೮. ಅಟ್ಠಮವಗ್ಗೋ

೧. ವಚ್ಛಪಾಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸುಸುಖುಮನಿಪುಣತ್ಥದಸ್ಸಿನಾತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ವಚ್ಛಪಾಲತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಆಚಿನನ್ತೋ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇತೋ ಏಕನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಿಪ್ಪೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಮಹತಿಯಾ ಕಂಸಪಾತಿಯಾ ಪಾಯಾಸಂ ಆದಾಯ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಆಕಾಸೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಚಿತ್ತಜಾತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ದಾತುಕಾಮತಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ ಭಗವಾ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹೇ ವಿಭವಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ವಚ್ಛಪಾಲೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸಮಾಗಮೇ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೇನ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರೇ ಕತೇ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಪಬ್ಬಜಿತೋ ಏವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೩.೨೬-೩೪) –

‘‘ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಬಾತ್ತಿಂಸವರಲಕ್ಖಣೋ;

ಪವನಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪುರಕ್ಖತೋ.

‘‘ಮಹಚ್ಚಾ ಕಂಸಪಾತಿಯಾ, ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪಾಯಸಂ ಅಹಂ;

ಆಹುತಿಂ ಯಿಟ್ಠುಕಾಮೋ ಸೋ, ಉಪನೇಸಿಂ ಬಲಿಂ ಅಹಂ.

‘‘ಭಗವಾ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠೋ ನರಾಸಭೋ;

ಚಙ್ಕಮಂ ಸುಸಮಾರೂಳ್ಹೋ, ಅಮ್ಬರೇ ಅನಿಲಾಯನೇ.

‘‘ತಞ್ಚ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ, ಅಬ್ಭುತಂ ಲೋಮಹಂಸನಂ;

ಠಪಯಿತ್ವಾ ಕಂಸಪಾತಿಂ, ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಅಭಿವಾದಯಿಂ.

‘‘ತುವಂ ದೇವೋಸಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಸದೇವೇ ಸಹಮಾನುಸೇ;

ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹ ಮಹಾಮುನಿ.

‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ ಭಗವಾ, ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಲೋಕನಾಯಕೋ;

ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯ, ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಮಹಾಮುನಿ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ದಾನಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಪಾಯಾಸಸ್ಸ ಇದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಏಕತಾಲೀಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಬುದ್ಧೋ ನಾಮಾಸಿ ಖತ್ತಿಯೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಸುಖೇನೇವ ಅತ್ತನಾ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅಧಿಗತಭಾವಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ –

೭೧. ‘‘ಸುಸುಖುಮನಿಪುಣತ್ಥದಸ್ಸಿನಾ, ಮತಿಕುಸಲೇನ ನಿವಾತವುತ್ತಿನಾ;

ಸಂಸೇವಿತವುದ್ಧಸೀಲಿನಾ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಹಿ ತೇನ ದುಲ್ಲಭ’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಸುಸುಖುಮನಿಪುಣತ್ಥದಸ್ಸಿನಾತಿ ಅತಿವಿಯ ದುದ್ದಸಟ್ಠೇನ ಸುಖುಮೇ, ಸಣ್ಹಟ್ಠೇನ ನಿಪುಣೇ ಸಚ್ಚಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಾದಿಅತ್ಥೇ ಅನಿಚ್ಚತಾದಿಂ ಓರೋಪೇತ್ವಾ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಸುಸುಖುಮನಿಪುಣತ್ಥದಸ್ಸೀ, ತೇನ. ಮತಿಕುಸಲೇನಾತಿ ಮತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಕುಸಲೇನ ಛೇಕೇನ, ‘‘ಏವಂ ಪವತ್ತಮಾನಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ವಡ್ಢತಿ, ಏವಂ ನ ವಡ್ಢತೀ’’ತಿ ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪಾದನೇ ಕುಸಲೇನ. ನಿವಾತವುತ್ತಿನಾತಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು ನಿವಾತನೀಚವತ್ತನಸೀಲೇನ, ವುಡ್ಢೇಸು ನವೇಸು ಚ ಯಥಾನುರೂಪಪಟಿಪತ್ತಿನಾ. ಸಂಸೇವಿತವುದ್ಧಸೀಲಿನಾತಿ ಸಂಸೇವಿತಂ ಆಚಿಣ್ಣಂ ವುದ್ಧಸೀಲಂ ಸಂಸೇವಿತವುದ್ಧಸೀಲಂ, ತಂ ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಸಂಸೇವಿತವುದ್ಧಸೀಲಿನಾ. ಅಥ ವಾ ಸಂಸೇವಿತಾ ಉಪಾಸಿತಾ ವುದ್ಧಸೀಲಿನೋ ಏತೇನಾತಿ ಸಂಸೇವಿತವುದ್ಧಸೀಲೀ, ತೇನ. ಹೀತಿಸದ್ದೋ ಹೇತುಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ಯೋ ನಿವಾತವುತ್ತಿ ಸಂಸೇವಿತವುದ್ಧಸೀಲೀ ಮತಿಕುಸಲೋ ಸುಸುಖುಮನಿಪುಣತ್ಥದಸ್ಸೀ ಚ, ತಸ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ತಸ್ಸ ದುಲ್ಲಭನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿವಾತವುತ್ತಿತಾಯ ಹಿ ಸಂಸೇವಿತವುದ್ಧಸೀಲಿತಾಯ ಚ ಪಣ್ಡಿತಾ ತಂ ಓವದಿತಬ್ಬಂ ಅನುಸಾಸಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ತೇಸಞ್ಚ ಓವಾದೇ ಠಿತೋ ಸಯಂ ಮತಿಕುಸಲತಾಯ ಸುಸುಖುಮನಿಪುಣತ್ಥದಸ್ಸಿತಾಯ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತೀತಿ, ಅಯಮೇವ ಚ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಗಾಥಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ವಚ್ಛಪಾಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಆತುಮತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಯಥಾ ಕಳೀರೋ ಸುಸು ವಡ್ಢಿತಗ್ಗೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆತುಮತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಆಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಏಕನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ಗನ್ಧಚುಣ್ಣೇನ ಚ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಅಪರಾಪರಂ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಅಕಾಸಿ, ಞಾಣಸ್ಸ ಪನ ಅಪರಿಪಕ್ಕತ್ತಾ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ. ಅಥ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಆತುಮೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ವಯಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ‘‘ಪುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಭರಿಯಂ ಆನೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಞಾತಕೇಹಿ ಸಮ್ಮನ್ತೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ಹೇತುಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ‘‘ಕಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಘರಾವಾಸೇನ, ಇದಾನೇವ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ. ಪಬ್ಬಜಿತಮ್ಪಿ ನಂ ಮಾತಾ ಉಪ್ಪಬ್ಬಾಜೇತುಕಾಮಾ ನಾನಾನಯೇಹಿ ಪಲೋಭೇತಿ. ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಅವಸರಂ ಅದತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ –

೭೨. ‘‘ಯಥಾ ಕಳೀರೋ ಸುಸು ವಡ್ಢಿತಗ್ಗೋ, ದುನ್ನಿಕ್ಖಮೋ ಹೋತಿ ಪಸಾಖಜಾತೋ;

ಏವಂ ಅಹಂ ಭರಿಯಾಯಾನೀತಾಯ, ಅನುಮಞ್ಞ ಮಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋಮ್ಹಿ ದಾನೀ’’ತಿ. –

ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಕಳೀರೋತಿ ಅಙ್ಕುರೋ, ಇಧ ಪನ ವಂಸಙ್ಕುರೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಸುಸೂತಿ ತರುಣೋ. ವಡ್ಢಿತಗ್ಗೋತಿ ಪವಡ್ಢಿತಸಾಖೋ. ಸುಸುವಡ್ಢಿತಗ್ಗೋತಿ ವಾ ಸುಟ್ಠು ವಡ್ಢಿತಸಾಖೋ ಸಞ್ಜಾತಪತ್ತಸಾಖೋ. ದುನ್ನಿಕ್ಖಮೋತಿ ವೇಳುಗುಮ್ಬತೋ ನಿಕ್ಖಾಮೇತುಂ ನೀಹರಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ. ಪಸಾಖಜಾತೋತಿ ಜಾತಪಸಾಖೋ, ಸಾಖಾನಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬೇ ಪಬ್ಬೇ ಉಪ್ಪನ್ನಅನುಸಾಖೋ. ಏವಂ ಅಹಂ ಭರಿಯಾಯಾನೀತಾಯಾತಿ ಯಥಾ ವಂಸೋ ವಡ್ಢಿತಗ್ಗೋ ವಂಸನ್ತರೇಸು ಸಂಸಟ್ಠ ಸಾಖಾಪಸಾಖೋ ವೇಳುಗುಮ್ಬತೋ ದುನ್ನೀಹರಣೀಯೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಅಹಮ್ಪಿ ಭರಿಯಾಯ ಮಯ್ಹಂ ಆನೀತಾಯ ಪುತ್ತಧೀತಾದಿವಸೇನ ವಡ್ಢಿತಗ್ಗೋ ಆಸತ್ತಿವಸೇನ ಘರಾವಾಸತೋ ದುನ್ನೀಹರಣೀಯೋ ಭವೇಯ್ಯಂ. ಯಥಾ ಪನ ವಂಸಕಳೀರೋ ಅಸಞ್ಜಾತಸಾಖಬನ್ಧೋ ವೇಳುಗುಮ್ಬತೋ ಸುನೀಹರಣೀಯೋವ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಅಹಮ್ಪಿ ಅಸಞ್ಜಾತಪುತ್ತದಾರಾದಿಬನ್ಧೋ ಸುನೀಹರಣೀಯೋ ಹೋಮಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನಾನೀತಾಯ ಏವ ಭರಿಯಾಯ ಅನುಮಞ್ಞ ಮಂ ಅತ್ತನಾವ ಮಂ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ. ಪಬ್ಬಜಿತೋಮ್ಹಿ ದಾನೀತಿ, ‘‘ಇದಾನಿ ಪನ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಅಮ್ಹಿ, ಸಾಧು ಸುಟ್ಠೂ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಭಿರತಿಂ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಅಥ ವಾ ‘‘ಅನುಮಞ್ಞ ಮಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋಮ್ಹಿ ದಾನೀ’’ತಿ ಮಾತು ಕಥೇತಿ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಯದಿಪಿ ತಾಯ ಪುಬ್ಬೇ ನಾನುಮತಂ, ಇದಾನಿ ಪನ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಅಮ್ಹಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನುಮಞ್ಞ ಅನುಜಾನಾಹಿ ಮಂ ಸಮಣಭಾವೇಯೇವ ಠಾತುಂ, ನಾಹಂ ತಯಾ ನಿವತ್ತನೀಯೋತಿ. ಏವಂ ಪನ ಕಥೇನ್ತೋ ಯಥಾಠಿತೋವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಕಿಲೇಸೇ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೩.೩೫-೪೦) –

‘‘ನಿಸಜ್ಜ ಪಾಸಾದವರೇ, ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಅದ್ದಸಂ ಜಿನಂ;

ಕಕುಧಂ ವಿಲಸನ್ತಂವ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುಂ ತಮನಾಸಕಂ.

‘‘ಪಾಸಾದಸ್ಸಾವಿದೂರೇ ಚ, ಗಚ್ಛತಿ ಲೋಕನಾಯಕೋ;

ಪಭಾ ನಿದ್ಧಾವತೇ ತಸ್ಸ, ಯಥಾ ಚ ಸತರಂಸಿನೋ.

‘‘ಗನ್ಧೋದಕಞ್ಚ ಪಗ್ಗಯ್ಹ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಂ ಸಮೋಕಿರಿಂ;

ತೇನ ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದೇನ, ತತ್ಥ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಅಹಂ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಗನ್ಧೋದಕಮಾಕಿರಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಏಕತಿಂಸೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಸುಗನ್ಧೋ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಪನ ಹುತ್ವಾ ಮಾತರಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಪೇಕ್ಖನ್ತಿಯಾಯೇವ ಆಕಾಸೇನ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಉತ್ತರಿಕಾಲಮ್ಪಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ಪಚ್ಚುದಾಹಾಸಿ.

ತತ್ಥ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾಪದೇಸೇನ ಅಯಮ್ಪಿ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಗಾಥಾ ಅಹೋಸಿ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ರಾಗಾದಿಮಲಸ್ಸ ಪಬ್ಬಾಜಿತಭಾವದೀಪನತೋ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಪಬ್ಬಾಜಯಮತ್ತನೋ ಮಲಂ, ತಸ್ಮಾ ‘ಪಬ್ಬಜಿತೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೩೮೮).

ಆತುಮತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಮಾಣವತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಜಿಣ್ಣಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ದುಖಿತಞ್ಚ ಬ್ಯಾಧಿತನ್ತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಾಣವತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಏಕನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಲಕ್ಖಣಧರೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅಭಿಜಾತಿಯಾ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಸಾವೇತ್ವಾ, ‘‘ಏಕಂಸೇನ ಅಯಂ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ನಾನಾನಯೇಹಿ ಥೋಮೇತ್ವಾ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಸ್ಸ ಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಯಾವ ಸತ್ತವಸ್ಸಾನಿ, ತಾವ ಅನ್ತೋಘರೇಯೇವ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಸತ್ತಮೇ ಸಂವಚ್ಛರೇ ಉಪನಯನತ್ಥಂ ಉಯ್ಯಾನಂ ನೀತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಜಿಣ್ಣಾತುರಮತೇ ದಿಸ್ವಾ ತೇಸಂ ಅದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬತ್ತಾ ತೇ ಪರಿಜನೇ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಜರಾರೋಗಮರಣಸಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಸಂವೇಗೋ ತತೋ ಅನಿವತ್ತನ್ತೋ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅನುಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೩.೪೧-೬೪) –

‘‘ಜಾಯಮಾನೇ ವಿಪಸ್ಸಿಮ್ಹಿ, ನಿಮಿತ್ತಂ ಬ್ಯಾಕರಿಂ ಅಹಂ;

ನಿಬ್ಬಾಪಯಿಞ್ಚ ಜನತಂ, ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಜಾಯಮಾನಸ್ಮಿಂ, ದಸಸಹಸ್ಸಿ ಕಮ್ಪತಿ;

ಸೋ ದಾನಿ ಭಗವಾ ಸತ್ಥಾ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಚಕ್ಖುಮಾ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಜಾಯಮಾನಸ್ಮಿಂ, ಆಲೋಕೋ ವಿಪುಲೋ ಅಹು;

ಸೋ ದಾನಿ ಭಗವಾ ಸತ್ಥಾ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಚಕ್ಖುಮಾ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಜಾಯಮಾನಸ್ಮಿಂ, ಸರಿತಾಯೋ ನ ಸನ್ದಯುಂ;

ಸೋ ದಾನಿ ಭಗವಾ ಸತ್ಥಾ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಚಕ್ಖುಮಾ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಜಾಯಮಾನಸ್ಮಿಂ, ಅವೀಚಗ್ಗಿ ನ ಪಜ್ಜಲಿ;

ಸೋ ದಾನಿ ಭಗವಾ ಸತ್ಥಾ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಚಕ್ಖುಮಾ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಜಾಯಮಾನಸ್ಮಿಂ, ಪಕ್ಖಿಸಙ್ಘೋ ನ ಸಞ್ಚರಿ;

ಸೋ ದಾನಿ ಭಗವಾ ಸತ್ಥಾ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಚಕ್ಖುಮಾ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಜಾಯಮಾನಸ್ಮಿಂ, ವಾತಕ್ಖನ್ಧೋ ನ ವಾಯತಿ;

ಸೋ ದಾನಿ ಭಗವಾ ಸತ್ಥಾ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಚಕ್ಖುಮಾ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಜಾಯಮಾನಸ್ಮಿಂ, ಸಬ್ಬರತನಾನಿ ಜೋತಯುಂ;

ಸೋ ದಾನಿ ಭಗವಾ ಸತ್ಥಾ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಚಕ್ಖುಮಾ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಜಾಯಮಾನಸ್ಮಿಂ, ಸತ್ತಾಸುಂ ಪದವಿಕ್ಕಮಾ;

ಸೋ ದಾನಿ ಭಗವಾ ಸತ್ಥಾ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಚಕ್ಖುಮಾ.

‘‘ಜಾತಮತ್ತೋ ಚ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ ವಿಲೋಕಯಿ;

ವಾಚಾಸಭಿಮುದೀರೇಸಿ, ಏಸಾ ಬುದ್ಧಾನ ಧಮ್ಮತಾ.

‘‘ಸಂವೇಜಯಿತ್ವಾ ಜನತಂ, ಥವಿತ್ವಾ ಲೋಕನಾಯಕಂ;

ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ, ಪಕ್ಕಾಮಿಂ ಪಾಚಿನಾಮುಖೋ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಬುದ್ಧಮಭಿಥೋಮಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಥೋಮನಾಯ ಇದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಇತೋ ನವುತಿಕಪ್ಪಮ್ಹಿ, ಸಮ್ಮುಖಾಥವಿಕವ್ಹಯೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಪಥವೀದುನ್ದುಭಿ ನಾಮ, ಏಕೂನನವುತಿಮ್ಹಿತೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಅಟ್ಠಾಸೀತಿಮ್ಹಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಓಭಾಸೋ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಸತ್ತಾಸೀತಿಮ್ಹಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಸರಿತಚ್ಛೇದನವ್ಹಯೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಅಗ್ಗಿನಿಬ್ಬಾಪನೋ ನಾಮ, ಕಪ್ಪಾನಂ ಛಳಸೀತಿಯಾ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಗತಿಪಚ್ಛೇದನೋ ನಾಮ, ಕಪ್ಪಾನಂ ಪಞ್ಚಸೀತಿಯಾ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ರಾಜಾ ವಾತಸಮೋ ನಾಮ, ಕಪ್ಪಾನಂ ಚುಲ್ಲಸೀತಿಯಾ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ರತನಪಜ್ಜಲೋ ನಾಮ, ಕಪ್ಪಾನಂ ತೇಅಸೀತಿಯಾ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಪದವಿಕ್ಕಮನೋ ನಾಮ, ಕಪ್ಪಾನಂ ದ್ವೇಅಸೀತಿಯಾ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ರಾಜಾ ವಿಲೋಕನೋ ನಾಮ, ಕಪ್ಪಾನಂ ಏಕಸೀತಿಯಾ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಗಿರಸಾರೋತಿ ನಾಮೇನ, ಕಪ್ಪೇಸೀತಿಮ್ಹಿ ಖತ್ತಿಯೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅಧಿಗತಾರಹತ್ತೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ, ‘‘ಕೇನ, ತ್ವಂ ಆವುಸೋ, ಸಂವೇಗೇನ ಅತಿದಹರೋವ ಸಮಾನೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ ಅತ್ತನೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾನಿಮಿತ್ತಕಿತ್ತನಾಪದೇಸೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ –

೭೩. ‘‘ಜಿಣ್ಣಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ದುಖಿತಞ್ಚ ಬ್ಯಾಧಿತಂ, ಮತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ಗತಮಾಯುಸಙ್ಖಯಂ;

ತತೋ ಅಹಂ ನಿಕ್ಖಮಿತೂನ ಪಬ್ಬಜಿಂ, ಪಹಾಯ ಕಾಮಾನಿ ಮನೋರಮಾನೀ’’ತಿ. –

ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಜಿಣ್ಣನ್ತಿ ಜರಾಯ ಅಭಿಭೂತಂ, ಖಣ್ಡಿಚ್ಚಪಾಲಿಚ್ಚವಲಿತ್ತಚತಾದೀಹಿ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತಂ. ದುಖಿತನ್ತಿ ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತಂ. ಬ್ಯಾಧಿತನ್ತಿ ಗಿಲಾನಂ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಬ್ಯಾಧಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತಭಾವೋ ಸಿದ್ಧೋ, ‘‘ದುಖಿತ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ತಸ್ಸ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನಭಾವಪರಿದೀಪನತ್ಥಂ. ಮತನ್ತಿ ಕಾಲಙ್ಕತಂ, ಯಸ್ಮಾ ಕಾಲಙ್ಕತೋ ಆಯುನೋ ಖಯಂ ವಯಂ ಭೇದಂ ಗತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಗತಮಾಯುಸಙ್ಖಯ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಜಿಣ್ಣಬ್ಯಾಧಿಮತಾನಂ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ, ‘‘ಇಮೇ ಜರಾದಯೋ ನಾಮ ನ ಇಮೇಸಂಯೇವ, ಅಥ ಖೋ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಮ್ಪಿ ಜರಾದಿಕೇ ಅನತಿವತ್ತೋ’’ತಿ ಸಂವಿಗ್ಗತ್ತಾ. ನಿಕ್ಖಮಿತೂನಾತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಘರತೋ ನಿಗ್ಗನ್ತ್ವಾ. ಪಬ್ಬಜಿನ್ತಿ ಸತ್ಥು ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಂ ಉಪಗತೋ. ಪಹಾಯ ಕಾಮಾನಿ ಮನೋರಮಾನೀತಿ ಇಟ್ಠಕನ್ತಾದಿಭಾವತೋ ಅವೀತರಾಗಾನಂ ಮನೋ ರಮೇನ್ತೀತಿ ಮನೋರಮೇ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಪಜಹಿತ್ವಾ, ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಸ್ಸ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನೇನ ನಿರಪೇಕ್ಖಭಾವೇನ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಾಮಾನಂ ಪಹಾನಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ಚೇತಂ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅಹೋಸಿ. ಮಾಣವಕಾಲೇ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ಇಮಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಮಾಣವೋತ್ವೇವ ಸಮಞ್ಞಾ ಜಾತಾತಿ.

ಮಾಣವತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಸುಯಾಮನತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಚ ಬ್ಯಾಪಾದೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸುಯಾಮನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಏಕನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಧಞ್ಞವತೀನಗರೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಿಪ್ಪೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಪತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮನ್ತೇ ವಾಚೇತಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಧಞ್ಞವತೀನಗರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ನೇತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ತಸ್ಸೂಪರಿ ಪುಪ್ಫಸನ್ಥಾರಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ, ಸತ್ಥರಿ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೇ ಪಣೀತೇನ ಆಹಾರೇನ ಸನ್ತಪ್ಪೇಸಿ, ಭುತ್ತಾವಿಞ್ಚ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧೇನ ಪೂಜೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಅನುಮೋದನಂ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ವೇಸಾಲಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸುಯಾಮನೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಪಾರಗೂ ಪರಮನಿಸ್ಸಮಯುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಗೇಹವಾಸೀನಂ ಕಾಮೂಪಭೋಗಂ ಜಿಗುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಝಾನನಿನ್ನೋ ಭಗವತೋ ವೇಸಾಲಿಗಮನೇ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಖುರಗ್ಗೇಯೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೩.೬೫-೭೪) –

‘‘ನಗರೇ ಧಞ್ಞವತಿಯಾ, ಅಹೋಸಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತದಾ;

ಲಕ್ಖಣೇ ಇತಿಹಾಸೇ ಚ, ಸನಿಘಣ್ಡುಸಕೇಟುಭೇ.

‘‘ಪದಕೋ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ, ನಿಮಿತ್ತಕೋವಿದೋ ಅಹಂ;

ಮನ್ತೇ ಚ ಸಿಸ್ಸೇ ವಾಚೇಸಿಂ, ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನ ಪಾರಗೂ.

‘‘ಪಞ್ಚ ಉಪ್ಪಲಹತ್ಥಾನಿ, ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಠಪಿತಾನಿ ಮೇ;

ಆಹುತಿಂ ಯಿಟ್ಠುಕಾಮೋಹಂ, ಪಿತುಮಾತುಸಮಾಗಮೇ.

‘‘ತದಾ ವಿಪಸ್ಸೀ ಭಗವಾ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪುರಕ್ಖತೋ;

ಓಭಾಸೇನ್ತೋ ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ, ಆಗಚ್ಛತಿ ನರಾಸಭೋ.

‘‘ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾನ, ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಮಹಾಮುನಿಂ;

ಸನ್ಥರಿತ್ವಾನ ತಂ ಪುಪ್ಫಂ, ಅಭಿನೇಸಿಂ ಸಕಂ ಘರಂ.

‘‘ಯಂ ಮೇ ಅತ್ಥಿ ಸಕೇ ಗೇಹೇ, ಆಮಿಸಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಂ;

ತಾಹಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಾದಾಸಿಂ, ಪಸನ್ನೋ ಸೇಹಿ ಪಾಣಿಭಿ.

‘‘ಭುತ್ತಾವಿಂ ಕಾಲಮಞ್ಞಾಯ ಪುಪ್ಫಹತ್ಥಮದಾಸಹಂ;

ಅನುಮೋದಿತ್ವಾನ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಪಕ್ಕಾಮಿ ಉತ್ತರಾಮುಖೋ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಪುಪ್ಫದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಅನನ್ತರಂ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ರಾಜಾಹುಂ ವರದಸ್ಸನೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ –

೭೪. ‘‘ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಚ ಬ್ಯಾಪಾದೋ, ಥಿನಮಿದ್ಧಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುನೋ;

ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಚ, ಸಬ್ಬಸೋವ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ. – ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋತಿ ಕಾಮೇಸು ಛನ್ದೋ, ಕಾಮೋ ಚ ಸೋ ಛನ್ದೋ ಚಾತಿಪಿ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ, ಕಾಮರಾಗೋ. ಇಧ ಪನ ಸಬ್ಬೋಪಿ ರಾಗೋ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗವಜ್ಝಸ್ಸಾಪಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ, ತೇನಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬಸೋವ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹಿ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾ ಕಾಮನೀಯಟ್ಠೇನ ಕಾಮಾ, ತತ್ಥ ಪವತ್ತೋ ರಾಗೋ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ, ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಆರುಪ್ಪೇ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಥಿನಮಿದ್ಧನೀವರಣಂ ಉದ್ಧಚ್ಚನೀವರಣಂ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ೩.೮.೮) ಬ್ಯಾಪಜ್ಜತಿ ಚಿತ್ತಂ ಪೂತಿಭಾವಂ ಗಚ್ಛತಿ ಏತೇನಾತಿ ಬ್ಯಾಪಾದೋ, ‘‘ಅನತ್ಥಂ ಮೇ ಅಚರೀ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತೋ (ಧ. ಸ. ೧೦೬೬; ವಿಭ. ೯೦೯) ಆಘಾತೋ. ಥಿನಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಕಲ್ಯತಾ ಅನುಸ್ಸಾಹಸಂಹನನಂ, ಮಿದ್ಧಂ ಕಾಯಸ್ಸ ಅಕಲ್ಯತಾ ಅಸತ್ತಿವಿಘಾತೋ, ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಥಿನಞ್ಚ ಮಿದ್ಧಞ್ಚ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ, ಕಿಚ್ಚಾಹಾರಪಟಿಪಕ್ಖಾನಂ ಏಕತಾಯ ಏಕಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಉದ್ಧತಭಾವೋ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ, ಯೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಚಿತ್ತಂ ಉದ್ಧತಂ ಹೋತಿ ಅವೂಪಸನ್ತಂ, ಸೋ ಚೇತಸೋ ವಿಕ್ಖೇಪೋ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ. ಉದ್ಧಚ್ಚಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ಕಿಚ್ಚಾಹಾರಪಟಿಪಕ್ಖಾನಂ ಸಮಾನತಾಯ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಮ್ಪಿ ಗಹಿತಮೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಂ ಪಚ್ಛಾನುತಾಪಲಕ್ಖಣಂ. ಯೋ ಹಿ ಕತಾಕತಕುಸಲಾಕುಸಲೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ, ತಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾತಿ, ‘‘ಏವಂ ನು ಖೋ ನ ನು ಖೋ’’ತಿ ಸಂಸಯಂ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಧಮ್ಮಸಭಾವಂ ವಾ ವಿಚಿನನ್ತೋ ಕಿಚ್ಛತಿ ಕಿಲಮತಿ ಏತಾಯಾತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ, ಬುದ್ಧಾದಿವತ್ಥುಕೋ ಸಂಸಯೋ. ಸಬ್ಬಸೋತಿ ಅನವಸೇಸತೋ. ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ನತ್ಥಿ, ಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ನ ಉಪಲಬ್ಭತಿ. ಇದಞ್ಚ ಪದದ್ವಯಂ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ – ಯಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತೇನ ತೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಚ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಚ ಥಿನಮಿದ್ಧಞ್ಚ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಞ್ಚ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಚ ಸಬ್ಬಸೋವ ನ ವಿಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಕರಣೀಯಂ, ಕತಸ್ಸ ವಾ ಪತಿಚಯೋತಿ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ. ಪಞ್ಚಸು ಹಿ ನೀವರಣೇಸು ಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೇಸು ತದೇಕಟ್ಠತಾಯ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕಿಲೇಸಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾಯೇವ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಸಬ್ಬೇತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣೇ ಪಹಾಯ ಚೇತಸೋ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೧೪೬).

ಸುಯಾಮನತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಸುಸಾರದತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸಾಧು ಸುವಿಹಿತಾನ ದಸ್ಸನನ್ತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸುಸಾರದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಜ್ಜಾಪದೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ಘರಾವಾಸಂ ಪಹಾಯ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪ್ಪದೇಸೇ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ಅಸ್ಸಮಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಿಹಾಸಿ. ಅಥ ನಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾಯಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಸೋ ದೂರತೋವ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಧುರಾನಿ ಫಲಾನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಭಗವಾ ತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಮೋದನಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನೋ ಞಾತಿಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಮನ್ದಪಞ್ಞತ್ತಾ ಸುಸಾರದೋತಿ ಗಹಿತನಾಮೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೩.೭೫-೮೩) –

‘‘ಅಜ್ಝಾಯಕೋ ಮನ್ತಧರೋ, ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನ ಪಾರಗೂ;

ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸಾವಿದೂರೇ, ವಸಾಮಿ ಅಸ್ಸಮೇ ಅಹಂ.

‘‘ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತಞ್ಚ ಮೇ ಅತ್ಥಿ, ಪುಣ್ಡರೀಕಫಲಾನಿ ಚ;

ಪುಟಕೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾನ, ದುಮಗ್ಗೇ ಲಗ್ಗಿತಂ ಮಯಾ.

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ಲೋಕವಿದೂ, ಆಹುತೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ;

ಮಮುದ್ಧರಿತುಕಾಮೋ ಸೋ, ಭಿಕ್ಖನ್ತೋ ಮಮುಪಾಗಮಿ.

‘‘ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ಫಲಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸದಾಸಹಂ;

ವಿತ್ತಿಸಞ್ಜನನೋ ಮಯ್ಹಂ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖಾವಹೋ.

‘‘ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಆಹುತೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ;

ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಠಿತೋ ಸತ್ಥಾ, ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಥ.

‘‘ಇಮಿನಾ ಫಲದಾನೇನ, ಚೇತನಾಪಣಿಧೀಹಿ ಚ;

ಕಪ್ಪಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ದುಗ್ಗತಿಂ ನುಪಪಜ್ಜಸಿ.

‘‘ತೇನೇವ ಸುಕ್ಕಮೂಲೇನ, ಅನುಭೋತ್ವಾನ ಸಮ್ಪದಾ;

ಪತ್ತೋಮ್ಹಿ ಅಚಲಂ ಠಾನಂ, ಹಿತ್ವಾ ಜಯಪರಾಜಯಂ.

‘‘ಇತೋ ಸತ್ತಸತೇ ಕಪ್ಪೇ, ರಾಜಾ ಆಸಿಂ ಸುಮಙ್ಗಲೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಸಪ್ಪುರಿಸೂಪನಿಸ್ಸಯಾನಿಸಂಸಕಿತ್ತನಾಪದೇಸೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ –

೭೫. ‘‘ಸಾಧು ಸುವಿಹಿತಾನ ದಸ್ಸನಂ, ಕಙ್ಖಾ ಛಿಜ್ಜತಿ ಬುದ್ಧಿ ವಡ್ಢತಿ;

ಬಾಲಮ್ಪಿ ಕರೋನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಾಧು ಸತಂ ಸಮಾಗಮೋ’’ತಿ. –

ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.