೯. ಛನ್ನತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸುತ್ವಾನ ಧಮ್ಮಂ ಮಹತೋ ಮಹಾರಸನ್ತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಛನ್ನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸಿದ್ಧತ್ಥಂ ಭಗವನ್ತಂ ಅಞ್ಞತರಂ ರುಕ್ಖಮೂಲಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಮುದುಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಪಣ್ಣಸನ್ಥರಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಚ ಸಮನ್ತತೋ ಓಕಿರಿತ್ವಾ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಅಪರಾಪರಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಸುದ್ಧೋದನಮಹಾರಾಜಸ್ಸ ಗೇಹೇ ದಾಸಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಛನ್ನೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ, ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸಹಜಾತೋ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಞಾತಿಸಮಾಗಮೇ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಭಗವತಿ ಪೇಮೇನ, ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬುದ್ಧೋ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಮಮತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಸಿನೇಹಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಅಕತ್ವಾ ಸತ್ಥರಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಸತ್ಥಾರಾ ಆಣತ್ತವಿಧಿನಾ ಕತೇನ ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡೇನ ಸನ್ತಜ್ಜಿತೋ ಸಂವೇಗಪ್ಪತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಸಿನೇಹಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನ್ತೋ ನಚಿರೇನೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೦.೪೫-೫೦) –

‘‘ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವತೋ, ಅದಾಸಿಂ ಪಣ್ಣಸನ್ಥರಂ;

ಸಮನ್ತಾ ಉಪಹಾರಞ್ಚ, ಕುಸುಮಂ ಓಕಿರಿಂ ಅಹಂ.

‘‘ಪಾಸಾದೇವಂ ಗುಣಂ ರಮ್ಮಂ, ಅನುಭೋಮಿ ಮಹಾರಹಂ;

ಮಹಗ್ಘಾನಿ ಚ ಪುಪ್ಫಾನಿ, ಸಯನೇಭಿಸವನ್ತಿ ಮೇ.

‘‘ಸಯನೇಹಂ ತುವಟ್ಟಾಮಿ, ವಿಚಿತ್ತೇ ಪುಪ್ಫಸನ್ಥತೇ;

ಪುಪ್ಫವುಟ್ಠಿ ಚ ಸಯನೇ, ಅಭಿವಸ್ಸತಿ ತಾವದೇ.

‘‘ಚತುನ್ನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಅದಾಸಿಂ ಪಣ್ಣಸನ್ಥರಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಸನ್ಥರಸ್ಸ ಇದಂ ಫಲಂ.

‘‘ತಿಣಸನ್ಥರಕಾ ನಾಮ, ಸತ್ತೇತೇ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ;

ಇತೋ ತೇ ಪಞ್ಚಮೇ ಕಪ್ಪೇ, ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂಸು ಜನಾಧಿಪಾ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖಸನ್ತಪ್ಪಿತೋ ಪೀತಿವೇಗವಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇನ್ತೋ –

೬೯. ‘‘ಸುತ್ವಾನ ಧಮ್ಮಂ ಮಹತೋ ಮಹಾರಸಂ,

ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣವರೇನ ದೇಸಿತಂ;

ಮಗ್ಗಂ ಪಪಜ್ಜಿಂ ಅಮತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ,

ಸೋ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಸ್ಸ ಪಥಸ್ಸ ಕೋವಿದೋ’’ತಿ. – ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಸುತ್ವಾನಾತಿ ಸುಣಿತ್ವಾ, ಸೋತೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಓಹಿತಸೋತೋ ಸೋತದ್ವಾರಾನುಸಾರೇನ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ. ಮಹತೋತಿ ಭಗವತೋ. ಭಗವಾ ಹಿ ಮಹನ್ತೇಹಿ ಉಳಾರತಮೇಹಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ, ಸದೇವಕೇನ ಲೋಕೇನ ವಿಸೇಸತೋ ಮಹನೀಯತಾಯ ಚ ‘‘ಮಹಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯಾ ತಸ್ಸ ಮಹಾಸಮಣೋತಿ ಸಮಞ್ಞಾ ಜಾತಾ. ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಞ್ಚೇತಂ ‘‘ಮಹತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾನಾ’’ತಿ. ಮಹಾರಸನ್ತಿ ವಿಮುತ್ತಿರಸಸ್ಸ ದಾಯಕತ್ತಾ ಉಳಾರರಸಂ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣವರೇನ ದೇಸಿತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞೂ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾ. ಞಾಣಮೇವ ವರಂ, ಞಾಣೇಸು ವಾ ವರನ್ತಿ ಞಾಣವರಂ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಾ ಞಾಣವರಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣವರೋ, ಭಗವಾ. ತೇನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸಙ್ಖಾತಅಗ್ಗಞಾಣೇನ ವಾ ಕರಣಭೂತೇನ ದೇಸಿತಂ ಕಥಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾನಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಪರಮತ್ಥದೀಪನಿಯಂ ಇತಿವುತ್ತಕವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಮಗ್ಗನ್ತಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ. ಪಪಜ್ಜಿನ್ತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂ. ಅಮತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ಉಪಾಯಭೂತಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಸೋತಿ ಸೋ ಭಗವಾ. ಯೋಗಕ್ಖೇಮಸ್ಸ ಪಥಸ್ಸ ಕೋವಿದೋತಿ ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಅನುಪದ್ದುತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಯೋ ಪಥೋ, ತಸ್ಸ ಕೋವಿದೋ ತತ್ಥ ಸುಕುಸಲೋ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ಭಗವತೋ ಚತುಸಚ್ಚದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಅಮತಾಧಿಗಮೂಪಾಯಮಗ್ಗಂ ಅಹಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನಮಗ್ಗಂ ಮಯಾ ಕತಂ, ಸೋ ಏವ ಪನ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಥಾ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಸ್ಸ ಪಥಸ್ಸ ಕೋವಿದೋ, ಪರಸನ್ತಾನೇ ವಾ ಪರಮನೇಸು ಕುಸಲೋ, ಯಸ್ಸ ಸಂವಿಧಾನಮಾಗಮ್ಮ ಅಹಮ್ಪಿ ಮಗ್ಗಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿನ್ತಿ. ಅಯಮೇವ ಚ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಗಾಥಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಛನ್ನತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.