೯. ಗೋತಮತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸುಖಂ ಸುಪನ್ತೀತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಗೋತಮತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಆಮೋದಫಲಮದಾಸಿ. ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಗೋತಮೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ಸತ್ತವಸ್ಸಿಕಕಾಲೇ ಉಪನಯನಂ ಕತ್ವಾ ರತನಭಿಕ್ಖಂ ಚರಿತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಂ ತಾದಿಸೇ ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವತಂ ಚರನ್ತೋ ಸೋಳಸಸತ್ತರಸವಸ್ಸುದ್ದೇಸಿಕಕಾಲೇ ಅಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇಹಿ ಕಾಮೇಸು ಪರಿನೀಯಮಾನೋ ಏಕಿಸ್ಸಾ ರೂಪೂಪಜೀವಿನಿಯಾ ತಂ ಸಹಸ್ಸಭಣ್ಡಿಕಂ ದತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಿನಾಸಂ ಪತ್ವಾ ತಾಯ ಚಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ವಿರತ್ತಾಕಾರೇ ದಸ್ಸಿತೇ ಏಕರತ್ತಿವಾಸೇನೇವ ನಿಬ್ಬಿನ್ನರೂಪೋ ಅತ್ತನೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನಿವಾಸಂ ಧನಜಾನಿಞ್ಚ ಸರಿತ್ವಾ ‘‘ಅಯುತ್ತಂ ಮಯಾ ಕತ’’ನ್ತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೀ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಸ ಹೇತುಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಚಿತ್ತಾಚಾರಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಆಸನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ, ತಸ್ಸ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜನ್ತೋ ಖುರಗ್ಗೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೫೧.೮೦-೮೪) –

‘‘ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಆಹುತೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಂ;

ರಥಿಯಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಂ, ಆಮೋದಮದದಿಂ ಫಲಂ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಫಲಂ ಅದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಫಲದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಝಾನಸುಖೇನ ಫಲಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತಂ ಏಕೋ ಗಿಹಿಸಹಾಯೋ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ, ‘‘ಆವುಸೋ, ತಯಾ ರತನಭಿಕ್ಖಾಯ ಲದ್ಧಂ ಪಬ್ಬಜನ್ತೋ ಕಿಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಕತ’’ನ್ತಿ ಅನಾಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಮಾತುಗಾಮೇ ದೋಸಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ವೀತರಾಗಭಾವೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಸುಖಂ ಸುಪನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ.

೧೩೭. ತತ್ಥ ಸುಖಂ ಸುಪನ್ತಿ ಮುನಯೋ, ಯೇ ಇತ್ಥೀಸು ನ ಬಜ್ಝರೇತಿ ಯೇ ಇತ್ಥೀಸು ವಿಸಯಭೂತಾಸು ನಿಮಿತ್ತಭೂತಾಸು ವಾ ರಾಗಬನ್ಧನೇನ ನ ಬಜ್ಝನ್ತಿ, ತೇ ಮುನಯೋ ತಪಸ್ಸಿನೋ ಸಂಯತಿನ್ದ್ರಿಯಾ ಸುಖಂ ಸುಪನ್ತಿ ಸುಖಂ ವಿಹರನ್ತಿ, ನತ್ಥಿ ತೇಸಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಸುಪನ್ತೀ’’ತಿ ಹಿ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಮೇತಂ. ಸದಾ ವೇ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾಸೂತಿ ಏಕಂಸೇನ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾಸು. ಇತ್ಥಿಯೋ ಹಿ ಸತ್ತಭೂಮಿಕೇ ನಿಪ್ಪುರಿಸೇ ಪಾಸಾದೇ ಉಪರಿಭೂಮಿಯಂ ವಸಾಪೇತ್ವಾಪಿ, ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ರಕ್ಖಿತುಂ, ತಸ್ಮಾ ತಾ ಕಿಟ್ಠಾದಿಗಾವಿಯೋ ವಿಯ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ರಕ್ಖಣೀಯಾ ಹೋನ್ತಿ. ಬಹುಚಿತ್ತತಾಯ ವಾ ಸಾಮಿಕೇನ ವತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾನುಪ್ಪದಾನಾದಿನಾ ಚಿತ್ತಞ್ಞಥತ್ತತೋ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ. ಸರೀರಸಭಾವಂ ವಾ ಮಾಲಾಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದನವಸೇನ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಚಿತ್ತತಾಯ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬಾತಿ. ಯಾಸು ಸಚ್ಚಂ ಸುದುಲ್ಲಭನ್ತಿ ಯಾಸು ಸಚ್ಚವಚನಂ ಲದ್ಧುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಇತ್ಥಿಯೋ ಹಿ ಅಗ್ಗಿಮ್ಪಿ ಪವಿಸನ್ತಿ, ವಿಸಮ್ಪಿ ಖಾದನ್ತಿ, ಸತ್ಥಮ್ಪಿ ಆಹರನ್ತಿ, ಉಬ್ಬನ್ಧಿತ್ವಾಪಿ ಕಾಲಂ ಕರೋನ್ತಿ, ನ ಪನ ಸಚ್ಚೇ ಠಾತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏವರೂಪಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಠಿತಾ ಮುನಯೋ ಸುಖಿತಾ ವತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೧೩೮. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಸ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಏವರೂಪಾಸು ಇತ್ಥೀಸುಪಿ ಬಜ್ಝನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಕಾಮಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸುಪ್ಪಹೀನತಂ ಅಚ್ಚನ್ತನಿಟ್ಠಿತತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ. ವಧಂ ಚರಿಮ್ಹ ತೇ ಕಾಮಾತಿ ಅಮ್ಭೋ ಕಾಮ, ತವ ವಧಂ ಅಚ್ಚನ್ತಸಮುಚ್ಛೇದಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಚರಿಮ್ಹ, ‘‘ವಧಂ ಚರಿಮ್ಹಸೇ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ವಧಾಯ ಪಹಾನಾಯ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಅಚರಿಮ್ಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನಣಾ ದಾನಿ ತೇ ಮಯನ್ತಿ ಇದಾನಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಪತ್ತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಇಣಭಾವಕರಾಯ ಪಹೀನತ್ತಾ ಕಾಮ ತೇ ಅನಣಾ ಮಯಂ, ನ ತುಯ್ಹಂ ಇಣಂ ಧಾರೇಮ. ಅವೀತರಾಗೋ ಹಿ ರಾಗಸ್ಸ ವಸೇ ವತ್ತನತೋ ತಸ್ಸ ಇಣಂ ಧಾರೇನ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ವೀತರಾಗೋ ಪನ ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಮೇನ ಚಿತ್ತಿಸ್ಸರಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಅನಣತ್ತಾ ಏವ ಗಚ್ಛಾಮ ದಾನಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಯತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಸೋಚತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಗಮನಹೇತು ಸಬ್ಬಸೋ ಸೋಕಹೇತೂನಂ ಅಭಾವತೋ ನ ಸೋಚತಿ, ತಂ ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಇದಾನಿ ಗಚ್ಛಾಮ ಅನುಪಾಪುಣಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಗೋತಮತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.