೨. ಗೋದತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಯಥಾಪಿ ಭದ್ದೋತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಗೋದತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸತ್ಥವಾಹಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಗೋದತ್ತೋತಿ ನಾಮೇನ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಪಿತರಿ ಕಾಲಙ್ಕತೇ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ಭಣ್ಡಂ ಆದಾಯ ಅಪರಾಪರಂ ಸಞ್ಚರಿತ್ವಾ ವಾಣಿಜ್ಜೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ ಯಥಾವಿಭವಂ ಪುಞ್ಞಾನಿಪಿ ಕರೋತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಧುರೇ ಯುತ್ತಗೋಣೇ ವಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇ ಪತಿತೇ ಮನುಸ್ಸೇಸು ತಂ ವುಟ್ಠಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇಸು ಸಯಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ನಙ್ಗುಟ್ಠೇ ಗಾಳ್ಹಂ ವಿಜ್ಝಿ. ಗೋಣೋ ‘‘ಅಯಂ ಅಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಮಮ ಬಲಾಬಲಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಗಾಳ್ಹಂ ವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಕುದ್ಧೋ ಮನುಸ್ಸವಾಚಾಯ, ‘‘ಭೋ ಗೋದತ್ತ, ಅಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅತ್ತನೋ ಬಲಂ ಅನಿಗುಹನ್ತೋ ತುಯ್ಹಂ ಭಾರಂ ವಹಿಂ, ಅಜ್ಜ ಪನ ಅಸಮತ್ಥಭಾವೇನ ಪತಿತಂ ಮಂ ಅತಿವಿಯ ಬಾಧಸಿ, ಹೋತು, ಇತೋ ಚವಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ತಂ ಬಾಧೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಪಟಿಸತ್ತು ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಾನುರೂಪೇನ ಅಕ್ಕೋಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಗೋದತ್ತೋ ‘‘ಏವಂ ನಾಮ ಸತ್ತೇ ಬಾಧೇತ್ವಾ ಕಿಂ ಇಮಾಯ ಜೀವಿಕಾಯಾ’’ತಿ ಸಂವೇಗಜಾತೋ ಸಬ್ಬಂ ವಿಭವಂ ಪಹಾಯ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತಾನಂ ಗಹಟ್ಠಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಅರಿಯಗಣಾನಂ ಲೋಕಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ –

೬೫೯. ‘‘ಯಥಾಪಿ ಭದ್ದೋ ಆಜಞ್ಞೋ, ಧುರೇ ಯುತ್ತೋ ಧುರಸ್ಸಹೋ;

ಮಥಿತೋ ಅತಿಭಾರೇನ, ಸಂಯುಗಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ.

೬೬೦. ‘‘ಏವಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಯೇ ತಿತ್ತಾ, ಸಮುದ್ದೋ ವಾರಿನಾ ಯಥಾ;

ನ ಪರೇ ಅತಿಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಅರಿಯಧಮ್ಮೋವ ಪಾಣಿನಂ.

೬೬೧. ‘‘ಕಾಲೇ ಕಾಲವಸಂ ಪತ್ತಾ, ಭವಾಭವವಸಂ ಗತಾ;

ನರಾ ದುಕ್ಖಂ ನಿಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಧ ಸೋಚನ್ತಿ ಮಾಣವಾ.

೬೬೨. ‘‘ಉನ್ನತಾ ಸುಖಧಮ್ಮೇನ, ದುಕ್ಖಧಮ್ಮೇನ ಚೋನತಾ;

ದ್ವಯೇನ ಬಾಲಾ ಹಞ್ಞನ್ತಿ, ಯಥಾಭೂತಂ ಅದಸ್ಸಿನೋ.

೬೬೩. ‘‘ಯೇ ಚ ದುಕ್ಖೇ ಸುಖಸ್ಮಿಞ್ಚ, ಮಜ್ಝೇ ಸಿಬ್ಬಿನಿಮಚ್ಚಗೂ;

ಠಿತಾ ತೇ ಇನ್ದಖೀಲೋವ, ನ ತೇ ಉನ್ನತಓನತಾ.

೬೬೪. ‘‘ನ ಹೇವ ಲಾಭೇ ನಾಲಾಭೇ, ನ ಯಸೇ ನ ಚ ಕಿತ್ತಿಯಾ;

ನ ನಿನ್ದಾಯಂ ಪಸಂಸಾಯ, ನ ತೇ ದುಕ್ಖೇ ಸುಖಮ್ಹಿ ಚ.

೬೬೫. ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ತೇ ನ ಲಿಮ್ಪನ್ತಿ, ಉದಬಿನ್ದುವ ಪೋಕ್ಖರೇ;

ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸುಖಿತಾ ಧೀರಾ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಪರಾಜಿತಾ.

೬೬೬. ‘‘ಧಮ್ಮೇನ ಚ ಅಲಾಭೋ ಯೋ, ಯೋ ಚ ಲಾಭೋ ಅಧಮ್ಮಿಕೋ;

ಅಲಾಭೋ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಞ್ಚೇ ಲಾಭೋ ಅಧಮ್ಮಿಕೋ.

೬೬೭. ‘‘ಯಸೋ ಚ ಅಪ್ಪಬುದ್ಧೀನಂ, ವಿಞ್ಞೂನಂ ಅಯಸೋ ಚ ಯೋ;

ಅಯಸೋವ ಸೇಯ್ಯೋ ವಿಞ್ಞೂನಂ, ನ ಯಸೋ ಅಪ್ಪಬುದ್ಧಿನಂ.

೬೬೮. ‘‘ದುಮ್ಮೇಧೇಹಿ ಪಸಂಸಾ ಚ, ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಗರಹಾ ಚ ಯಾ;

ಗರಹಾವ ಸೇಯ್ಯೋ ವಿಞ್ಞೂಹಿ, ಯಞ್ಚೇ ಬಾಲಪ್ಪಸಂಸನಾ.

೬೬೯. ‘‘ಸುಖಞ್ಚ ಕಾಮಮಯಿಕಂ, ದುಕ್ಖಞ್ಚ ಪವಿವೇಕಿಯಂ;

ಪವಿವೇಕದುಕ್ಖಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಞ್ಚೇ ಕಾಮಮಯಂ ಸುಖಂ.

೬೭೦. ‘‘ಜೀವಿತಞ್ಚ ಅಧಮ್ಮೇನ, ಧಮ್ಮೇನ ಮರಣಞ್ಚ ಯಂ;

ಮರಣಂ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಞ್ಚೇ ಜೀವೇ ಅಧಮ್ಮಿಕಂ.

೬೭೧. ‘‘ಕಾಮಕೋಪಪ್ಪಹೀನಾ ಯೇ, ಸನ್ತಚಿತ್ತಾ ಭವಾಭವೇ;

ಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇ ಅಸಿತಾ, ನತ್ಥಿ ತೇಸಂ ಪಿಯಾಪಿಯಂ.

೬೭೨. ‘‘ಭಾವಯಿತ್ವಾನ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಬಲಾನಿ ಚ;

ಪಪ್ಪುಯ್ಯ ಪರಮಂ ಸನ್ತಿಂ, ಪರಿನಿಬ್ಬನ್ತಿನಾಸವಾ’’ತಿ. – ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಆಜಞ್ಞೋತಿ, ಉಸಭಾಜಾನೀಯೋ. ಧುರೇ ಯುತ್ತೋತಿ, ಸಕಟಧುರೇ ಯೋಜಿತೋ. ಧುರಸ್ಸಹೋತಿ, ಧುರವಾಹೋ. ಗಾಥಾಸುಖತ್ಥಞ್ಚೇತ್ಥ ದ್ವಿಸಕಾರತೋ ನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ, ಸಕಟಭಾರಂ ವಹಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಥಿತೋ ಅತಿಭಾರೇನಾತಿ, ಅತಿಭಾರೇನ ಗರುಭಾರೇನ ಪೀಳಿತೋ. ‘‘ಮದ್ದಿತೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಳಿ, ಸೋ ಏವತ್ಥೋ. ಸಂಯುಗನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ ಖನ್ಧೇ ಠಪಿತಂ ಯುಗಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ ನ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಸಮ್ಮಾ ಯೋ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಧುರಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ನ ತಿಟ್ಠತಿ. ಏವನ್ತಿ ಯಥಾ ಸೋ ಧೋರಯ್ಹೋ ಅತ್ತನೋ ಭದ್ರಾಜಾನೀಯತಾಯ ಅತ್ತನೋ ಧೀರವೀರತಾಯ ಅತ್ತನೋ ಭಾರಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ ನ ಪರಿಚ್ಚಜತಿ, ಏವಂ ಯೇ ವಾರಿನಾ ವಿಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ತಿತ್ತಾ ಧಾತಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ, ತೇ ಪರೇ ನಿಹೀನಪಞ್ಞೇ ನ ಅತಿಮಞ್ಞನ್ತಿ, ನ ಪರಿಭವನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಅರಿಯಧಮ್ಮೋವ ಪಾಣಿನ’’ನ್ತಿ, ಪಾಣಿನಂ ಸತ್ತೇಸು ಅಯಂ ಅರಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮೋ ಯದಿದಂ ತೇಸಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗತತ್ತಾ ಲಾಭಾದಿನಾ ಅತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸನಂ ವಿಯ ಅಲಾಭಾದಿನಾ ಪರೇಸಂ ಅವಮ್ಭನಂ.

ಏವಂ ಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಅರಿಯಾನಂ ಸುಖವಿಹಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತದಭಾವತೋ ಅನರಿಯಾನಂ ದುಕ್ಖವಿಹಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಾಲೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕಾಲೇತಿ ಲಾಭಾಲಾಭಾದಿನಾ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತಕಾಲೇ. ಕಾಲವಸಂ ಪತ್ತಾತಿ ಲಾಭಾದಿಕಾಲಸ್ಸ ಚ ವಸಂ ಉಪಗತಾ, ಲಾಭಾದಿನಾ ಸೋಮನಸ್ಸಿತಾ ಅಲಾಭಾದಿನಾ ಚ ದೋಮನಸ್ಸಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭವಾಭವವಸಂ ಗತಾತಿ ಭವಸ್ಸ ಅಭವಸ್ಸ ಚ ವಸಂ ಉಪಗತಾ ವುದ್ಧಿಹಾನಿಯೋ ಅನುವತ್ತನ್ತಾ ತೇ. ನರಾ ದುಕ್ಖಂ ನಿಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಧ ಸೋಚನ್ತಿ ಮಾಣವಾತಿ ತೇ ನರಾ ‘‘ಮಾಣವಾ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾ ಸತ್ತಾ ಲಾಭಾಲಾಭಾದಿವಸೇನ ವುದ್ಧಿಹಾನಿವಸೇನ ಅನುರೋಧಪಟಿವಿರೋಧಂ ಆಪನ್ನಾ ಇಧಲೋಕೇ ಸೋಚನ್ತಿ, ಪರಲೋಕೇ ಚ ನಿರಯಾದಿದುಕ್ಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಉನ್ನತಾ’’ತಿಆದಿನಾಪಿ ಲೋಕಧಮ್ಮವಸೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಅನತ್ಥಪ್ಪತ್ತಿಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಉನ್ನತಾ ಸುಖಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಸುಖಹೇತುನಾ ಸುಖಪಚ್ಚಯೇನ ಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಆದಿನಾ ಉನ್ನತಿಂ ಗತಾ, ಭೋಗಮದಾದಿನಾ ಮತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುಕ್ಖಧಮ್ಮೇನ ಚೋನತಾತಿ ದುಕ್ಖಹೇತುನಾ ದುಕ್ಖಪಚ್ಚಯೇನ ಭೋಗವಿಪತ್ತಿಆದಿನಾ ನಿಹೀನತಂ ಗತಾ ದಾಲಿದ್ದಿಯಾದಿನಾ ಕಾಪಞ್ಞತಂ ಪತ್ತಾ. ದ್ವಯೇನಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಉನ್ನತಿಓನತಿದ್ವಯೇನ ಲಾಭಾಲಾಭಾದಿದ್ವಯೇನ ವಾ ಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಾ ಹಞ್ಞನ್ತಿ, ಅನುರೋಧಪಟಿವಿರೋಧವಸೇನ ವಿಬಾಧೀಯನ್ತಿ ಪೀಳಿಯನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಥಾಭೂತಂ ಅದಸ್ಸಿನೋ ಯಸ್ಮಾ ತೇ ಧಮ್ಮಸಭಾವಂ ಯಾಥಾವತೋ ನಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಪರಿಞ್ಞಾತಕ್ಖನ್ಧಾ ಪಹೀನಕಿಲೇಸಾ ಚ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಯಥಾಭೂತಂ ಅದಸ್ಸನಾ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ಅದಸ್ಸನಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೇ ಚ ದುಕ್ಖೇ ಸುಖಸ್ಮಿಞ್ಚ, ಮಜ್ಝೇ ಸಿಬ್ಬಿನಿಮಚ್ಚಗೂತಿ ಯೇ ಪನ ಅರಿಯಾ ದುಕ್ಖವೇದನಾಯ ಸುಖವೇದನಾಯ ಮಜ್ಝತ್ತತಾವೇದನಾಯ ಚ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಂ ಛನ್ದರಾಗಭೂತಂ ಸಿಬ್ಬಿನಿಂ ತಣ್ಹಂ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ಅಚ್ಚಗೂ ಅತಿಕ್ಕಮಿಂಸು, ತೇ ಇನ್ದಖೀಲೋ ವಿಯ ವಾತೇಹಿ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಸಮ್ಪಕಮ್ಪಿಯಾ ಠಿತಾ, ನ ತೇ ಉನ್ನತಓನತಾ, ಕದಾಚಿಪಿ ಉನ್ನತಾ ವಾ ಓನತಾ ವಾ ನ ಹೋನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಅನುನಯಪಟಿಘಾಭಾವತೋ.

ಏವಂ ವೇದನಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅರಹತೋ ಅನುಪಲೇಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಲೋಕಧಮ್ಮೇ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವಸ್ಸ ಅನುಪಲೇಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಹೇವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಲಾಭೇತಿ ಚೀವರಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಪಟಿಲಾಭೇ. ಅಲಾಭೇತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಅಪ್ಪಟಿಲಾಭೇ ಅಪಗಮೇ. ನ ಯಸೇತಿ ಪರಿವಾರಹಾನಿಯಂ ಅಕಿತ್ತಿಯಞ್ಚ. ಕಿತ್ತಿಯಾತಿ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಕಿತ್ತನೇ ಪತ್ಥಟಯಸತಾಯಂ. ನಿನ್ದಾಯನ್ತಿ ಸಮ್ಮುಖಾ ಗರಹಾಯಂ. ಪಸಂಸಾಯನ್ತಿ, ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಗುಣಾಭಿತ್ಥವನೇ. ದುಕ್ಖೇತಿ ದುಕ್ಖೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ. ಸುಖೇತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಅಟ್ಠವಿಧೇಪಿ ಲೋಕಧಮ್ಮೇ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಾ ರೂಪಾದಿಕೇ ವಿಸಯೇ ತೇ ಖೀಣಾಸವಾ ನ ಲಿಮ್ಪನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಹೀನಕಿಲೇಸತ್ತಾ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಉದಬಿನ್ದುವ ಪೋಕ್ಖರೇ ಯಥಾ ಕಮಲದಲೇ ಜಲಬಿನ್ದು ಅಲ್ಲೀಯಿತ್ವಾ ಠಿತಮ್ಪಿ ತೇನ ನ ಲಿಮ್ಪತಿ, ಜಲಬಿನ್ದುನಾ ಚ ಕಮಲದಲಂ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ವಿಸಂಸಟ್ಠಮೇವ, ಏವಮೇತೇಪಿ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಲಾಭಾದಿಕೇ, ಆಪಾಥಗತೇ ರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣೇ ಚ ವಿಸಂಸಟ್ಠಾ ಏವಂ. ತತೋ ಏವ ಧೀರಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಲಾಭಾದೀಸು ಞಾಣಮುಖೇನ ಪಿಯನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಸೋಕಾದೀನಞ್ಚ ಅಭಾವತೋ ಸುಖಿತಾ ಲಾಭಾದೀಹಿ ಚ ಅನಭಿಭವನೀಯತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಪರಾಜಿತಾವ ಹೋನ್ತಿ.

ಇದಾನಿ ಲಾಭಾಲಾಭಾದೀಸು ಸೇಯ್ಯಂ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಧಮ್ಮೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಧಮ್ಮೇನ ಚ ಅಲಾಭೋ ಯೋತಿ ಯೋ ಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ತಂನಿಮಿತ್ತಂ ಅಲಾಭೋ ಲಾಭಾಭಾವೋ, ಲಾಭಹಾನಿ. ಯೋ ಚ ಲಾಭೋ ಅಧಮ್ಮಿಕೋ ಅಧಮ್ಮೇನ ಅಞ್ಞಾಯೇನ ಬುದ್ಧಪಟಿಕುಟ್ಠೇನ ವಿಧಿನಾ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತೇಸು ದ್ವೀಸು ಅಲಾಭೋ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಧಮ್ಮಾವಹೋ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಾದಿಸಂ ಲಾಭಂ ಪರಿವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ, ತಾದಿಸೋ ಅಲಾಭೋ ಪಾಸಂಸತರೋ ಅತ್ಥಾವಹೋ. ಯಞ್ಚೇ ಲಾಭೋ ಅಧಮ್ಮಿಕೋತಿ ಯೋ ಲಾಭೋ ಅಧಮ್ಮೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಸೋ ನ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಯಸೋ ಚ ಅಪ್ಪಬುದ್ಧೀನಂ, ವಿಞ್ಞೂನಂ ಅಯಸೋ ಚ ಯೋತಿ ಯೋ ಅಪ್ಪಬುದ್ಧೀನಂ ದುಪ್ಪಞ್ಞಾನಂ ವಸೇನ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಯಸೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಯೋ ಚ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ವಸೇನ ಅಯಸೋ ಯಸಹಾನಿ. ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಅಯಸೋವ ಸೇಯ್ಯೋ ವಿಞ್ಞೂನಂ. ತೇ ಹಿಸ್ಸ ಯಥಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ, ಏವಂ ಯಸಹಾನಿಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ತಥಾ ಚ ಭಬ್ಬಜಾತಿಕೋ ತಂ ಅಗುಣಂ ಪಹಾಯ ಗುಣೇ ಪತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ. ನ ಯಸೋ ಅಪ್ಪಬುದ್ಧೀನನ್ತಿ ದುಪ್ಪಞ್ಞಾನಂ ವಸೇನ ಯಸೋ ಸೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ, ತೇ ಹಿ ಅಭೂತಗುಣಾಭಿಬ್ಯಾಹಾರವಸೇನಾಪಿ ನಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯುಂ, ಸೋ ಚಸ್ಸ ಇಧ ಚೇವ ವಿಞ್ಞೂಗರಹಾದಿನಾ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ದುಗ್ಗತಿಯಂ ದುಕ್ಖಪರಿಕ್ಕಿಲೇಸಾದಿನಾ ಅನತ್ಥಾವಹೋ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಲಾಭೋ ಸಿಲೋಕೋ ಸಕ್ಕಾರೋ, ಮಿಚ್ಛಾಲದ್ಧೋ ಚ ಯೋ ಯಸೋ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೪೪೦) ‘‘ಸಕ್ಕಾರೋ ಕಾಪುರಿಸಂ ಹನ್ತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೩೩೫; ಅ. ನಿ. ೪.೬೮) ಚ.

ದುಮ್ಮೇಧೇಹೀತಿ, ನಿಪ್ಪಞ್ಞೇಹಿ. ಯಞ್ಚೇ ಬಾಲಪ್ಪಸಂಸನಾತಿ ಬಾಲೇಹಿ ಅವಿದ್ದಸೂಹಿ ಯಾ ನಾಮ ಪಸಂಸನಾ.

ಕಾಮಮಯಿಕನ್ತಿ ವತ್ಥುಕಾಮಮಯಂ, ಕಾಮಗುಣೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಂ. ದುಕ್ಖಞ್ಚ ಪವಿವೇಕಿಯನ್ತಿ ಪವಿವೇಕತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಕಾಯಕಿಲಮಥವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ವಿಸಮಾಸನುಪತಾಪಾದಿಹೇತುಕಂ ಕಾಯಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ತಂ ಪನ ನಿರಾಮಿಸವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯತಾಯ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಾಸಂಸಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪವಿವೇಕದುಕ್ಖಂ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ.

ಜೀವಿತಞ್ಚ ಅಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಅಧಮ್ಮೇನ ಜೀವಿಕಕಪ್ಪನಂ ಜೀವಿತಹೇತು ಅಧಮ್ಮಚರಣಂ. ಧಮ್ಮೇನ ಮರಣಂ ನಾಮ ‘‘ಇಮಂ ನಾಮ ಪಾಪಂ ಅಕರೋನ್ತಂ ತಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕೇನಚಿ ವುತ್ತೇ ಮಾರೇನ್ತೇಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಪಂ ಅಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಅವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಹೇತುಮರಣಂ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ತಾದಿಸಂ ಮರಣಂ ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತತ್ತಾ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಸಗ್ಗಸಮ್ಪಾಪನತೋ ನಿಬ್ಬಾನುಪನಿಸ್ಸಯತೋ ಚ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಾಸಂಸತರಂ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಚಜೇ ಧನಂ ಅಙ್ಗವರಸ್ಸ ಹೇತು, ಅಙ್ಗಂ ಚಜೇ ಜೀವಿತಂ ರಕ್ಖಮಾನೋ;

ಅಙ್ಗಂ ಧನಂ ಜೀವಿತಞ್ಚಾಪಿ ಸಬ್ಬಂ, ಚಜೇ ನರೋ ಧಮ್ಮಮನುಸ್ಸರನ್ತೋ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೧.೪೭೦);

ಯಞ್ಚೇ ಜೀವೇ ಅಧಮ್ಮಿಕನ್ತಿ ಪುರಿಸೋ ಯಂ ಧಮ್ಮತೋ ಅಪೇತಂ ಜೀವಿಕಂ ಜೀವೇಯ್ಯ, ತಂ ನ ಸೇವೇಯ್ಯ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಗರಹಿತತ್ತಾ ಅಪಾಯಸಮ್ಪಾಪನತೋ ಚಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಅನುಪಲೇಪಂ ಕಾರಣತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕಾಮಕೋಪಪಹೀನಾ’’ತಿಆದಿಗಾಥಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಕಾಮಕೋಪಪಹೀನಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಸೋವ ಪಹೀನಾ ಅನುರೋಧಪಟಿವಿರೋಧಾ. ಸನ್ತಚಿತ್ತಾ ಭವಾಭವೇತಿ ಖುದ್ದಕೇ ಚೇವ ಮಹನ್ತೇ ಚ ಭವೇ ಅನವಸೇಸಪಹೀನಕಿಲೇಸಪರಿಳಾಹತಾಯ ವೂಪಸನ್ತಚಿತ್ತಾ. ಲೋಕೇತಿ ಖನ್ಧಾದಿಲೋಕೇ. ಅಸಿತಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಅನಿಸ್ಸಿತಾ. ನತ್ಥಿ ತೇಸಂ ಪಿಯಾಪಿಯನ್ತಿ ತೇಸಂ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಕತ್ಥಚಿ ಲಾಭಾದಿಕೇ ರೂಪಾದಿವಿಸಯೇ ಚ ಪಿಯಂ ವಾ ಅಪಿಯಂ ವಾ ನತ್ಥಿ, ತಂನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ.

ಇದಾನಿ ಯಾಯ ಭಾವನಾಯ ತೇ ಏವರೂಪಾ ಜಾತಾ, ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ದೇಸನಾಯ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ‘‘ಭಾವಯಿತ್ವಾನಾ’’ತಿ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಪ್ಪುಯ್ಯಾತಿ, ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ. ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಇಮಾ ಏವ ಚ ಗಾಥಾ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಾಪಿ ಅಹೇಸುಂ.

ಗೋದತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಚುದ್ದಸಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.