೧. ವಚ್ಛಪಾಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸುಸುಖುಮನಿಪುಣತ್ಥದಸ್ಸಿನಾತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ವಚ್ಛಪಾಲತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಆಚಿನನ್ತೋ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇತೋ ಏಕನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಿಪ್ಪೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ಪರಿಚರನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಮಹತಿಯಾ ಕಂಸಪಾತಿಯಾ ಪಾಯಾಸಂ ಆದಾಯ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಆಕಾಸೇ ಚಙ್ಕಮನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಚ್ಛರಿಯಬ್ಭುತಚಿತ್ತಜಾತೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ದಾತುಕಾಮತಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ ಭಗವಾ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಗಹೇ ವಿಭವಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ವಚ್ಛಪಾಲೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸಮಾಗಮೇ ಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪತ್ಥೇರೇನ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಪರಮನಿಪಚ್ಚಕಾರೇ ಕತೇ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಪಬ್ಬಜಿತೋ ಏವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೩.೨೬-೩೪) –

‘‘ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಬಾತ್ತಿಂಸವರಲಕ್ಖಣೋ;

ಪವನಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖನ್ತೋ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪುರಕ್ಖತೋ.

‘‘ಮಹಚ್ಚಾ ಕಂಸಪಾತಿಯಾ, ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಪಾಯಸಂ ಅಹಂ;

ಆಹುತಿಂ ಯಿಟ್ಠುಕಾಮೋ ಸೋ, ಉಪನೇಸಿಂ ಬಲಿಂ ಅಹಂ.

‘‘ಭಗವಾ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠೋ ನರಾಸಭೋ;

ಚಙ್ಕಮಂ ಸುಸಮಾರೂಳ್ಹೋ, ಅಮ್ಬರೇ ಅನಿಲಾಯನೇ.

‘‘ತಞ್ಚ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ, ಅಬ್ಭುತಂ ಲೋಮಹಂಸನಂ;

ಠಪಯಿತ್ವಾ ಕಂಸಪಾತಿಂ, ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಅಭಿವಾದಯಿಂ.

‘‘ತುವಂ ದೇವೋಸಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ಸದೇವೇ ಸಹಮಾನುಸೇ;

ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ, ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹ ಮಹಾಮುನಿ.

‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ ಭಗವಾ, ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ ಲೋಕನಾಯಕೋ;

ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯ, ಸತ್ಥಾ ಲೋಕೇ ಮಹಾಮುನಿ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ದಾನಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಪಾಯಾಸಸ್ಸ ಇದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಏಕತಾಲೀಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಬುದ್ಧೋ ನಾಮಾಸಿ ಖತ್ತಿಯೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಸುಖೇನೇವ ಅತ್ತನಾ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅಧಿಗತಭಾವಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ –

೭೧. ‘‘ಸುಸುಖುಮನಿಪುಣತ್ಥದಸ್ಸಿನಾ, ಮತಿಕುಸಲೇನ ನಿವಾತವುತ್ತಿನಾ;

ಸಂಸೇವಿತವುದ್ಧಸೀಲಿನಾ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಹಿ ತೇನ ದುಲ್ಲಭ’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಸುಸುಖುಮನಿಪುಣತ್ಥದಸ್ಸಿನಾತಿ ಅತಿವಿಯ ದುದ್ದಸಟ್ಠೇನ ಸುಖುಮೇ, ಸಣ್ಹಟ್ಠೇನ ನಿಪುಣೇ ಸಚ್ಚಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಾದಿಅತ್ಥೇ ಅನಿಚ್ಚತಾದಿಂ ಓರೋಪೇತ್ವಾ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಸುಸುಖುಮನಿಪುಣತ್ಥದಸ್ಸೀ, ತೇನ. ಮತಿಕುಸಲೇನಾತಿ ಮತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಕುಸಲೇನ ಛೇಕೇನ, ‘‘ಏವಂ ಪವತ್ತಮಾನಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ವಡ್ಢತಿ, ಏವಂ ನ ವಡ್ಢತೀ’’ತಿ ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪಾದನೇ ಕುಸಲೇನ. ನಿವಾತವುತ್ತಿನಾತಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಸು ನಿವಾತನೀಚವತ್ತನಸೀಲೇನ, ವುಡ್ಢೇಸು ನವೇಸು ಚ ಯಥಾನುರೂಪಪಟಿಪತ್ತಿನಾ. ಸಂಸೇವಿತವುದ್ಧಸೀಲಿನಾತಿ ಸಂಸೇವಿತಂ ಆಚಿಣ್ಣಂ ವುದ್ಧಸೀಲಂ ಸಂಸೇವಿತವುದ್ಧಸೀಲಂ, ತಂ ಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ತೇನ ಸಂಸೇವಿತವುದ್ಧಸೀಲಿನಾ. ಅಥ ವಾ ಸಂಸೇವಿತಾ ಉಪಾಸಿತಾ ವುದ್ಧಸೀಲಿನೋ ಏತೇನಾತಿ ಸಂಸೇವಿತವುದ್ಧಸೀಲೀ, ತೇನ. ಹೀತಿಸದ್ದೋ ಹೇತುಅತ್ಥೋ. ಯಸ್ಮಾ ಯೋ ನಿವಾತವುತ್ತಿ ಸಂಸೇವಿತವುದ್ಧಸೀಲೀ ಮತಿಕುಸಲೋ ಸುಸುಖುಮನಿಪುಣತ್ಥದಸ್ಸೀ ಚ, ತಸ್ಮಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ತಸ್ಸ ದುಲ್ಲಭನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿವಾತವುತ್ತಿತಾಯ ಹಿ ಸಂಸೇವಿತವುದ್ಧಸೀಲಿತಾಯ ಚ ಪಣ್ಡಿತಾ ತಂ ಓವದಿತಬ್ಬಂ ಅನುಸಾಸಿತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ತೇಸಞ್ಚ ಓವಾದೇ ಠಿತೋ ಸಯಂ ಮತಿಕುಸಲತಾಯ ಸುಸುಖುಮನಿಪುಣತ್ಥದಸ್ಸಿತಾಯ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಧಿಗಚ್ಛತೀತಿ, ಅಯಮೇವ ಚ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಗಾಥಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ವಚ್ಛಪಾಲತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.