೩. ತಿಕನಿಪಾತೋ

೧. ಅಙ್ಗಣಿಕಭಾರದ್ವಾಜತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ತಿಕನಿಪಾತೇ ಅಯೋನಿ ಸುದ್ಧಿಮನ್ವೇಸನ್ತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಅಙ್ಗಣಿಕಭಾರದ್ವಾಜತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಏಕತಿಂಸೇ ಕಪ್ಪೇ ಸಿಖಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಹಿಮವನ್ತಸಮೀಪೇ ಉಕ್ಕಟ್ಠೇ ನಾಮ ನಗರೇ ವಿಭವಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಣಿಕಭಾರದ್ವಾಜೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ವಿಜ್ಜಾಸಿಪ್ಪೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಮರಂ ತಪಂ ಚರನ್ತೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿಚರನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ತಂ ಮಿಚ್ಛಾತಪಂ ಪಹಾಯ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೨೩.೪೮-೫೧) –

‘‘ಉಸಭಂ ಪವರಂ ವೀರಂ, ವೇಸ್ಸಭುಂ ವಿಜಿತಾವಿನಂ;

ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಮವನ್ದಹಂ.

‘‘ಏಕತಿಂಸೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಕಮ್ಮಮಕರಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ವನ್ದನಾಯ ಇದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಚತುವೀಸತಿಕಪ್ಪಮ್ಹಿ, ವಿಕತಾನನ್ದನಾಮಕೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಪನ ಹುತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖೇನ ವಿಹರನ್ತೋ ಞಾತೀನಂ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಅತ್ತನೋ ಜಾತಿಭೂಮಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಹೂ ಞಾತಕೇ ಸರಣೇಸು ಚ ಸೀಲೇಸು ಚ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ತತೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಕುರುರಟ್ಠೇ ಕುಣ್ಡಿಯಸ್ಸ ನಾಮ ನಿಗಮಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಅರಞ್ಞೇ ವಸನ್ತೋ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಉಗ್ಗಾರಾಮಂ ಗತೋ ಉತ್ತರಾಪಥತೋ ಆಗತೇಹಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಸಮಾಗತೋ ತೇಹಿ, ‘‘ಭೋ ಭಾರದ್ವಾಜ, ಕಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಮಯಂ ಪಹಾಯ ಇಮಂ ಸಮಯಂ ಗಣ್ಹೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ತೇಸಂ ಇತೋ ಬುದ್ಧಸಾಸನತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸುದ್ಧಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –

೨೧೯. ‘‘ಅಯೋನಿ ಸುದ್ಧಿಮನ್ವೇಸಂ, ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರಿಂ ವನೇ;

ಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಂ ಅಜಾನನ್ತೋ, ಅಕಾಸಿಂ ಅಮರಂ ತಪ’’ನ್ತಿ. – ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ;

ತತ್ಥ ಅಯೋನೀತಿ ಅಯೋನಿಸೋ ಅನುಪಾಯೇನ. ಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಸಂಸಾರಸುದ್ಧಿಂ ಭವನಿಸ್ಸರಣಂ. ಅನ್ವೇಸನ್ತಿ ಗವೇಸನ್ತೋ. ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರಿಂ ವನೇತಿ ‘‘ಅಯಂ ಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ಅಗ್ಗಿಹುತಸಾಲಾಯಂ ಅಗ್ಯಾಗಾರಂ ಕತ್ವಾ ಆಹುತಿಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅಗ್ಗಿದೇವಂ ಪರಿಚರಿಂ ವೇದೇ ವುತ್ತವಿಧಿನಾ ಪೂಜೇಸಿಂ. ಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಂ ಅಜಾನನ್ತೋ, ಅಕಾಸಿಂ ಅಮರಂ ತಪನ್ತಿ ಸುದ್ಧಿಯಾ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅಗ್ಗಿಪರಿಚರಣಂ ವಿಯ ಪಞ್ಚತಪತಪ್ಪನಾದಿಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಂ ‘‘ಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಾಯ ಅಕಾಸಿಂ ಅಚರಿಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂ.

ಏವಂ ಥೇರೋ ಅಸ್ಸಮತೋ ಅಸ್ಸಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಿಯ ವೇದೇ ವುತ್ತವಿಧಿನಾ ಅಗ್ಗಿಪರಿಚರಣಾದಿನಾ ಅನುಟ್ಠಾಯ ಸುದ್ಧಿಯಾ ಅಪ್ಪತ್ತಭಾವೇನ ಬಹಿದ್ಧಾ ಸುದ್ಧಿಯಾ ಅಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಾಸನೇ ಸುದ್ಧಿ ಚ ಮಯಾ ಅಧಿಗತಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –

೨೨೦. ‘‘ತಂ ಸುಖೇನ ಸುಖಂ ಲದ್ಧಂ, ಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಂ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ. – ದುತಿಯಗಾಥಮಾಹ;

ತತ್ಥ ತನ್ತಿ ಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಸುದ್ಧಿಂ ಅನ್ವೇಸನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರಿಂ ಅಮರಂ ತಪಂ ಅಚರಿಂ, ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖಂ ಸುಖೇನ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಸುಖಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಂ ಅನುಪಗಮ್ಮ ಮಯಾ ಲದ್ಧಂ ಪತ್ತಂ ಅಧಿಗತಂ. ಪಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತನ್ತಿ ಸತ್ಥು ಸಾಸನಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸುಧಮ್ಮತಂ ಅವಿಪರೀತನಿಯ್ಯಾನಿಕಧಮ್ಮಸಭಾವಂ ಪಸ್ಸ ಜಾನಾಹೀತಿ ಧಮ್ಮಾಲಪನವಸೇನ ವದತಿ, ಅತ್ತಾನಂ ವಾ ಆಲಪತಿ. ತಸ್ಸ ಲದ್ಧಭಾವಂ ಪನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –

‘‘ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ. –

ಆಹ, ತಂ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ. ಏವಂ ಸುದ್ಧಿಯಾ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ‘‘ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾಹಂ ಪರಮತ್ಥತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –

೨೨೧. ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಬನ್ಧು ಪುರೇ ಆಸಿಂ, ಇದಾನಿ ಖೋಮ್ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ;

ತೇವಿಜ್ಜೋ ನ್ಹಾತಕೋಚಮ್ಹಿ, ಸೋತ್ತಿಯೋ ಚಮ್ಹಿ ವೇದಗೂ’’ತಿ. – ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ;

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಜಾತಿಮತ್ತೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸಮಞ್ಞಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಬನ್ಧು ನಾಮ ಆಸಿಂ. ಬಾಹಿತಪಾಪತ್ತಾ ಪನ ಇದಾನಿ ಖೋ ಅರಹತ್ತಾಧಿಗಮೇನ ಪರಮತ್ಥತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚ ಅಮ್ಹಿ. ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಭವಸಞ್ಚಯಕರಾನಂ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ವೇದಸಙ್ಖಾತಾನಂ ವಿಜ್ಜಾನಂ ಅಜ್ಝಯನೇನ ಸಮಞ್ಞಾಮತ್ತೇನ ತೇವಿಜ್ಜೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಭವಕ್ಖಯಕರಾಯ ವಿಜ್ಜಾಯ ವಸೇನ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ವಿಜ್ಜಾನಂ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ಪರಮತ್ಥತೋ ತೇವಿಜ್ಜೋ ಚ ಅಮ್ಹಿ. ತಥಾ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಭವಸ್ಸಾದಗಧಿತಾಯ ನ್ಹಾತಕವತನಿಪ್ಫತ್ತಿಯಾ ಸಮಞ್ಞಾಮತ್ತೇನ ನ್ಹಾತಕೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗಜಲೇನ ಸುವಿಕ್ಖಾಲಿತಕಿಲೇಸಮಲತಾಯ ಪರಮತ್ಥತೋ ನ್ಹಾತಕೋ ಚಮ್ಹಿ. ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅವಿಮುತ್ತಭವಸ್ಸಾದಮನ್ತಜ್ಝಾನೇನ ವೋಹಾರಮತ್ತತೋ ಸೋತ್ತಿಯೋ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸುವಿಮುತ್ತಭವಸ್ಸಾದಧಮ್ಮಜ್ಝಾನೇನ ಪರಮತ್ಥತೋ ಸೋತ್ತಿಯೋ ಚಮ್ಹಿ. ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಟ್ಠಪಾಪಧಮ್ಮಾನಂ ವೇದಾನಂ ಗತಮತ್ತೇನ ವೇದಗೂ ನಾಮ ಹುತ್ವಾ ಇದಾನಿ ವೇದಸಙ್ಖಾತೇನ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಸಂಸಾರಮಹೋಘಸ್ಸ ವೇದಸ್ಸ ಚತುಸಚ್ಚಸ್ಸ ಚ ಪಾರಂ ಗತತ್ತಾ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ಞಾತತ್ತಾ ಪರಮತ್ಥತೋ ವೇದಗೂ ಜಾತೋತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಾಸನೇ ಉಳಾರಂ ಪಸಾದಂ ಪವೇದೇಸುಂ.

ಅಙ್ಗಣಿಕಭಾರದ್ವಾಜತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಪಚ್ಚಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಪಞ್ಚಾಹಾಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಪಚ್ಚಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಏಕನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ವಿನತಾಯ ನಾಮ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಮನುಞ್ಞದಸ್ಸನಾನಿ ಮಹನ್ತಾನಿ ಉದುಮ್ಬರಫಲಾನಿ ಓಚಿನಿತ್ವಾ ಉಪನಾಮೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಭದ್ದಕಪ್ಪೇ ಕಸ್ಸಪೇ ಭಗವತಿ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪವತ್ತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇ ವೇನೇಯ್ಯಜನಾನುಗ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೇ ತಸ್ಸ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಭಾವನಮನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ

ಅತಿವಿಯ ಸಞ್ಜಾತಸಂವೇಗೋ ವಿಹಾರೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಅರಹತ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಇತೋ ನ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ವಾಯಮನ್ತೋ ಞಾಣಸ್ಸ ಅಪರಿಪಕ್ಕತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಸೋ ಕಾಲಙ್ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರೋಹಿತನಗರೇ ಖತ್ತಿಯಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಪಿತು ಅಚ್ಚಯೇನ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಮಹಾರಾಜಬಲಿಂ ಕಾತುಂ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ಮಹಾಜನೋ ಸನ್ನಿಪತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಗಮೇ ತಸ್ಸ ಪಸಾದಞ್ಜನನತ್ಥಂ ಸತ್ಥಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಪೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸೇವ ಆಕಾಸೇ ವೇಸ್ಸವಣೇನ ನಿಮ್ಮಿತೇ ರತನಮಯಕೂಟಾಗಾರೇ ರತನಮಯಸೀಹಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಮಹತೋ ಜನಕಾಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯರಾಜಾಪಿ ರಜ್ಜಂ ಪಹಾಯ ಪುರಿಮಹೇತುಸಞ್ಚೋದಿತೋ ಪಬ್ಬಜಿ. ಸೋ ಯಥಾ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಅಕಾಸಿ, ಏವಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ ಞಾಣಸ್ಸ ಪರಿಪಾಕಂ ಗತತ್ತಾ ತಾವದೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೩೯.೧೫-೨೦) –

‘‘ವಿನತಾನದಿಯಾ ತೀರೇ, ವಿಹಾಸಿ ಪುರಿಸುತ್ತಮೋ;

ಅದ್ದಸಂ ವಿರಜಂ ಬುದ್ಧಂ, ಏಕಗ್ಗಂ ಸುಸಮಾಹಿತಂ.

‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ, ಕಿಲೇಸಮಲಧೋವನೇ;

ಉದುಮ್ಬರಫಲಂ ಗಯ್ಹ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸದಾಸಹಂ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಫಲಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಫಲದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಇಮಮ್ಹಿ ಭದ್ದಕೇ ಕಪ್ಪೇ, ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಮಾನಸೋ;

ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ, ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅಹಂ.

‘‘ತಥಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸನ್ತೋ, ಭಾವನಂ ಅನುಯುಞ್ಜಿಸಂ;

ನ ವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮಿಸ್ಸಂ, ಇತಿ ಕತ್ವಾನ ಮಾನಸಂ.

‘‘ಉತ್ತಮತ್ಥಂ ಅಸಮ್ಪತ್ತೋ, ನ ಚ ಪತ್ತೋಮ್ಹಿ ತಾವದೇ;

ಇದಾನಿ ಪನ ಞಾಣಸ್ಸ, ಪರಿಪಾಕೇನ ನಿಬ್ಬುತೋ;

ಪತ್ತೋಮ್ಹಿ ಅಚಲಂ ಠಾನಂ, ಫುಸಿತ್ವಾ ಅಚ್ಚುತಂ ಪದಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ –

೨೨೨. ‘‘ಪಞ್ಚಾಹಾಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಸೇಖೋ ಅಪ್ಪತ್ತಮಾನಸೋ;

ವಿಹಾರಂ ಮೇ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ, ಚೇತಸೋ ಪಣಿಧೀ ಅಹು.

೨೨೩. ‘‘ನಾಸಿಸ್ಸಂ ನ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮಿ, ವಿಹಾರತೋ ನ ನಿಕ್ಖಮೇ;

ನಪಿ ಪಸ್ಸಂ ನಿಪಾತೇಸ್ಸಂ, ತಣ್ಹಾಸಲ್ಲೇ ಅನೂಹತೇ.

೨೨೪. ‘‘ತಸ್ಸ ಮೇವಂ ವಿಹರತೋ, ಪಸ್ಸ ವೀರಿಯಪರಕ್ಕಮಂ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಪಞ್ಚಾಹಾಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಪಞ್ಚಾಹೋ ಅಹಂ, ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಾಹೋ, ಪಬ್ಬಜಿತದಿವಸತೋ ಪಞ್ಚಮೋ ಅಹೋ ನಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಖೋ ಅಪ್ಪತ್ತಮಾನಸೋತಿ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾದೀನಂ ಸಿಕ್ಖನತೋ ಸೇಖೋ. ಅನವಸೇಸತೋ ಮಾನಂ ಸಿಯತಿ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದತೀತಿ ಮಾನಸೋ, ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೋ, ತಂನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ಮಾನಸತೋ ಆಗತಂ ಮಾನಸಂ, ಅರಹತ್ತಂ, ತಂ, ಸೋ ವಾ ಅಪ್ಪತ್ತೋ ಏತೇನಾತಿ ಅಪ್ಪತ್ತಮಾನಸೋ. ವಿಹಾರಂ ಮೇ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ, ಚೇತಸೋ ಪಣಿಧೀ ಅಹೂತಿ ಏವಂ ಸೇಖಸ್ಸ ಮೇ ವಸನಕವಿಹಾರಂ ಓವರಕಂ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ ಸತೋ ಏವರೂಪೋ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾಕಾರೋ ಚೇತೋಪಣಿಧಿ ಅಹೋಸಿ, ಏವಂ ಮಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಣಿಹಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನಾಸಿಸ್ಸನ್ತಿಆದಿನಾ ಚಿತ್ತಪಣಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ನಾಸಿಸ್ಸನ್ತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಭೋಜನಂ ನ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಂ ನ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ ತಣ್ಹಾಸಲ್ಲೇ ಮಮ ಹದಯಗತೇ ಅನೂಹತೇ ಅನುದ್ಧತೇತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ನ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪಾತಬ್ಬಂ ನ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮಿ. ವಿಹಾರತೋ ನ ನಿಕ್ಖಮೇತಿ ಇಮಸ್ಮಾ ಇದಾನಿ ಮಯಾ ನಿಸಿನ್ನಗಬ್ಭತೋ ನ ನಿಕ್ಖಮೇಯ್ಯಂ. ನಪಿ ಪಸ್ಸಂ ನಿಪಾತೇಸ್ಸನ್ತಿ ಮಮ ಸರೀರಸ್ಸ ದ್ವೀಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸಂ ಕಾಯಕಿಲಮಥವಿನೋದನತ್ಥಂ ನ ನಿಪಾತೇಸ್ಸಂ, ಏಕಪಸ್ಸೇನಪಿ ನ ನಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಸ್ಸ ಮೇವಂ ವಿಹರತೋತಿ ತಸ್ಸ ಮೇ ಏವಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಣಿಧಾಯ ದಳ್ಹವೀರಿಯಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾನುಯೋಗವಸೇನ ವಿಹರತೋ. ಪಸ್ಸ ವೀರಿಯಪರಕ್ಕಮನ್ತಿ ವಿಧಿನಾ ಈರಯಿತಬ್ಬತೋ ‘‘ವೀರಿಯಂ’’ ಪರಂ ಠಾನಂ ಅಕ್ಕಮನತೋ ‘‘ಪರಕ್ಕಮೋ’’ತಿ ಚ ಲದ್ಧನಾಮಂ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹೀಭೂತಂ ವಾಯಾಮಂ ಪಸ್ಸ ಜಾನಾಹಿ. ಯಸ್ಸ ಪನಾನುಭಾವೇನ ಮಯಾ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನನ್ತಿ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ.

ಪಚ್ಚಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಬಾಕುಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಕರಣೀಯಾನೀತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಬಾಕುಲತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಕಿರ ಅತೀತೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಸ್ಸ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಅನೋಮದಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಾರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಸಮ್ಪರಾಯಿಕತ್ಥಂ ಗವೇಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತೋ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸರಣೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಸತ್ಥು ಉದರಾಬಾಧೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅರಞ್ಞತೋ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪುಞ್ಞಂ ಆರೋಗ್ಯತ್ಥಾಯ ಪರಿಣಾಮೇತ್ವಾ ತತೋ ಚುತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಪ್ಪಾಬಾಧಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಯಂ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಆಕಙ್ಖನ್ತೋ ಪಣಿಧಾನಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಬನ್ಧುಮತೀನಗರೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾಲಾಭೀ ಹುತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ವಸನ್ತೋ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಂ ಸುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸರಣೇಸು ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತಿಣಪುಪ್ಫಕರೋಗೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ತಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ತತೋ ಚುತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಏಕನವುತಿಕಪ್ಪೇ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಘರಾವಾಸಂ ವಸನ್ತೋ ಏಕಂ ಜಿಣ್ಣಂ ವಿನಸ್ಸಮಾನಂ ಮಹಾವಿಹಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ತತ್ಥ ಉಪೋಸಥಾಗಾರಾದಿಕಂ ಸಬ್ಬಂ ಆವಸಥಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸಬ್ಬಂ ಭೇಸಜ್ಜಂ ಪಟಿಯಾದೇತ್ವಾ ಯಾವಜೀವಂ ಕುಸಲಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಿಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸೋ ಅರೋಗಭಾವಾಯ ಮಹಾಯಮುನಾಯ ನ್ಹಾಪಿಯಮಾನೋ ಧಾತಿಯಾ ಹತ್ಥತೋ ಮಚ್ಛೇನ ಗಿಲಿತೋ ಮಚ್ಛೇ ಕೇವಟ್ಟಹತ್ಥಗತೇ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿಭರಿಯಾಯ ವಿಕ್ಕಿಣಿತ್ವಾ ಗಹಿತೇ ಫಾಲಿಯಮಾನೇಪಿ ಪುಞ್ಞಬಲೇನ ಅರೋಗೋಯೇವ ಹುತ್ವಾ ತಾಯ ಪುತ್ತೋತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪೋಸಿಯಮಾನೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಜನಕೇಹಿ ಮಾತಾಪಿತೂಹಿ ‘‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪುತ್ತೋ, ದೇಥ ನೋ ಪುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅನುಯೋಗೇ ಕತೇ ರಞ್ಞಾ ‘‘ಉಭಯೇಸಮ್ಪಿ ಸಾಧಾರಣೋ ಹೋತೂ’’ತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕುಲಾನಂ ದಾಯಾದಭಾವೇನ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕತ್ವಾ ಠಪಿತತ್ತಾ ಬಾಕುಲೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಮಹತಿಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ಆಸೀತಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಮೇವ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಟ್ಠಮೇ ಅರುಣೇ ಸಹ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಹಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೪೦.೩೮೬-೪೧೧) –

‘‘ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸಾವಿದೂರೇ, ಸೋಭಿತೋ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೋ;

ಅಸ್ಸಮೋ ಸುಕತೋ ಮಯ್ಹಂ, ಸಕಸಿಸ್ಸೇಹಿ ಮಾಪಿತೋ.

‘‘ಮಣ್ಡಪಾ ಚ ಬಹೂ ತತ್ಥ, ಪುಪ್ಫಿತಾ ಸಿನ್ಧುವಾರಕಾ;

ಕಪಿತ್ಥಾ ಚ ಬಹೂ ತತ್ಥ, ಪುಪ್ಫಿತಾ ಜೀವಜೀವಕಾ.

‘‘ನಿಗ್ಗುಣ್ಡಿಯೋ ಬಹೂ ತತ್ಥ, ಬದರಾಮಲಕಾನಿ ಚ;

ಫಾರುಸಕಾ ಅಲಾಬೂ ಚ, ಪುಣ್ಡರೀಕಾ ಚ ಪುಪ್ಫಿತಾ.

‘‘ಆಳಕಾ ಬೇಲುವಾ ತತ್ಥ, ಕದಲೀ ಮಾತುಲುಙ್ಗಕಾ;

ಮಹಾನಾಮಾ ಬಹೂ ತತ್ಥ, ಅಜ್ಜುನಾ ಚ ಪಿಯಙ್ಗುಕಾ.

‘‘ಕೋಸಮ್ಬಾ ಸಳಲಾ ನಿಮ್ಬಾ, ನಿಗ್ರೋಧಾ ಚ ಕಪಿತ್ಥನಾ;

ಏದಿಸೋ ಅಸ್ಸಮೋ ಮಯ್ಹಂ, ಸಸಿಸ್ಸೋಹಂ ತಹಿಂ ವಸಿಂ.

‘‘ಅನೋಮದಸ್ಸೀ ಭಗವಾ, ಸಯಮ್ಭೂ ಲೋಕನಾಯಕೋ;

ಗವೇಸಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ, ಮಮಸ್ಸಮಮುಪಾಗಮಿ.

‘‘ಉಪೇತಮ್ಹಿ ಮಹಾವೀರೇ, ಅನೋಮದಸ್ಸಿಮಹಾಯಸೇ;

ಖಣೇನ ಲೋಕನಾಥಸ್ಸ, ವಾತಾಬಾಧೋ ಸಮುಟ್ಠಹಿ.

‘‘ವಿಚರನ್ತೋ ಅರಞ್ಞಮ್ಹಿ, ಅದ್ದಸಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ;

ಉಪಗನ್ತ್ವಾನ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಚಕ್ಖುಮನ್ತಂ ಮಹಾಯಸಂ.

‘‘ಇರಿಯಞ್ಚಾಪಿ ದಿಸ್ವಾನ, ಉಪಲಕ್ಖೇಸಹಂ ತದಾ;

ಅಸಂಸಯಞ್ಹಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ, ಬ್ಯಾಧಿ ನೋ ಉದಪಜ್ಜಥ.

‘‘ಖಿಪ್ಪಂ ಅಸ್ಸಮಮಾಗಞ್ಛಿಂ, ಮಮ ಸಿಸ್ಸಾನ ಸನ್ತಿಕೇ;

ಭೇಸಜ್ಜಂ ಕತ್ತುಕಾಮೋಹಂ, ಸಿಸ್ಸೇ ಆಮನ್ತಯಿಂ ತದಾ.

‘‘ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾನ ಮೇ ವಾಕ್ಯಂ, ಸಿಸ್ಸಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಗಾರವಾ;

ಏಕಜ್ಝಂ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು, ಸತ್ಥುಗಾರವತಾ ಮಮ.

‘‘ಖಿಪ್ಪಂ ಪಬ್ಬತಮಾರುಯ್ಹ, ಸಬ್ಬೋಸಧಮಹಾಸಹಂ;

ಪಾನೀಯಯೋಗಂ ಕತ್ವಾನ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸದಾಸಹಂ.

‘‘ಪರಿಭುತ್ತೇ ಮಹಾವೀರೇ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುಲೋಕನಾಯಕೇ;

ಖಿಪ್ಪಂ ವಾತೋ ವೂಪಸಮಿ, ಸುಗತಸ್ಸ ಮಹೇಸಿನೋ.

‘‘ಪಸ್ಸದ್ಧಂ ದರಥಂ ದಿಸ್ವಾ, ಅನೋಮದಸ್ಸೀ ಮಹಾಯಸೋ;

ಸಕಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಥ.

‘‘ಯೋ ಮೇ ಪಾದಾಸಿ ಭೇಸಜ್ಜಂ, ಬ್ಯಾಧಿಞ್ಚ ಸಮಯೀ ಮಮ;

ತಮಹಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸುಣಾಥ ಮಮ ಭಾಸತೋ.

‘‘ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ದೇವಲೋಕೇ ರಮಿಸ್ಸತಿ;

ವಾದಿತೇ ತೂರಿಯೇ ತತ್ಥ, ಮೋದಿಸ್ಸತಿ ಸದಾ ಅಯಂ.

‘‘ಮನುಸ್ಸಲೋಕಮಾಗನ್ತ್ವಾ, ಸುಕ್ಕಮೂಲೇನ ಚೋದಿತೋ;

ಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಂ ರಾಜಾ ಚ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸಕಪ್ಪಮ್ಹಿ, ಅನೋಮೋ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯೋ;

ಚಾತುರನ್ತೋ ವಿಜಿತಾವೀ, ಜಮ್ಬುಮಣ್ಡಸ್ಸ ಇಸ್ಸರೋ.

‘‘ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ;

ತಾವತಿಂಸೇಪಿ ಖೋಭೇತ್ವಾ, ಇಸ್ಸರಂ ಕಾರಯಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ದೇವಭೂತೋ ಮನುಸ್ಸೋ ವಾ, ಅಪ್ಪಾಬಾಧೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ;

ಪರಿಗ್ಗಹಂ ವಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ, ಬ್ಯಾಧಿಂ ಲೋಕೇ ತರಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಅಪರಿಮೇಯ್ಯೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಓಕ್ಕಾಕಕುಲಸಮ್ಭವೋ;

ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ದಾಯಾದೋ, ಓರಸೋ ಧಮ್ಮನಿಮ್ಮಿತೋ;

ಸಬ್ಬಾಸವೇ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತಿನಾಸವೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸೇ ಝಾಪಯಿತ್ವಾನ, ತಣ್ಹಾಸೋತಂ ತರಿಸ್ಸತಿ;

ಬಾಕುಲೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಹೇಸ್ಸತಿ ಸತ್ಥು ಸಾವಕೋ.

‘‘ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ, ಗೋತಮೋ ಸಕ್ಯಪುಙ್ಗವೋ;

ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸ್ಸತಿ.

‘‘ಅನೋಮದಸ್ಸೀ ಭಗವಾ, ಸಯಮ್ಭೂ ಲೋಕನಾಯಕೋ;

ವಿವೇಕಾನುವಿಲೋಕೇನ್ತೋ, ಮಮಸ್ಸಮಮುಪಾಗಮಿ.

‘‘ಉಪಾಗತಂ ಮಹಾವೀರಂ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ;

ಸಬ್ಬೋಸಧೇನ ತಪ್ಪೇಸಿಂ, ಪಸನ್ನೋ ಸೇಹಿ ಪಾಣಿಭಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಮೇ ಸುಕತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಸುಖೇತ್ತೇ ಬೀಜಸಮ್ಪದಾ;

ಖೇಪೇತುಂ ನೇವ ಸಕ್ಕೋಮಿ, ತದಾ ಹಿ ಸುಕತಂ ಮಮ.

‘‘ಲಾಭಾ ಮಮ ಸುಲದ್ಧಂ ಮೇ, ಯೋಹಂ ಅದ್ದಕ್ಖಿ ನಾಯಕಂ;

ತೇನ ಕಮ್ಮಾವಸೇಸೇನ, ಪತ್ತೋಮ್ಹಿ ಅಚಲಂ ಪದಂ.

‘‘ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ, ಗೋತಮೋ ಸಕ್ಯಪುಙ್ಗವೋ;

ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ ಮಂ.

‘‘ಅಪರಿಮೇಯ್ಯೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಕಮ್ಮಮಕರಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಭೇಸಜ್ಜಸ್ಸ ಇದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಾ ಅತ್ತನೋ ಸಾವಕೇ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪೇನ್ತೇನ ಅಪ್ಪಾಬಾಧಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತೋ ಸೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಮಯೇ ಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಓವಾದಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ –

೨೨೫. ‘‘ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಕರಣೀಯಾನಿ, ಪಚ್ಛಾ ಸೋ ಕಾತುಮಿಚ್ಛತಿ;

ಸುಖಾ ಸೋ ಧಂಸತೇ ಠಾನಾ, ಪಚ್ಛಾ ಚ ಮನುತಪ್ಪತಿ.

೨೨೬. ‘‘ಯಞ್ಹಿ ಕಯಿರಾ ತಞ್ಹಿ ವದೇ, ಯಂ ನ ಕಯಿರಾ ನ ತಂ ವದೇ;

ಅಕರೋನ್ತಂ ಭಾಸಮಾನಂ, ಪರಿಜಾನನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ.

೨೨೭. ‘‘ಸುಸುಖಂ ವತ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧದೇಸಿತಂ;

ಅಸೋಕಂ ವಿರಜಂ ಖೇಮಂ, ಯತ್ಥ ದುಕ್ಖಂ ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ. – ಗಾಥಾತ್ತಯಮಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಯೋ ಪುಬ್ಬೇ ಕರಣೀಯಾನಿ, ಪಚ್ಛಾ ಸೋ ಕಾತುಮಿಚ್ಛತೀತಿ ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪುರೇತರಂ ಜರಾರೋಗಾದೀಹಿ ಅನಭಿಭೂತಕಾಲೇಯೇವ ಕಾತಬ್ಬಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಹಿತಸುಖಾವಹಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಪಮಾದವಸೇನ ಅಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಸೋ ಕಾತಬ್ಬಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕಾತುಂ ಇಚ್ಛತಿ. ಸೋತಿ ಚ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ತದಾ ಪನ ಜರಾರೋಗಾದೀಹಿ ಅಭಿಭೂತತ್ತಾ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಚ ಸುಖಾ ಸೋ ಧಂಸತೇ ಠಾನಾ, ಪಚ್ಛಾ ಚ ಮನುತಪ್ಪತೀತಿ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸುಖಾ ಠಾನಾ ಸಗ್ಗತೋ ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಚ ತದುಪಾಯಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಾದಿತತ್ತಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತೋ ‘‘ಅಕತಂ ಮೇ ಕಲ್ಯಾಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೪೮; ನೇತ್ತಿ. ೧೨೦) ಪಚ್ಛಾ ಚ ಅನುತಪ್ಪತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ. ಅಹಂ ಪನ ಕರಣೀಯಂ ಕತ್ವಾ ಏವ ತುಮ್ಹೇ ಏವಂ ವದಾಮೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಞ್ಹಿ ಕಯಿರಾ’’ತಿ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಪರಿಜಾನನ್ತೀತಿ ‘‘ಏತ್ತಕೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜ ಜಾನನ್ತಿ ನ ಬಹುಂ ಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿವಸೇನ ಹಿ ಯಥಾವಾದೀ ತಥಾಕಾರೀ ಏವ ಸೋಭತಿ, ನ ತತೋ ಅಞ್ಞಥಾ. ಕರಣೀಯಪರಿಯಾಯೇನ ಸಾಧಾರಣತೋ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಇದಾನಿ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸುಸುಖಂ ವತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸಮ್ಮಾ ಸಾಮಂ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಭಗವತಾ ದೇಸಿತಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಸೋಕಹೇತೂನಂ ಅಭಾವತೋ ಅಸೋಕಂ ವಿಗತರಾಗಾದಿರಜತ್ತಾ ವಿರಜಂ ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಅನುಪದ್ದುತತ್ತಾ ಖೇಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸುಟ್ಠು ಸುಖಂ ವತ, ಕಸ್ಮಾ? ಯತ್ಥ ಯಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಸಕಲಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ನಿರುಜ್ಝತಿ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ವೂಪಸಮತೀತಿ.

ಬಾಕುಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಧನಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸುಖಞ್ಚೇ ಜೀವಿತುಂ ಇಚ್ಛೇತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಧನಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಸಿಖಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ನಳಮಾಲಾಯ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹೇ ಕುಮ್ಭಕಾರಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಧನಿಯೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಕುಮ್ಭಕಾರಕಮ್ಮೇನ ಜೀವತಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಸತ್ಥಾ ಧನಿಯಸ್ಸ ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ ಸಾಲಾಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪುಕ್ಕುಸಾತಿಸ್ಸ ಕುಲಪುತ್ತಸ್ಸ ಛಧಾತುವಿಭಙ್ಗಸುತ್ತಂ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೪೨ ಆದಯೋ) ದೇಸೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಕತಕಿಚ್ಚೋ ಅಹೋಸಿ. ಧನಿಯೋ ತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ವತ ಬುದ್ಧಸಾಸನಂ, ಯತ್ಥ ಏಕರತ್ತಿಪರಿಚಯೇನಾಪಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ಮುಞ್ಚಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ’’ತಿ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕುಟಿಮಣ್ಡನಾನುಯುತ್ತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ಕುಟಿಕರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಭಗವತಾ ಗರಹಿತೋ ಸಙ್ಘಿಕೇ ಸೇನಾಸನೇ ವಸನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೮.೧-೭) –

‘‘ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಆಹುತೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಂ;

ವಿಪಿನಗ್ಗೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ, ಅದ್ದಸಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ.

‘‘ನಳಮಾಲಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ಚ ತಾವದೇ;

ತತ್ಥದ್ದಸಾಸಿಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಓಘತಿಣ್ಣಮನಾಸವಂ.

‘‘ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ನಳಮಾಲಮಪೂಜಯಿಂ;

ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ಮಹಾವೀರಂ, ಸಬ್ಬಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಕಂ.

‘‘ಏಕತಿಂಸೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಮಾಲಮಭಿರೋಪಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಧುತಙ್ಗಸಮಾಧಾನೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಉಕ್ಕಂಸೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಭತ್ತಾದಿಂ ಸಾದಿಯನ್ತೇ ಅಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಅವಜಾನನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಓವಾದದಾನಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ –

೨೨೮. ‘‘ಸುಖಞ್ಚೇ ಜೀವಿತುಂ ಇಚ್ಛೇ, ಸಾಮಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅಪೇಕ್ಖವಾ;

ಸಙ್ಘಿಕಂ ನಾತಿಮಞ್ಞೇಯ್ಯ, ಚೀವರಂ ಪಾನಭೋಜನಂ.

೨೨೯. ಸುಖಞ್ಚೇ ಜೀವಿತುಂ ಇಚ್ಛೇ, ಸಾಮಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅಪೇಕ್ಖವಾ;

ಅಹಿ ಮೂಸಿಕಸೋಬ್ಭಂವ, ಸೇವೇಥ ಸಯನಾಸನಂ.

೨೩೦. ಸುಖಞ್ಚೇ ಜೀವಿತುಂ ಇಚ್ಛೇ, ಸಾಮಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅಪೇಕ್ಖವಾ;

ಇತರೀತರೇನ ತುಸ್ಸೇಯ್ಯ, ಏಕಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಾವಯೇ’’ತಿ. – ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಸುಖಞ್ಚೇ ಜೀವಿತುಂ ಇಚ್ಛೇ, ಸಾಮಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಅಪೇಕ್ಖವಾತಿ ಸಾಮಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಸಮಣಭಾವೇ ಅಪೇಕ್ಖವಾ ಸಿಕ್ಖಾಯ ತಿಬ್ಬಗಾರವೋ ಹುತ್ವಾ ಸುಖಂ ಜೀವಿತುಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯ ಚೇ, ಅನೇಸನಂ ಪಹಾಯ ಸಾಮಞ್ಞಸುಖೇನ ಸಚೇ ಜೀವಿತುಕಾಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಙ್ಘಿಕಂ ನಾತಿಮಞ್ಞೇಯ್ಯ, ಚೀವರಂ ಪಾನಭೋಜನನ್ತಿ ಸಙ್ಘತೋ ಆಭತಂ ಚೀವರಂ ಆಹಾರಂ ನ ಅವಮಞ್ಞೇಯ್ಯ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಲಾಭೋ ನಾಮ ಪರಿಸುದ್ಧುಪ್ಪಾದೋ ಹೋತೀತಿ ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸಮ್ಭವೇನ ಸಾಮಞ್ಞಸುಖಂ ಹತ್ಥಗತಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಹಿ ಮೂಸಿಕಸೋಬ್ಭಂವಾತಿ ಅಹಿ ವಿಯ ಮೂಸಿಕಾಯ ಖತಬಿಲಂ ಸೇವೇಥ ಸೇವೇಯ್ಯ ಸೇನಾಸನಂ. ಯಥಾ ನಾಮ ಸಪ್ಪೋ ಸಯಮತ್ತನೋ ಆಸಯಂ ಅಕತ್ವಾ ಮೂಸಿಕಾಯ ಅಞ್ಞೇನ ವಾ ಕತೇ ಆಸಯೇ ವಸಿತ್ವಾ ಯೇನ ಕಾಮಂ ಪಕ್ಕಮತಿ, ಏವಮೇವಂ ಭಿಕ್ಖು ಸಯಂ ಸೇನಾಸನಕರಣಾ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ವಸಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಇದಾನಿ ವುತ್ತೇ ಅವುತ್ತೇ ಚ ಪಚ್ಚಯೇ ಯಥಾಲಾಭಸನ್ತೋಸೇನೇವ ಸಾಮಞ್ಞಸುಖಂ ಹೋತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಇತರೀತರೇನ ತುಸ್ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿ, ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಹೀನೇನ ವಾ ಪಣೀತೇನ ವಾ ಯಥಾಲದ್ಧೇನ ಪಚ್ಚಯೇನ ಸನ್ತೋಸಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅಪ್ಪಮಾದಭಾವಂ, ತಞ್ಹಿ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅನವಜ್ಜಂ ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕಿಯಸುಖಂ ಲೋಕುತ್ತರಸುಖಞ್ಚ ಹತ್ಥಗತಮೇವ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹಿ ಝಾಯನ್ತೋ, ಪಪ್ಪೋತಿ ವಿಪುಲಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೩೫೨; ಧ. ಪ. ೨೭).

ಧನಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಮಾತಙ್ಗಪುತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಅತಿಸೀತನ್ತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಾತಙ್ಗಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಿಮವನ್ತಸಮೀಪೇ ಮಹತೋ ಜಾತಸ್ಸರಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಮಹತಿ ನಾಗಭವನೇ ಮಹಾನುಭಾವೋ ನಾಗರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ನಾಗಭವನತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಅತ್ತನೋ ಸೀಸಮಣಿನಾ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕೋಸಲರಟ್ಠೇ ಮಾತಙ್ಗಸ್ಸ ನಾಮ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಮಾತಙ್ಗಪುತ್ತೋತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಸೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಅಲಸಜಾತಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಮ್ಮಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಞಾತಕೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಚ ಗರಹಿತೋ ‘‘ಸುಖಜೀವಿನೋ ಇಮೇ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಸುಖಜೀವಿತಂ ಆಕಙ್ಖನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕತಪರಿಚಯೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಇದ್ಧಿಬಲಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಾವನಂ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೮.೮-೨೯) –

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋ, ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನ ಪಾರಗೂ;