೯. ಯಸೋಜತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಕಾಲಪಬ್ಬಙ್ಗಸಙ್ಕಾಸೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಯಸೋಜತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಆರಾಮಗೋಪಕಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಲಬುಜಫಲಂ ಅದಾಸಿ.

ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿನಗರದ್ವಾರೇ ಕೇವಟ್ಟಗಾಮೇ ಪಞ್ಚಕುಲಸತಜೇಟ್ಠಕಸ್ಸ ಕೇವಟ್ಟಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಯಸೋಜೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಸಹಾಯೇಹಿ ಕೇವಟ್ಟಪುತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಚ್ಛಗಹಣತ್ಥಂ ಅಚಿರವತಿಯಂ ನದಿಯಂ ಜಾಲಂ ಖಿಪಿ. ತತ್ಥೇಕೋ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಮಹಾಮಚ್ಛೋ ಅನ್ತೋಜಾಲಂ ಪಾವಿಸಿ. ತಂ ತೇ ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ ದಸ್ಸೇಸುಂ. ರಾಜಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಸ್ಸ ಮಚ್ಛಸ್ಸ ವಣ್ಣಕಾರಣಂ ಭಗವಾ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಮಚ್ಛಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಭಗವಾ ‘‘ಅಯಂ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಓಸಕ್ಕಮಾನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಮಿಚ್ಛಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ಸಾಸನಂ ಓಸಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ತತೋ ಚುತೋ ಅಚಿರವತಿಯಂ ಮಚ್ಛೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಭಗಿನೀನಞ್ಚ ನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಭಾವಂ, ತಸ್ಸ ಭಾತಿಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಭಾವಞ್ಚ ತೇನೇವ ಕಥಾಪೇತ್ವಾ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಕಪಿಲಸುತ್ತಂ ದೇಸೇಸಿ.

ಸತ್ಥು ದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಯಸೋಜೋ ಸಂವೇಗಜಾತೋ ಸದ್ಧಿಂ ಅತ್ತನೋ ಸಹಾಯೇಹಿ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪತಿರೂಪೇ ಠಾನೇ ವಸನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸಪರಿಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತುಂ ಜೇತವನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಸ ಆಗಮನೇ ಸೇನಾಸನಪಞ್ಞಾಪನಾದಿನಾ ವಿಹಾರೇ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಭಗವಾ ಸಪರಿಸಂ ಯಸೋಜಂ ಪಣಾಮೇಸೀ’’ತಿ (ಉದಾ. ೨೩) ಸಬ್ಬಂ ಉದಾನೇ ಆಗತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪಣಾಮಿತೋ ಪನ ಆಯಸ್ಮಾ ಯಸೋಜೋ ಕಸಾಭಿಹತೋ ಭದ್ದೋ ಅಸ್ಸಾಜಾನೀಯೋ ವಿಯ ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಸೋ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಸಾಯ ವಗ್ಗುಮುದಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ವಸನ್ತೋ ಘಟೇನ್ತೋ ವಾಯಮನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋವಸ್ಸೇಯೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೭.೩೨-೩೯) –

‘‘ನಗರೇ ಬನ್ಧುಮತಿಯಾ, ಆರಾಮಿಕೋ ಅಹಂ ತದಾ;

ಅದ್ದಸಂ ವಿರಜಂ ಬುದ್ಧಂ, ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಅನಿಲಞ್ಜಸೇ.

‘‘ಲಬುಜಂ ಫಲಮಾದಾಯ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸದಾಸಹಂ;

ಆಕಾಸೇವ ಠಿತೋ ಸನ್ತೋ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿ ಮಹಾಯಸೋ.

‘‘ವಿತ್ತಿಸಞ್ಜಾನನೋ ಮಯ್ಹಂ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖಾವಹೋ;

ಫಲಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ದತ್ವಾನ, ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾ.

‘‘ಅಧಿಗಞ್ಛಿಂ ತದಾ ಪೀತಿಂ, ವಿಪುಲಂ ಸುಖಮುತ್ತಮಂ;

ಉಪ್ಪಜ್ಜತೇವ ರತನಂ, ನಿಬ್ಬತ್ತಸ್ಸ ತಹಿಂ ತಹಿಂ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಫಲಂ ಅದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಫಲದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಛಳಭಿಞ್ಞಂ ಪನ ಸಮಾನಂ ಸಪರಿಸಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಯಸೋಜಂ ಸತ್ಥಾ ಪಕ್ಕೋಸಿತ್ವಾ ಆನೇಞ್ಜಸಮಾಪತ್ತಿನಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಮಕಾಸಿ. ಸೋ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಧುತಙ್ಗಧಮ್ಮೇ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತತಿ. ತೇನಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಕಿಸಂ ಅಹೋಸಿ ಲೂಖಂ ದುಬ್ಬಣ್ಣಂ, ತಂ ಭಗವಾ ಪರಮಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಪಸಂಸನ್ತೋ –

೨೪೩. ‘‘ಕಾಲಪಬ್ಬಙ್ಗಸಙ್ಕಾಸೋ, ಕಿಸೋ ಧಮನಿಸನ್ಥತೋ;

ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಅನ್ನಪಾನಮ್ಹಿ, ಅದೀನಮಾನಸೋ ನರೋ’’ತಿ. – ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ;

ತತ್ಥ ಕಾಲಪಬ್ಬಙ್ಗಸಙ್ಕಾಸೋತಿ ಮಂಸೂಪಚಯವಿಗಮೇನ ಕಿಸದುಸಣ್ಠಿತಸರೀರಾವಯವತಾಯ ದನ್ತಿಲತಾಪಬ್ಬಸದಿಸಙ್ಗೋ, ತೇನಾಹ ‘‘ಕಿಸೋ ಧಮನಿಸನ್ಥತೋ’’ತಿ. ಕಿಸೋತಿ ಮೋನೇಯ್ಯಪಟಿಪದಾಪೂರಣೇನ ಕಿಸಸರೀರೋ. ಧಮನಿಸನ್ಥತೋತಿ ಧಮನೀಹಿ ಸನ್ಥತಗತ್ತೋ ಅಪ್ಪಮಂಸಲೋಹಿತತಾಯ ಪಾಕಟೀಹಿ ಕಣ್ಡರಸಿರಾಹಿ ವಿತತಸರೀರೋ. ಮತ್ತಞ್ಞೂತಿ ಪರಿಯೇಸನಪಟಿಗ್ಗಹಣಪರಿಭೋಗವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಸು ಪಮಾಣಞ್ಞೂ. ಅದೀನಮಾನಸೋತಿ ಕೋಸಜ್ಜಾದೀಹಿ ಅನಭಿಭೂತತ್ತಾ ಅಲೀನಚಿತ್ತೋ ಅಕುಸೀತವುತ್ತಿ. ನರೋತಿ ಪುರಿಸೋ, ಪೋರಿಸಸ್ಸ ಧುರಸ್ಸ ವಹನತೋ ಪೋರಿಸಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪುರಿಸಧೋರಯ್ಹೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಏವಂ ಥೇರೋ ಸತ್ಥಾರಾ ಪಸಟ್ಠೋ ಪಸಟ್ಠಭಾವಾನುರೂಪಂ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿವಾಸನಖನ್ತಿವೀರಿಯಾರಮ್ಭವಿವೇಕಾಭಿರತಿಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ –

೨೪೪. ‘‘ಫುಟ್ಠೋ ಡಂಸೇಹಿ ಮಕಸೇಹಿ, ಅರಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹಾವನೇ;

ನಾಗೋ ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸೇವ, ಸತೋ ತತ್ರಾಧಿವಾಸಯೇ.

೨೪೫. ‘‘ಯಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತಥಾ ಏಕೋ, ಯಥಾ ದೇವೋ ತಥಾ ದುವೇ;

ಯಥಾ ಗಾಮೋ ತಥಾ ತಯೋ, ಕೋಲಾಹಲಂ ತತುತ್ತರಿ’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ನಾಗೋ ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸೇವಾತಿ ಯಥಾ ನಾಮ ಆಜಾನೇಯ್ಯೋ ಹತ್ಥಿನಾಗೋ ಯುದ್ಧಮಣ್ಡಲೇ ಅಸಿಸತ್ತಿತೋಮರಾದಿಪ್ಪಹಾರೇ ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪರಸೇನಂ ವಿದ್ಧಂಸೇತಿ, ಏವಂ ಭಿಕ್ಖು ಅರಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹಾವನೇ ಅರಞ್ಞಾನಿಯಂ ಡಂಸಾದಿಪರಿಸ್ಸಯೇ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಅಧಿವಾಸೇಯ್ಯ, ಅಧಿವಾಸೇತ್ವಾ ಚ ಭಾವನಾಬಲೇನ ಮಾರಬಲಂ ವಿಧಮೇಯ್ಯ.

ಯಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಾತಿ ಯಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಏಕಕೋ ಚಿತ್ತಪ್ಪಕೋಪರಹಿತೋ ಝಾನಸುಖೇನ ನಿಚ್ಚಮೇವ ಸುಖಿತೋ ವಿಹರತಿ ತಥಾ ಏಕೋತಿ ಭಿಕ್ಖುಪಿ ಏಕೋ ಅದುತಿಯೋ ವಿವೇಕಸುಖಮನುಬ್ರೂಹೇನ್ತೋ ಸುಖಂ ವಿಹರತಿ. ಏಕಸ್ಸ ಸಾಮಞ್ಞಸುಖಂ ಪಣೀತನ್ತಿ ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಏತೇನ ಏಕವಿಹಾರೀ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಸಮೋ’’ತಿ ಓವಾದಂ ದೇತಿ. ಯಥಾ ದೇವೋ ತಥಾ ದುವೇತಿ ಯಥಾ ದೇವಾನಂ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಚಿತ್ತಪ್ಪಕೋಪೋಪಿ ಸಿಯಾ, ತಥಾ ದ್ವಿನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಹವಾಸೇ ಘಟ್ಟನಾಪಿ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಸದುತಿಯವಾಸೇನ ಭಿಕ್ಖು ‘‘ದೇವಸಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಯಥಾ ಗಾಮೋ ತಥಾ ತಯೋತಿ ಅಸ್ಮಿಮೇವ ಪಾಠೇ ತಿಣ್ಣಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಹವಾಸೋ ಗಾಮವಾಸಸದಿಸೋ ವಿವೇಕವಾಸೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕೋಲಾಹಲಂ ತತುತ್ತರಿನ್ತಿ ತತೋ ತಯತೋ ಉಪರಿ ಚ ಬಹೂನಂ ಸಂವಾಸೋ ಕೋಲಾಹಲಂ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದಮಹಾಜನಸನ್ನಿಪಾತಸದಿಸೋ, ತಸ್ಮಾ ಏಕವಿಹಾರಿನಾ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ.

ಯಸೋಜತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.