೬. ಸೇಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಪರಿಪುಣ್ಣಕಾಯೋತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸೇಲತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಗಣಪಾಮೋಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ತೀಣಿ ಪುರಿಸಸತಾನಿ ಸಮಾದಪೇತ್ವಾ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥು ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಕತಪರಿಯೋಸಿತಾಯ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಾ ಸಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ತಿಚೀವರೇನ ಅಚ್ಛಾದೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ದೇವಲೋಕೇ ಏವ ವಸಿತ್ವಾ ತತೋ ಚುತೋ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಅಙ್ಗುತ್ತರಾಪೇಸು ಆಪಣೇ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಸೇಲೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತೀಸು ವೇದೇಸು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಿಪ್ಪೇಸು ಚ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೀಣಿ ಮಾಣವಕಸತಾನಿ ಮನ್ತೇ ವಾಚೇನ್ತೋ ಆಪಣೇ ಪಟಿವಸತಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಸತ್ಥಾ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಅಡ್ಢತೇಳಸಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಙ್ಗುತ್ತರಾಪೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ಸೇಲಸ್ಸ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಾನಞ್ಚ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ವಿಹರತಿ. ಅಥ ಕೇಣಿಯೋ ನಾಮ ಜಟಿಲೋ ಸತ್ಥು ಆಗಮನಂ ಸುತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸತ್ಥಾರಂ ಸ್ವಾತನಾಯ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಸಕೇ ಅಸ್ಸಮೇ ಪಹೂತಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಪಟಿಯಾದೇತಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಮಯೇ ಸೇಲೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸದ್ಧಿಂ ತೀಹಿ ಮಾಣವಕಸತೇಹಿ ಜಙ್ಘಾವಿಹಾರಂ ಅನುವಿಚರನ್ತೋ ಕೇಣಿಯಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಜಟಿಲೇ ಕಟ್ಠಫಾಲನುದ್ಧನಸಮ್ಪಾದನಾದಿನಾ ದಾನೂಪಕರಣಂ ಸಜ್ಜೇನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತೇ, ಕೇಣಿಯ, ಮಹಾಯಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೋ’’ತಿಆದಿಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತೇನ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ ಮಯಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ನಿಮನ್ತಿತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾವ ಹಟ್ಠೋ ಉದಗ್ಗೋ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ತಾವದೇವ ಮಾಣವಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕತಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಭಗವತೋ ಕಾಯೇ ಬಾತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮೇಹಿ ಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ರಾಜಾ ವಾ ಹೋತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ, ಬುದ್ಧೋ ವಾ ಲೋಕೇ ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದೋ, ಅಯಂ ಪನ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ನೋ ಚ ಖೋ ನಂ ಜಾನಾಮಿ ‘ಬುದ್ಧೋ ವಾ, ನೋ ವಾ’, ಸುತಂ ಖೋ ಪನ ಮೇತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ವುದ್ಧಾನಂ ಮಹಲ್ಲಕಾನಂ ಆಚರಿಯಪಾಚರಿಯಾನಂ ಭಾಸಮಾನಾನಂ ‘ಯೇ ತೇ ಭವನ್ತಿ ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ, ತೇ ಸಕೇ ವಣ್ಣೇ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಅತ್ತಾನಂ ಪಾತುಕರೋನ್ತೀ’ತಿ ಅಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹಿ ಸಮ್ಮುಖೇ ಠತ್ವಾ ಬುದ್ಧಗುಣೇಹಿ ಅಭಿತ್ಥವೀಯಮಾನೋ ಸಾರಜ್ಜತಿ ಮಙ್ಕುಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜತಿ ಅವೇಸಾರಜ್ಜಪ್ಪತ್ತತಾಯ ಅನನುಯೋಗಕ್ಖಮತ್ತಾ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸಾರುಪ್ಪಾಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅಭಿತ್ಥವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪನ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ –

೮೧೮. ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣಕಾಯೋ ಸುರುಚಿ, ಸುಜಾತೋ ಚಾರುದಸ್ಸನೋ;

ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋಸಿ ಭಗವಾ, ಸುಸುಕ್ಕದಾಠೋಸಿ ವೀರಿಯವಾ.

೮೧೯. ‘‘ನರಸ್ಸ ಹಿ ಸುಜಾತಸ್ಸ, ಯೇ ಭವನ್ತಿ ವಿಯಞ್ಜನಾ;

ಸಬ್ಬೇ ತೇ ತವ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ, ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾ.

೮೨೦. ‘‘ಪಸನ್ನನೇತ್ತೋ ಸುಮುಖೋ, ಬ್ರಹಾ ಉಜು ಪತಾಪವಾ;

ಮಜ್ಝೇ ಸಮಣಸಙ್ಘಸ್ಸ, ಆದಿಚ್ಚೋವ ವಿರೋಚಸಿ.

೮೨೧. ‘‘ಕಲ್ಯಾಣದಸ್ಸನೋ ಭಿಕ್ಖು, ಕಞ್ಚನಸನ್ನಿಭತ್ತಚೋ;

ಕಿಂ ತೇ ಸಮಣಭಾವೇನ, ಏವಂ ಉತ್ತಮವಣ್ಣಿನೋ.

೮೨೨. ‘‘ರಾಜಾ ಅರಹಸಿ ಭವಿತುಂ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ರಥೇಸಭೋ;

ಚಾತುರನ್ತೋ ವಿಜಿತಾವೀ, ಜಮ್ಬುಸಣ್ಡಸ್ಸ ಇಸ್ಸರೋ.

೮೨೩. ‘‘ಖತ್ತಿಯಾ ಭೋಗೀ ರಾಜಾನೋ, ಅನುಯನ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ತೇ;

ರಾಜಾಭಿರಾಜಾ ಮನುಜಿನ್ದೋ, ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಹಿ ಗೋತಮಾ’’ತಿ. –

ಛಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿತ್ಥವಿ.

ತತ್ಥ ಪರಿಪುಣ್ಣಕಾಯೋತಿ ಅಭಿಬ್ಯತ್ತರೂಪಾನಂ ದ್ವತ್ತಿಂಸಾಯ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾನಂ ಪರಿಪುಣ್ಣತಾಯ ಅಹೀನಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗತಾಯ ಚ ಪರಿಪುಣ್ಣಸರೀರೋ. ಸುರುಚೀತಿ ಸುನ್ದರಸರೀರಪ್ಪಭೋ. ಸುಜಾತೋತಿ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ, ಸಣ್ಠಾನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಸುನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಚಾರುದಸ್ಸನೋತಿ ಸುಚಿರಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಅತಿತ್ತಿಜನಕಂ ಅಪ್ಪಟಿಕ್ಕೂಲಂ ರಮಣೀಯಂ ಚಾರು ಏವ ದಸ್ಸನಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಚಾರುದಸ್ಸನೋ. ಕೇಚಿ ಪನಾಹು ‘‘ಚಾರುದಸ್ಸನೋತಿ ಸುನ್ದರನೇತ್ತೋ’’ತಿ. ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋತಿ ಸುವಣ್ಣಸದಿಸವಣ್ಣೋ. ಅಸೀತಿ ಭವಸಿ, ಇದಂ ಪದಂ ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣಕಾಯೋ ಅಸೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಬ್ಬಪದೇಹಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಸುಸುಕ್ಕದಾಠೋತಿ ಸುಟ್ಠು ಸುಕ್ಕದಾಠೋ. ಭಗವತೋ ಹಿ ದಾಠಾಹಿ ಚನ್ದಕಿರಣಾ ವಿಯ ಧವಲರಸ್ಮಿಯೋ ನಿಚ್ಛರನ್ತಿ. ವೀರಿಯವಾತಿ ವೀರಿಯಪಾರಮೀಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತವೀರಿಯಾಧಿಟ್ಠಾನತೋ ಚತುಬ್ಬಿಧಸ್ಸ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಸ್ಸ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಅತಿಸಯಯುತ್ತೋ.

ನರಸ್ಸ ಹಿ ಸುಜಾತಸ್ಸಾತಿ ಸಮತಿಂಸಾಯ ಪಾರಮೀನಂ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀವತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಪೂರಿತತ್ತಾ ಸುಟ್ಠು ಸಮ್ಮದೇವ ಜಾತಸ್ಸ ನರಸ್ಸ, ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಬ್ಬೇ ತೇತಿ ಯೇ ಮಹಾಪುರಿಸಭಾವಂ ಲೋಕೇ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲಭಾವಂ ಬ್ಯಞ್ಜಯನ್ತೀತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಾತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಪಾದತಾದಿಬಾತ್ತಿಂಸಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಸಙ್ಖಾತಾ ತಮ್ಬನಖತುಙ್ಗನಖತಾದಿಅಸೀತಿಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಸಙ್ಖಾತಾ ಚ ರೂಪಗುಣಾ, ತೇ ಅನವಸೇಸಾ, ತವ ಕಾಯಸ್ಮಿಂ ಸನ್ತೀತಿ ವಚನಸೇಸೋ.

ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಬ್ಯಞ್ಜನಾನೇವ ವಚನನ್ತರೇನ ನಿಗಮೇನ್ತೋ ಆಹ.

ಇದಾನಿ ತೇಸು ಲಕ್ಖಣೇಸು ಅತ್ತನಾ ಅಭಿರುಚಿತೇಹಿ ಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಭಗವನ್ತಂ ಥೋಮೇನ್ತೋ ‘‘ಪಸನ್ನನೇತ್ತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಭಗವಾ ಹಿ ಪಞ್ಚ ವಣ್ಣಪಸಾದಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಸನ್ನನೇತ್ತೋ. ಪರಿಪುಣ್ಣಚನ್ದಮಣ್ಡಲಸದಿಸಮುಖತಾಯ ಸುಮುಖೋ. ಆರೋಹಪರಿಣಾಹಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಬ್ರಹಾ. ಬ್ರಹ್ಮುಜುಗತ್ತತಾಯ ಉಜು. ಜುತಿಮನ್ತತಾಯ ಪತಾಪವಾ.

ಇದಾನಿ ತಮೇವ ಪತಾಪವನ್ತತಂ ಆದಿಚ್ಚೂಪಮಾಯ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಮಜ್ಝೇ ಸಮಣಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಆದಿಚ್ಚೋವ ವಿರೋಚಸೀತಿ ಯಥಾ ಆದಿಚ್ಚೋ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಸಬ್ಬಂ ತಮಗತಂ ವಿಧಮೇತ್ವಾ ಆಲೋಕಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿರೋಚತಿ, ಏವಂ ತ್ವಮ್ಪಿ ಅನ್ತೋ ಚೇವ ಬಹಿ ಚ ಸಬ್ಬಂ ಅವಿಜ್ಜಾತಮಂ ವಿದ್ಧಂಸೇತ್ವಾ ಞಾಣಾಲೋಕಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿರೋಚಸಿ.

ದಸ್ಸನೀಯರೂಪತಾಯ ಅಙ್ಗೀಗತಾನಂ ದಸ್ಸನಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ಆವಹನತೋ, ಕಲ್ಯಾಣೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ದಸ್ಸನೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಚ ಕಲ್ಯಾಣದಸ್ಸನೋ. ಉತ್ತಮವಣ್ಣಿನೋತಿ ಉತ್ತಮವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ.

ಚಕ್ಕವತ್ತೀತಿ ಚಕ್ಕರತನಂ ವತ್ತೇತಿ, ಚತೂಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಚಕ್ಕೇಹಿ ವತ್ತೇತಿ, ತೇಹಿ ಚ ಪರೇ ವತ್ತೇತಿ. ಪರಹಿತಾಯ ಇರಿಯಾಪಥಚಕ್ಕಾನಂ ವತ್ತೋ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ. ಅಥ ವಾ ಚತೂಹಿ ಅಚ್ಛರಿಯಧಮ್ಮೇಹಿ ಚ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಚ ಸಮನ್ನಾಗಮೇನ ಪರೇಹಿ ಅನಭಿಭವನೀಯಸ್ಸ ಆಣಾಚಕ್ಕಸ್ಸ ವತ್ತೋ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೀತಿಪಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ. ರಥೇಸಭೋತಿ ರಥಿಕೇಸು ಆಜಾನೀಯಉಸಭಪುರಿಸೋ, ಮಹಾರಥಿಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚಾತುರನ್ತೋತಿ ಚತುಸಮುದ್ದನ್ತಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಇಸ್ಸರೋ. ವಿಜಿತಾವೀತಿ ವಿಜಿತವಿಜಯೋ. ಜಮ್ಬುಸಣ್ಡಸ್ಸಾತಿ ಜಮ್ಬುದೀಪಸ್ಸ, ಪಾಕಟೇನ ಹಿ ಇಸ್ಸರಿಯಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಪನ ಸಪರಿತ್ತದೀಪಾನಂ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಮಹಾದೀಪಾನಂ ಇಸ್ಸರೋವ.

ಖತ್ತಿಯಾತಿ ಜಾತಿಖತ್ತಿಯಾ. ಭೋಗೀತಿ ಭೋಗಿಯಾ. ರಾಜಾನೋತಿ ಯೇ ಕೇಚಿ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತಾ. ಅನುಯನ್ತಾತಿ ಅನುಗಾಮಿನೋ ಸೇವಕಾ. ರಾಜಾಭಿರಾಜಾತಿ ರಾಜೂನಂ ಪೂಜನೀಯೋ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಮನುಜಿನ್ದೋತಿ ಮನುಸ್ಸಾಧಿಪತಿ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪರಮಿಸ್ಸರೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಸೇಲೇನ ವುತ್ತೇ ಭಗವಾ ‘‘ಯೇ ತೇ ಭವನ್ತಿ ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ, ತೇ ಸಕೇ ವಣ್ಣೇ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಅತ್ತಾನಂ ಪಾತುಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಸೇಲಸ್ಸ ಮನೋರಥಂ ಪೂರೇನ್ತೋ –

೮೨೪. ‘‘ರಾಜಾಹಮಸ್ಮಿ ಸೇಲ, (ಸೇಲಾತಿ ಭಗವಾ) ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಅನುತ್ತರೋ;

ಧಮ್ಮೇನ ಚಕ್ಕಂ ವತ್ತೇಮಿ, ಚಕ್ಕಂ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ. – ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ;

ತತ್ರಾಯಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಂ ಮಂ ತ್ವಂ, ಸೇಲ, ಯಾಚಸಿ, ‘‘ರಾಜಾ ಅರಹಸಿ ಭವಿತುಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ’’ತಿ, ಏತ್ಥ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಹೋಹಿ, ರಾಜಾಹಮಸ್ಮಿ, ಸತಿ ಚ ರಾಜತ್ತೇ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೋ ರಾಜಾ ಸಮಾನೋಪಿ ಯೋಜನಸತಂ ವಾ ಅನುಸಾಸತಿ, ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಚತ್ತಾರಿ ಪಞ್ಚ ಯೋಜನಸತಾನಿ ವಾ ಯೋಜನಸಹಸ್ಸಂ ವಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಹುತ್ವಾಪಿ ಚತುದೀಪಪರಿಯನ್ತಮತ್ತಂ ವಾ, ನಾಹಮೇವಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನವಿಸಯೋ. ಅಹಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಅನುತ್ತರೋ ಭವಗ್ಗತೋ ಅವೀಚಿಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ತಿರಿಯಂ ಅಪರಿಮೇಯ್ಯಲೋಕಧಾತುಯೋ ಅನುಸಾಸಾಮಿ. ಯಾವತಾ ಹಿ ಅಪದಾದಿಭೇದಾ ಸತ್ತಾ, ಅಹಂ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗೋ. ನ ಹಿ ಮೇ ಕೋಚಿ ಸೀಲೇನ ವಾ…ಪೇ… ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನೇನ ವಾ ಸದಿಸೋ ನತ್ಥಿ, ಕುತೋ ಭಿಯ್ಯೋ. ಸ್ವಾಹಂ ಏವಂ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಅನುತ್ತರೋ, ಅನುತ್ತರೇನೇವ ಚತುಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿಭೇದಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಸಙ್ಖಾತೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಚಕ್ಕಂ ವತ್ತೇಮಿ, ‘‘ಇದಂ ಪಜಹಥ, ಇದಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಣಾಚಕ್ಕಂ. ‘‘ಇದಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮಹಾವ. ೧೪; ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೮೧) ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೇನ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಮೇವ ವಾ. ಚಕ್ಕಂ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯನ್ತಿ ಯಂ ಚಕ್ಕಂ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯಂ ಹೋತಿ ಸಮಣೇನ ವಾ…ಪೇ… ಕೇನಚಿ ವಾ ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ.

ಏವಂ ಅತ್ತಾನಮಾವಿಕರೋನ್ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಸೇಲೋ ಪುನ ದಳ್ಹೀಕರಣತ್ಥಂ –

೮೨೫. ‘‘ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪಟಿಜಾನಾಸಿ, (ಇತಿ ಸೇಲೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ) ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಅನುತ್ತರೋ;

ಧಮ್ಮೇನ ಚಕ್ಕಂ ವತ್ತೇಮಿ, ಇತಿ ಭಾಸಥ ಗೋತಮ.

೮೨೬. ‘‘ಕೋ ನು ಸೇನಾಪತಿ ಭೋತೋ, ಸಾವಕೋ ಸತ್ಥುರನ್ವಯೋ;

ಕೋ ತೇತಮನುವತ್ತೇತಿ, ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತಿತ’’ನ್ತಿ. – ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ;

ತತ್ಥ ಕೋ ನು ಸೇನಾಪತೀತಿ ಧಮ್ಮರಞ್ಞೋ ಭೋತೋ ಧಮ್ಮೇನ ಪವತ್ತಿತಸ್ಸ ಚಕ್ಕಸ್ಸ ಅನುಪವತ್ತನಕೋ ಸೇನಾಪತಿ ಕೋ ನೂತಿ ಪುಚ್ಛಿ.

ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಭಗವತೋ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಸುವಣ್ಣಪುಞ್ಜೋ ವಿಯ ಸಿರಿಯಾ ಸೋಭಮಾನೋ. ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭಗವಾ –

೮೨೭. ‘‘ಮಯಾ ಪವತ್ತಿತಂ ಚಕ್ಕಂ, (ಸೇಲಾತಿ ಭಗವಾ) ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಅನುತ್ತರಂ;

ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅನುವತ್ತೇತಿ, ಅನುಜಾತೋ ತಥಾಗತ’’ನ್ತಿ. – ಗಾಥಮಾಹ;

ತತ್ಥ ಅನುಜಾತೋ ತಥಾಗತನ್ತಿ, ತಥಾಗತಂ ಅನುಜಾತೋ, ತಥಾ ಗತೇನ ಹೇತುನಾ ಅರಿಯಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಜಾತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ‘‘ಕೋ ನು ಸೇನಾಪತಿ ಭೋತೋ’’ತಿ ಸೇಲೇನ ವುತ್ತಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಯಂ ಸೇಲೋ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪಟಿಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ತತ್ಥ ನಂ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ‘‘ನಾಹಂ ಪಟಿಞ್ಞಾಮತ್ತೇನೇವ ಪಟಿಜಾನಾಮಿ, ಅಪಿ ಚಾಹಂ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಞಾಪೇತುಂ –

೮೨೮. ‘‘ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾತಂ, ಭಾವೇತಬ್ಬಞ್ಚ ಭಾವಿತಂ;

ಪಹಾತಬ್ಬಂ ಪಹೀನಂ ಮೇ, ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೋಸ್ಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ. – ಗಾಥಮಾಹ;

ತತ್ಥ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ. ಚತುನ್ನಞ್ಹಿ ಸಚ್ಚಾನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಞ್ಚ ಸಾಮಞ್ಞಗ್ಗಹಣಮೇತಂ ಯದಿದಂ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಅರಿಯಸಚ್ಚೇಸು ಯಂ ಭಾವೇತಬ್ಬಂ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ, ಯಞ್ಚ ಪಹಾತಬ್ಬಂ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ, ತದುಭಯಗ್ಗಹಣೇನ ತೇಸಂ ಫಲಭೂತಾನಿ ನಿರೋಧಸಚ್ಚದುಕ್ಖಸಚ್ಚಾನಿಪಿ ಗಹಿತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ ಹೇತುಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಫಲಸಿದ್ಧಿತೋ. ತೇನ ತತ್ಥ ‘‘ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ‘‘ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿ ವಾ ಇಮಿನಾ ಚ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಞೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅಭಿಞ್ಞಾತಸಮ್ಬುದ್ಧಭಾವಂ ಉದ್ದೇಸವಸೇನ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ತದೇಕದೇಸಂ ನಿದ್ದೇಸವಸೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಭಾವೇತಬ್ಬಞ್ಚ ಭಾವಿತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಭಾವೇತಬ್ಬಂ ಭಾವಿತಂ, ಪಹಾತಬ್ಬಂ ಪಹೀನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣಪಹಾನಸಮ್ಪದಾಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ತಂಮೂಲಕತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಬುದ್ಧಗುಣಾ ಕಿತ್ತಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧೋಸ್ಮಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ. ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಅಭಿಞ್ಞಾತಗ್ಗಹಣೇನ ಹಿ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತೀನಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ಸಫಲಂ ಚತುಸಚ್ಚಭಾವಂ ಸದ್ಧಿಂ ಹೇತುಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಂ ಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧೋ ಜಾತೋಸ್ಮೀತಿ ಞಾಯೇನ ಹೇತುನಾ ಅತ್ತನೋ ಬುದ್ಧಭಾವಂ ವಿಭಾವೇತಿ.

ಏವಂ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಪಾತುಕರಿತ್ವಾ ಅತ್ತನಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣತ್ಥಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಉಸ್ಸಾಹೇನ್ತೋ –

೮೨೯. ‘‘ವಿನಯಸ್ಸು ಮಯಿ ಕಙ್ಖಂ, ಅಧಿಮುಚ್ಚಸ್ಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ;

ದುಲ್ಲಭಂ ದಸ್ಸನಂ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಬುದ್ಧಾನಂ ಅಭಿಣ್ಹಸೋ.

೮೩೦. ‘‘ಯೇಸಂ ವೇ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕೇ, ಪಾತುಭಾವೋ ಅಭಿಣ್ಹಸೋ;

ಸೋಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಬುದ್ಧೋಸ್ಮಿ, ಸಲ್ಲಕತ್ತೋ ಅನುತ್ತರೋ.

೮೩೧. ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೋ ಅತಿತುಲೋ, ಮಾರಸೇನಪ್ಪಮದ್ದನೋ;

ಸಬ್ಬಾಮಿತ್ತೇ ವಸೇ ಕತ್ವಾ, ಮೋದಾಮಿ ಅಕುತೋಭಯೋ’’ತಿ. – ಗಾಥತ್ತಯಮಾಹ;

ತತ್ಥ ವಿನಯಸ್ಸೂತಿ ವಿನೇಹಿ ಛಿನ್ದ. ಕಙ್ಖನ್ತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಂ. ಅಧಿಮುಚ್ಚಸ್ಸೂತಿ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಂ ಕರ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಸದ್ದಹ. ದುಲ್ಲಭಂ ದಸ್ಸನಂ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಬುದ್ಧಾನನ್ತಿ ಯತೋ ಕಪ್ಪಾನಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧಸುಞ್ಞೋ ಲೋಕೋ ಹೋತಿ. ಸಲ್ಲಕತ್ತೋತಿ, ರಾಗಾದಿಸಲ್ಲಕತ್ತನೋ. ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೋತಿ ಸೇಟ್ಠಭೂತೋ. ಅತಿತುಲೋತಿ ತುಲಂ ಅತೀತೋ, ನಿರುಪಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಾರಸೇನಪ್ಪಮದ್ದನೋತಿ ‘‘ಕಾಮಾ ತೇ ಪಠಮಾ ಸೇನಾ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೪೩೮; ಮಹಾನಿ. ೨೮; ಚೂಳನಿ. ನನ್ದಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೪೭) ಏವಂ ಆಗತಾಯ ಮಾರಸೇನಾಯ ಪಮದ್ದನೋ. ಸಬ್ಬಾಮಿತ್ತೇತಿ ಖನ್ಧಕಿಲೇಸಾಭಿಸಙ್ಖಾರಮಚ್ಚುದೇವಪುತ್ತಮಾರಸಙ್ಖಾತೇ ಸಬ್ಬಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇ. ವಸೇ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ಕತ್ವಾ. ಮೋದಾಮಿ ಅಕುತೋಭಯೋತಿ ಕುತೋಚಿ ನಿಬ್ಭಯೋ ಸಮಾಧಿಸುಖೇನ, ಫಲನಿಬ್ಬಾನಸುಖೇನ ಚ ಮೋದಾಮಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸೇಲೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಾವದೇವ ಭಗವತಿ ಸಞ್ಜಾತಪಸಾದೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ –

೮೩೨. ‘‘ಇದಂ ಭೋನ್ತೋ ನಿಸಾಮೇಥ, ಯಥಾ ಭಾಸತಿ ಚಕ್ಖುಮಾ;

ಸಲ್ಲಕತ್ತೋ ಮಹಾವೀರೋ, ಸೀಹೋವ ನದತೀ ವನೇ.

೮೩೩. ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಂ ಅತಿತುಲಂ, ಮಾರಸೇನಪ್ಪಮದ್ದನಂ;

ಕೋ ದಿಸ್ವಾ ನಪ್ಪಸೀದೇಯ್ಯ, ಅಪಿ ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತಿಕೋ.

೮೩೪. ‘‘ಯೋ ಮಂ ಇಚ್ಛತಿ ಅನ್ವೇತು, ಯೋ ವಾ ನಿಚ್ಛತಿ ಗಚ್ಛತು;

ಇಧಾಹಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ವರಪಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ. –

ಗಾಥತ್ತಯಮಾಹ. ಯಥಾ ತಂ ಪರಿಪಾಕಗತಾಯ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚೋದಿಯಮಾನೋ.

ತತ್ಥ ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತಿಕೋತಿ, ನೀಚಜಾತಿಕೋ, ತಮೋತಮಪರಾಯಣಭಾವೇ ಠಿತೋ.

ತತೋ ತೇಪಿ ಮಾಣವಕಾ ಹೇತುಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ತತ್ಥೇವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಾ ಹುತ್ವಾ –

೮೩೫. ‘‘ಏತಂ ಚೇ ರುಚ್ಚತಿ ಭೋತೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾಸನಂ;

ಮಯಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮ, ವರಪಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ. –

ಗಾಥಮಾಹಂಸು, ಯಥಾ ತಂ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕತಾಧಿಕಾರಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ.

ಅಥ ಸೇಲೋ ತೇಸು ಮಾಣವಕೇಸು ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ತೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಞ್ಚ ಯಾಚಮಾನೋ –

೮೩೬. ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಿಸತಾ ಇಮೇ, ಯಾಚನ್ತಿ ಪಞ್ಜಲೀಕತಾ;

ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿಸ್ಸಾಮ, ಭಗವಾ ತವ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ. – ಗಾಥಮಾಹ;

ತತೋ ಭಗವಾ ಯಸ್ಮಾ ಸೇಲೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ತೇಸಂಯೇವ ತಿಣ್ಣಂ ಪುರಿಸಸತಾನಂ ಗಣಜೇಟ್ಠೋ ಹುತ್ವಾ ರೋಪಿತಕುಸಲಮೂಲೋ, ಇದಾನಿ ಪಚ್ಛಿಮಭವೇಪಿ ತೇಸಂಯೇವ ಆಚರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಞಾಣಞ್ಚಸ್ಸ ತೇಸಞ್ಚ ಪರಿಪಕ್ಕಂ, ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಭಾವಸ್ಸ ಚ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಸಬ್ಬೇವ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಭಾವೇನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತೋ –

೮೩೭. ‘‘ಸ್ವಾಖಾತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, (ಸೇಲಾತಿ ಭಗವಾ) ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಮಕಾಲಿಕಂ;

ಯತ್ಥ ಅಮೋಘಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ, ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖತೋ’’ತಿ. – ಗಾಥಮಾಹ;

ತತ್ಥ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕನ್ತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ. ಅಕಾಲಿಕನ್ತಿ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಫಲುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ನ ಕಾಲನ್ತರೇ ಪತ್ತಬ್ಬಫಲಂ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಂನಿಮಿತ್ತಾ. ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನಿಮಿತ್ತಾ ಹಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅಮೋಘಾ ಅನಿಪ್ಫಲಾ, ಯತ್ಥಾತಿ ವಾ ಯಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಸತಿವಿಪ್ಪವಾಸರಹಿತಸ್ಸ ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಸಿಕ್ಖತೋ.

ಏವಞ್ಚ ವತ್ವಾ ‘‘ಏಥ, ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ತಾವದೇವ ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಇದ್ಧಿಮಯಪತ್ತಚೀವರಧರಾ ಹುತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿವಸ್ಸಿಕತ್ಥೇರಾ ವಿಯ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪರಿವಾರೇಸುಂ. ಸೋ ಏವಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಸಪರಿಸೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೪೦.೨೦೮-೩೦೩) –

‘‘ನಗರೇ ಹಂಸವತಿಯಾ, ವೀಥಿಸಾಮೀ ಅಹೋಸಹಂ;

ಮಮ ಞಾತೀ ಸಮಾನೇತ್ವಾ, ಇದಂ ವಚನಮಬ್ರವಿಂ.

‘‘ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೋ, ಪುಞ್ಞಕ್ಖೇತ್ತೋ ಅನುತ್ತರೋ;

ಆಸಿ ಸೋ ಸಬ್ಬಲೋಕಸ್ಸ, ಆಹುತೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ.

‘‘ಖತ್ತಿಯಾ ನೇಗಮಾ ಚೇವ, ಮಹಾಸಾಲಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ;