೪. ನನ್ದಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಧಿರತ್ಥೂತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ನನ್ದಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಮಹಾವಿಭವೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕೇನ ವತ್ಥೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಪಣಿಧಾನಮಕಾಸಿ, ಸತ್ಥು ಬೋಧಿರುಕ್ಖೇ ಪದೀಪಪೂಜಞ್ಚ ಪವತ್ತೇತಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಕುಸನ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕರವಿಕಸಕುಣೋ ಹುತ್ವಾ ಮಧುರಕೂಜಿತಂ ಕೂಜನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಅಕಾಸಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ಮಯೂರೋ ಹುತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಸನಗುಹಾಯ ದ್ವಾರೇ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಮಧುರವಸ್ಸಿತಂ ವಸ್ಸಿ, ಏವಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ನನ್ದಕೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೬.೨೨-೨೬) –

‘‘ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಯಾ ಪಾದಪುತ್ತಮೇ;

ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ತಯೋ ಉಕ್ಕೇ ಅಧಾರಯಿಂ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಸೋಹಂ ಉಕ್ಕಮಧಾರಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಉಕ್ಕದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹಾ ಪನ ಹುತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಓವಾದೇ ಆಣತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುನಿಸತಾನಿ ಏಕೋವಾದೇನೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪೇಸಿ. ತೇನ ನಂ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುನೋವಾದಕಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಥೇರಂ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ ಅಞ್ಞತರಾ ಪುರಾಣದುತಿಯಿಕಾ ಇತ್ಥೀ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಹಸಿ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸಾ ತಂ ಕಿರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಸರೀರಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಕೂಲವಿಭಾವನಮುಖೇನ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ –

೨೭೯. ‘‘ಧಿರತ್ಥು ಪೂರೇ ದುಗ್ಗನ್ಧೇ, ಮಾರಪಕ್ಖೇ ಅವಸ್ಸುತೇ;

ನವಸೋತಾನಿ ತೇ ಕಾಯೇ, ಯಾನಿ ಸನ್ದನ್ತಿ ಸಬ್ಬದಾ.

೨೮೦. ‘‘ಮಾ ಪುರಾಣಂ ಅಮಞ್ಞಿತ್ಥೋ, ಮಾಸಾದೇಸಿ ತಥಾಗತೇ;

ಸಗ್ಗೇಪಿ ತೇ ನ ರಜ್ಜನ್ತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಮಾನುಸೇ.

೨೮೧. ‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ಬಾಲಾ ದುಮ್ಮೇಧಾ, ದುಮ್ಮನ್ತೀ ಮೋಹಪಾರುತಾ;

ತಾದಿಸಾ ತತ್ಥ ರಜ್ಜನ್ತಿ, ಮಾರಖಿತ್ತಮ್ಹಿ ಬನ್ಧನೇ.

೨೮೨. ‘‘ಯೇಸಂ ರಾಗೋ ಚ ದೋಸೋ ಚ, ಅವಿಜ್ಜಾ ಚ ವಿರಾಜಿತಾ;

ತಾದೀ ತತ್ಥ ನ ರಜ್ಜನ್ತಿ, ಛಿನ್ನಸುತ್ತಾ ಅಬನ್ಧನಾ’’ತಿ. – ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಧೀತಿ ಜಿಗುಚ್ಛನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ರತ್ಥೂತಿ ರ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ, ಧೀ ಅತ್ಥು ತಂ ಜಿಗುಚ್ಛಾಮಿ ತವ ಧಿಕ್ಕಾರೋ ಹೋತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪೂರೇತಿಆದೀನಿ ತಸ್ಸಾ ಧಿಕ್ಕಾತಬ್ಬಭಾವದೀಪನಾನಿ ಆಮನ್ತನವಚನಾನಿ. ಪೂರೇತಿ ಅತಿವಿಯ ಜೇಗುಚ್ಛೇಹಿ ನಾನಾಕುಣಪೇಹಿ ನಾನಾವಿಧಅಸುಚೀಹಿ ಸಮ್ಪುಣ್ಣೇ. ದುಗ್ಗನ್ಧೇತಿ ಕುಣಪಪೂರಿತತ್ತಾ ಏವ ಸಭಾವದುಗ್ಗನ್ಧೇ. ಮಾರಪಕ್ಖೇತಿ ಯಸ್ಮಾ ವಿಸಭಾಗವತ್ಥು ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರನಿಮಿತ್ತತಾಯ ಕಿಲೇಸಮಾರಂ ವಡ್ಢೇತಿ, ದೇವಪುತ್ತಮಾರಸ್ಸ ಚ ಓತಾರಂ ಪವಿಟ್ಠಂ ದೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಮಾರಸ್ಸ ಪಕ್ಖೋ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಾರಪಕ್ಖೇ’’ತಿ. ಅವಸ್ಸುತೇತಿ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಕಿಲೇಸಾವಸ್ಸವನೇನ ತಹಿಂ ತಹಿಂ ಅಸುಚಿನಿಸ್ಸನ್ದನೇನ ಚ ಅವಸ್ಸುತೇ. ಇದಾನಿಸ್ಸಾ ನವಸೋತಾನಿ ತೇ ಕಾಯೇ, ಯಾನಿ ಸನ್ದನ್ತಿ ಸಬ್ಬದಾತಿ ‘‘ಅಕ್ಖಿಮ್ಹಾ ಅಕ್ಖಿಗೂಥಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಸು. ನಿ. ೧೯೯) ವುತ್ತಂ ಅಸುಚಿನೋ ಅವಸ್ಸವನಟ್ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಏವಂ ಪನ ನವಛಿದ್ದಂ ಧುವಸ್ಸವಂ ಅಸುಚಿಭರಿತಂ ಕಾಯಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನನ್ತೀ ಮಾ ಪುರಾಣಂ ಅಮಞ್ಞಿತ್ಥೋತಿ ಪುರಾಣಂ ಅಜಾನನಕಾಲೇ ಪವತ್ತಂ ಹಸಿತಲಪಿತಂ ಕೀಳಿತಂ ಮಾ ಮಞ್ಞಿ, ‘‘ಇದಾನಿಪಿ ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಮಾ ಚಿನ್ತೇಹಿ. ಮಾಸಾದೇಸಿ ತಥಾಗತೇತಿ ಯಥಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪುರಿಮಕಾ ಬುದ್ಧಸಾವಕಾ ಆಗತಾ, ಯಥಾ ವಾ ತೇ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಗತಾ ಪಟಿಪನ್ನಾ, ಯಥಾ ಚ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ತಥಲಕ್ಖಣಂ ತಥಧಮ್ಮೇ ಚ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ ಆಗತಾ ಅಧಿಗತಾ ಅವಬುದ್ಧಾ, ತಥಾ ಇಮೇಪೀತಿ ಏವಂ ತಥಾ ಆಗಮನಾದಿಅತ್ಥೇನ ತಥಾಗತೇ ಅರಿಯಸಾವಕೇ ಪಕತಿಸತ್ತೇ ವಿಯ ಅವಞ್ಞಾಯ ಕಿಲೇಸವಸೇನ ಚ ಉಪಸಙ್ಕಮಮಾನಾ ಮಾಸಾದೇಸಿ. ಅನಾಸಾದೇತಬ್ಬತಾಯ ಕಾರಣಮಾಹ. ಸಗ್ಗೇಪಿ ತೇ ನ ರಜ್ಜನ್ತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಮಾನುಸೇತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧೇನಾಪಿ ಅಕ್ಖಾನೇನ ಪರಿಯೋಸಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಸುಖೇ ಸಗ್ಗೇಪಿ ತೇ ಸಾವಕಬುದ್ಧಾ ನ ರಜ್ಜನ್ತಿ, ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಆದೀನವಸ್ಸ ಸುಪರಿದಿಟ್ಠತ್ತಾ ರಾಗಂ ನ ಜನೇನ್ತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಮೀಳ್ಹರಾಸಿಸದಿಸೇ ಮಾನುಸೇ ಕಾಮಗುಣೇ, ತತ್ಥ ನ ರಜ್ಜನ್ತೀತಿ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ.

ಯೇ ಚ ಖೋತಿ ಯೇ ಪನ ಬಾಲ್ಯಪ್ಪಯೋಗತೋ ಬಾಲಾ, ಧಮ್ಮೋಜಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವತೋ ದುಮ್ಮೇಧಾ, ಅಸುಭೇ ಸುಭಾನುಪಸ್ಸನೇನ ದುಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತಿತಾಯ ದುಮ್ಮನ್ತೀ, ಮೋಹೇನ ಅಞ್ಞಾಣೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿತಚಿತ್ತತಾಯ ಮೋಹಪಾರುತಾ ತಾದಿಸಾ ತಥಾರೂಪಾ ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನಾ, ತತ್ಥ ತಸ್ಮಿಂ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿತೇ, ಮಾರಖಿತ್ತಮ್ಹಿ ಬನ್ಧನೇ ಮಾರೇನ ಓಡ್ಡಿತೇ ಮಾರಪಾಸೇ, ರಜ್ಜನ್ತಿ ರತ್ತಾ ಗಿದ್ಧಾ ಗಧಿತಾ ಮುಚ್ಛಿತಾ ಅಜ್ಝೋಪನ್ನಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ.

ವಿರಾಜಿತಾತಿ ಯೇಸಂ ಪನ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ತೇಲಞ್ಜನರಾಗೋ ವಿಯ ದುಮ್ಮೋಚನೀಯಸಭಾವೋ ರಾಗೋ ಸಪತ್ತೋ ವಿಯ ಲದ್ಧೋಕಾಸೋ ದುಸ್ಸನಸಭಾವೋ ದೋಸೋ ಅಞ್ಞಾಣಸಭಾವಾ ಅವಿಜ್ಜಾ ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗವಿರಾಗೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿರಾಜಿತಾ ಪಹೀನಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ, ತಾದಿಸಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಸತ್ಥೇನ ಛಿನ್ನಭವನೇತ್ತಿಸುತ್ತಾ ತತೋ ಏವ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಬನ್ಧನಾಭಾವತೋ ಅಬನ್ಧನಾ ತತ್ಥ ತಸ್ಮಿಂ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಮಾರಪಾಸೇ ನ ರಜ್ಜನ್ತಿ. ಏವಂ ಥೇರೋ ತಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಗತೋ.

ನನ್ದಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.