವದತ್ಥಂ ಖಾದಿ, ಮುತ್ತಞ್ಚ ಪಿವಿ. ಇಮಿನಾ ನಿಯಾಮೇನ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ಕಾಲಙ್ಕತ್ವಾ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಪುನ ಗೂಥಮುತ್ತಾಹಾರೋ ವಸಿತ್ವಾ ತಸ್ಸೇವ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸೇನ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನೋಪಿ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ನಿಗಣ್ಠೋ ಹುತ್ವಾ ಗೂಥಭಕ್ಖೋ ಅಹೋಸಿ.

ಪುನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಮನುಸ್ಸಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಮಾನೋಪಿ ಅರಿಯೂಪವಾದಬಲೇನ ದುಗ್ಗತಕೂಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಥಞ್ಞಂ ವಾ ಖೀರಂ ವಾ ಸಪ್ಪಿಂ ವಾ ಪಾಯಮಾನೋ, ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಮುತ್ತಮೇವ ಪಿವತಿ, ಓದನಂ ಭೋಜಿಯಮಾನೋ, ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಗೂಥಮೇವ ಖಾದತಿ, ಏವಂ ಗೂಥಮುತ್ತಪರಿಭೋಗೇನ ವಡ್ಢನ್ತೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋಪಿ ತದೇವ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತತೋ ವಾರೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಾ ಪರಿಚ್ಚಜಿಂಸು. ಸೋ ಞಾತಕೇಹಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತೋ ನಗ್ಗಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ನ ನ್ಹಾಯತಿ, ರಜೋಜಲ್ಲಧರೋ ಕೇಸಮಸ್ಸೂನಿ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕಪಾದೇನ ತಿಟ್ಠತಿ, ನಿಮನ್ತನಂ ನ ಸಾದಿಯತಿ, ಮಾಸೋಪವಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಭೋಜನಂ ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ಏಕವಾರಂ ಕುಸಗ್ಗೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ದಿವಾ ಜಿವ್ಹಗ್ಗೇನ ಲೇಹತಿ, ರತ್ತಿಯಂ ಪನ ‘‘ಅಲ್ಲಗೂಥಂ ಸಪ್ಪಾಣಕ’’ನ್ತಿ ಅಖಾದಿತ್ವಾ ಸುಕ್ಖಗೂಥಮೇವ ಖಾದತಿ, ಏವಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಾನಿ ವೀತಿವತ್ತಾನಿ ಮಹಾಜನೋ ‘‘ಮಹಾತಪೋ ಪರಮಪ್ಪಿಚ್ಛೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ತನ್ನಿನ್ನೋ ತಪ್ಪೋಣೋ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಹದಯಬ್ಭನ್ತರೇ ಘಟೇ ಪದೀಪಂ ವಿಯ ಅರಹತ್ತೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪಜ್ಜಲನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಯಮೇವ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ, ಏಹಿಭಿಕ್ಖೂಪಸಮ್ಪದಾಯ ಲದ್ಧೂಪಸಮ್ಪದಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ. ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಧಮ್ಮಪದೇ ‘‘ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ಕುಸಗ್ಗೇನಾ’’ತಿ ಗಾಥಾವಣ್ಣನಾಯ (ಧ. ಪ. ಅಟ್ಠ. ೧.ಜಮ್ಬುಕತ್ಥೇರವತ್ಥು) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅರಹತ್ತೇ ಪನ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲೇ ‘‘ಆದಿತೋ ಮಿಚ್ಛಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಾವಕೇನ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಂ ಮಯಾ ಅಧಿಗತ’’ನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –

೨೮೩. ‘‘ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಾನಿ, ರಜೋಜಲ್ಲಮಧಾರಯಿಂ;

ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಮಾಸಿಕಂ ಭತ್ತಂ, ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಅಲೋಚಯಿಂ.

೨೮೪. ‘‘ಏಕಪಾದೇನ ಅಟ್ಠಾಸಿಂ, ಆಸನಂ ಪರಿವಜ್ಜಯಿಂ;

ಸುಕ್ಖಗೂಥಾನಿ ಚ ಖಾದಿಂ, ಉದ್ದೇಸಞ್ಚ ನ ಸಾದಿಯಿಂ.

೨೮೫. ‘‘ಏತಾದಿಸಂ ಕರಿತ್ವಾನ, ಬಹುಂ ದುಗ್ಗತಿಗಾಮಿನಂ;

ವುಯ್ಹಮಾನೋ ಮಹೋಘೇನ, ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಮಾಗಮಂ.

೨೮೬. ‘‘ಸರಣಗಮನಂ ಪಸ್ಸ, ಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಂ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಾ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಾನಿ, ರಜೋಜಲ್ಲಮಧಾರಯಿನ್ತಿ ನಗ್ಗಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗಮನೇನ ನ್ಹಾನಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋ ಪಞ್ಚಾಧಿಕಾನಿ ಪಞ್ಞಾಸವಸ್ಸಾನಿ ಸರೀರೇ ಲಗ್ಗಂ ಆಗನ್ತುಕರೇಣುಸಙ್ಖಾತಂ ರಜೋ, ಸರೀರಮಲಸಙ್ಖಾತಂ ಜಲ್ಲಞ್ಚ ಕಾಯೇನ ಧಾರೇಸಿಂ. ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಮಾಸಿಕಂ ಭತ್ತನ್ತಿ ರತ್ತಿಯಂ ಗೂಥಂ ಖಾದನ್ತೋ ಲೋಕವಞ್ಚನತ್ಥಂ ಮಾಸೋಪವಾಸಿಕೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕೇಹಿ ದಿನ್ನಂ ಭೋಜನಂ ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ಏಕವಾರಂ ಜಿವ್ಹಗ್ಗೇ ಪಠನವಸೇನ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಅಲೋಚಯಿನ್ತಿ ತಾದಿಸಚ್ಛಾರಿಕಾಪಕ್ಖೇಪೇನ ಸಿಥಿಲಮೂಲಂ ಕೇಸಮಸ್ಸುಂ ಅಙ್ಗುಲೀಹಿ ಲುಞ್ಚಾಪೇಸಿಂ.

ಏಕಪಾದೇನ ಅಟ್ಠಾಸಿಂ, ಆಸನಂ ಪರಿವಜ್ಜಯಿನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಆಸನಂ ನಿಸಜ್ಜಂ ಪರಿವಜ್ಜೇಸಿಂ, ತಿಟ್ಠನ್ತೋ ಚ ಉಭೋ ಹತ್ಥೇ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಏಕೇನೇವ ಪಾದೇನ ಅಟ್ಠಾಸಿಂ. ಉದ್ದೇಸನ್ತಿ ನಿಮನ್ತನಂ. ಉದಿಸ್ಸಕತನ್ತಿ ಕೇಚಿ. ನ ಸಾದಿಯಿನ್ತಿ ನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏತಾದಿಸಂ ಕರಿತ್ವಾನ, ಬಹುಂ ದುಗ್ಗತಿಗಾಮಿನನ್ತಿ ಏತಾದಿಸಂ ಏವರೂಪಂ ವಿಪಾಕನಿಬ್ಬತ್ತನಕಂ ದುಗ್ಗತಿಗಾಮಿನಂ ಬಹುಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಪುರಿಮಜಾತೀಸು ಇಧ ಚ ಕತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ. ವುಯ್ಹಮಾನೋ ಮಹೋಘೇನಾತಿ ಕಾಮೋಘಾದಿನಾ ಮಹತಾ ಓಘೇನ ವಿಸೇಸತೋ ದಿಟ್ಠೋಘೇನ ಅಪಾಯಸಮುದ್ದಂ ಪತಿಆಕಡ್ಢಿಯಮಾನೋ, ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಮಾಗಮನ್ತಿ ತಾದಿಸೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಚ್ಛಿದ್ದೇನ ಕಿಚ್ಛೇನ ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪುಞ್ಞಬಲೇನ ಬುದ್ಧಂ ‘‘ಸರಣ’’ನ್ತಿ ಆಗಮಾಸಿಂ, ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’’ತಿ ಅವೇಚ್ಚಪಸಾದೇನ ಸತ್ಥರಿ ಪಸೀದಿಂ. ಸರಣಗಮನಂ ಪಸ್ಸ, ಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತನ್ತಿ ಆಯತನಗತಂ ಮಮ ಸರಣಗಮನಂ ಪಸ್ಸ, ಪಸ್ಸ ಸಾಸನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಸುಧಮ್ಮತಂ ಯೋಹಂ ತಥಾಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನೋಪಿ ಏಕೋವಾದೇನೇವ ಸತ್ಥಾರಾ ಏದಿಸಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಸಮ್ಪಾಪಿತೋ. ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ ತೇನಾಹ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೬.೧೭-೨೧) –

‘‘ತಿಸ್ಸಸ್ಸಾಹಂ ಭಗವತೋ, ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮವನ್ದಿಯಂ;

ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಬೀಜನಿಂ ತತ್ಥ, ಸೀಹಾಸನಮಬೀಜಹಂ.

‘‘ದ್ವೇನವುತೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಸೀಹಾಸನಮಬೀಜಹಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬೀಜನಾಯ ಇದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಜಮ್ಬುಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಸೇನಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸ್ವಾಗತಂ ವತಾತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸೇನಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಸಿಖಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಮೋರಹತ್ಥೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಪೂಜೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಭಗಿನಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸೇನಕೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ವಿಜ್ಜಾಸಿಪ್ಪೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗತೋ ಘರಾವಾಸಂ ವಸತಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಮಹಾಜನೋ ಸಂವಚ್ಛರೇ ಸಂವಚ್ಛರೇ ಫಗ್ಗುನಮಾಸೇ ಉತ್ತರಫಗ್ಗುನನಕ್ಖತ್ತೇ ಉಸ್ಸವಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ಗಯಾಯಂ ತಿತ್ಥಾಭಿಸೇಕಂ ಕರೋತಿ. ತೇನ ತಂ ಉಸ್ಸವಂ ‘‘ಗಯಾಫಗ್ಗೂ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ತಾದಿಸೇ ಉಸ್ಸವದಿವಸೇ ವೇನೇಯ್ಯಾನುಕಮ್ಪಾಯ ಗಯಾತಿತ್ಥಸಮೀಪೇ ವಿಹರತಿ, ಮಹಾಜನೋಪಿ ತಿತ್ಥಾಭಿಸೇಕಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ತತೋ ತತೋ ತಂ ಠಾನಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸೇನಕೋಪಿ ತಿತ್ಥಾಭಿಸೇಕತ್ಥಂ ತಂ ಠಾನಂ ಉಪಗತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೬.೯-೧೬) –

‘‘ಮೋರಹತ್ಥಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಉಪೇಸಿಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ;

ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ಮೋರಹತ್ಥಮದಾಸಹಂ.

‘‘ಇಮಿನಾ ಮೋರಹತ್ಥೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ;

ನಿಬ್ಬಾಯಿಂಸು ತಯೋ ಅಗ್ಗೀ, ಲಭಾಮಿ ವಿಪುಲಂ ಸುಖಂ.

‘‘ಅಹೋ ಬುದ್ಧೋ ಅಹೋ ಧಮ್ಮೋ, ಅಹೋ ನೋ ಸತ್ಥುಸಮ್ಪದಾ;

ದತ್ವಾನಹಂ ಮೋರಹತ್ಥಂ, ಲಭಾಮಿ ವಿಪುಲಂ ಸುಖಂ.

‘‘ತಿಯಗ್ಗೀ ನಿಬ್ಬುತಾ ಮಯ್ಹಂ, ಭವಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಮೂಹತಾ;

ಸಬ್ಬಾಸವಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ.

‘‘ಏಕತಿಂಸೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ದಾನಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಮೋರಹತ್ಥಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಸೋಮನಸ್ಸೋ ಉದಾನವಸೇನ –

೨೮೭. ‘‘ಸ್ವಾಗತಂ ವತ ಮೇ ಆಸಿ, ಗಯಾಯಂ ಗಯಫಗ್ಗುಯಾ;

ಯಂ ಅದ್ದಸಾಸಿಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ದೇಸೇನ್ತಂ ಧಮ್ಮಮುತ್ತಮಂ.