೧೪. ಚುದ್ದಸಕನಿಪಾತೋ

೧. ಖದಿರವನಿಯರೇವತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಚುದ್ದಸಕನಿಪಾತೇ ಯದಾ ಅಹನ್ತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಖದಿರವನಿಯರೇವತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಕಾಮಞ್ಚಿಮಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ ಹೇಟ್ಠಾ ಏಕಕನಿಪಾತೇ (ಥೇರಗಾ. ಅಟ್ಠ. ೧. ಖದಿರವನಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ) ಆಗತಾ. ತತ್ಥ ಪನಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೇಸು ಸತಿಜನನಮತ್ತಂ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ತಸ್ಸಾ ಏಕಕನಿಪಾತೇ ಸಙ್ಗಹೋ ಕತೋ. ಇಮಾ ಪನ ಥೇರಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಪಕಾಸಿತಾ ಗಾಥಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚುದ್ದಸಕನಿಪಾತೇ ಸಙ್ಗಹಂ ಆರೋಪಿತಾ. ತತ್ಥ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾಯೇವ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಥೇರೋ ಕಿರ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಪ್ಪಭೂತೀನಂ ಮಹಾಥೇರಾನಞ್ಚ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕತಿಪಾಹಮೇವ ತತ್ಥ ವಸಿತ್ವಾ ಖದಿರವನಮೇವ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖೇನ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇಹಿ ಚ ವೀತಿನಾಮೇತಿ. ಏವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಕಾಲೇ ಜಿಣ್ಣೋ ವುಡ್ಢೋ ವಯೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಅವಿದೂರೇ ಅರಞ್ಞೇ ವಸಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಚೋರಾ ನಗರೇ ಕತಕಮ್ಮಾ ಆರಕ್ಖಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅನುಬನ್ಧಾ ಪಲಾಯನ್ತಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಗಹಿತಭಣ್ಡಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿಂಸು. ಮನುಸ್ಸಾ ಅನುಧಾವನ್ತಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ ಭಣ್ಡಂ ದಿಸ್ವಾ ಥೇರಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ಚೋರೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸುಂ, ‘‘ಅಯಂ, ದೇವ, ಚೋರೋ’’ತಿ. ರಾಜಾ ಥೇರಂ ಮುಞ್ಚಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಇದಂ ಚೋರಿಕಕಮ್ಮಂ ಕತಂ ವಾ, ನೋ ವಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಥೇರೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಜಾತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅತ್ತನಾ ತಾದಿಸಂ ನ ಕತಪುಬ್ಬಂ, ತಂ ಪಬ್ಬಜಿತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪನ ಅಕತಭಾವಸ್ಸ, ಸಬ್ಬಸೋ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಕರಣೇ ಅಭಬ್ಬತಾಯ ಪಕಾಸನತ್ಥಂ ಸಮೀಪೇ ಠಿತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ರಞ್ಞೋ ಚ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ –

೬೪೫. ‘‘ಯದಾ ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಅಗಾರಸ್ಮಾನಗಾರಿಯಂ;

ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ, ಅನರಿಯಂ ದೋಸಸಂಹಿತಂ.

೬೪೬. ‘‘‘ಇಮೇ ಹಞ್ಞನ್ತು ವಜ್ಝನ್ತು, ದುಕ್ಖಂ ಪಪ್ಪೋನ್ತು ಪಾಣಿನೋ’;

ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ದೀಘಮನ್ತರೇ.

೬೪೭. ‘‘ಮೇತ್ತಞ್ಚ ಅಭಿಜಾನಾಮಿ, ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಸುಭಾವಿತಂ;

ಅನುಪುಬ್ಬಂ ಪರಿಚಿತಂ, ಯಥಾ ಬುದ್ಧೇನ ದೇಸಿತಂ.

೬೪೮. ‘‘ಸಬ್ಬಮಿತ್ತೋ ಸಬ್ಬಸಖೋ, ಸಬ್ಬಭೂತಾನುಕಮ್ಪಕೋ;

ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಞ್ಚ ಭಾವೇಮಿ, ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜರತೋ ಸದಾ.

೬೪೯. ‘‘ಅಸಂಹೀರಂ ಅಸಂಕುಪ್ಪಂ, ಚಿತ್ತಂ ಆಮೋದಯಾಮಹಂ;

ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಂ ಭಾವೇಮಿ, ಅಕಾಪುರಿಸಸೇವಿತಂ.

೬೫೦. ‘‘ಅವಿತಕ್ಕಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾವಕೋ;

ಅರಿಯೇನ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ, ಉಪೇತೋ ಹೋತಿ ತಾವದೇ.

೬೫೧. ‘‘ಯಥಾಪಿ ಪಬ್ಬತೋ ಸೇಲೋ, ಅಚಲೋ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೋ;

ಏವಂ ಮೋಹಕ್ಖಯಾ ಭಿಕ್ಖು, ಪಬ್ಬತೋವ ನ ವೇಧತಿ.

೬೫೨. ‘‘ಅನಙ್ಗಣಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ, ನಿಚ್ಚಂ ಸುಚಿಗವೇಸಿನೋ;

ವಾಲಗ್ಗಮತ್ತಂ ಪಾಪಸ್ಸ, ಅಬ್ಭಮತ್ತಂವ ಖಾಯತಿ.

೬೫೩. ‘‘ನಗರಂ ಯಥಾ ಪಚ್ಚನ್ತಂ, ಗುತ್ತಂ ಸನ್ತರಬಾಹಿರಂ;

ಏವಂ ಗೋಪೇಥ ಅತ್ತಾನಂ, ಖಣೋ ವೋ ಮಾ ಉಪಚ್ಚಗಾ.

೬೫೪. ‘‘ನಾಭಿನನ್ದಾಮಿ ಮರಣಂ, ನಾಭಿನನ್ದಾಮಿ ಜೀವಿತಂ;

ಕಾಲಞ್ಚ ಪಟಿಕಙ್ಖಾಮಿ, ನಿಬ್ಬಿಸಂ ಭತಕೋ ಯಥಾ.

೬೫೫. ‘‘ನಾಭಿನನ್ದಾಮಿ ಮರಣಂ, ನಾಭಿನನ್ದಾಮಿ ಜೀವಿತಂ;

ಕಾಲಞ್ಚ ಪಟಿಕಙ್ಖಾಮಿ, ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಪತಿಸ್ಸತೋ.

೬೫೬. ‘‘ಪರಿಚಿಣ್ಣೋ ಮಯಾ ಸತ್ಥಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನಂ;

ಓಹಿತೋ ಗರುಕೋ ಭಾರೋ, ಭವನೇತ್ತಿ ಸಮೂಹತಾ.

೬೫೭. ‘‘ಯಸ್ಸ ಚತ್ಥಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ಅಗಾರಸ್ಮಾನಗಾರಿಯಂ;

ಸೋ ಮೇ ಅತ್ಥೋ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯೋ.

೬೫೮. ‘‘ಸಮ್ಪಾದೇಥಪ್ಪಮಾದೇನ, ಏಸಾ ಮೇ ಅನುಸಾಸನೀ;

ಹನ್ದಾಹಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಿಸ್ಸಂ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋಮ್ಹಿ ಸಬ್ಬಧೀ’’ತಿ. – ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥಾಯಂ ಅಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ದೀಘಮನ್ತರೇತಿ, ಯದಾ ಅಹಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋಮ್ಹಿ, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಯಞ್ಚ ಮೇ ಚರಿಮಕಾಲೋ, ಏತಸ್ಮಿಂ ದೀಘಮನ್ತರೇ ಕಾಲೇ ‘‘ಇದಂ ಮಯ್ಹಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾವಸೇನ ವಾ, ‘‘ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಹಞ್ಞನ್ತೂ’’ತಿಆದಿನಾ ಬ್ಯಾಪಾದವಸೇನ ವಾ ಅನರಿಯಂ ದೋಸಸಂಹಿತಂ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ಮೇತ್ತಞ್ಚ ಅಭಿಜಾನಾಮೀತಿ, ಮಿಜ್ಜತಿ ಸಿನಿಯ್ಹತಿ ಏತಾಯಾತಿ ಮೇತ್ತಾ, ಅಬ್ಯಾಪಾದೋ. ಮೇತ್ತಾ ಏತಿಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಮೇತ್ತಾ, ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾ ಮೇತ್ತಾಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೋ, ತಂ ಮೇತ್ತಂ. ಚ-ಸದ್ದೇನ ಕರುಣಂ ಮುದಿತಂ ಉಪೇಕ್ಖಞ್ಚಾತಿ ಇತರಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಭಿಜಾನಾಮೀತಿ, ಅಭಿಮುಖತೋ ಜಾನಾಮಿ. ಅಧಿಗತಞ್ಹಿ ಝಾನಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಸ್ಸ ಅಭಿಮುಖಂ ಹೋತಿ. ಕೀದಿಸನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪ್ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತಞ್ಹಿ ಯಥಾ ಬುದ್ಧೇನ ಭಗವತಾ ದೇಸಿತಂ, ತಥಾ ಅನೋದಿಸ್ಸಕಫರಣವಸೇನ ಅಪರಿಮಾಣಸತ್ತಾರಮ್ಮಣತಾಯ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ. ಪಗುಣಬಲವಭಾವಾಪಾದನೇನ ಸುಟ್ಠು ಭಾವಿತತ್ತಾ ಸುಭಾವಿತಂ. ಪಠಮಂ ಮೇತ್ತಾ, ತತೋ ಕರುಣಾ, ತತೋ ಮುದಿತಾ, ಪಚ್ಛಾ ಉಪೇಕ್ಖಾತಿ ಏವಂ ಅನುಪುಬ್ಬಂ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪರಿಚಿತಂ ಆಸೇವಿತಂ, ಬಹುಲೀಕತಂ ಅಭಿಜಾನಾಮೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಮಿತ್ತೋ, ಸಬ್ಬೇ ವಾ ತೇ ಮಯ್ಹಂ ಮಿತ್ತಾತಿ ಸಬ್ಬಮಿತ್ತೋ. ಮೇತ್ತಞ್ಹಿ ಭಾವೇನ್ತೋ ಸತ್ತಾನಂ ಪಿಯೋ ಹೋತಿ. ಸಬ್ಬಸಖೋತಿ, ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಬ್ಬಭೂತಾನುಕಮ್ಪಕೋತಿ, ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನಕೋ. ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಞ್ಚ ಭಾವೇಮೀತಿ, ಮೇತ್ತಾಯ ಸಹಿತಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿಸೇಸತೋ ಭಾವೇಮಿ, ವಡ್ಢೇಮಿ, ಪಕಾಸೇಮಿ ವಾ ಅಕಥೇನ್ತೇಪಿ ಭಾವನಾಯ ಉಕ್ಕಂಸಗತಭಾವತೋ. ‘‘ಮೇತ್ತಂ ಚಿತ್ತಞ್ಚ ಭಾವೇಮೀ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೋವ. ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜರತೋತಿ, ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜೇ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತೂಪಸಂಹಾರೇ ಅಭಿರತೋ. ಸದಾತಿ, ಸಬ್ಬಕಾಲಂ, ತೇನ ತತ್ಥ ಸಾತಚ್ಚಕಿರಿಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಅಸಂಹೀರನ್ತಿ ನ ಸಂಹೀರಂ, ಆಸನ್ನಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇನ ರಾಗೇನ ಅನಾಕಡ್ಢನಿಯಂ. ಅಸಂಕುಪ್ಪನ್ತಿ ನ ಕುಪ್ಪಂ, ದೂರಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇನ ಬ್ಯಾಪಾದೇನ ಅಕೋಪಿಯಂ, ಏವಂಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ಮಮ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಆಮೋದಯಾಮಿ ಅಭಿಪ್ಪಮೋದಯಾಮಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಂ ಭಾವೇಮಿ. ಅಕಾಪುರಿಸಸೇವಿತನ್ತಿ, ಕಾಪುರಿಸೇಹಿ ನೀಚಜನೇಹಿ ಅಸೇವಿತಂ, ಅಕಾಪುರಿಸೇಹಿ ವಾ ಅರಿಯೇಹಿ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಸೇವಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಂ ಸೇಟ್ಠಂ ನಿದ್ದೋಸಂ ಮೇತ್ತಾದಿವಿಹಾರಂ ಭಾವೇಮಿ ವಡ್ಢೇಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ಅತ್ತುದ್ದೇಸವಸೇನ ಪಞ್ಚಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಂ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅವಿತಕ್ಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ. ತತ್ಥ ಅವಿತಕ್ಕಂ ಸಮಾಪನ್ನೋತಿ, ವಿತಕ್ಕವಿರಹಿತಂ ದುತಿಯಾದಿಝಾನಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ, ಏತೇನ ಥೇರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಭಾವನಾಯ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಅತ್ತನಾ ದುತಿಯಾದಿಝಾನಾಧಿಗಮಮಾಹ. ಯಸ್ಮಾ ಪನಾಯಂ ಥೇರೋ ತಮೇವ ಝಾನಂ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಏಕಾಸನೇನೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಗಣ್ಹಿ, ತಸ್ಮಾ ತಮತ್ಥಂ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅವಿತಕ್ಕಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾವಕೋ. ಅರಿಯೇನ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ, ಉಪೇತೋ ಹೋತಿ ತಾವದೇ’’ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ವಚೀಸಙ್ಖಾರಾಭಾವತೋ ಅವಿತಕ್ಕಾವಿಚಾರಾ ಸಮಾಪತ್ತಿ ‘‘ಅರಿಯೋ ತುಣ್ಹೀಭಾವೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಸನ್ನಿಪತಿತಾನಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದ್ವಯಂ ಕರಣೀಯಂ ಧಮ್ಮೀ ವಾ ಕಥಾ ಅರಿಯೋ ವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೭೩) ಪನ ವಚನತೋ ಯಾ ಕಾಚಿ ಸಮಾಪತ್ತಿ ಅರಿಯೋ ತುಣ್ಹೀಭಾವೋ ನಾಮ. ಇಧ ಪನ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಿಕಾ ಅಗ್ಗಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ.

ಇದಾನಿ ತಸ್ಸಾಧಿಗತತ್ತಾ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಕಮ್ಪನೀಯತಂ ಉಪಮಾಯ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾಪಿ ಪಬ್ಬತೋ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಥಾಪಿ ಪಬ್ಬತೋ ಸೇಲೋತಿ, ಯಥಾ ಸಿಲಾಮಯೋ ಏಕಘನಸೇಲೋ ಪಬ್ಬತೋ, ನ ಪಂಸುಪಬ್ಬತೋ ನ ಮಿಸ್ಸಕಪಬ್ಬತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಚಲೋ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ, ಸುಟ್ಠು ಪತಿಟ್ಠಿತಮೂಲೋ ಪಕತಿವಾತೇಹಿ ಅಚಲೋ ಅಕಮ್ಪನೀಯೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅರಹತ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಏವಂ ಮೋಹಕ್ಖಯಾ ಭಿಕ್ಖು, ಪಬ್ಬತೋವ ನ ವೇಧತೀತಿ ಮೋಹಸ್ಸ ಅನವಸೇಸಪ್ಪಹಾನಾ, ಮೋಹಮೂಲಕತ್ತಾ ಚ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಾನಂ ಪಹೀನಸಬ್ಬಾಕುಸಲೋ ಭಿಕ್ಖು ಯಥಾ ಸೋ ಪಬ್ಬತೋ ಪಕತಿವಾತೇಹಿ, ಏವಂ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ನ ವೇಧತಿ ನ ಕಮ್ಪತಿ, ಮೋಹಕ್ಖಯೋತಿ ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಅರಹತ್ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ಮೋಹಕ್ಖಯಾತಿ ಮೋಹಕ್ಖಯಸ್ಸ ಹೇತು ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಚ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ಚತೂಸು ಅರಿಯಸಚ್ಚೇಸು ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಅಸಮಾಪನ್ನಕಾಲೇಪಿ ಪಬ್ಬತೋ ವಿಯ ನ ವೇಧತಿ, ಪಗೇವ ಸಮಾಪನ್ನಕಾಲೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಇದಾನಿ ಪಾಪಂ ನಾಮೇತಂ ಅಸುಚಿಸೀಲೋ ಏವ ಸಮಾಚರತಿ, ನ ಚ ಸುಚಿಸೀಲೋ, ಸುಚಿಸೀಲಸ್ಸ ಪನ ತಂ ಅಣುಮತ್ತಮ್ಪಿ ಭಾರಿಯಂ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅನಙ್ಗಣಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ರಾಗಾದಿಅಙ್ಗಣಾಭಾವತೋ ಅನಙ್ಗಣಸ್ಸ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಸುಚಿಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮೇ ಏವ ಗವೇಸನ್ತಸ್ಸ ಸಪ್ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾಲಗ್ಗಮತ್ತಂ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಂ ಪಾಪಸ್ಸ ಲೇಸಮತ್ತಮ್ಪಿ ಸಕಲಂ ಲೋಕಧಾತುಂ ಫರಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ಅಬ್ಭಮತ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಏವರೂಪೇ ಕಮ್ಮೇ ಮಾದಿಸಾ ಆಸಙ್ಕಿತಬ್ಬಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಯಸ್ಮಾ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೇಸುಪಿ ಅನ್ಧಬಾಲಾ ಏವರೂಪೇ ಅಪವಾದೇ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ಥಕಾಮೇಹಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಅತ್ತಾ ರಕ್ಖಿತಬ್ಬೋತಿ ಓವಾದಂ ದೇನ್ತೋ ‘‘ನಗರಂ ಯಥಾ’’ತಿಆದಿಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಪನ ಪಚ್ಚನ್ತನಗರವಾಸೀಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಪಚ್ಚನ್ತಂ ನಗರಂ ದ್ವಾರಪಾಕಾರಾದೀನಿ ಥಿರಾನಿ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಸಅನ್ತರಂ, ಉದ್ದಾಪಪರಿಖಾದೀನಿ ಥಿರಾನಿ ಕರೋನ್ತೇಹಿ ಸಬಾಹಿರನ್ತಿ ಸನ್ತರಬಾಹಿರಂ ಗುತ್ತಂ ಕರೀಯತಿ, ಏವಂ ತುಮ್ಹೇಹಿಪಿ ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಛ ದ್ವಾರಾನಿ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ದ್ವಾರರಕ್ಖಿತಂ ಸತಿಂ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಯಥಾ ಗಯ್ಹಮಾನಾನಿ ಬಾಹಿರಾನಿ ಛ ಆಯತನಾನಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಉಪಘಾತಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ, ತಥಾ ಅಗ್ಗಹಣೇನ ತಾನಿಪಿ ಥಿರಾನಿ ಕತ್ವಾ ತೇಸಂ ಅಪ್ಪವೇಸಾಯ ದ್ವಾರರಕ್ಖಿತಂ ಸತಿಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ವಿಚರನ್ತಾ ಅತ್ತಾನಂ ಗೋಪೇಥ. ಕಸ್ಮಾ? ಖಣೋ ವೋ ಮಾ ಉಪಚ್ಚಗಾ. ಯೋ ಹಿ ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ನ ಗೋಪೇತಿ, ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಕ್ಖಣೋ, ಮನುಸ್ಸತ್ತಭಾವಕ್ಖಣೋ, ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಖಣೋ, ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಟಿಲದ್ಧಕ್ಖಣೋ, ಛನ್ನಂ ಆಯತನಾನಂ ಅವೇಕಲ್ಲಕ್ಖಣೋತಿ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಅಯಂ ಖಣೋ ಅತಿಕ್ಕಮತಿ, ಸೋ ಖಣೋ ತುಮ್ಹೇ ಮಾ ಅತಿಕ್ಕಮತೂತಿ.

ಏವಂ ಥೇರೋ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಸರಾಜಿಕಂ ಪರಿಸಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಓವದಿತ್ವಾ ಪುನ ಮರಣೇ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅತ್ತನೋ ಸಮಚಿತ್ತತಂ ಕತಕಿಚ್ಚತಞ್ಚ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ನಾಭಿನನ್ದಾಮಿ ಮರಣ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತತ್ಥಮೇವ (ಥೇರಗಾ. ಅಟ್ಠ. ೨.೬೦೭).

ಏವಂ ಪನ ವತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲಂ ಉಪಟ್ಠಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಙ್ಖೇಪೇನೇವ ನೇಸಂ ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಪವೇದೇನ್ತೋ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಪಾದೇಥಪ್ಪಮಾದೇನಾತಿ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ ದಾನಸೀಲಾದಿಂ ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಸಮ್ಪಾದೇಥ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಪಭೇದೇ ಗಹಟ್ಠವತ್ತೇ ಸೀಲಾನುರಕ್ಖಣೇ ಸಮಥಅನುಯೋಗೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಾವನಾಯ ಚ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ಹೋಥ. ಏಸಾ ಮೇ ಅನುಸಾಸನೀತಿ ದಾನಸೀಲಾದೀಸು ನ ಪಮಜ್ಜಥಾತಿ ಏಸಾ ಮಮ ಅನುಸಿಟ್ಠಿ ಓವಾದೋ.

ಏವಂ ಸಿಖಾಪತ್ತಂ ಪರಹಿತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದೀಪೇತ್ವಾ ಅತ್ತಹಿತಪಟಿಪತ್ತಿಯಾಪಿ ಮತ್ಥಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ‘‘ಹನ್ದಾಹಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಿಸ್ಸಂ, ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋಮ್ಹಿ ಸಬ್ಬಧೀ’’ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋಮ್ಹಿ ಸಬ್ಬಧೀತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಭವೇಹಿ ಚ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತೋ ಅಮ್ಹಿ, ತಸ್ಮಾ ಏಕಂಸೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ.

ಏವಂ ಪನ ವತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ನಿಸಿನ್ನೋ ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಜ್ಜಲನ್ತೋ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ.

ಖದಿರವನಿಯರೇವತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಗೋದತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಯಥಾಪಿ ಭದ್ದೋತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಗೋದತ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನಿತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸತ್ಥವಾಹಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಗೋದತ್ತೋತಿ ನಾಮೇನ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಪಿತರಿ ಕಾಲಙ್ಕತೇ ಕುಟುಮ್ಬಂ ಸಣ್ಠಪೇನ್ತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ಭಣ್ಡಂ ಆದಾಯ ಅಪರಾಪರಂ ಸಞ್ಚರಿತ್ವಾ ವಾಣಿಜ್ಜೇನ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ ಯಥಾವಿಭವಂ ಪುಞ್ಞಾನಿಪಿ ಕರೋತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಧುರೇ ಯುತ್ತಗೋಣೇ ವಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇ ಪತಿತೇ ಮನುಸ್ಸೇಸು ತಂ ವುಟ್ಠಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇಸು ಸಯಮೇವ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ನಙ್ಗುಟ್ಠೇ ಗಾಳ್ಹಂ ವಿಜ್ಝಿ. ಗೋಣೋ ‘‘ಅಯಂ ಅಸಪ್ಪುರಿಸೋ ಮಮ ಬಲಾಬಲಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ಗಾಳ್ಹಂ ವಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಕುದ್ಧೋ ಮನುಸ್ಸವಾಚಾಯ, ‘‘ಭೋ ಗೋದತ್ತ, ಅಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅತ್ತನೋ ಬಲಂ ಅನಿಗುಹನ್ತೋ ತುಯ್ಹಂ ಭಾರಂ ವಹಿಂ, ಅಜ್ಜ ಪನ ಅಸಮತ್ಥಭಾವೇನ ಪತಿತಂ ಮಂ ಅತಿವಿಯ ಬಾಧಸಿ, ಹೋತು, ಇತೋ ಚವಿತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ತಂ ಬಾಧೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಪಟಿಸತ್ತು ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪತ್ಥನಾನುರೂಪೇನ ಅಕ್ಕೋಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಗೋದತ್ತೋ ‘‘ಏವಂ ನಾಮ ಸತ್ತೇ ಬಾಧೇತ್ವಾ ಕಿಂ ಇಮಾಯ ಜೀವಿಕಾಯಾ’’ತಿ ಸಂವೇಗಜಾತೋ ಸಬ್ಬಂ ವಿಭವಂ ಪಹಾಯ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖೇನ ವೀತಿನಾಮೇನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತಾನಂ ಗಹಟ್ಠಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಅರಿಯಗಣಾನಂ ಲೋಕಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ –

೬೫೯. ‘‘ಯಥಾಪಿ ಭದ್ದೋ ಆಜಞ್ಞೋ, ಧುರೇ ಯುತ್ತೋ ಧುರಸ್ಸಹೋ;

ಮಥಿತೋ ಅತಿಭಾರೇನ, ಸಂಯುಗಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ.

೬೬೦. ‘‘ಏವಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಯೇ ತಿತ್ತಾ, ಸಮುದ್ದೋ ವಾರಿನಾ ಯಥಾ;

ನ ಪರೇ ಅತಿಮಞ್ಞನ್ತಿ, ಅರಿಯಧಮ್ಮೋವ ಪಾಣಿನಂ.

೬೬೧. ‘‘ಕಾಲೇ ಕಾಲವಸಂ ಪತ್ತಾ, ಭವಾಭವವಸಂ ಗತಾ;

ನರಾ ದುಕ್ಖಂ ನಿಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಧ ಸೋಚನ್ತಿ ಮಾಣವಾ.

೬೬೨. ‘‘ಉನ್ನತಾ ಸುಖಧಮ್ಮೇನ, ದುಕ್ಖಧಮ್ಮೇನ ಚೋನತಾ;

ದ್ವಯೇನ ಬಾಲಾ ಹಞ್ಞನ್ತಿ, ಯಥಾಭೂತಂ ಅದಸ್ಸಿನೋ.

೬೬೩. ‘‘ಯೇ ಚ ದುಕ್ಖೇ ಸುಖಸ್ಮಿಞ್ಚ, ಮಜ್ಝೇ ಸಿಬ್ಬಿನಿಮಚ್ಚಗೂ;

ಠಿತಾ ತೇ ಇನ್ದಖೀಲೋವ, ನ ತೇ ಉನ್ನತಓನತಾ.

೬೬೪. ‘‘ನ ಹೇವ ಲಾಭೇ ನಾಲಾಭೇ, ನ ಯಸೇ ನ ಚ ಕಿತ್ತಿಯಾ;

ನ ನಿನ್ದಾಯಂ ಪಸಂಸಾಯ, ನ ತೇ ದುಕ್ಖೇ ಸುಖಮ್ಹಿ ಚ.

೬೬೫. ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ತೇ ನ ಲಿಮ್ಪನ್ತಿ, ಉದಬಿನ್ದುವ ಪೋಕ್ಖರೇ;

ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸುಖಿತಾ ಧೀರಾ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಪರಾಜಿತಾ.

೬೬೬. ‘‘ಧಮ್ಮೇನ ಚ ಅಲಾಭೋ ಯೋ, ಯೋ ಚ ಲಾಭೋ ಅಧಮ್ಮಿಕೋ;

ಅಲಾಭೋ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಞ್ಚೇ ಲಾಭೋ ಅಧಮ್ಮಿಕೋ.

೬೬೭. ‘‘ಯಸೋ ಚ ಅಪ್ಪಬುದ್ಧೀನಂ, ವಿಞ್ಞೂನಂ ಅಯಸೋ ಚ ಯೋ;

ಅಯಸೋವ ಸೇಯ್ಯೋ ವಿಞ್ಞೂನಂ, ನ ಯಸೋ ಅಪ್ಪಬುದ್ಧಿನಂ.

೬೬೮. ‘‘ದುಮ್ಮೇಧೇಹಿ ಪಸಂಸಾ ಚ, ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಗರಹಾ ಚ ಯಾ;

ಗರಹಾವ ಸೇಯ್ಯೋ ವಿಞ್ಞೂಹಿ, ಯಞ್ಚೇ ಬಾಲಪ್ಪಸಂಸನಾ.

೬೬೯. ‘‘ಸುಖಞ್ಚ ಕಾಮಮಯಿಕಂ, ದುಕ್ಖಞ್ಚ ಪವಿವೇಕಿಯಂ;

ಪವಿವೇಕದುಕ್ಖಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಞ್ಚೇ ಕಾಮಮಯಂ ಸುಖಂ.

೬೭೦. ‘‘ಜೀವಿತಞ್ಚ ಅಧಮ್ಮೇನ, ಧಮ್ಮೇನ ಮರಣಞ್ಚ ಯಂ;

ಮರಣಂ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಞ್ಚೇ ಜೀವೇ ಅಧಮ್ಮಿಕಂ.

೬೭೧. ‘‘ಕಾಮಕೋಪಪ್ಪಹೀನಾ ಯೇ, ಸನ್ತಚಿತ್ತಾ ಭವಾಭವೇ;

ಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇ ಅಸಿತಾ, ನತ್ಥಿ ತೇಸಂ ಪಿಯಾಪಿಯಂ.

೬೭೨. ‘‘ಭಾವಯಿತ್ವಾನ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಬಲಾನಿ ಚ;

ಪಪ್ಪುಯ್ಯ ಪರಮಂ ಸನ್ತಿಂ, ಪರಿನಿಬ್ಬನ್ತಿನಾಸವಾ’’ತಿ. – ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಆಜಞ್ಞೋತಿ, ಉಸಭಾಜಾನೀಯೋ. ಧುರೇ ಯುತ್ತೋತಿ, ಸಕಟಧುರೇ ಯೋಜಿತೋ. ಧುರಸ್ಸಹೋತಿ, ಧುರವಾಹೋ. ಗಾಥಾಸುಖತ್ಥಞ್ಚೇತ್ಥ ದ್ವಿಸಕಾರತೋ ನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ, ಸಕಟಭಾರಂ ವಹಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಥಿತೋ ಅತಿಭಾರೇನಾತಿ, ಅತಿಭಾರೇನ ಗರುಭಾರೇನ ಪೀಳಿತೋ. ‘‘ಮದ್ದಿತೋ’’ತಿಪಿ ಪಾಳಿ, ಸೋ ಏವತ್ಥೋ. ಸಂಯುಗನ್ತಿ, ಅತ್ತನೋ ಖನ್ಧೇ ಠಪಿತಂ ಯುಗಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ ನ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇತಿ, ಸಮ್ಮಾ ಯೋ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಧುರಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ನ ತಿಟ್ಠತಿ. ಏವನ್ತಿ ಯಥಾ ಸೋ ಧೋರಯ್ಹೋ ಅತ್ತನೋ ಭದ್ರಾಜಾನೀಯತಾಯ ಅತ್ತನೋ ಧೀರವೀರತಾಯ ಅತ್ತನೋ ಭಾರಂ ನಾತಿವತ್ತತಿ ನ ಪರಿಚ್ಚಜತಿ, ಏವಂ ಯೇ ವಾರಿನಾ ವಿಯ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ತಿತ್ತಾ ಧಾತಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಾ, ತೇ ಪರೇ ನಿಹೀನಪಞ್ಞೇ ನ ಅತಿಮಞ್ಞನ್ತಿ, ನ ಪರಿಭವನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಅರಿಯಧಮ್ಮೋವ ಪಾಣಿನ’’ನ್ತಿ, ಪಾಣಿನಂ ಸತ್ತೇಸು ಅಯಂ ಅರಿಯಾನಂ ಧಮ್ಮೋ ಯದಿದಂ ತೇಸಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗತತ್ತಾ ಲಾಭಾದಿನಾ ಅತ್ತಾನುಕ್ಕಂಸನಂ ವಿಯ ಅಲಾಭಾದಿನಾ ಪರೇಸಂ ಅವಮ್ಭನಂ.

ಏವಂ ಪಞ್ಞಾಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಅರಿಯಾನಂ ಸುಖವಿಹಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತದಭಾವತೋ ಅನರಿಯಾನಂ ದುಕ್ಖವಿಹಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಾಲೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕಾಲೇತಿ ಲಾಭಾಲಾಭಾದಿನಾ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತಕಾಲೇ. ಕಾಲವಸಂ ಪತ್ತಾತಿ ಲಾಭಾದಿಕಾಲಸ್ಸ ಚ ವಸಂ ಉಪಗತಾ, ಲಾಭಾದಿನಾ ಸೋಮನಸ್ಸಿತಾ ಅಲಾಭಾದಿನಾ ಚ ದೋಮನಸ್ಸಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭವಾಭವವಸಂ ಗತಾತಿ ಭವಸ್ಸ ಅಭವಸ್ಸ ಚ ವಸಂ ಉಪಗತಾ ವುದ್ಧಿಹಾನಿಯೋ ಅನುವತ್ತನ್ತಾ ತೇ. ನರಾ ದುಕ್ಖಂ ನಿಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಧ ಸೋಚನ್ತಿ ಮಾಣವಾತಿ ತೇ ನರಾ ‘‘ಮಾಣವಾ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾ ಸತ್ತಾ ಲಾಭಾಲಾಭಾದಿವಸೇನ ವುದ್ಧಿಹಾನಿವಸೇನ ಅನುರೋಧಪಟಿವಿರೋಧಂ ಆಪನ್ನಾ ಇಧಲೋಕೇ ಸೋಚನ್ತಿ, ಪರಲೋಕೇ ಚ ನಿರಯಾದಿದುಕ್ಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಉನ್ನತಾ’’ತಿಆದಿನಾಪಿ ಲೋಕಧಮ್ಮವಸೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಅನತ್ಥಪ್ಪತ್ತಿಮೇವ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಉನ್ನತಾ ಸುಖಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಸುಖಹೇತುನಾ ಸುಖಪಚ್ಚಯೇನ ಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಆದಿನಾ ಉನ್ನತಿಂ ಗತಾ, ಭೋಗಮದಾದಿನಾ ಮತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುಕ್ಖಧಮ್ಮೇನ ಚೋನತಾತಿ ದುಕ್ಖಹೇತುನಾ ದುಕ್ಖಪಚ್ಚಯೇನ ಭೋಗವಿಪತ್ತಿಆದಿನಾ ನಿಹೀನತಂ ಗತಾ ದಾಲಿದ್ದಿಯಾದಿನಾ ಕಾಪಞ್ಞತಂ ಪತ್ತಾ. ದ್ವಯೇನಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಉನ್ನತಿಓನತಿದ್ವಯೇನ ಲಾಭಾಲಾಭಾದಿದ್ವಯೇನ ವಾ ಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಾ ಹಞ್ಞನ್ತಿ, ಅನುರೋಧಪಟಿವಿರೋಧವಸೇನ ವಿಬಾಧೀಯನ್ತಿ ಪೀಳಿಯನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಥಾಭೂತಂ ಅದಸ್ಸಿನೋ ಯಸ್ಮಾ ತೇ ಧಮ್ಮಸಭಾವಂ ಯಾಥಾವತೋ ನಬ್ಭಞ್ಞಂಸು, ಪರಿಞ್ಞಾತಕ್ಖನ್ಧಾ ಪಹೀನಕಿಲೇಸಾ ಚ ನ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಯಥಾಭೂತಂ ಅದಸ್ಸನಾ’’ತಿಪಿ ಪಠನ್ತಿ, ಅದಸ್ಸನಹೇತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯೇ ಚ ದುಕ್ಖೇ ಸುಖಸ್ಮಿಞ್ಚ, ಮಜ್ಝೇ ಸಿಬ್ಬಿನಿಮಚ್ಚಗೂತಿ ಯೇ ಪನ ಅರಿಯಾ ದುಕ್ಖವೇದನಾಯ ಸುಖವೇದನಾಯ ಮಜ್ಝತ್ತತಾವೇದನಾಯ ಚ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಂ ಛನ್ದರಾಗಭೂತಂ ಸಿಬ್ಬಿನಿಂ ತಣ್ಹಂ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನ ಅಚ್ಚಗೂ ಅತಿಕ್ಕಮಿಂಸು, ತೇ ಇನ್ದಖೀಲೋ ವಿಯ ವಾತೇಹಿ ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಸಮ್ಪಕಮ್ಪಿಯಾ ಠಿತಾ, ನ ತೇ ಉನ್ನತಓನತಾ, ಕದಾಚಿಪಿ ಉನ್ನತಾ ವಾ ಓನತಾ ವಾ ನ ಹೋನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಅನುನಯಪಟಿಘಾಭಾವತೋ.

ಏವಂ ವೇದನಾಧಿಟ್ಠಾನಂ ಅರಹತೋ ಅನುಪಲೇಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಲೋಕಧಮ್ಮೇ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವಸ್ಸ ಅನುಪಲೇಪಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಹೇವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಲಾಭೇತಿ ಚೀವರಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಪಟಿಲಾಭೇ. ಅಲಾಭೇತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಅಪ್ಪಟಿಲಾಭೇ ಅಪಗಮೇ. ನ ಯಸೇತಿ ಪರಿವಾರಹಾನಿಯಂ ಅಕಿತ್ತಿಯಞ್ಚ. ಕಿತ್ತಿಯಾತಿ ಪರಮ್ಮುಖಾ ಕಿತ್ತನೇ ಪತ್ಥಟಯಸತಾಯಂ. ನಿನ್ದಾಯನ್ತಿ ಸಮ್ಮುಖಾ ಗರಹಾಯಂ. ಪಸಂಸಾಯನ್ತಿ, ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಗುಣಾಭಿತ್ಥವನೇ. ದುಕ್ಖೇತಿ ದುಕ್ಖೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ. ಸುಖೇತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಯಥಾವುತ್ತೇ ಅಟ್ಠವಿಧೇಪಿ ಲೋಕಧಮ್ಮೇ, ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಾ ರೂಪಾದಿಕೇ ವಿಸಯೇ ತೇ ಖೀಣಾಸವಾ ನ ಲಿಮ್ಪನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಹೀನಕಿಲೇಸತ್ತಾ. ಯಥಾ ಕಿಂ? ಉದಬಿನ್ದುವ ಪೋಕ್ಖರೇ ಯಥಾ ಕಮಲದಲೇ ಜಲಬಿನ್ದು ಅಲ್ಲೀಯಿತ್ವಾ ಠಿತಮ್ಪಿ ತೇನ ನ ಲಿಮ್ಪತಿ, ಜಲಬಿನ್ದುನಾ ಚ ಕಮಲದಲಂ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ವಿಸಂಸಟ್ಠಮೇವ, ಏವಮೇತೇಪಿ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಲಾಭಾದಿಕೇ, ಆಪಾಥಗತೇ ರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣೇ ಚ ವಿಸಂಸಟ್ಠಾ ಏವಂ. ತತೋ ಏವ ಧೀರಾ ಪಣ್ಡಿತಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಲಾಭಾದೀಸು ಞಾಣಮುಖೇನ ಪಿಯನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಸೋಕಾದೀನಞ್ಚ ಅಭಾವತೋ ಸುಖಿತಾ ಲಾಭಾದೀಹಿ ಚ ಅನಭಿಭವನೀಯತೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅಪರಾಜಿತಾವ ಹೋನ್ತಿ.

ಇದಾನಿ ಲಾಭಾಲಾಭಾದೀಸು ಸೇಯ್ಯಂ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಧಮ್ಮೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಧಮ್ಮೇನ ಚ ಅಲಾಭೋ ಯೋತಿ ಯೋ ಧಮ್ಮಂ ರಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ ತಂನಿಮಿತ್ತಂ ಅಲಾಭೋ ಲಾಭಾಭಾವೋ, ಲಾಭಹಾನಿ. ಯೋ ಚ ಲಾಭೋ ಅಧಮ್ಮಿಕೋ ಅಧಮ್ಮೇನ ಅಞ್ಞಾಯೇನ ಬುದ್ಧಪಟಿಕುಟ್ಠೇನ ವಿಧಿನಾ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತೇಸು ದ್ವೀಸು ಅಲಾಭೋ ಧಮ್ಮಿಕೋ ಧಮ್ಮಾವಹೋ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಾದಿಸಂ ಲಾಭಂ ಪರಿವಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ, ತಾದಿಸೋ ಅಲಾಭೋ ಪಾಸಂಸತರೋ ಅತ್ಥಾವಹೋ. ಯಞ್ಚೇ ಲಾಭೋ ಅಧಮ್ಮಿಕೋತಿ ಯೋ ಲಾಭೋ ಅಧಮ್ಮೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಸೋ ನ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಯಸೋ ಚ ಅಪ್ಪಬುದ್ಧೀನಂ, ವಿಞ್ಞೂನಂ ಅಯಸೋ ಚ ಯೋತಿ ಯೋ ಅಪ್ಪಬುದ್ಧೀನಂ ದುಪ್ಪಞ್ಞಾನಂ ವಸೇನ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಯಸೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಯೋ ಚ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ವಸೇನ ಅಯಸೋ ಯಸಹಾನಿ. ಇಮೇಸು ದ್ವೀಸು ಅಯಸೋವ ಸೇಯ್ಯೋ ವಿಞ್ಞೂನಂ. ತೇ ಹಿಸ್ಸ ಯಥಾ ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿವಡ್ಢನ್ತಿ, ಏವಂ ಯಸಹಾನಿಂ ಇಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ತಥಾ ಚ ಭಬ್ಬಜಾತಿಕೋ ತಂ ಅಗುಣಂ ಪಹಾಯ ಗುಣೇ ಪತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ. ನ ಯಸೋ ಅಪ್ಪಬುದ್ಧೀನನ್ತಿ ದುಪ್ಪಞ್ಞಾನಂ ವಸೇನ ಯಸೋ ಸೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ, ತೇ ಹಿ ಅಭೂತಗುಣಾಭಿಬ್ಯಾಹಾರವಸೇನಾಪಿ ನಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯುಂ, ಸೋ ಚಸ್ಸ ಇಧ ಚೇವ ವಿಞ್ಞೂಗರಹಾದಿನಾ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ಚ ದುಗ್ಗತಿಯಂ ದುಕ್ಖಪರಿಕ್ಕಿಲೇಸಾದಿನಾ ಅನತ್ಥಾವಹೋ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಲಾಭೋ ಸಿಲೋಕೋ ಸಕ್ಕಾರೋ, ಮಿಚ್ಛಾಲದ್ಧೋ ಚ ಯೋ ಯಸೋ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೪೪೦) ‘‘ಸಕ್ಕಾರೋ ಕಾಪುರಿಸಂ ಹನ್ತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೩೩೫; ಅ. ನಿ. ೪.೬೮) ಚ.

ದುಮ್ಮೇಧೇಹೀತಿ, ನಿಪ್ಪಞ್ಞೇಹಿ. ಯಞ್ಚೇ ಬಾಲಪ್ಪಸಂಸನಾತಿ ಬಾಲೇಹಿ ಅವಿದ್ದಸೂಹಿ ಯಾ ನಾಮ ಪಸಂಸನಾ.

ಕಾಮಮಯಿಕನ್ತಿ ವತ್ಥುಕಾಮಮಯಂ, ಕಾಮಗುಣೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಂ. ದುಕ್ಖಞ್ಚ ಪವಿವೇಕಿಯನ್ತಿ ಪವಿವೇಕತೋ ನಿಬ್ಬತ್ತಂ ಕಾಯಕಿಲಮಥವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ವಿಸಮಾಸನುಪತಾಪಾದಿಹೇತುಕಂ ಕಾಯಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ತಂ ಪನ ನಿರಾಮಿಸವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯತಾಯ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಾಸಂಸಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪವಿವೇಕದುಕ್ಖಂ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ.

ಜೀವಿತಞ್ಚ ಅಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಅಧಮ್ಮೇನ ಜೀವಿಕಕಪ್ಪನಂ ಜೀವಿತಹೇತು ಅಧಮ್ಮಚರಣಂ. ಧಮ್ಮೇನ ಮರಣಂ ನಾಮ ‘‘ಇಮಂ ನಾಮ ಪಾಪಂ ಅಕರೋನ್ತಂ ತಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕೇನಚಿ ವುತ್ತೇ ಮಾರೇನ್ತೇಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಾಪಂ ಅಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಅವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಹೇತುಮರಣಂ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ತಾದಿಸಂ ಮರಣಂ ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತತ್ತಾ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಸಗ್ಗಸಮ್ಪಾಪನತೋ ನಿಬ್ಬಾನುಪನಿಸ್ಸಯತೋ ಚ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಪಾಸಂಸತರಂ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ –

‘‘ಚಜೇ ಧನಂ ಅಙ್ಗವರಸ್ಸ ಹೇತು, ಅಙ್ಗಂ ಚಜೇ ಜೀವಿತಂ ರಕ್ಖಮಾನೋ;

ಅಙ್ಗಂ ಧನಂ ಜೀವಿತಞ್ಚಾಪಿ ಸಬ್ಬಂ, ಚಜೇ ನರೋ ಧಮ್ಮಮನುಸ್ಸರನ್ತೋ’’ತಿ. (ಜಾ. ೨.೨೧.೪೭೦);

ಯಞ್ಚೇ ಜೀವೇ ಅಧಮ್ಮಿಕನ್ತಿ ಪುರಿಸೋ ಯಂ ಧಮ್ಮತೋ ಅಪೇತಂ ಜೀವಿಕಂ ಜೀವೇಯ್ಯ, ತಂ ನ ಸೇವೇಯ್ಯ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ಗರಹಿತತ್ತಾ ಅಪಾಯಸಮ್ಪಾಪನತೋ ಚಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಅನುಪಲೇಪಂ ಕಾರಣತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕಾಮಕೋಪಪಹೀನಾ’’ತಿಆದಿಗಾಥಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಕಾಮಕೋಪಪಹೀನಾತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಸೋವ ಪಹೀನಾ ಅನುರೋಧಪಟಿವಿರೋಧಾ. ಸನ್ತಚಿತ್ತಾ ಭವಾಭವೇತಿ ಖುದ್ದಕೇ ಚೇವ ಮಹನ್ತೇ ಚ ಭವೇ ಅನವಸೇಸಪಹೀನಕಿಲೇಸಪರಿಳಾಹತಾಯ ವೂಪಸನ್ತಚಿತ್ತಾ. ಲೋಕೇತಿ ಖನ್ಧಾದಿಲೋಕೇ. ಅಸಿತಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಅನಿಸ್ಸಿತಾ. ನತ್ಥಿ ತೇಸಂ ಪಿಯಾಪಿಯನ್ತಿ ತೇಸಂ ಖೀಣಾಸವಾನಂ ಕತ್ಥಚಿ ಲಾಭಾದಿಕೇ ರೂಪಾದಿವಿಸಯೇ ಚ ಪಿಯಂ ವಾ ಅಪಿಯಂ ವಾ ನತ್ಥಿ, ತಂನಿಮಿತ್ತಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ.

ಇದಾನಿ ಯಾಯ ಭಾವನಾಯ ತೇ ಏವರೂಪಾ ಜಾತಾ, ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ದೇಸನಾಯ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ‘‘ಭಾವಯಿತ್ವಾನಾ’’ತಿ ಓಸಾನಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಪ್ಪುಯ್ಯಾತಿ, ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ. ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಇಮಾ ಏವ ಚ ಗಾಥಾ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಾಪಿ ಅಹೇಸುಂ.

ಗೋದತ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಚುದ್ದಸಕನಿಪಾತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.