೮. ಭರತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಏಹಿ, ನನ್ದಕ, ಗಚ್ಛಾಮಾತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಭರತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಂ ಕಿರ ಅನೋಮದಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಮನುಞ್ಞದಸ್ಸನಂ ಮುದುಸುಖಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಉಪಾಹನದ್ವಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಚಙ್ಕಮನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಉಪಾಹನಾ ಉಪನಾಮೇತ್ವಾ, ‘‘ಅಭಿರುಹತು ಭಗವಾ ಉಪಾಹನಾ, ಯಂ ಮಮ ಅಸ್ಸ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಭಿರುಹಿ ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ ಉಪಾಹನಾ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಚಮ್ಪಾನಗರೇ ಗಹಪತಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಭರತೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಸೋಣತ್ಥೇರಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಸೋಪಿ ನಾಮ ಪಬ್ಬಜೀ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾತಸಂವೇಗೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕತಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೮.೭೧-೮೯) –

‘‘ಅನೋಮದಸ್ಸೀ ಭಗವಾ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠೋ ನರಾಸಭೋ;

ದಿವಾವಿಹಾರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ, ಪಥಮಾರುಹಿ ಚಕ್ಖುಮಾ.

‘‘ಪಾನಧಿಂ ಸುಕತಂ ಗಯ್ಹ, ಅದ್ಧಾನಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಹಂ;

ತತ್ಥದ್ದಸಾಸಿಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಪತ್ತಿಕಂ ಚಾರುದಸ್ಸನಂ.

‘‘ಸಕಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ, ನೀಹರಿತ್ವಾನ ಪಾನಧಿಂ;

ಪಾದಮೂಲೇ ಠಪೇತ್ವಾನ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿಂ.

‘‘ಅಭಿರೂಹ ಮಹಾವೀರ, ಸುಗತಿನ್ದ ವಿನಾಯಕ;

ಇತೋ ಫಲಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸೋ ಮೇ ಅತ್ಥೋ ಸಮಿಜ್ಝತು.

‘‘ಅನೋಮದಸ್ಸೀ ಭಗವಾ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠೋ ನರಾಸಭೋ;

ಪಾನಧಿಂ ಅಭಿರೂಹಿತ್ವಾ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿ.

‘‘ಯೋ ಪಾನಧಿಂ ಮೇ ಅದಾಸಿ, ಪಸನ್ನೋ ಸೇಹಿ ಪಾಣಿಭಿ;

ತಮಹಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸುಣಾಥ ಮಮ ಭಾಸತೋ.

‘‘ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಗಿರಮಞ್ಞಾಯ, ಸಬ್ಬೇ ದೇವಾ ಸಮಾಗತಾ;

ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತಾ ಸುಮನಾ, ವೇದಜಾತಾ ಕತಞ್ಜಲೀ.

‘‘ಪಾನಧೀನಂ ಪದಾನೇನ, ಸುಖಿತೋಯಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ;

ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸಕ್ಖತ್ತುಞ್ಚ, ದೇವರಜ್ಜಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಂ ರಾಜಾ ಚ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ;

ಪದೇಸರಜ್ಜಂ ವಿಪುಲಂ, ಗಣನಾತೋ ಅಸಙ್ಖಿಯಂ.

‘‘ಅಪರಿಮೇಯ್ಯೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಓಕ್ಕಾಕಕುಲಸಮ್ಭವೋ;

ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮೇಸು ದಾಯಾದೋ, ಓರಸೋ ಧಮ್ಮನಿಮ್ಮಿತೋ;

ಸಬ್ಬಾಸವೇ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತಿನಾಸವೋ.

‘‘ದೇವಲೋಕೇ ಮನುಸ್ಸೇ ವಾ, ನಿಬ್ಬತ್ತಿಸ್ಸತಿ ಪುಞ್ಞವಾ;

ದೇವಯಾನಪಟಿಭಾಗಂ, ಯಾನಂ ಪಟಿಲಭಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಪಾಸಾದಾ ಸಿವಿಕಾ ವಯ್ಹಂ, ಹತ್ಥಿನೋ ಸಮಲಙ್ಕತಾ;

ರಥಾ ವಾಜಞ್ಞಸಂಯುತ್ತಾ, ಸದಾ ಪಾತುಭವನ್ತಿ ಮೇ.

‘‘ಅಗಾರಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋಪಿ, ರಥೇನ ನಿಕ್ಖಮಿಂ ಅಹಂ;

ಕೇಸೇಸು ಛಿಜ್ಜಮಾನೇಸು, ಅರಹತ್ತಮಪಾಪುಣಿಂ.

‘‘ಲಾಭಾ ಮಯ್ಹಂ ಸುಲದ್ಧಂ ಮೇ, ವಾಣಿಜ್ಜಂ ಸುಪ್ಪಯೋಜಿತಂ;

ದತ್ವಾನ ಪಾನಧಿಂ ಏಕಂ, ಪತ್ತೋಮ್ಹಿ ಅಚಲಂ ಪದಂ.

‘‘ಅಪರಿಮೇಯ್ಯೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪಾನಧಿಮದಾಸಹಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಪಾನಧಿಸ್ಸ ಇದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಪನ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಕನಿಟ್ಠಭಾತಿಕೇನ ನನ್ದಕತ್ಥೇರೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣೇ ಕತೇ ‘‘ಇದಾನಿ ನನ್ದಕೋಪಿ ಅರಹಾ ಜಾತೋ, ಹನ್ದ ಮಯಂ ಉಭೋಪಿ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ವುಸಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯತಂ ನಿವೇದೇಸ್ಸಾಮಾತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕಂ ನನ್ದಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಕಥೇನ್ತೋ –

೧೭೫. ‘‘ಏಹಿ ನನ್ದಕ ಗಚ್ಛಾಮ, ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ;

ಸೀಹನಾದಂ ನದಿಸ್ಸಾಮ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ.

೧೭೬. ‘‘ಯಾಯ ನೋ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ, ಅಮ್ಹೇ ಪಬ್ಬಾಜಯೀ ಮುನಿ;

ಸೋ ನೋ ಅತ್ಥೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯೋ’’ತಿ. – ಗಾಥಾದ್ವಯಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ನನ್ದಕಾತಿ ಆಲಪನಂ. ಏಹೀತಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಕರಣಂ. ಗಚ್ಛಾಮಾತಿ ತೇನ ಅತ್ತನಾ ಚ ಏಕಜ್ಝಂ ಕಾತಬ್ಬಕಿರಿಯಾವಚನಂ, ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸಾತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹಿ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುನಾ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಚ ಸತ್ತಾನಂ ಆಸಯಾನುಸಯಚರಿತಾದೀನಂ ಯಥಾಭೂತವಿಲೋಕನೇನ ಸದೇವಕಸ್ಸ ಲೋಕಸ್ಸ ವಜ್ಜಾವಜ್ಜಂ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯತೀತಿ ವಿಸೇಸತೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತಿ. ಯದತ್ಥಂ ಗಮನಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೀಹನಾದಂ ನದಿಸ್ಸಾಮ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ’’ತಿ ಆಹ. ಯಥಾಭುಚ್ಚಗುಣಾಭಿಬ್ಯಾಹಾರತಾಯ ಅಭೀತನಾದಭಾವತೋ ಸೀಹನಾದಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ತತೋ ಏವ ಸಬ್ಬಸತ್ತುತ್ತಮತಾಯ ಸೇಟ್ಠಸ್ಸ, ಬುದ್ಧಾನಂ ವಾ ಸಾವಕಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ ಪುರತೋ ನದಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಯಥಾ ಪನ ಸೀಹನಾದಂ ನದಿತುಕಾಮೋ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಾಯಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಾಯಾತಿ ಯದತ್ಥಂ, ಯಾಯ ಯದತ್ಥಾನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ. ಅನುಕಮ್ಪಾಯಾತಿ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನೇನ ಅಮ್ಹೇ ದ್ವೇಪಿ ಪಬ್ಬಾಜಯಿ ಪಬ್ಬಾಜೇಸಿ. ಮುನೀತಿ ಭಗವಾ. ಸೋ ನೋ ಅತ್ಥೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಸೋ ಅತ್ಥೋ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಖಯಭೂತಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ನೋ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಅಧಿಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಭರತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.