೧. ನಾಗಸಮಾಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಅಲಙ್ಕತಾತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ನಾಗಸಮಾಲತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಗಿಮ್ಹಸಮಯೇ ಸೂರಿಯಾತಪಸನ್ತತ್ತಾಯ ಭೂಮಿಯಾ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಛತ್ತಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಕ್ಯರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ನಾಗಸಮಾಲೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಞಾತಿಸಮಾಗಮೇ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಲಂ ಭಗವತೋ ಉಪಟ್ಠಾಕೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ನಗರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಂ ಅಞ್ಞತರಂ ನಚ್ಚಕಿಂ ಮಹಾಪಥೇ ತೂರಿಯೇಸು ವಜ್ಜನ್ತೇಸು ನಚ್ಚನ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಅಯಂ ಚಿತ್ತಕಿರಿಯವಾಯೋಧಾತುವಿಪ್ಫಾರವಸೇನ ಕರಜಕಾಯಸ್ಸ ತಥಾ ತಥಾ ಪರಿವತ್ತಿ, ಅಹೋ ಅನಿಚ್ಚಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ ಖಯವಯಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೬.೩೭-೪೮) –

‘‘ಅಙ್ಗಾರಜಾತಾ ಪಥವೀ, ಕುಕ್ಕುಳಾನುಗತಾ ಮಹೀ;

ಪದುಮುತ್ತರೋ ಭಗವಾ, ಅಬ್ಭೋಕಾಸಮ್ಹಿ ಚಙ್ಕಮಿ.

‘‘ಪಣ್ಡರಂ ಛತ್ತಮಾದಾಯ, ಅದ್ಧಾನಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಹಂ;

ತತ್ಥ ದಿಸ್ವಾನ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ವಿತ್ತಿ ಮೇ ಉಪಪಜ್ಜಥ.

‘‘ಮರೀಚಿಯೋತ್ಥಟಾ ಭೂಮಿ, ಅಙ್ಗಾರಾವ ಮಹೀ ಅಯಂ;

ಉಪಹನ್ತಿ ಮಹಾವಾತಾ, ಸರೀರಸ್ಸಾಸುಖೇಪನಾ.

‘‘ಸೀತಂ ಉಣ್ಹಂ ವಿಹನನ್ತಂ, ವಾತಾತಪನಿವಾರಣಂ;

ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹ ಇಮಂ ಛತ್ತಂ, ಫಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮಿ ನಿಬ್ಬುತಿಂ.

‘‘ಅನುಕಮ್ಪಕೋ ಕಾರುಣಿಕೋ, ಪದುಮುತ್ತರೋ ಮಹಾಯಸೋ;

ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿ ತದಾ ಜಿನೋ.

‘‘ತಿಂಸಕಪ್ಪಾನಿ ದೇವಿನ್ದೋ, ದೇವರಜ್ಜಮಕಾರಯಿಂ;

ಸತಾನಂ ಪಞ್ಚಕ್ಖತ್ತುಞ್ಚ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಅಹೋಸಹಂ.

‘‘ಪದೇಸರಜ್ಜಂ ವಿಪುಲಂ, ಗಣನಾತೋ ಅಸಙ್ಖಿಯಂ;

ಅನುಭೋಮಿ ಸಕಂ ಕಮ್ಮಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಸುಕತಮತ್ತನೋ.

‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಜಾತಿ, ಚರಿಮೋ ವತ್ತತೇ ಭವೋ;

ಅಜ್ಜಾಪಿ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಮೇ, ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಧರೀಯತಿ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಛತ್ತಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಛತ್ತದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ –

೨೬೭. ‘‘ಅಲಙ್ಕತಾ ಸುವಸನಾ, ಮಾಲಿನೀ ಚನ್ದನುಸ್ಸದಾ;

ಮಜ್ಝೇ ಮಹಾಪಥೇ ನಾರೀ, ತೂರಿಯೇ ನಚ್ಚತಿ ನಟ್ಟಕೀ.

೨೬೮. ‘‘ಪಿಣ್ಡಿಕಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋಹಂ, ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಂ ಉದಿಕ್ಖಿಸಂ;

ಅಲಙ್ಕತಂ ಸುವಸನಂ, ಮಚ್ಚುಪಾಸಂವ ಓಡ್ಡಿತಂ.

೨೬೯. ‘‘ತತೋ ಮೇ ಮನಸೀಕಾರೋ, ಯೋನಿಸೋ ಉದಪಜ್ಜಥ;

ಆದೀನವೋ ಪಾತುರಹು, ನಿಬ್ಬಿದಾ ಸಮತಿಟ್ಠಥ.

೨೭೦. ‘‘ತತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿ ಮೇ, ಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಂ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ. –

ಚತೂಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಅಲಙ್ಕತಾತಿ ಹತ್ಥೂಪಗಾದಿಆಭರಣೇಹಿ ಅಲಙ್ಕತಗತ್ತಾ. ಸುವಸನಾತಿ ಸುನ್ದರವಸನಾ ಸೋಭನವತ್ಥನಿವತ್ಥಾ. ಮಾಲಿನೀತಿ ಮಾಲಾಧಾರಿನೀ ಪಿಳನ್ಧಿತಪುಪ್ಫಮಾಲಾ. ಚನ್ದನುಸ್ಸದಾತಿ ಚನ್ದನಾನುಲೇಪಲಿತ್ತಸರೀರಾ. ಮಜ್ಝೇ ಮಹಾಪಥೇ ನಾರೀ, ತೂರಿಯೇ ನಚ್ಚತಿ ನಟ್ಟಕೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಏಕಾ ನಾರೀ ನಟ್ಟಕೀ ನಾಟಕಿತ್ಥೀ ನಗರವೀಥಿಯಾ ಮಜ್ಝೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೇ ತೂರಿಯೇ ವಜ್ಜನ್ತೇ ನಚ್ಚತಿ, ಯಥಾಪಟ್ಠಪಿತಂ ನಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ.

ಪಿಣ್ಡಿಕಾಯಾತಿ ಭಿಕ್ಖಾಯ. ಪವಿಟ್ಠೋಹನ್ತಿ ನಗರಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ಅಹಂ. ಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಂ ಉದಿಕ್ಖಿಸನ್ತಿ ನಗರವೀಥಿಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪರಿಸ್ಸಯಪರಿಹರಣತ್ಥಂ ವೀಥಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ನಟ್ಟಕಿಂ ಓಲೋಕೇಸಿಂ. ಕಿಂ ವಿಯ? ಮಚ್ಚುಪಾಸಂವ ಓಡ್ಡಿತನ್ತಿ ಯಥಾ ಮಚ್ಚುಸ್ಸ ಮಚ್ಚುರಾಜಸ್ಸ ಪಾಸಭೂತೋ ರೂಪಾದಿಕೋ ಓಡ್ಡಿತೋ ಲೋಕೇ ಅನುವಿಚರಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಏಕಂಸೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಅನತ್ಥಾವಹೋ, ಏವಂ ಸಾಪಿ ಅಪ್ಪಟಿಸಙ್ಖಾನೇ ಠಿತಾನಂ ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಏಕಂಸತೋ ಅನತ್ಥಾವಹಾತಿ ಮಚ್ಚುಪಾಸಸದಿಸೀ ವುತ್ತಾ.

ತತೋತಿ ತಸ್ಮಾ ಮಚ್ಚುಪಾಸಸದಿಸತ್ತಾ. ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಂ. ಮನಸೀಕಾರೋ ಯೋನಿಸೋ ಉದಪಜ್ಜಥಾತಿ ‘‘ಅಯಂ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾತೋ ನ್ಹಾರುಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಮಂಸೇನ ಅನುಪಲಿತ್ತೋ ಛವಿಯಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋ ಅಸುಚಿದುಗ್ಗನ್ಧಜೇಗುಚ್ಛಪಟಿಕ್ಕೂಲೋ ಅನಿಚ್ಚುಚ್ಛಾದನಪರಿಮದ್ದನಭೇದನವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮೋ ಈದಿಸೇ ವಿಕಾರೇ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕಾರೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಆದೀನವೋ ಪಾತುರಹೂತಿ ಏವಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಸಭಾವೂಪಧಾರಣಮುಖೇನ ತಸ್ಸ ಚ ತಂನಿಸ್ಸಿತಾನಞ್ಚ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಉದಯಬ್ಬಯಂ ಸರಸಪಭಙ್ಗುತಞ್ಚ ಮನಸಿ ಕರೋತೋ ತೇಸು ಚ ಯಕ್ಖರಕ್ಖಸಾದೀಸು ವಿಯ ಭಯತೋ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೇಸು ತತ್ಥ ಮೇ ಅನೇಕಾಕಾರಆದೀನವೋ ದೋಸೋ ಪಾತುರಹೋಸಿ. ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಚ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಆನಿಸಂಸೋ. ನಿಬ್ಬಿದಾ ಸಮತಿಟ್ಠಥಾತಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನಂ ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸನಾನುಭಾವಸಿದ್ಧಂ ನಿಬ್ಬಿದಾಞಾಣಂ ಮಮ ಹದಯೇ ಸಣ್ಠಾಸಿ, ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ಗಹಣೇ ಚಿತ್ತಂ ನಾಹೋಸಿ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಮುಞ್ಚಿತುಕಾಮತಾದಿವಸೇನ ತತ್ಥ ಉದಾಸೀನಮೇವ ಜಾತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತತೋತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣತೋ ಪರಂ. ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿ ಮೇತಿ ಲೋಕುತ್ತರಭಾವನಾಯ ವತ್ತಮಾನಾಯ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ಮಮ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ. ಏತೇನ ಫಲುಪ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಹಿ ಕಿಲೇಸಾ ವಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ ನಾಮ, ಫಲಕ್ಖಣೇ ವಿಮುತ್ತಾತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ನಾಗಸಮಾಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.