೪. ಸುಯಾಮನತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಚ ಬ್ಯಾಪಾದೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸುಯಾಮನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಏಕನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಧಞ್ಞವತೀನಗರೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಿಪ್ಪೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮನ್ತೇ ವಾಚೇತಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಧಞ್ಞವತೀನಗರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ನೇತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸೂಪರಿ ಪುಪ್ಫಸನ್ಥಾರಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ, ಸತ್ಥರಿ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೇ ಪಣೀತೇನ ಆಹಾರೇನ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸಿ, ಭುತ್ತಾವಿಞ್ಚ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೇನ ಪೂಜೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅನುಮೋದನಂ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ವೇಸಾಲಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸುಯಾಮನೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಪಾರಗೂ ಪರಮನಿಸ್ಸಮಯುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಗೇಹವಾಸೀನಂ ಕಾಮೂಪಭೋಗಂ ಜಿಗುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಝಾನನಿನ್ನೋ ಭಗವತೋ ವೇಸಾಲಿಗಮನೇ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಖುರಗ್ಗೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೩.೬೫-೭೪) –

‘‘ನಗರೇ ಧಞ್ಞವತಿಯಾ, ಅಹೋಸಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತದಾ;

ಲಕ್ಖಣೇ ಇತಿಹಾಸೇ ಚ, ಸನಿಘಣ್ಡುಸಕೇಟುಭೇ.

‘‘ಪದಕೋ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ, ನಿಮಿತ್ತಕೋವಿದೋ ಅಹಂ;

ಮನ್ತೇ ಚ ಸಿಸ್ಸೇ ವಾಚೇಸಿಂ, ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನ ಪಾರಗೂ.

‘‘ಪಞ್ಚ ಉಪ್ಪಲಹತ್ಥಾನಿ, ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಠಪಿತಾನಿ ಮೇ;

ಆಹುತಿಂ ಯಿಟ್ಠುಕಾಮೋಹಂ, ಪಿತುಮಾತುಸಮಾಗಮೇ.

‘‘ತದಾ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪುರಕ್ಖತೋ;

ಓಭಾಸೇನ್ತೋ ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ, ಆಗಚ್ಛತಿ ನರಾಸಭೋ.

‘‘ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾನ, ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಮಹಾಮುನಿಂ;

ಸನ್ಥರಿತ್ವಾನ ತಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಅಭಿನೇಸಿಂ ಸಕಂ ಘರಂ.

‘‘ಯಂ ಮೇ ಅತ್ಥಿ ಸಕೇ ಗೇಹೇ, ಆಮಿಸಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ;

ತಾಹಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾದಾಸಿಂ, ಪಸನ್ನೋ ಸೇಹಿ ಪಾಣಿಭಿ.

‘‘ಭುತ್ತಾವಿಂ ಕಾಲಮಞ್ಞಾಯ ಪುಪ್ಫಹತ್ಥಮದಾಸಹಂ;

ಅನುಮೋದಿತ್ವಾನ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಪಕ್ಕಾಮಿ ಉತ್ತರಾಮುಖೋ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಪುಪ್ಫದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಅನನ್ತರಂ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ರಾಜಾಹುಂ ವರದಸ್ಸನೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ –

೭೪. ‘‘ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಚ ಬ್ಯಾಪಾದೋ, ಥಿನಮಿದ್ಧಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುನೋ;

ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಚ, ಸಬ್ಬಸೋವ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ. – ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋತಿ ಕಾಮೇಸು ಛನ್ದೋ, ಕಾಮೋ ಚ ಸೋ ಛನ್ದೋ ಚಾತಿಪಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ, ಕಾಮರಾಗೋ. ಇಧ ಪನ ಸಬ್ಬೋಪಿ ರಾಗೋ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗವಜ್ಝಸ್ಸಾಪಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ, ತೇನಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬಸೋವ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹಿ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾ ಕಾಮನೀಯಟ್ಠೇನ ಕಾಮಾ, ತತ್ಥ ಪವತ್ತೋ ರಾಗೋ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ, ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಆರುಪ್ಪೇ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಥಿನಮಿದ್ಧನೀವರಣಂ ಉದ್ಧಚ್ಚನೀವರಣಂ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ೩.೮.೮) ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಂ ಪೂತಿಭಾವಂ ಗಚ್ಛತಿ ಏತೇನಾತಿ ಬ್ಯಾಪಾದೋ, ‘‘ಅನತ್ಥಂ ಮೇ ಅಚರೀ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತೋ (ಧ. ಸ. ೧೦೬೬; ವಿಭ. ೯೦೯) ಆಘಾತೋ. ಥಿನಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಕಲ್ಯತಾ ಅನುಸ್ಸಾಹಸಂಹನನಂ, ಮಿದ್ಧಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಅಕಲ್ಯತಾ ಅಸತ್ತಿವಿಘಾತೋ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಥಿನಞ್ಚ ಮಿದ್ಧಞ್ಚ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ, ಕಿಚ್ಚಾಹಾರಪಟಿಪಕ್ಖಾನಂ ಏಕತಾಯ ಏಕಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಉದ್ಧತಭಾವೋ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ, ಯೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಚಿತ್ತಂ ಉದ್ಧತಂ ಹೋತಿ ಅವೂಪಸನ್ತಂ, ಸೋ ಚೇತಸೋ ವಿಕ್ಖೇಪೋ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ. ಉದ್ಧಚ್ಚಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ಕಿಚ್ಚಾಹಾರಪಟಿಪಕ್ಖಾನಂ ಸಮಾನತಾಯ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಮ್ಪಿ ಗಹಿತಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಂ ಪಚ್ಛಾನುತಾಪಲಕ್ಖಣಂ. ಯೋ ಹಿ ಕತಾಕತಕುಸಲಾಕುಸಲೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ, ತಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾತಿ, ‘‘ಏವಂ ನು ಖೋ ನ ನು ಖೋ’’ತಿ ಸಂಸಯಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಧಮ್ಮಸಭಾವಂ ವಾ ವಿಚಿನನ್ತೋ ಕಿಚ್ಛತಿ ಕಿಲಮತಿ ಏತಾಯಾತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ, ಬುದ್ಧಾದಿವತ್ಥುಕೋ ಸಂಸಯೋ. ಸಬ್ಬಸೋತಿ ಅನವಸೇಸತೋ. ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ನತ್ಥಿ, ಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ. ಇದಞ್ಚ ಪದದ್ವಯಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ – ಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತೇನ ತೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಚ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಚ ಥಿನಮಿದ್ಧಞ್ಚ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಞ್ಚ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಚ ಸಬ್ಬಸೋವ ನ ವಿಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕರಣೀಯಂ, ಕತಸ್ಸ ವಾ ಪತಿಚಯೋತಿ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ. ಪಞ್ಚಸು ಹಿ ನೀವರಣೇಸು ಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೇಸು ತದೇಕಟ್ಠತಾಯ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕಿಲೇಸಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಸಬ್ಬೇತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಪಹಾಯ ಚೇತಸೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೧೪೬).

ಸುಯಾಮನತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.