೧೫. ಸೋಳಸಕನಿಪಾತೋ

೧. ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸೋಳಸಕನಿಪಾತೇ ಏಸ ಭಿಯ್ಯೋತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಂಸವತೀನಗರೇ ಗಹಪತಿಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣನ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅತ್ತನೋ ಸಾಸನೇ ಪಠಮಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಧಮ್ಮರತ್ತಞ್ಞೂನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ತಂ ಠಾನನ್ತರಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಸತಸಹಸ್ಸಭಿಕ್ಖುಪರಿವಾರಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ಸತ್ತಾಹಂ ಮಹಾದಾನಂ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಪಣಿಧಾನಂ ಅಕಾಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿಸ್ಸ ಅನನ್ತರಾಯತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಾವಿನಿಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ಸೋ ಯಾವಜೀವಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥರಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಚೇತಿಯೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿಯಮಾನೇ ಅನ್ತೋಚೇತಿಯೇ ರತನಘರಂ ಕಾರೇಸಿ, ಚೇತಿಯಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸರತನಗ್ಘಿಯಾನಿ ಚ ಕಾರೇಸಿ.

ಸೋ ಏವಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ, ತತೋ ಚವಿತ್ವಾ, ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಮಹಾಕಾಲೋ ನಾಮ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಅಟ್ಠಕರೀಸಮತ್ತೇ ಖೇತ್ತೇ ಸಾಲಿಗಬ್ಭಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ, ಗಹಿತಸಾಲಿತಣ್ಡುಲೇಹಿ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಖೀರಪಾಯಾಸಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ, ತತ್ಥ ಮಧುಸಪ್ಪಿಸಕ್ಕರಾದಯೋ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ, ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ಸಾಲಿಗಬ್ಭಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಗಹಿತಗಹಿತಟ್ಠಾನಂ ಪುನ ಪೂರತಿ, ಪುಥುಕಕಾಲೇ ಪುಥುಕಗ್ಗಂ ನಾಮ ಅದಾಸಿ. ಲಾಯನೇ ಲಾಯನಗ್ಗಂ, ವೇಣಿಕರಣೇ ವೇಣಗ್ಗಂ, ಕಲಾಪಾದಿಕರಣೇ ಕಲಾಪಗ್ಗಂ, ಖಲಗ್ಗಂ, ಭಣ್ಡಗ್ಗಂ, ಮಿನಗ್ಗಂ, ಕೋಟ್ಠಗ್ಗನ್ತಿ; ಏವಂ ಏಕಸಸ್ಸೇ ನವ ವಾರೇ ಅಗ್ಗದಾನಂ ನಾಮ ಅದಾಸಿ. ತಮ್ಪಿ ಸಸ್ಸಂ ಅತಿರೇಕತರಂ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅಹೋಸಿ.

ಏವಂ ಯಾವಜೀವಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ, ತತೋ ಚುತೋ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ದೇವೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ಸಂಸರನ್ತೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪುರೇತರಮೇವ ಕಪಿಲವತ್ಥುನಗರಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ದೋಣವತ್ಥುನಾಮಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಾಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋತಿ ಗೋತ್ತತೋ ಆಗತಂ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಯೋ ವೇದೇ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಲಕ್ಖಣಮನ್ತೇಸು ಚ ಪಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತೇನ ಸಮಯೇನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತುಸಿತಪುರತೋ ಚವಿತ್ವಾ ಕಪಿಲವತ್ಥುಪುರೇ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ನಾಮಗ್ಗಹಣದಿವಸೇ ಅಟ್ಠುತ್ತರಸತೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಉಪನೀತೇಸು ಯೇ ಅಟ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಲಕ್ಖಣಪರಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಮಹಾತಲಂ ಉಪನೀತಾ. ಸೋ ತೇಸು ಸಬ್ಬನವಕೋ ಹುತ್ವಾ, ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಏಕಂಸೇನ ಅಯಂ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ಉದಿಕ್ಖನ್ತೋ ವಿಚರತಿ.

ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಖೋ ಮಹತಾ ಪರಿವಾರೇನ ವಡ್ಢಮಾನೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತೋ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕೂನತಿಂಸತಿಮೇ ವಸ್ಸೇ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೋ ಅನೋಮಾನದೀತೀರೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಉರುವೇಲಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಧಾನಂ ಪದಹಿ. ತದಾ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ಮಾಣವೋ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ, ಲಕ್ಖಣಪರಿಗ್ಗಾಹಕಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಪುತ್ತೇಹಿ ವಪ್ಪಮಾಣವಾದೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅತ್ತಪಞ್ಚಮೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ, ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ತಂ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಓಳಾರಿಕಾಹಾರಪರಿಭೋಗೇನ ನಿಬ್ಬಿನ್ನೋ ಅಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಇಸಿಪತನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥ ಖೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಓಳಾರಿಕಾಹಾರಪರಿಭೋಗೇನ ಲದ್ಧಕಾಯಬಲೋ ವೇಸಾಖಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಅಪರಾಜಿತಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ತಿಣ್ಣಂ ಮಾರಾನಂ ಮತ್ಥಕಂ ಮದ್ದಿತ್ವಾ, ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ, ಸತ್ತಸತ್ತಾಹಂ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇಯೇವ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ, ಪಞ್ಚವಗ್ಗಿಯಾನಂ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಞತ್ವಾ, ಆಸಾಳ್ಹೀಪುಣ್ಣಮಾಯಂ ಇಸಿಪತನಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪವತ್ತನಸುತ್ತನ್ತಂ (ಮಹಾವ. ೧೩ ಆದಯೋ; ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೮೧) ದೇಸೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರೋ ಅಟ್ಠಾರಸಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಕೋಟೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ಪಞ್ಚಮಿಯಂ ಪಕ್ಖಸ್ಸ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಸುತ್ತನ್ತದೇಸನಾಯ (ಮಹಾವ. ೨೦; ಸಂ. ನಿ. ೩.೫೯) ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧.೫೯೬-೬೧೨) –

‘‘ಪದುಮುತ್ತರಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠಂ ವಿನಾಯಕಂ;

ಬುದ್ಧಭೂಮಿಮನುಪ್ಪತ್ತಂ, ಪಠಮಂ ಅದ್ದಸಂ ಅಹಂ.

‘‘ಯಾವತಾ ಬೋಧಿಯಾ ಮೂಲೇ, ಯಕ್ಖಾ ಸಬ್ಬೇ ಸಮಾಗತಾ;

ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ, ವನ್ದನ್ತಿ ಪಞ್ಜಲೀಕತಾ.

‘‘ಸಬ್ಬೇ ದೇವಾ ತುಟ್ಠಮನಾ, ಆಕಾಸೇ ಸಞ್ಚರನ್ತಿ ತೇ;

ಬುದ್ಧೋ ಅಯಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಅನ್ಧಕಾರತಮೋನುದೋ.

‘‘ತೇಸಂ ಹಾಸಪರೇತಾನಂ, ಮಹಾನಾದೋ ಅವತ್ತಥ;

ಕಿಲೇಸೇ ಝಾಪಯಿಸ್ಸಾಮ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ.

‘‘ದೇವಾನಂ ಗಿರಮಞ್ಞಾಯ, ವಾಚಾಸಭಿಮುದೀರಿಹಂ;

ಹಟ್ಠೋ ಹಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತೇನ, ಆದಿಭಿಕ್ಖಮದಾಸಹಂ.

‘‘ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯ, ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಅನುತ್ತರೋ;

ದೇವಸಙ್ಘೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಥ.

‘‘ಸತ್ತಾಹಂ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮ್ಮ, ಬೋಧಿಂ ಅಜ್ಝಗಮಂ ಅಹಂ;

ಇದಂ ಮೇ ಪಠಮಂ ಭತ್ತಂ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಸ್ಸ ಯಾಪನಂ.

‘‘ತುಸಿತಾ ಹಿ ಇಧಾಗನ್ತ್ವಾ, ಯೋ ಮೇ ಭಿಕ್ಖಂ ಉಪಾನಯಿ;

ತಮಹಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸುಣೋಥ ಮಮ ಭಾಸತೋ.

‘‘ತಿಂಸಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ, ದೇವರಜ್ಜಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ;

ಸಬ್ಬೇ ದೇವೇ ಅಭಿಭೋತ್ವಾ, ತಿದಿವಂ ಆವಸಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ದೇವಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾನ, ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ;

ಸಹಸ್ಸಧಾ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ, ತತ್ಥ ರಜ್ಜಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ಓಕ್ಕಾಕಕುಲಸಮ್ಭವೋ;

ಗೋತಮೋ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ತಿದಸಾ ಸೋ ಚವಿತ್ವಾನ, ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ;

ಅಗಾರಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾನ, ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ವಸಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ತತೋ ಸತ್ತಮಕೇ ವಸ್ಸೇ, ಬುದ್ಧೋ ಸಚ್ಚಂ ಕಥೇಸ್ಸತಿ;

ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಪಠಮಂ ಸಚ್ಛಿಕಾಹಿತಿ.

‘‘ನಿಕ್ಖನ್ತೇನಾನುಪಬ್ಬಜಿಂ, ಪಧಾನಂ ಸುಕತಂ ಮಯಾ;

ಕಿಲೇಸೇ ಝಾಪನತ್ಥಾಯ, ಪಬ್ಬಜಿಂ, ಅನಗಾರಿಯಂ.

‘‘ಅಭಿಗನ್ತ್ವಾನ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಸದೇವಕೇ;

ಇಸಿನಾಮೇ ಮಿಗಾರಞ್ಞೇ, ಅಮತಭೇರಿಮಾಹನಿ.

‘‘ಸೋ ದಾನಿ ಪತ್ತೋ ಅಮತಂ, ಸನ್ತಿಪದಮನುತ್ತರಂ;

ಸಬ್ಬಾಸವೇ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ವಿಹರಾಮಿ ಅನಾಸವೋ.

‘‘ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ಚತಸ್ಸೋ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ಅಪರಭಾಗೇ ಜೇತವನಮಹಾವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಮಜ್ಝೇ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಪಠಮಂ ಪಟಿವಿದ್ಧಧಮ್ಮಭಾವಂ ದೀಪೇನ್ತೋ, ‘‘ಏತದಗ್ಗಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಮ ಸಾವಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ರತ್ತಞ್ಞೂನಂ ಯದಿದಂ ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೧೮೮) ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪೇಸಿ. ಸೋ ದ್ವೀಹಿ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇಹಿ ಅತ್ತನಿ ಕರೀಯಮಾನಂ ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನೇ ಆಕಿಣ್ಣವಿಹಾರಞ್ಚ ಪರಿಹರಿತುಕಾಮೋ, ವಿವೇಕಾಭಿರತಿಯಾ ವಿಹರಿತುಕಾಮೋ ಚ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತಾನಂ ಗಹಟ್ಠಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಕರಣಮ್ಪಿ ಪಪಞ್ಚಂ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಛದ್ದನ್ತೇಹಿ ನಾಗೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಿಯಮಾನೋ ಛದ್ದನ್ತದಹತೀರೇ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ವಸಿ. ಏವಂ ತತ್ಥ ವಸನ್ತಂ ಥೇರಂ ಏಕದಿವಸಂ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಸಾಧು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಯ್ಯೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತೂ’’ತಿ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಚತುಸಚ್ಚಗಬ್ಭಂ ತಿಲಕ್ಖಣಾಹತಂ ಸುಞ್ಞತಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ನಾನಾನಯವಿಚಿತ್ತಂ ಅಮತೋಗಧಂ ಬುದ್ಧಲೀಲಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಕ್ಕೋ ಅತ್ತನೋ ಪಸಾದಂ ಪವೇದೇನ್ತೋ –

೬೭೩. ‘‘ಏಸ ಭಿಯ್ಯೋ ಪಸೀದಾಮಿ, ಸುತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಮಹಾರಸಂ;

ವಿರಾಗೋ ದೇಸಿತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಅನುಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬಸೋ’’ತಿ. – ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ;

ತತ್ಥ ಏಸ ಭಿಯ್ಯೋ ಪಸೀದಾಮಿ, ಸುತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಮಹಾರಸನ್ತಿ ಯದಿಪಿ ಅನೇಕವಾರಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೋ. ಇದಾನಿ ಪನ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕಥಿತಂ ನಾನಾನಯವಿಚಿತ್ತತಾಯ ಅಸೇಚನಕತಾಯ ಚ ಮಹಾರಸಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಏಸೋ ಅಹಂ ತತೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಪಸೀದಾಮಿ. ವಿರಾಗೋ ದೇಸಿತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಅನುಪಾದಾಯ ಸಬ್ಬಸೋತಿ ಸಬ್ಬಸಂಕಿಲೇಸತೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರತೋ ಚ ವಿರಜ್ಜನತೋ ವಿರಾಗಜನನತೋ ವಿರಾಗೋ. ತತೋ ಏವ ರೂಪಾದೀಸು ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅನುಪಾದಾಯ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತಿಸಾಧನವಸೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಅನುಪಾದಾಯ ದೇಸಿತೋ.

ಏವಂ ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಥೇರಸ್ಸ ದೇಸನಂ ಥೋಮೇತ್ವಾ ಥೇರಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಥೇರೋ ಮಿಚ್ಛಾವಿತಕ್ಕೇಹಿ ಅಭಿಭುಯ್ಯಮಾನಾನಂ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಚಿತ್ತಾಚಾರಂ ದಿಸ್ವಾ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಞ್ಚಸ್ಸ ಅನುಕ್ಕಮಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ, ಅತ್ತನೋ ಚ ಸಬ್ಬಸೋ ತತೋ ವಿನಿವತ್ತಿತಮಾನಸತಂ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ತದತ್ಥಂ ದೀಪೇತ್ವಾ –

೬೭೪. ‘‘ಬಹೂನಿ ಲೋಕೇ ಚಿತ್ರಾನಿ, ಅಸ್ಮಿಂ ಪಥವಿಮಣ್ಡಲೇ;

ಮಥೇನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ, ಸುಭಂ ರಾಗೂಪಸಂಹಿತಂ.

೬೭೫. ‘‘ರಜಮುಹತಞ್ಚ ವಾತೇನ, ಯಥಾ ಮೇಘೋಪಸಮ್ಮಯೇ;

ಏವಂ ಸಮ್ಮನ್ತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪಾ, ಯದಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ. – ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಬಹೂನಿ ಲೋಕೇ ಚಿತ್ರಾನೀತಿ ರೂಪಾದಿವಸೇನ ತತ್ಥಾಪಿ ನೀಲಪೀತಾದಿವಸೇನ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾದಿವಸೇನ ಚ ಅನೇಕಾನಿ ಲೋಕೇ ಚಿತ್ತವಿಚಿತ್ತಾನಿ ಆರಮ್ಮಣಜಾತಾನಿ. ಅಸ್ಮಿಂ ಪಥವಿಮಣ್ಡಲೇತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭೂತಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಮಥೇನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ ಸಙ್ಕಪ್ಪನ್ತಿ ತಜ್ಜಂ ಪುರಿಸವಾಯಾಮಸಹಿತಂ ಅರಣಿಸಹಿತಂ ವಿಯ ಅಗ್ಗಿಂ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಾಭಿಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾನಿ ಮಥೇನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇ ಮಥೇನ್ತಾನಿ ವಿಯ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಕೀದಿಸಂ? ಸುಭಂ ರಾಗೂಪಸಂಹಿತಂ, ಕಾಮವಿತಕ್ಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಹಿ ಸುಭಾಕಾರಗ್ಗಹಣೇನ ‘‘ಸುಭೋ’’ತಿ ವೋಹರೀಯತಿ.

ರಜಮುಹತಞ್ಚ ವಾತೇನಾತಿ ಚ-ಇತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಯಥಾ ಗಿಮ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಮಾಸೇ ವಾತೇನ ಊಹತಂ ಉಟ್ಠಿತಂ ರಜಂ ಮಹಾಮೇಘೋ ವಸ್ಸನ್ತೋ ಉಪಸಮ್ಮಯೇ, ವೂಪಸಮೇಯ್ಯ. ಏವಂ ಸಮ್ಮನ್ತಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪಾ, ಯದಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಯದಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ತಾನಿ ಲೋಕಚಿತ್ರಾನಿ ಸಮುದಯತೋ, ಅಸ್ಸಾದತೋ, ಆದೀನವತೋ, ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಥ ಯಥಾ ತಂ ರಜಂ ಉಹತಂ ಮೇಘೇನ, ಏವಂ ಸಮ್ಮನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾ. ನ ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ಪತಿಟ್ಠಂ ಲಭನ್ತಿ. ಯಥಾ ಪನ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –

೬೭೬. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾತಿ, ಯದಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ;

ಅಥ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ ದುಕ್ಖೇ, ಏಸ ಮಗ್ಗೋ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ.

೬೭೭. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ದುಕ್ಖಾತಿ…ಪೇ… ಏಸ ಮಗ್ಗೋ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ.

೬೭೮. ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾತಿ, ಯದಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ;

ಅಥ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ ದುಕ್ಖೇ, ಏಸ ಮಗ್ಗೋ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ’’ತಿ. –

ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾತಿ ಛಳಾರಮ್ಮಣಸಙ್ಗಹಾ ಸಬ್ಬೇ ತೇಭೂಮಕಾ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ. ಅನಿಚ್ಚಾತಿ ‘‘ಆದಿಮಜ್ಝಅನ್ತವನ್ತತೋ, ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿಕತೋ, ತಾವಕಾಲಿಕತೋ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭಿಜ್ಜನತೋ ನ ನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಯದಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತಿ. ಅಥ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ ದುಕ್ಖೇತಿ ಅಥ ಇಮಸ್ಮಿಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖೇ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತೋ ದುಕ್ಖಪರಿಜಾನನಾದಿವಿಧಿನಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ. ಏಸ ಮಗ್ಗೋ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾತಿ ಏಸ ಯಥಾವುತ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಾವಿಧಿ ಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಯಾ, ಅಚ್ಚನ್ತವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಚ ಮಗ್ಗೋ ಅಧಿಗಮುಪಾಯೋ.

ದುಕ್ಖಾತಿ ಸಪ್ಪಟಿಭಯತೋ, ಉದಯಬ್ಬಯಸಮ್ಪಟಿಪೀಳನತೋ, ದುಕ್ಖಮತೋ, ಸುಖಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋ ಚ ದುಕ್ಖಾ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾತಿ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಚತುಭೂಮಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ. ಇಧ ಪನ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾವ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ತೇ ಹಿ ಅಸಾರತೋ, ಅವಸವತ್ತನತೋ, ಸುಞ್ಞತೋ, ಅತ್ತಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋ ಚ ಅನತ್ತಾತಿ ವಿಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ. ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ.

ಏವಂ ವಿಪಸ್ಸನಾವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತೇನ ವಿಧಿನಾ ಕತಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –

೬೭೯. ‘‘ಬುದ್ಧಾನುಬುದ್ಧೋ ಯೋ ಥೇರೋ, ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ತಿಬ್ಬನಿಕ್ಕಮೋ;

ಪಹೀನಜಾತಿಮರಣೋ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಕೇವಲೀ.

೬೮೦. ‘‘ಓಘಪಾಸೋ ದಳ್ಹಖಿಲೋ, ಪಬ್ಬತೋ ದುಪ್ಪದಾಲಯೋ;

ಛೇತ್ವಾ ಖಿಲಞ್ಚ ಪಾಸಞ್ಚ, ಸೇಲಂ ಭೇತ್ವಾನ ದುಬ್ಭಿದಂ;

ತಿಣ್ಣೋ ಪಾರಙ್ಗತೋ ಝಾಯೀ, ಮುತ್ತೋ ಸೋ ಮಾರಬನ್ಧನಾ’’ತಿ. –

ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಬುದ್ಧಾನುಬುದ್ಧೋತಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಅನುಬುದ್ಧೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇಹಿ ಬುಜ್ಝಿತಾನಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ತೇಸಂ ದೇಸನಾನುಸಾರೇನ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಥಿರೇಹಿ ಅಸೇಕ್ಖೇಹಿ ಸೀಲಸಾರಾದೀಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ, ಥೇರೋ. ಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋತಿ ಗೋತ್ತಕಿತ್ತನಂ. ತಿಬ್ಬನಿಕ್ಕಮೋತಿ ದಳ್ಹವೀರಿಯೋ, ಥಿರಪರಕ್ಕಮೋ. ಜಾತಿಮರಣಾನಂ ಪಹೀನಕಾರಣತ್ತಾ ಪಹೀನಜಾತಿಮರಣೋ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಕೇವಲೀತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಅನವಸೇಸಂ, ಅನವಸೇಸತೋ ವಾ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರಕೋ, ಅಥ ವಾ ಕೇವಲೀ ನಾಮ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಅಸಮ್ಮಿಸ್ಸತಾಯ ಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಫಲಞಾಣಞ್ಚ, ತಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಕೇವಲೀ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಹೋತಿ ನ ಅಞ್ಞಥಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಕೇವಲೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಓಘಪಾಸೋತಿ ‘‘ಕಾಮೋಘೋ, ಭವೋಘೋ, ದಿಟ್ಠೋಘೋ, ಅವಿಜ್ಜೋಘೋ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೧೫೬; ವಿಭ. ೯೩೮) ಏವಂ ವುತ್ತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಓಘಾ – ‘‘ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಚರೋ ಪಾಸೋ, ಯ್ವಾಯಂ ಚರತಿ ಮಾನಸೋ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೩; ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೫೧) ಏವಂ ವುತ್ತೋ ರಾಗಪಾಸೋ ಚ. ದಳ್ಹಖಿಲೋತಿ ‘‘ಸತ್ಥರಿ ಕಙ್ಖತಿ, ಧಮ್ಮೇ ಕಙ್ಖತಿ, ಸಙ್ಘೇ ಕಙ್ಖತಿ, ಸಿಕ್ಖಾಯ ಕಙ್ಖತಿ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು ಕುಪಿತೋ ಹೋತಿ ಅನತ್ತಮನೋ ಆಹತಚಿತ್ತೋ ಖಿಲಜಾತೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೮೫; ಅ. ನಿ. ೫.೨೦೫) ಏವಂ ವುತ್ತೋ ದಳ್ಹೋ ಥಿರೋ ಪಞ್ಚವಿಧೋ ಚೇತೋಖಿಲೋ ಚ. ಪಚುರಜನೇಹಿ ಪದಾಲೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ದುಪ್ಪದಾಲಯೋ. ತತೋ ಏವ ಪಬ್ಬತಸದಿಸತಾಯ ಪಬ್ಬತೋತಿ ಚ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ. ‘‘ದುಕ್ಖೇ ಅಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ವಿಭ. ೨೨೬; ಸಂ. ನಿ. ೨.೨) ವಾ ನಯೇನ ವುತ್ತೋ ಅಞ್ಞಾಣಪ್ಪಭೇದೋ ಚ. ಇತಿ ಏತಂ ಸಬ್ಬಂ ಛೇತ್ವಾ ಖಿಲಞ್ಚ ಪಾಸಞ್ಚಾತಿ ಏತೇಸು ಚತುಬ್ಬಿಧೇಸು ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮೇಸು ಯೋ ಖಿಲಞ್ಚ ಪಾಸಞ್ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗಞಾಣಾಸಿನಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ. ಸೇಲಂ ಭೇತ್ವಾನ ದುಬ್ಭಿದನ್ತಿ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಞಾಣೇನ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ ಅಞ್ಞಾಣಸೇಲಂ ವಜಿರೂಪಮಞಾಣೇನ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ, ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಓಘೇ ತರಿತ್ವಾ, ತೇಸಂ ಪರತೀರೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಠಿತತ್ತಾ ತಿಣ್ಣೋ ಪಾರಙ್ಗತೋ. ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಜ್ಝಾನಲಕ್ಖಣೇನ ಲಕ್ಖಣೂಪನಿಜ್ಝಾನಲಕ್ಖಣೇನಾತಿ ದುವಿಧೇನಪಿ ಝಾಯೀ; ಮುತ್ತೋ ಸೋ ಮಾರಬನ್ಧನಾತಿ ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಸಬ್ಬಸ್ಮಾಪಿ ಕಿಲೇಸಮಾರಬನ್ಧನಾ ಮುತ್ತೋ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ವಿಸಂಯುತ್ತೋತಿ. ಅತ್ತಾನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಥೇರೋ ವದತಿ.

ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಥೇರೋ, ಅತ್ತನೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಅಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸಂಸಗ್ಗೇನ ಕುಸೀತಂ ಹೀನವೀರಿಯಂ ಉದ್ಧತಂ ಉನ್ನಳಂ ವಿಹರನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ, ಇದ್ಧಿಯಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ, ತಂ ‘‘ಮಾ, ಆವುಸೋ, ಏವಂ ಕರಿ, ಅಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇ ಪಹಾಯ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇ ಸೇವನ್ತೋ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಓವದಿ. ಸೋ ಥೇರಸ್ಸ ವಚನಂ ನಾದಿಯಿ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಅನಾದಿಯನೇನ ಧಮ್ಮಸಂವೇಗಪ್ಪತ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ಕಥಾಯ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಗರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ವಿವೇಕವಾಸಞ್ಚ ಪಸಂಸನ್ತೋ –

೬೮೧. ‘‘ಉದ್ಧತೋ ಚಪಲೋ ಭಿಕ್ಖು, ಮಿತ್ತೇ ಆಗಮ್ಮ ಪಾಪಕೇ;

ಸಂಸೀದತಿ ಮಹೋಘಸ್ಮಿಂ, ಊಮಿಯಾ ಪಟಿಕುಜ್ಜಿತೋ.

೬೮೨. ‘‘ಅನುದ್ಧತೋ ಅಚಪಲೋ, ನಿಪಕೋ ಸಂವುತಿನ್ದ್ರಿಯೋ;

ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ ಮೇಧಾವೀ, ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಸಿಯಾ.

೬೮೩. ‘‘ಕಾಲಪಬ್ಬಙ್ಗಸಙ್ಕಾಸೋ, ಕಿಸೋ ಧಮನಿಸನ್ಥತೋ;

ಮತ್ತಞ್ಞೂ ಅನ್ನಪಾನಸ್ಮಿಂ, ಅದೀನಮನಸೋ ನರೋ.

೬೮೪. ‘‘ಫುಟ್ಠೋ ಡಂಸೇಹಿ ಮಕಸೇಹಿ, ಅರಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಹಾವನೇ;

ನಾಗೋ ಸಙ್ಗಾಮಸೀಸೇವ, ಸತೋ ತತ್ರಾಧಿವಾಸಯೇ.

೬೮೫-೬. ‘‘ನಾಭಿನನ್ದಾಮಿ ಮರಣಂ…ಪೇ… ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಪತಿಸ್ಸತೋ.

೬೮೭. ‘‘ಪರಿಚಿಣ್ಣೋ ಮಯಾ ಸತ್ಥಾ…ಪೇ… ಭವನೇತ್ತಿ ಸಮೂಹತಾ.

೬೮೮. ‘‘ಯಸ್ಸ ಚತ್ಥಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಅಗಾರಸ್ಮಾನಗಾರಿಯಂ;

ಸೋ ಮೇ ಅತ್ಥೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಕಿಂ ಮೇ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿನಾ’’ತಿ. –

ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಉದ್ಧತೋತಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಯುತ್ತೋ ಅಸಮಾಹಿತೋ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ. ಚಪಲೋತಿ ಪತ್ತಚೀವರಮಣ್ಡನಾದಿನಾ ಚಾಪಲ್ಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಲೋಲಪಕತಿಕೋ. ಮಿತ್ತೇ ಆಗಮ್ಮ ಪಾಪಕೇತಿ ಅಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಅಕರೋನ್ತೋ. ಸಂಸೀದತಿ ಮಹೋಘಸ್ಮಿಂ, ಊಮಿಯಾ ಪಟಿಕುಜ್ಜಿತೋತಿ ಯಥಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದೇ ಪತಿತಪುರಿಸೋ ಸಮುದ್ದವೀಚೀಹಿ ಓತ್ಥಟೋ ಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಅಲಭನ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ಸಂಸೀದತಿ, ಏವಂ ಸಂಸಾರಮಹೋಘಸ್ಮಿಂ ಪರಿಬ್ಭಮನ್ತೋ ಕೋಧುಪಾಯಾಸಊಮಿಯಾ ಪಟಿಕುಜ್ಜಿತೋ ಓತ್ಥಟೋ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಪಞ್ಞಾಸೀಸಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಅಲಭನ್ತೋ ತತ್ಥೇವ ಸಂಸೀದತಿ.

ನಿಪಕೋತಿ ನಿಪುಣೋ, ಅತ್ತತ್ಥಪರತ್ಥೇಸು ಕುಸಲೋ. ಸಂವುತಿನ್ದ್ರಿಯೋತಿ ಮನಚ್ಛಟ್ಠಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಸಂವರಣೇನ ಪಿಹಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋ. ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣೇಹಿ ಮಿತ್ತೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಮೇಧಾವೀತಿ ಧಮ್ಮೋಜಪಞ್ಞಾಯ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತೋ. ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ಸಿಯಾತಿ ಸೋ ತಾದಿಸೋ ಸಕಲಸ್ಸಾಪಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕರೋ ಭವೇಯ್ಯ.

ಕಾಲಪಬ್ಬಙ್ಗಸಙ್ಕಾಸೋತಿಆದಿ ವಿವೇಕಾಭಿರತಿಕಿತ್ತನಂ. ನಾಭಿನನ್ದಾಮೀತಿಆದಿ ಪನ ಕತಕಿಚ್ಚಭಾವದಸ್ಸನಂ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ (ಥೇರಗಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೦೭) ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ. ಓಸಾನೇ ಪನ ಕಿಂ ಮೇ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಏದಿಸೇನ ದುಬ್ಬಚೇನ ಅನಾದರೇನ ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿನಾ ಕಿಂ ಮೇ ಪಯೋಜನಂ ಏಕವಿಹಾರೋಯೇವ ಮಯ್ಹಂ ರುಚ್ಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಪನ ವತ್ವಾ ಛದ್ದನ್ತದಹಮೇವ ಗತೋ. ತತ್ಥ ದ್ವಾದಸ ವಸ್ಸಾನಿ ವಸಿತ್ವಾ ಉಪಕಟ್ಠೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ತತ್ಥೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ.

ಅಞ್ಞಾಸಿಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಉದಾಯಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಮನುಸ್ಸಭೂತನ್ತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಉದಾಯಿತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಉದಾಯೀತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಞಾತಿಸಮಾಗಮೇ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ, ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತಯೋ ಹಿ ಇಮೇ ಉದಾಯಿತ್ಥೇರಾ ಅಮಚ್ಚಪುತ್ತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಆಗತೋ ಕಾಳುದಾಯೀ, ಕೋವರಿಯಪುತ್ತೋ ಲಾಲುದಾಯೀ, ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪುತ್ತೋ ಮಹಾಉದಾಯೀತಿ. ಸ್ವಾಯಂ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಾ ಸೇತವಾರಣಂ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಂ ಮಹಾಜನೇನ ಪಸಂಸಿಯಮಾನಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ಕತ್ವಾ ನಾಗೋಪಮಸುತ್ತನ್ತೇ (ಅ. ನಿ. ೬.೪೩) ದೇಸಿತೇ ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣಬಲಾನುರೂಪಂ ಸತ್ಥು ಗುಣೇ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ, ಬುದ್ಧಾರಮ್ಮಣಾಯ ಪೀತಿಯಾ ಸಮುಸ್ಸಾಹಿತಮಾನಸೋ ‘‘ಅಯಂ ಮಹಾಜನೋ ಇಮಂ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಂ ನಾಗಂ ಪಸಂಸತಿ, ನ ಬುದ್ಧಮಹಾನಾಗಂ. ಹನ್ದಾಹಂ ಬುದ್ಧಮಹಾಗನ್ಧಹತ್ಥಿನೋ ಗುಣೇ ಪಾಕಟೇ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸತ್ಥಾರಂ ಥೋಮೇನ್ತೋ –

೬೮೯. ‘‘ಮನುಸ್ಸಭೂತಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಅತ್ತದನ್ತಂ ಸಮಾಹಿತಂ;

ಇರಿಯಮಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಪಥೇ, ಚಿತ್ತಸ್ಸೂಪಸಮೇ ರತಂ.

೬೯೦. ‘‘ಯಂ ಮನುಸ್ಸಾ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನ ಪಾರಗುಂ;

ದೇವಾಪಿ ತಂ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ, ಇತಿ ಮೇ ಅರಹತೋ ಸುತಂ.

೬೯೧. ‘‘ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಾತೀತಂ, ವನಾ ನಿಬ್ಬನಮಾಗತಂ;

ಕಾಮೇಹಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮರತಂ, ಮುತ್ತಂ ಸೇಲಾವ ಕಞ್ಚನಂ.

೬೯೨. ‘‘ಸ ವೇ ಅಚ್ಚರುಚಿ ನಾಗೋ, ಹಿಮವಾವಞ್ಞೇ ಸಿಲುಚ್ಚಯೇ;

ಸಬ್ಬೇಸಂ ನಾಗನಾಮಾನಂ, ಸಚ್ಚನಾಮೋ ಅನುತ್ತರೋ.

೬೯೩. ‘‘ನಾಗಂ ವೋ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಹಿ ಆಗುಂ ಕರೋತಿ ಸೋ;

ಸೋರಚ್ಚಂ ಅವಿಹಿಂಸಾ ಚ, ಪಾದಾ ನಾಗಸ್ಸ ತೇ ದುವೇ.

೬೯೪. ‘‘ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ, ಚರಣಾ ನಾಗಸ್ಸ ತೇಪರೇ;

ಸದ್ಧಾಹತ್ಥೋ ಮಹಾನಾಗೋ, ಉಪೇಕ್ಖಾಸೇತದನ್ತವಾ.

೬೯೫. ‘‘ಸತಿ ಗೀವಾ ಸಿರೋ ಪಞ್ಞಾ, ವೀಮಂಸಾ ಧಮ್ಮಚಿನ್ತನಾ;

ಧಮ್ಮಕುಚ್ಛಿಸಮಾವಾಸೋ, ವಿವೇಕೋ ತಸ್ಸ ವಾಲಧಿ.

೬೯೬. ‘‘ಸೋ ಝಾಯೀ ಅಸ್ಸಾಸರತೋ, ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಸಮಾಹಿತೋ;

ಗಚ್ಛಂ ಸಮಾಹಿತೋ ನಾಗೋ, ಠಿತೋ ನಾಗೋ ಸಮಾಹಿತೋ.

೬೯೭. ‘‘ಸಯಂ ಸಮಾಹಿತೋ ನಾಗೋ, ನಿಸಿನ್ನೋಪಿ ಸಮಾಹಿತೋ;

ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಂವುತೋ ನಾಗೋ, ಏಸಾ ನಾಗಸ್ಸ ಸಮ್ಪದಾ.

೬೯೮. ‘‘ಭುಞ್ಜತಿ ಅನವಜ್ಜಾನಿ, ಸಾವಜ್ಜಾನಿ ನ ಭುಞ್ಜತಿ;

ಘಾಸಮಚ್ಛಾದನಂ ಲದ್ಧಾ, ಸನ್ನಿಧಿಂ ಪರಿವಜ್ಜಯಂ.

೬೯೯. ‘‘ಸಂಯೋಜನಂ ಅಣುಂ ಥೂಲಂ, ಸಬ್ಬಂ ಛೇತ್ವಾನ ಬನ್ಧನಂ;

ಯೇನ ಯೇನೇವ ಗಚ್ಛತಿ, ಅನಪೇಕ್ಖೋವ ಗಚ್ಛತಿ.

೭೦೦. ‘‘ಯಥಾಪಿ ಉದಕೇ ಜಾತಂ, ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಪವಡ್ಢತಿ;

ನೋಪಲಿಪ್ಪತಿ ತೋಯೇನ, ಸುಚಿಗನ್ಧಂ ಮನೋರಮಂ.

೭೦೧. ‘‘ತಥೇವ ಚ ಲೋಕೇ ಜಾತೋ, ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ವಿಹರತಿ;

ನೋಪಲಿಪ್ಪತಿ ಲೋಕೇನ, ತೋಯೇನ ಪದುಮಂ ಯಥಾ.

೭೦೨. ‘‘ಮಹಾಗಿನಿ ಪಜ್ಜಲಿತೋ, ಅನಾಹಾರೋಪಸಮ್ಮತಿ;

ಅಙ್ಗಾರೇಸು ಚ ಸನ್ತೇಸು, ನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಪವುಚ್ಚತಿ.

೭೦೩. ‘‘ಅತ್ಥಸ್ಸಾಯಂ ವಿಞ್ಞಾಪನೀ, ಉಪಮಾ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ದೇಸಿತಾ;

ವಿಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತಿ ಮಹಾನಾಗಾ, ನಾಗಂ ನಾಗೇನ ದೇಸಿತಂ.

೭೦೪. ‘‘ವೀತರಾಗೋ ವೀತದೋಸೋ, ವೀತಮೋಹೋ ಅನಾಸವೋ;

ಸರೀರಂ ವಿಜಹಂ ನಾಗೋ, ಪರಿನಿಬ್ಬಿಸ್ಸತ್ಯನಾಸವೋ’’ತಿ. – ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸಭೂತನ್ತಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಭೂತಂ, ನಿಬ್ಬತ್ತಂ; ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವಂ ವಾ ಪತ್ತಂ. ಸತ್ಥಾ ಹಿ ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣಾಧಿಗಮೇನ ಸಬ್ಬಗತಿವಿಮುತ್ತೋಪಿ ಚರಿಮತ್ತಭಾವೇ ಗಹಿತಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ‘‘ಮನುಸ್ಸೋ’’ತ್ವೇವ ವೋಹರೀಯತೀತಿ. ಗುಣವಸೇನ ಪನ ದೇವಾನಂ ಅತಿದೇವೋ, ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಅತಿಬ್ರಹ್ಮಾ. ಸಮ್ಬುದ್ಧನ್ತಿ ಸಯಮೇವ ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬಬುದ್ಧವನ್ತಂ. ಅತ್ತದನ್ತನ್ತಿ ಅತ್ತನಾಯೇವ ದನ್ತಂ. ಭಗವಾ ಹಿ ಅತ್ತನಾಯೇವ ಉಪ್ಪಾದಿತೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಚಕ್ಖುತೋಪಿ…ಪೇ… ಮನತೋಪಿ ಉತ್ತಮೇನ ದಮಥೇನ ದನ್ತೋ. ಸಮಾಹಿತನ್ತಿ ಅಟ್ಠವಿಧೇನ ಸಮಾಧಿನಾ ಮಗ್ಗಫಲಸಮಾಧಿನಾ ಚ ಸಮಾಹಿತಂ. ಇರಿಯಮಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಪಥೇತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೇಪಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಪಥೇ, ಬ್ರಹ್ಮೇ ವಾ ಸೇಟ್ಠೇ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಪಥೇ ಸಮಾಪಜ್ಜನವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಭಗವಾ ನ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಪಥೇ ಇರಿಯತಿ, ತತ್ಥ ಇರಿಯಸಾಮತ್ಥಿಯಂ ಪನ ತನ್ನಿನ್ನತಞ್ಚ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಇರಿಯಮಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಚಿತ್ತಸ್ಸೂಪಸಮೇ ರತನ್ತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಪಸಮಹೇತುಭೂತೇ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥೇ, ನಿಬ್ಬಾನೇ, ಅಭಿರತಂ. ಯಂ ಮನುಸ್ಸಾ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನ ಪಾರಗುನ್ತಿ ಯಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಖನ್ಧಾಯತನಾದಿಧಮ್ಮಾನಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾರಗೂ, ಪರಿಞ್ಞಾಪಾರಗೂ, ಪಹಾನಪಾರಗೂ, ಭಾವನಾಪಾರಗೂ, ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಪಾರಗೂ, ಸಮಾಪತ್ತಿಪಾರಗೂತಿ ಛಧಾ ಪಾರಗುಂ ಪರಮುಕ್ಕಂಸಗತಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಖತ್ತಿಯಪಣ್ಡಿತಾದಯೋ ಮನುಸ್ಸಾ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ. ಧಮ್ಮಾನುಧಮ್ಮಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪೂಜೇನ್ತಾ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ ಮನಸಾ ಚ ತನ್ನಿನ್ನಾ ತಪ್ಪೋಣಾ ತಪ್ಪಬ್ಭಾರಾ ಹೋನ್ತಿ. ದೇವಾಪಿ ತಂ ನಮಸ್ಸನ್ತೀತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಮನುಸ್ಸಾ ಏವ, ಅಥ ಖೋ ಅಪರಿಮಾಣಾಸು ಲೋಕಧಾತೂಸು ದೇವಾಪಿ ತಂ ನಮಸ್ಸನ್ತಿ. ಇತಿ ಮೇ ಅರಹತೋ ಸುತನ್ತಿ ಏವಂ ಮಯಾ ಆರಕತ್ತಾದೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಅರಹತೋ, ಭಗವತೋ, ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಆದೀನಞ್ಚ ‘‘ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿಆದಿಕಂ ವದನ್ತಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಏವಂ ಸುತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಾತೀತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾನಿ ದಸಪಿ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ಯಥಾರಹಂ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಸಹ ವಾಸನಾಯ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಂ. ವನಾ ನಿಬ್ಬನಮಾಗತನ್ತಿ ಕಿಲೇಸವನತೋ ತಬ್ಬಿರಹಿತಂ ನಿಬ್ಬನಂ ಉಪಗತಂ. ಕಾಮೇಹಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮರತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಾಮೇಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಝಾನವಿಪಸ್ಸನಾದಿಭೇದೇ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಅಭಿರತಂ. ಮುತ್ತಂ ಸೇಲಾವ ಕಞ್ಚನನ್ತಿ ಅಸಾರತೋ ನಿಸ್ಸಟಸಾರಸಭಾವತ್ತಾ ಸೇಲತೋ ನಿಸ್ಸಟಕಞ್ಚನಸದಿಸಂ ದೇವಾಪಿ ತಂ ನಮಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ಸ ವೇ ಅಚ್ಚರುಚಿ ನಾಗೋತಿ ಸೋ ಏಕಂಸತೋ ಆಗುಂ ನ ಕರೋತಿ, ಪುನಬ್ಭವಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ; ನಾಗೋ ವಿಯ ಬಲವಾತಿ. ‘‘ನಾಗೋ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಅಚ್ಚರುಚೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯರುಚಿಯಾ ಞಾಣರುಚಿಯಾ ಚ ಸದೇವಕಂ ಲೋಕಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ರುಚಿ, ಸೋಭಿ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಹಿಮವಾವಞ್ಞೇ ಸಿಲುಚ್ಚಯೇ, ಯಥಾ ಹಿ ಹಿಮವಾ ಪಬ್ಬತರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಥಿರಗರುಮಹಾಸಾರಭಾವಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಅಞ್ಞೇ ಪಬ್ಬತೇ ಅತಿರೋಚತಿ, ಏವಂ ಅತಿರೋಚತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಬ್ಬೇಸಂ ನಾಗನಾಮಾನನ್ತಿ ಅಹಿನಾಗಹತ್ಥಿನಾಗಪುರಿಸನಾಗಾನಂ, ಸೇಖಾಸೇಖಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧನಾಗಾನಂ ವಾ. ಸಚ್ಚನಾಮೋತಿ ಸಚ್ಚೇನೇವ ನಾಗನಾಮೋ. ತಂ ಪನ ಸಚ್ಚನಾಮತಂ ‘‘ನ ಹಿ ಆಗುಂ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಯಮೇವ ವಕ್ಖತಿ.

ಇದಾನಿ ಬುದ್ಧನಾಗಂ ಅವಯವತೋ ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ನಾಮತೋ ತಾವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನ ಹಿ ಆಗುಂ ಕರೋತಿ ಸೋ’’ತಿ ಆಹ. ಯಸ್ಮಾ ಆಗುಂ, ಪಾಪಂ, ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ನ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಾಗೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋರಚ್ಚನ್ತಿ ಸೀಲಂ. ಅವಿಹಿಂಸಾತಿ ಕರುಣಾ. ತದುಭಯಂ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಗುಣರಾಸಿಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮನ್ತಿ, ಕತ್ವಾ ಬುದ್ಧನಾಗಸ್ಸ ಪುರಿಮಪಾದಭಾವೋ ತಸ್ಸ ಯುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾದಾ ನಾಗಸ್ಸ ತೇ ದುವೇ’’ತಿ.

ಅಪರಪಾದಭಾವೇನ ವದನ್ತೋ ‘‘ಸತಿ ಚ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಞ್ಚ, ಚರಣಾ ನಾಗಸ್ಸ ತೇಪರೇ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ತ್ಯಾಪರೇ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ತೇ ಅಪರೇತ್ವೇವ ಪದವಿಭಾಗೋ. ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮಾನಂ ಆದಾನೇ ಸದ್ಧಾ ಹತ್ಥೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ, ಸದ್ಧಾಹತ್ಥೋ. ಸುಪರಿಸುದ್ಧವೇದನಾ ಞಾಣಪ್ಪಭೇದಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ ಸೇತದನ್ತಾ ತೇ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ, ಉಪೇಕ್ಖಾಸೇತದನ್ತವಾ.

ಉತ್ತಮಙ್ಗಂ ಪಞ್ಞಾ, ತಸ್ಸಾ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಸತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸತಿ ಗೀವಾ ಸಿರೋ ಪಞ್ಞಾ’’ತಿ. ವೀಮಂಸಾ ಧಮ್ಮಚಿನ್ತನಾತಿ ಯಥಾ ಖಾದಿತಬ್ಬಾಖಾದಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಸೋಣ್ಡಾಯ ಪರಾಮಸನಂ ಘಾಯನಞ್ಚ ಹತ್ಥಿನಾಗಸ್ಸ ವೀಮಂಸಾ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಬುದ್ಧನಾಗಸ್ಸ ಕುಸಲಾದಿಧಮ್ಮಚಿನ್ತನಾ ವೀಮಂಸಾ. ಸಮಾ ವಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ, ಸಮಾವಾಸೋ, ಭಾಜನಂ ಕುಚ್ಛಿ ಏವ ಸಮಾವಾಸೋ, ಅಭಿಞ್ಞಾಸಮಥಾನಂ ಆಧಾನಭಾವತೋ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸಙ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ ಕುಚ್ಛಿಸಮಾವಾಸೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮಕುಚ್ಛಿಸಮಾವಾಸೋ. ವಿವೇಕೋತಿ ಉಪಧಿವಿವೇಕೋ. ತಸ್ಸಾತಿ ಬುದ್ಧನಾಗಸ್ಸ. ವಾಲಧಿ, ಪರಿಯೋಸಾನಙ್ಗಭಾವತೋ.

ಝಾಯೀತಿ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಜ್ಝಾನೇನ ಚ ಝಾಯನಸೀಲೋ. ಅಸ್ಸಾಸರತೋತಿ ಪರಮಸ್ಸಾಸಭೂತೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ರತೋ. ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಸಮಾಹಿತೋತಿ ವಿಸಯಜ್ಝತ್ತೇ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾಹಿತೋ ತದಿದಂ ಸಮಾಧಾನಂ ಸುಟ್ಠು ಸಬ್ಬಕಾಲಿಕನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಗಚ್ಛಂ ಸಮಾಹಿತೋ ನಾಗೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಭಗವಾ ಹಿ ಸವಾಸನಸ್ಸ ಉದ್ಧಚ್ಚಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ ವಿಕ್ಖೇಪಾಭಾವತೋ ನಿಚ್ಚಂ ಸಮಾಹಿತೋವ. ತಸ್ಮಾ ಯಂ ಯಂ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ತಂ ತಂ ಸಮಾಹಿತೋವ ಕಪ್ಪೇಸೀತಿ.

ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ, ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಗೋಚರೇ, ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಞ್ಚ ದ್ವಾರೇ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಿಹಿತವುತ್ತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ಞಾಣಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಞಾಣಾನುಪರಿವತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ (ನೇತ್ತಿ. ೧೫). ಏಸಾ ನಾಗಸ್ಸ ಸಮ್ಪದಾತಿ ಏಸಾ ‘‘ನ ಹಿ ಆಗುಂ ಕರೋತಿ ಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಸಮ್ಬುದ್ಧ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಏವ ವಾ ಯಥಾವುತ್ತಾ ವಕ್ಖಮಾನಾ ಚ ಬುದ್ಧಗನ್ಧಹತ್ಥಿನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಗುಣಪರಿಪುಣ್ಣಾ.

ಭುಞ್ಜತಿ ಅನವಜ್ಜಾನೀತಿ ಸಮ್ಮಾಜೀವಸ್ಸ ಉಕ್ಕಂಸಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಭುಞ್ಜತಿ ಅಗರಹಿತಬ್ಬಾನಿ, ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸೋ ಸವಾಸನಾನಞ್ಚ ಪಹೀನತ್ತಾ ಸಾವಜ್ಜಾನಿ ಗರಹಿತಬ್ಬಾನಿ ನ ಭುಞ್ಜತಿ ಅನವಜ್ಜಾನಿ ಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಚ ಸನ್ನಿಧಿಂ ಪರಿವಜ್ಜಯಂ ಭುಞ್ಜತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ಸಂಯೋಜನನ್ತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸನ್ತಾನಂ ಸಂಯೋಜನತೋ ವಟ್ಟೇ ಓಸೀದಾಪನಸಮತ್ಥಂ ದಸವಿಧಮ್ಪಿ ಸಂಯೋಜನಂ. ಅಣುಂ ಥೂಲನ್ತಿ ಖುದ್ದಕಞ್ಚೇವ ಮಹನ್ತಞ್ಚ. ಸಬ್ಬಂ ಛೇತ್ವಾನ ಬನ್ಧನನ್ತಿ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಅನವಸೇಸಂ ಕಿಲೇಸಬನ್ಧನಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ. ಯೇನ ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಯೇನ ದಿಸಾಭಾಗೇನ.

ಯಥಾ ಹಿ ಉದಕೇ ಜಾತಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಉದಕೇ ಪವಡ್ಢತಿ ನೋಪಲಿಪ್ಪತಿ ತೋಯೇನ, ಅನುಪಲೇಪಸಭಾವತ್ತಾ, ತಥೇವ ಲೋಕೇ ಜಾತೋ ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ವಿಹರತಿ, ನೋಪಲಿಪ್ಪತಿ ಲೋಕೇನ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಮಾನಲೇಪಾಭಾವತೋತಿ ಯೋಜನಾ.

ಗಿನೀತಿ ಅಗ್ಗಿ. ಅನಾಹಾರೋತಿ ಅನಿನ್ಧನೋ.

ಅತ್ಥಸ್ಸಾಯಂ ವಿಞ್ಞಾಪನೀತಿ ಸತ್ಥು ಗುಣಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಉಪಮೇಯ್ಯತ್ಥಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಪನೀ, ಪಕಾಸನೀ ಅಯಂ ನಾಗೂಪಮಾ. ವಿಞ್ಞೂಹೀತಿ ಸತ್ಥು ಪಟಿವಿದ್ಧಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ಪರಿಜಾನನ್ತೇಹಿ ಅತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ವಿಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತೀತಿಆದಿ ಕಾರಣವಚನಂ, ಯಸ್ಮಾ ನಾಗೇನ ಮಯಾ ದೇಸಿತಂ ನಾಗಂ ತಥಾಗತಗನ್ಧಹತ್ಥಿಂ ಮಹಾನಾಗಾ ಖೀಣಾಸವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯೇ ಠತ್ವಾ ವಿಜಾನಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಞಾಪನತ್ಥಂ ಅಯಂ ಉಪಮಾ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಭಾಸಿತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಸರೀರಂ ವಿಜಹಂ ನಾಗೋ, ಪರಿನಿಬ್ಬಿಸ್ಸತ್ಯನಾಸವೋತಿ ಬೋಧಿಮೂಲೇ ಸಉಪಾದಿಸೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಅನಾಸವೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧನಾಗೋ, ಇದಾನಿ ಸರೀರಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ವಿಜಹನ್ತೋ ಖನ್ಧಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀತಿ.

ಏವಂ ಚುದ್ದಸಹಿ ಉಪಮಾಹಿ ಮಣ್ಡೇತ್ವಾ, ಸೋಳಸಹಿ ಗಾಥಾಹಿ, ಚತುಸಟ್ಠಿಯಾ ಪಾದೇಹಿ ಸತ್ಥು ಗುಣೇ ವಣ್ಣೇನ್ತೋ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

ಉದಾಯಿತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸೋಳಸಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.