೨. ಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಯೇನ ಯೇನ ಸುಭಿಕ್ಖಾನೀತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತೀಸು ವೇದೇಸು ಅಞ್ಞೇಸು ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಿಪ್ಪೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗತೋ, ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಸುಮನಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ. ಕರೋನ್ತೋ ಚ ಸತ್ಥು ಸಮನ್ತತೋ ಉಪರಿ ಚ ಪುಪ್ಫಮುಟ್ಠಿಯೋ ಖಿಪಿ. ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಪುಪ್ಫಾಸನಾಕಾರೇನ ಸತ್ತಾಹಂ ಅಟ್ಠಂಸು. ಸೋ ತಂ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಪರಾಪರಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಉದಿಚ್ಚಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಕಸ್ಸಪೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ದಹರಕಾಲೇಯೇವ ಪಿತಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಮಾತಾ ತಂ ಪಟಿಜಗ್ಗತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಜೇತವನಂ ಗತೋ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಹೇತುಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಆಸನೇ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಮಾತು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸತ್ಥರಿ ವುಟ್ಠವಸ್ಸೇ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕನ್ತೇ ಸಯಮ್ಪಿ ಸತ್ಥಾರಾ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಆಪುಚ್ಛಿತುಂ ಮಾತು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಮಾತಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇನ್ತೀ ಓವಾದವಸೇನ –

೮೨. ‘‘ಯೇನ ಯೇನ ಸುಭಿಕ್ಖಾನಿ, ಸಿವಾನಿ ಅಭಯಾನಿ ಚ;

ತೇನ ಪುತ್ತಕ ಗಚ್ಛಸ್ಸು, ಮಾ ಸೋಕಾಪಹತೋ ಭವಾ’’ತಿ. – ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಯೇನ ಯೇನಾತಿ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ. ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಹಿ ಏತಂ ಕರಣವಚನಂ, ಯಸ್ಮಿಂ ಯಸ್ಮಿಂ ದಿಸಾಭಾಗೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುಭಿಕ್ಖಾನೀತಿ ಸುಲಭಪಿಣ್ಡಾನಿ, ರಟ್ಠಾನೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಿವಾನೀತಿ ಖೇಮಾನಿ ಅರೋಗಾನಿ. ಅಭಯಾನೀತಿ ಚೋರಭಯಾದೀಹಿ ನಿಬ್ಭಯಾನಿ, ರೋಗದುಬ್ಭಿಕ್ಖಭಯಾನಿ ಪನ ‘‘ಸುಭಿಕ್ಖಾನಿ, ಸಿವಾನೀ’’ತಿ ಪದದ್ವಯೇನೇವ ಗಹಿತಾನಿ. ತೇನಾತಿ ತತ್ಥ, ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ದಿಸಾಭಾಗೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುತ್ತಕಾತಿ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತೀ ತಂ ಆಲಪತಿ. ಮಾತಿ ಪಟಿಸೇಧತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ ಸೋಕಾಪಹತೋತಿ ವುತ್ತಗುಣರಹಿತಾನಿ ರಟ್ಠಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಭಯಾದಿಜನಿತೇನ ಸೋಕೇನ ಉಪಹತೋ ಮಾ ಭವ ಮಾಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ, ‘‘ಮಮ ಮಾತಾ ಮಯ್ಹಂ ಸೋಕರಹಿತಟ್ಠಾನಗಮನಂ ಆಸೀಸತಿ, ಹನ್ದ ಮಯಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ಸೋಕರಹಿತಂ ಠಾನಂ ಪತ್ತುಂ ಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಉಸ್ಸಾಹಜಾತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೩.೧-೯) –

‘‘ಅಜ್ಝಾಯಕೋ ಮನ್ತಧರೋ, ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನ ಪಾರಗೂ;

ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ಠಿತೋ ಸನ್ತೋ, ಅದ್ದಸಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ.

‘‘ಸೀಹಂ ಯಥಾ ವನಚರಂ, ಬ್ಯಗ್ಘರಾಜಂವ ನಿತ್ತಸಂ;

ತಿಧಾಪಭಿನ್ನಮಾತಙ್ಗಂ, ಕುಞ್ಜರಂವ ಮಹೇಸಿನಂ.

‘‘ಸೇರೇಯಕಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಆಕಾಸೇ ಉಕ್ಖಿಪಿಂ ಅಹಂ;

ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ, ಪರಿವಾರೇನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ.

‘‘ಅಧಿಟ್ಠಹಿ ಮಹಾವೀರೋ, ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಲೋಕನಾಯಕೋ;

ಸಮನ್ತಾ ಪುಪ್ಫಚ್ಛದನಾ, ಓಕಿರಿಂಸು ನರಾಸಭಂ.

‘‘ತತೋ ಸಾ ಪುಪ್ಫಕಞ್ಚುಕಾ, ಅನ್ತೋವಣ್ಟಾ ಬಹಿಮುಖಾ;

ಸತ್ತಾಹಂ ಛದನಂ ಕತ್ವಾ, ತತೋ ಅನ್ತರಧಾಯಥ.

‘‘ತಞ್ಚ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ, ಅಬ್ಭುತಂ ಲೋಮಹಂಸನಂ;

ಬುದ್ಧೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಸಿಂ, ಸುಗತೇ ಲೋಕನಾಯಕೇ.

‘‘ತೇನ ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದೇನ, ಸುಕ್ಕಮೂಲೇನ ಚೋದಿತೋ;

ಕಪ್ಪಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ದುಗ್ಗತಿಂ ನುಪಪಜ್ಜಹಂ.

‘‘ಪನ್ನರಸಸಹಸ್ಸಮ್ಹಿ, ಕಪ್ಪಾನಂ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ;

ವೀತಮಲಾಸನಾಮಾ ಚ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲಾ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ‘‘ಇದಮೇವ ಮಾತು ವಚನಂ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಙ್ಕುಸಂ ಜಾತ’’ನ್ತಿ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ಪಚ್ಚುದಾಹಾಸಿ.

ಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.