೫. ಮಾತಙ್ಗಪುತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಅತಿಸೀತನ್ತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಾತಙ್ಗಪುತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಿಮವನ್ತಸಮೀಪೇ ಮಹತೋ ಜಾತಸ್ಸರಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಾ ಮಹತಿ ನಾಗಭವನೇ ಮಹಾನುಭಾವೋ ನಾಗರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ನಾಗಭವನತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಅತ್ತನೋ ಸೀಸಮಣಿನಾ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕೋಸಲರಟ್ಠೇ ಮಾತಙ್ಗಸ್ಸ ನಾಮ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಮಾತಙ್ಗಪುತ್ತೋತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಸೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಅಲಸಜಾತಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಮ್ಮಂ ಅಕರೋನ್ತೋ ಞಾತಕೇಹಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಚ ಗರಹಿತೋ ‘‘ಸುಖಜೀವಿನೋ ಇಮೇ ಸಮಣಾ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾ’’ತಿ ಸುಖಜೀವಿತಂ ಆಕಙ್ಖನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕತಪರಿಚಯೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಇದ್ಧಿಬಲಂ ಪತ್ಥೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಾವನಂ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೮.೮-೨೯) –

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋ, ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನ ಪಾರಗೂ;

ವಿವೇಕಕಾಮೋ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಗಚ್ಛತೇ ಅನಿಲಞ್ಜಸೇ.

‘‘ಅವಿದೂರೇ ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸ, ಮಹಾಜಾತಸ್ಸರೋ ಅಹು;

ತತ್ಥ ಮೇ ಭವನಂ ಆಸಿ, ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಸಂಯುತಂ.

‘‘ಭವನಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮ್ಮ, ಅದ್ದಸಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ;

ಇನ್ದೀವರಂವ ಜಲಿತಂ, ಆದಿತ್ತಂವ ಹುತಾಸನಂ.

‘‘ವಿಚಿನಂ ನದ್ದಸಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಪೂಜಯಿಸ್ಸನ್ತಿ ನಾಯಕಂ;

ಸಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ, ಅವನ್ದಿಂ ಸತ್ಥುನೋ ಅಹಂ.

‘‘ಮಮ ಸೀಸೇ ಮಣಿಂ ಗಯ್ಹ, ಪೂಜಯಿಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ;

ಇಮಾಯ ಮಣಿಪೂಜಾಯ, ವಿಪಾಕೋ ಹೋತು ಭದ್ದಕೋ.

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ಲೋಕವಿದೂ, ಆಹುತೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ;

ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಠಿತೋ ಸತ್ಥಾ, ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಥ.

‘‘ಸೋ ತೇ ಇಜ್ಝತು ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ಲಭಸ್ಸು ವಿಪುಲಂ ಸುಖಂ;

ಇಮಾಯ ಮಣಿಪೂಜಾಯ, ಅನುಭೋಹಿ ಮಹಾಯಸಂ.

‘‘ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಭಗವಾ, ಜಲಜುತ್ತಮನಾಮಕೋ;

ಅಗಮಾಸಿ ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠೋ, ಯತ್ಥ ಚಿತ್ತಂ ಪಣೀಹಿತಂ.

‘‘ಸಟ್ಠಿಕಪ್ಪಾನಿ ದೇವಿನ್ದೋ, ದೇವರಜ್ಜಮಕಾರಯಿಂ;

ಅನೇಕಸತಕ್ಖತ್ತುಞ್ಚ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಅಹೋಸಹಂ.

‘‘ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಂ ಸರನ್ತಸ್ಸ, ದೇವಭೂತಸ್ಸ ಮೇ ಸತೋ;

ಮಣಿ ನಿಬ್ಬತ್ತತೇ ಮಯ್ಹಂ, ಆಲೋಕಕರಣೋ ಮಮಂ.

‘‘ಛಳಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ನಾರಿಯೋ ಮೇ ಪರಿಗ್ಗಹಾ;

ವಿಚಿತ್ತವತ್ಥಾಭರಣಾ, ಆಮುಕ್ಕಮಣಿಕುಣ್ಡಲಾ.

‘‘ಅಳಾರಪಮ್ಹಾ ಹಸುಲಾ, ಸುಸಞ್ಞಾ ತನುಮಜ್ಝಿಮಾ;

ಪರಿವಾರೇನ್ತಿ ಮಂ ನಿಚ್ಚಂ, ಮಣಿಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಸೋಣ್ಣಮಯಾ ಮಣಿಮಯಾ, ಲೋಹಿತಙ್ಕಮಯಾ ತಥಾ;

ಭಣ್ಡಾ ಮೇ ಸುಕತಾ ಹೋನ್ತಿ, ಯದಿಚ್ಛಸಿ ಪಿಳನ್ಧನಾ.

‘‘ಕೂಟಾಗಾರಾ ಗಹಾ ರಮ್ಮಾ, ಸಯನಞ್ಚ ಮಹಾರಹಂ;

ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯ, ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ಯದಿಚ್ಛಕಂ.

‘‘ಲಾಭಾ ತೇಸಂ ಸುಲದ್ಧಞ್ಚ, ಯೇ ಲಭನ್ತಿ ಉಪಸ್ಸುತಿಂ;

ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ, ಓಸಧಂ ಸಬ್ಬಪಾಣಿನಂ.

‘‘ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಸುಕತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಯೋಹಂ ಅದಕ್ಖಿ ನಾಯಕಂ;

ವಿನಿಪಾತಾ ಪಮುತ್ತೋಮ್ಹಿ, ಪತ್ತೋಮ್ಹಿ ಅಚಲಂ ಪದಂ.

‘‘ಯಂ ಯಂ ಯೋನೂಪಪಜ್ಜಾಮಿ, ದೇವತ್ತಂ ಅಥ ಮಾನುಸಂ;

ದಿವಸಞ್ಚೇವ ರತ್ತಿಞ್ಚ, ಆಲೋಕೋ ಹೋತಿ ಮೇ ಸದಾ.

‘‘ತಾಯೇವ ಮಣಿಪೂಜಾಯ, ಅನುಭೋತ್ವಾನ ಸಮ್ಪದಾ;

ಞಾಣಾಲೋಕೋ ಮಯಾ ದಿಟ್ಠೋ, ಪತ್ತೋಮ್ಹಿ ಅಚಲಂ ಪದಂ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಮಣಿಂ ಅಭಿಪೂಜಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಮಣಿಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಪನ ಹುತ್ವಾ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ಕೋಸಜ್ಜಂ ಗರಹನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಚ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಂ ಕಿತ್ತೇನ್ತೋ –

೨೩೧. ‘‘ಅತಿಸೀತಂ ಅತಿಉಣ್ಹಂ, ಅತಿಸಾಯಮಿದಂ ಅಹು;

ಇತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಕಮ್ಮನ್ತೇ, ಖಣಾ ಅಚ್ಚೇನ್ತಿ ಮಾಣವೇ.

೨೩೨. ‘‘ಯೋ ಚ ಸೀತಞ್ಚ ಉಣ್ಹಞ್ಚ, ತಿಣಾ ಭಿಯ್ಯೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ;

ಕರಂ ಪುರಿಸಕಿಚ್ಚಾನಿ, ಸೋ ಸುಖಾ ನ ವಿಹಾಯತಿ.

೨೩೩. ‘‘ದಬ್ಬಂ ಕುಸಂ ಪೋಟಕಿಲಂ, ಉಸೀರಂ ಮುಞ್ಜಪಬ್ಬಜಂ;

ಉರಸಾ ಪನುದಿಸ್ಸಾಮಿ, ವಿವೇಕಮನುಬ್ರೂಹಯ’’ನ್ತಿ. – ಗಾಥಾತ್ತಯಮಾಹ;

ತತ್ಥ ಅತಿಸೀತನ್ತಿ ಹಿಮಪಾತವದ್ದಲಾದಿನಾ ಅತಿವಿಯ ಸೀತಂ, ಇದಂ ಅಹೂತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅತಿಉಣ್ಹನ್ತಿ ಧಮ್ಮಪರಿತಾಪಾದಿನಾ ಅತಿವಿಯ ಉಣ್ಹಂ, ಉಭಯೇನಪಿ ಉತುವಸೇನ ಕೋಸಜ್ಜವತ್ಥುಮಾಹ. ಅತಿಸಾಯನ್ತಿ ದಿವಸಸ್ಸ ಪರಿಣತಿಯಾ ಅತಿಸಾಯಂ, ಸಾಯಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ಪಾತೋಪಿ ಸಙ್ಗಯ್ಹತಿ, ತದುಭಯೇನ ಕಾಲವಸೇನ ಕೋಸಜ್ಜವತ್ಥುಮಾಹ. ಇತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪಕಾರೇನ. ಏತೇನ ‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನಾ ಕಮ್ಮಂ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಅ. ನಿ. ೮.೮೦; ದೀ. ನಿ. ೩.೩೩೪) ವುತ್ತಂ ಕೋಸಜ್ಜವತ್ಥುಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ವಿಸ್ಸಟ್ಠಕಮ್ಮನ್ತೇತಿ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಯೋಗಕಮ್ಮನ್ತೇ. ಖಣಾತಿ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಾದಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಸ್ಸ ಓಕಾಸಾ. ಅಚ್ಚೇನ್ತೀತಿ ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ. ಮಾಣವೇತಿ ಸತ್ತೇ. ತಿಣಾ ಭಿಯ್ಯೋ ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ತಿಣತೋ ಉಪರಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಿಣಂ ವಿಯ ಮಞ್ಞತಿ, ಸೀತುಣ್ಹಾನಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕರೋತಿ. ಕರನ್ತಿ ಕರೋನ್ತೋ. ಪುರಿಸಕಿಚ್ಚಾನೀತಿ ವೀರಪುರಿಸೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಾನಿ ಅತ್ತಹಿತಪರಹಿತಾನಿ. ಸುಖಾತಿ ಸುಖತೋ, ನಿಬ್ಬಾನಸುಖತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತತಿಯಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋಯೇವ.

ಮಾತಙ್ಗಪುತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.