೧೪. ಗೋತಮತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸಂಸರನ್ತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಗೋತಮತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಂ ಕಿರ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಸಿಖಿಮ್ಹಿ ಭಗವತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ತಸ್ಸ ಚಿತಕಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಪೂಜೇನ್ತೇಸು ಅಟ್ಠಹಿ ಚಮ್ಪಕಪುಪ್ಫೇಹಿ ಚಿತಕಂ ಪೂಜೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಕ್ಯರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಗೋತಮೋತಿ ಗೋತ್ತವಸೇನೇವ ಅಭಿಲಕ್ಖಿತನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಞಾತಿಸಮಾಗಮೇ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೭.೬-೧೦) –

‘‘ಝಾಯಮಾನಸ್ಸ ಭಗವತೋ, ಸಿಖಿನೋ ಲೋಕಬನ್ಧುನೋ;

ಅಟ್ಠ ಚಮ್ಪಕಪುಪ್ಫಾನಿ, ಚಿತಕಂ ಅಭಿರೋಪಯಿಂ.

‘‘ಏಕತಿಂಸೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಮಭಿರೋಪಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಚಿತಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಪನ ಹುತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖೇನ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಞಾತಕೇಹಿ ‘‘ಕಸ್ಮಾ, ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹೇ ಪಹಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಸಂಸಾರೇ ಅತ್ತನಾ ಅನುಭೂತದುಕ್ಖಞ್ಚೇವ ಇದಾನಿ ಅಧಿಗತಂ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖಞ್ಚ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ –

೨೫೮. ‘‘ಸಂಸರಞ್ಹಿ ನಿರಯಂ ಅಗಚ್ಛಿಸ್ಸಂ, ಪೇತಲೋಕಮಗಮಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ;

ದುಕ್ಖಮಮ್ಹಿಪಿ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ, ನೇಕಧಾ ಹಿ ವುಸಿತಂ ಚಿರಂ ಮಯಾ.

೨೫೯. ‘‘ಮಾನುಸೋಪಿ ಚ ಭವೋಭಿರಾಧಿತೋ, ಸಗ್ಗಕಾಯಮಗಮಂ ಸಕಿಂ ಸಕಿಂ;

ರೂಪಧಾತುಸು ಅರೂಪಧಾತುಸು, ನೇವಸಞ್ಞಿಸು ಅಸಞ್ಞಿಸುಟ್ಠಿತಂ.

೨೬೦. ‘‘ಸಮ್ಭವಾ ಸುವಿದಿತಾ ಅಸಾರಕಾ, ಸಙ್ಖತಾ ಪಚಲಿತಾ ಸದೇರಿತಾ;

ತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಮಹಮಹತ್ತಸಮ್ಭವಂ, ಸನ್ತಿಮೇವ ಸತಿಮಾ ಸಮಜ್ಝಗ’’ನ್ತಿ. –

ತೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ.

ತತ್ಥ ಸಂಸರನ್ತಿ ಅನಾದಿಮತಿ ಸಂಸಾರೇ ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸೇಹಿ ಪಞ್ಚಸು ಗತೀಸು ಚವನುಪಪಾತವಸೇನ ಅಪರಾಪರಂ ಸಂಸರನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹೀತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ನಿರಯಂ ಅಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಞ್ಜೀವಾದಿಕಂ ಅಟ್ಠವಿಧಂ ಮಹಾನಿರಯಂ, ಕುಕ್ಕುಳಾದಿಕಂ ಸೋಳಸವಿಧಂ ಉಸ್ಸದನಿರಯಞ್ಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಉಪಗಚ್ಛಿಂ. ‘‘ಪುನಪ್ಪುನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಇಧಾಪಿ ಆನೇತಬ್ಬಂ. ಪೇತಲೋಕನ್ತಿ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯಂ, ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಾದಿಭೇದಂ ಪೇತತ್ತಭಾವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಗಮನ್ತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಉಪಗಚ್ಛಿಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಂ. ಪುನಪ್ಪುನನ್ತಿ ಅಪರಾಪರಂ. ದುಕ್ಖಮಮ್ಹಿಪೀತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ತಿಖಿಣಕಸಾಪತೋದಾಭಿಘಾತಾದಿದುಕ್ಖೇಹಿ ದುಸ್ಸಹಾಯಪಿ. ಲಿಙ್ಗವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ ಹೇತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ದುಕ್ಖಮಮ್ಹಿಪೀ’’ತಿ. ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯನ್ತಿ ಮಿಗಪಕ್ಖಿಆದಿಭೇದಾಯ ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ. ನೇಕಧಾ ಹೀತಿ ಓಟ್ಠಗೋಣಗದ್ರಭಾದಿವಸೇನ ಚೇವ ಕಾಕಬಲಾಕಕುಲಲಾದಿವಸೇನ ಚ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ ಅನೇಕವಾರಞ್ಚ ಚಿರಂ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ ಮಯಾ ವುಸಿತಂ ನಿಚ್ಚಂ ಉತ್ರಸ್ತಮಾನಸತಾದಿವಸೇನ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭೂತಂ. ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಸತ್ತೋ ಮಹಾಮೂಳ್ಹತಾಯ ಚಿರತರಂ ತತ್ಥೇವ ಅಪರಾಪರಂ ಪರಿವತ್ತತೀತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಇಧ ‘‘ಚಿರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಮಾನುಸೋಪಿ ಚ ಭವೋಭಿರಾಧಿತೋತಿ ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವೋಪಿ ಮಯಾ ತಾದಿಸೇನ ಕುಸಲಕಮ್ಮುನಾ ಸಮವಾಯೇನ ಅಭಿರಾಧಿತೋ ಸಾಧಿತೋ ಅಧಿಗತೋ. ಕಾಣಕಚ್ಛಪೋಪಮಸುತ್ತಮೇತ್ಥ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೫೨; ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೧೧೭) ಉದಾಹರಿತಬ್ಬಂ. ಸಗ್ಗಕಾಯಮಗಮಂ ಸಕಿಂ ಸಕಿನ್ತಿ ಸಗ್ಗಗತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಕಾಮಾವಚರದೇವಕಾಯಂ ಸಕಿಂ ಸಕಿಂ ಕದಾಚಿ ಕದಾಚಿ ಉಪಪಜ್ಜನವಸೇನ ಅಗಚ್ಛಿಂ. ರೂಪಧಾತುಸೂತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಭವಗ್ಗಪರಿಯೋಸಾನೇಸು ರೂಪಭವೇಸು ಅರೂಪಧಾತುಸೂತಿ ಅರೂಪಭವೇಸು. ನೇವಸಞ್ಞಿಸು ಅಸಞ್ಞಿಸುಟ್ಠಿತನ್ತಿ ರೂಪಾರೂಪಧಾತೂಸು ಚ ನ ಕೇವಲಂ ಸಞ್ಞೀಸು ಏವ, ಅಥ ಖೋ ನೇವಸಞ್ಞೀನಾಸಞ್ಞೀಸು ಅಸಞ್ಞೀಸು ಚ ಉಪಪಜ್ಜ ಠಿತಂ ಮಯಾತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ನೇವಸಞ್ಞಿಗ್ಗಹಣೇನ ಹೇತ್ಥ ನೇವಸಞ್ಞೀನಾಸಞ್ಞೀಭವೋ ಗಹಿತೋ. ಯದಿಪಿಮೇ ದ್ವೇ ಭವಾ ರೂಪಾರೂಪಧಾತುಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಯ್ಹನ್ತಿ, ಯೇ ಪನ ಇತೋ ಬಾಹಿರಕಾ ತತ್ಥ ನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಿನೋ ಭವವಿಮೋಕ್ಖಸಞ್ಞಿನೋ ಚ, ತೇಸಂ ತಸ್ಸಾ ಸಞ್ಞಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವಿಸುಂ ಗಹಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಏವಂ ದ್ವೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಭವಮೂಲಸ್ಸ ಅನುಪಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಅನಾದಿಮತಿ ಸಂಸಾರೇ ಅತ್ತನೋ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಾನುಭವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತದುಪಚ್ಛೇದೇನ ವಿವಟ್ಟಸುಖಾನುಭವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಮ್ಭವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಭವಾತಿ ಭವಾ. ಕಾಮಭವಾದಯೋ ಏವ ಹಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇನ ಭವನ್ತೀತಿ ಇಧ ಸಮ್ಭವಾತಿ ವುತ್ತಾ. ಸುವಿದಿತಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಸಹಿತಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಸುಟ್ಠು ವಿದಿತಾ. ಅಸಾರಕಾತಿಆದಿ ತೇಸಂ ವಿದಿತಾಕಾರದಸ್ಸನಂ. ತತ್ಥ ಅಸಾರಕಾತಿ ನಿಚ್ಚಸಾರಾದಿಸಾರರಹಿತಾ. ಸಙ್ಖತಾತಿ ಸಮೇಚ್ಚ ಸಮ್ಭುಯ್ಯ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಕತಾ. ಪಚಲಿತಾತಿ ಸಙ್ಖತತ್ತಾ ಏವ ಉಪ್ಪಾದಜರಾದೀಹಿ ಪಕಾರತೋ ಚಲಿತಾ ಅನವಟ್ಠಿತಾ. ಸದೇರಿತಾತಿ ಸದಾ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಭಙ್ಗೇನ ಏರಿತಾ, ಇತ್ತರಾ ಭಙ್ಗಗಾಮಿನೋ ಪಭಙ್ಗುನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಮಹಮತ್ತಸಮ್ಭವನ್ತಿ ತಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಸಙ್ಖತಸಭಾವಂ ಅತ್ತಸಮ್ಭವಂ ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಭೂತಂ ಅತ್ತಾಯತ್ತಂ ಇಸ್ಸರಾದಿವಸೇನ ಅಪರಾಯತ್ತಂ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ಅಹಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಂ ಸನ್ತಿಮೇವ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಸತಿಯಾ ಸತಿಮಾ ಹುತ್ವಾ ಸಮಜ್ಝಗಂ ಅಧಿಗಚ್ಛಿಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋತಿ. ಏವಂ ಥೇರೋ ಞಾತಕಾನಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

ಗೋತಮತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.