೩. ಸೋಭಿತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸತಿಮಾ ಪಞ್ಞವಾತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸೋಭಿತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಲಾಭೀನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಸುಮೇಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ವಿಜ್ಜಾಸಿಪ್ಪೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಧಿಮುತ್ತೋ ಘರಾವಾಸಂ ಪಹಾಯ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ಅಸ್ಸಮಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವನಮೂಲಫಲಾಫಲೇನ ಯಾಪೇನ್ತೋ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಂ ಸುತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಏಕರತ್ತಿವಾಸೇನೇವ ಭದ್ದವತೀನಗರೇ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ‘‘ತುವಂ ಸತ್ಥಾ ಚ ಕೇತು ಚಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ಛಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅಭಿತ್ಥವಿ, ಸತ್ಥಾ ಚಸ್ಸ ಭಾವಿನಿಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಪಕಾಸೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಸೋಭಿತೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ಸೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇ ಚಿಣ್ಣವಸೀ ಚ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೯.೪೬-೭೪) –

‘‘ದಕ್ಖಿಣೇ ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸ, ಸುಕತೋ ಅಸ್ಸಮೋ ಮಮ;

ಉತ್ತಮತ್ಥಂ ಗವೇಸನ್ತೋ, ವಸಾಮಿ ವಿಪಿನೇ ತದಾ.

‘‘ಲಾಭಾಲಾಭೇನ ಸನ್ತುಟ್ಠೋ, ಮೂಲೇನ ಚ ಫಲೇನ ಚ;

ಅನ್ವೇಸನ್ತೋ ಆಚರಿಯಂ, ವಸಾಮಿ ಏಕಕೋ ಅಹಂ.

‘‘ಸುಮೇಧೋ ನಾಮ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ ತಾವದೇ;

ಚತುಸಚ್ಚಂ ಪಕಾಸೇತಿ, ಉದ್ಧರನ್ತೋ ಮಹಾಜನಂ.

‘‘ನಾಹಂ ಸುಣೋಮಿ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ನಪಿ ಮೇ ಕೋಚಿ ಸಂಸತಿ;

ಅಟ್ಠವಸ್ಸೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ, ಅಸ್ಸೋಸಿಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ.

‘‘ಅಗ್ಗಿದಾರುಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ, ಸಮ್ಮಜ್ಜಿತ್ವಾನ ಅಸ್ಸಮಂ;

ಖಾರಿಭಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ನಿಕ್ಖಮಿಂ ವಿಪಿನಾ ಅಹಂ.

‘‘ಏಕರತ್ತಿಂ ವಸನ್ತೋಹಂ, ಗಾಮೇಸು ನಿಗಮೇಸು ಚ;

ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಚನ್ದವತಿಂ, ತದಾಹಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಂ.

‘‘ಭಗವಾ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ, ಸುಮೇಧೋ ಲೋಕನಾಯಕೋ;

ಉದ್ಧರನ್ತೋ ಬಹೂ ಸತ್ತೇ, ದೇಸೇತಿ ಅಮತಂ ಪದಂ.

‘‘ಜನಕಾಯಮತಿಕ್ಕಮ್ಮ, ವನ್ದಿತ್ವಾ ಜಿನಸಾಗರಂ;

ಏಕಂಸಂ ಅಜಿನಂ ಕತ್ವಾ, ಸನ್ಥವಿಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ.

‘‘ತುವಂ ಸತ್ಥಾ ಚ ಕೇತು ಚ, ಧಜೋ ಯೂಪೋ ಚ ಪಾಣಿನಂ;

ಪರಾಯನೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ಚ, ದೀಪೋ ಚ ದ್ವಿಪದುತ್ತಮೋ.

‘‘ನೇಪುಞ್ಞೋ ದಸ್ಸನೇ ವೀರೋ, ತಾರೇಸಿ ಜನತಂ ತುವಂ;

ನತ್ಥಞ್ಞೋ ತಾರಕೋ ಲೋಕೇ, ತವುತ್ತರಿತರೋ ಮುನೇ.

‘‘ಸಕ್ಕಾ ಥೇವೇ ಕುಸಗ್ಗೇನ, ಪಮೇತುಂ ಸಾಗರುತ್ತಮೇ;

ನ ತ್ವೇವ ತವ ಸಬ್ಬಞ್ಞು, ಞಾಣಂ ಸಕ್ಕಾ ಪಮೇತವೇ.

‘‘ತುಲದಣ್ಡೇ ಠಪೇತ್ವಾನ, ಮಹಿಂ ಸಕ್ಕಾ ಧರೇತವೇ;

ನತ್ವೇವ ತವ ಪಞ್ಞಾಯ, ಪಮಾಣಮತ್ಥಿ ಚಕ್ಖುಮ.

‘‘ಆಕಾಸೋ ಮಿನಿತುಂ ಸಕ್ಕಾ, ರಜ್ಜುಯಾ ಅಙ್ಗುಲೇನ ವಾ;

ನತ್ವೇವ ತವ ಸಬ್ಬಞ್ಞು, ಸೀಲಂ ಸಕ್ಕಾ ಪಮೇತವೇ.

‘‘ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಉದಕಂ, ಆಕಾಸೋ ಚ ವಸುನ್ಧರಾ;

ಪರಿಮೇಯ್ಯಾನಿ ಏತಾನಿ, ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋಸಿ ಚಕ್ಖುಮ.

‘‘ಛಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಂ, ಕಿತ್ತಯಿತ್ವಾ ಮಹಾಯಸಂ;

ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾನ, ತುಣ್ಹೀ ಅಟ್ಠಾಸಹಂ ತದಾ.

‘‘ಯಂ ವದನ್ತಿ ಸುಮೇಧೋತಿ, ಭೂರಿಪಞ್ಞಂ ಸುಮೇಧಸಂ;

ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಥ.

‘‘ಯೋ ಮೇ ಞಾಣಂ ಪಕಿತ್ತೇಸಿ, ವಿಪ್ಪಸನ್ನೇನ ಚೇತಸಾ;

ತಮಹಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸುಣಾಥ ಮಮ ಭಾಸತೋ.

‘‘ಸತ್ತಸತ್ತತಿ ಕಪ್ಪಾನಿ, ದೇವಲೋಕೇ ರಮಿಸ್ಸತಿ;

ಸಹಸ್ಸಕ್ಖತ್ತುಂ ದೇವಿನ್ದೋ, ದೇವರಜ್ಜಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಅನೇಕಸತಕ್ಖತ್ತುಞ್ಚ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಭವಿಸ್ಸತಿ;

ಪದೇಸರಜ್ಜಂ ವಿಪುಲಂ, ಗಣನಾತೋ ಅಸಙ್ಖಿಯಂ.

‘‘ದೇವಭೂತೋ ಮನುಸ್ಸೋ ವಾ, ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಸಮಾಹಿತೋ;

ಅನೂನಮನಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ತಿಂಸಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ಓಕ್ಕಾಕಕುಲಸಮ್ಭವೋ;

ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಅಗಾರಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮ್ಮ, ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸತಿಕಿಞ್ಚನೋ;

ಜಾತಿಯಾ ಸತ್ತವಸ್ಸೇನ, ಅರಹತ್ತಂ ಫುಸಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಯತೋ ಸರಾಮಿ ಅತ್ತಾನಂ, ಯತೋ ಪತ್ತೋಸ್ಮಿ ಸಾಸನಂ;

ಏತ್ಥನ್ತರೇ ನ ಜಾನಾಮಿ, ಚೇತನಂ ಅಮನೋರಮಂ.

‘‘ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಭವೇ ಸಬ್ಬೇ, ಸಮ್ಪತ್ತಾನುಭವಿಂ ಅಹಂ;

ಭೋಗೇ ಮೇ ಊನತಾ ನತ್ಥಿ, ಫಲಂ ಞಾಣಸ್ಸ ಥೋಮನೇ.

‘‘ತಿಯಗ್ಗೀ ನಿಬ್ಬುತಾ ಮಯ್ಹಂ, ಭವಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಮೂಹತಾ;

ಸಬ್ಬಾಸವಾ ಪರಿಕ್ಖೀಣಾ, ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ.

‘‘ತಿಂಸಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ಯಂ ಞಾಣಮಥವಿಂ ಅಹಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಫಲಂ ಞಾಣಸ್ಸ ಥೋಮನೇ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಸೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅನುಸ್ಸರನ್ತೋ ಯಾವ ಅಸಞ್ಞಭವೇ ಅಚಿತ್ತಕಪಟಿಸನ್ಧಿ, ತಾವ ಅದ್ದಸ. ತತೋ ಪಞ್ಚ ಕಪ್ಪಸತಾನಿ ಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಅವಸಾನೇವ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಮೇತ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ನಯವಸೇನ ‘‘ಅಸಞ್ಞಭವೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನಿಟ್ಠಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾ ನಾಮ ದೀಘಾಯುಕಾ ದೇವಾ, ತತೋ ಚುತೋ ಸೋಭಿತೋ ಇಧೂಪಪನ್ನೋ, ಸೋ ಏತಂ ಭವಂ ಜಾನಾತಿ, ಸೋಭಿತೋ ಅನುಸ್ಸರತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೨೩೨ ಅತ್ಥತೋ ಸಮಾನಂ). ಏವಂ ನಯವಸೇನ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಸ್ಸ ಅನುಸ್ಸರಣಕೋಸಲ್ಲಂ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಥೇರಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ. ತತೋ ಏವ ಚಾಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಸವಿಸೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣಂ ತಸ್ಸ ಚ ಪಚ್ಚಯಭೂತಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ತದತ್ಥದೀಪನಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತೋ –

೧೬೫. ‘‘ಸತಿಮಾ ಪಞ್ಞವಾ ಭಿಕ್ಖು, ಆರದ್ಧಬಲವೀರಿಯೋ;

ಪಞ್ಚ ಕಪ್ಪಸತಾನಾಹಂ, ಏಕರತ್ತಿಂ ಅನುಸ್ಸರಿಂ.

೧೬೬. ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ, ಸತ್ತ ಅಟ್ಠ ಚ ಭಾವಯಂ;

ಪಞ್ಚ ಕಪ್ಪಸತಾನಾಹಂ, ಏಕರತ್ತಿಂ ಅನುಸ್ಸರಿ’’ನ್ತಿ. – ಗಾಥಾದ್ವಯಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಸತಿಮಾತಿ ಸಯಂ ಸಮುದಾಗಮನಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಸತಿವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಸತಿಮಾ. ಪಞ್ಞವಾತಿ ಛಳಭಿಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಪಞ್ಞಾವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಪಞ್ಞವಾ. ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸತಾಯ ಭಿಕ್ಖು. ಸದ್ಧಾದಿಬಲಾನಞ್ಚೇವ ಚತುಬ್ಬಿಧಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನವೀರಿಯಸ್ಸ ಚ ಸಂಸಿದ್ಧಿಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಆರದ್ಧಬಲವೀರಿಯೋ. ಸದ್ಧಾದೀನಞ್ಹೇತ್ಥ ಬಲಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಣಂ ಸತಿಪಿ ಸತಿಆದೀನಂ ಬಲಭಾವೇ, ಯಥಾ ‘‘ಗೋಬಲಿಬದ್ಧಾ ಪುಞ್ಞಞಾಣಸಮ್ಭಾರಾ’’ತಿ. ಪಞ್ಚ ಕಪ್ಪಸತಾನಾಹಂ, ಏಕರತ್ತಿಂ ಅನುಸ್ಸರಿನ್ತಿ ಏಕರತ್ತಿಂ ವಿಯ ಅನುಸ್ಸರಿಂ. ವಿಯ-ಸದ್ದೋ ಹಿ ಇಧ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ, ಏತೇನ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞಾಣೇ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣವಸೀಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ.

ಇದಾನಿ ಯಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅತ್ತನೋ ಸತಿಮನ್ತಾದಿಭಾವೋ ಸಾತಿಸಯಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣಞ್ಚ ಸಿದ್ಧಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿಆದಿನಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇತಿ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾದಿಕೇ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯಭೇದೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೇ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕೇ ಸತಿಸಙ್ಖಾತೇ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ. ಸತ್ತಾತಿ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ. ಅಟ್ಠಾತಿ ಅಟ್ಠ ಮಗ್ಗಙ್ಗಾನಿ. ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಹಿ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗತಾ ಏವ ಹೋನ್ತಿ, ತಥಾ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ. ತೇನಾಹ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ – ‘‘ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಭಾವೇತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಹಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೪೩) ಸತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸಿಕೇಸು ಸತ್ತತಿಂಸಾಯ ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೇಸು ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಇತರೇ ಅಗಚ್ಛನ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ. ಭಾವಯನ್ತಿ ಭಾವನಾಹೇತು. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಸೋಭಿತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.