೧೦. ಪುಣ್ಣತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸೀಲಮೇವಾತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಪುಣ್ಣತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಏಕನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ಬುದ್ಧಸುಞ್ಞೇ ಲೋಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಿಪ್ಪೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ ಘರಾವಾಸಂ ಪಹಾಯ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪ್ಪದೇಸೇ ಪಣ್ಣಕುಟಿಂ ಕತ್ವಾ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ತಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಭಾರೇ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೋ ಆಬಾಧಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ, ತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಮಯೇ ಮಹಾ ಆಲೋಕೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸೋ, ‘‘ಕಥಂ ನು ಖೋ ಅಯಂ ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ವೀಮಂಸನವಸೇನ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೋ ಪಬ್ಭಾರೇ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಂ ದಿಸ್ವಾ ಗನ್ಧದಾರೂನಿ ಸಂಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಸರೀರಂ ಝಾಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ಉಪಸಿಞ್ಚಿ. ತತ್ಥೇಕೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಠತ್ವಾ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಸಾಧು, ಸಾಧು, ಸಪ್ಪುರಿಸ, ಬಹುಂ ತಯಾ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವನ್ತೇನ ಪೂರಿತಂ ಸುಗತಿಸಂವತ್ತನಿಯಂ ಕಮ್ಮಂ ತೇನ ತ್ವಂ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸಸಿ, ‘ಪುಣ್ಣೋ’ತಿ ಚ ತೇ ನಾಮಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸುನಾಪರನ್ತಜನಪದೇ ಸುಪ್ಪಾರಕಪಟ್ಟನೇ ಗಹಪತಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಪುಣ್ಣೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ವಾಣಿಜ್ಜವಸೇನ ಮಹತಾ ಸತ್ಥೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗತೋ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ. ಅಥ ಸೋ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀಹಿ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ಗತೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತೇಹಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇ ಆರಾಧೇನ್ತೋ ವಿಹಾಸಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ, ‘‘ಸಾಧು ಮಂ, ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ, ಸಂಖಿತ್ತೇನ ಓವಾದೇನ ಓವದತು, ಯಮಹಂ ಸುತ್ವಾ ಸುನಾಪರನ್ತಜನಪದೇ ವಿಹರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಸ ಭಗವಾ, ‘‘ಸನ್ತಿ ಖೋ, ಪುಣ್ಣ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೯೫; ಸಂ. ನಿ. ೪.೮೮) ಓವಾದಂ ದತ್ವಾ ಸೀಹನಾದಂ ನದಾಪೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಸುನಾಪರನ್ತಜನಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸುಪ್ಪಾರಕಪಟ್ಟನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೪೧.೨೯-೪೪) –

‘‘ಪಬ್ಭಾರಕೂಟಂ ನಿಸ್ಸಾಯ, ಸಯಮ್ಭೂ ಅಪರಾಜಿತೋ;

ಆಬಾಧಿಕೋ ಚ ಸೋ ಬುದ್ಧೋ, ವಸತಿ ಪಬ್ಬತನ್ತರೇ.

‘‘ಮಮ ಅಸ್ಸಮಸಾಮನ್ತಾ, ಪನಾದೋ ಆಸಿ ತಾವದೇ;

ಬುದ್ಧೇ ನಿಬ್ಬಾಯಮಾನಮ್ಹಿ, ಆಲೋಕೋ ಉದಪಜ್ಜಥ.

‘‘ಯಾವತಾ ವನಸಣ್ಡಸ್ಮಿಂ, ಅಚ್ಛಕೋಕತರಚ್ಛಕಾ;

ವಾಳಾ ಚ ಕೇಸರೀ ಸಬ್ಬೇ, ಅಭಿಗಜ್ಜಿಂಸು ತಾವದೇ.

‘‘ಉಪ್ಪಾತಂ ತಮಹಂ ದಿಸ್ವಾ, ಪಬ್ಭಾರಂ ಅಗಮಾಸಹಂ;

ತತ್ಥದ್ದಸಾಸಿಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ನಿಬ್ಬುತಂ ಅಪರಾಜಿತಂ.

‘‘ಸುಫುಲ್ಲಂ ಸಾಲರಾಜಂವ, ಸತರಂಸಿಂವ ಉಗ್ಗತಂ;

ವೀತಚ್ಚಿಕಂವ ಅಙ್ಗಾರಂ, ನಿಬ್ಬುತಂ ಅಪರಾಜಿತಂ.

‘‘ತಿಣಂ ಕಟ್ಠಞ್ಚ ಪೂರೇತ್ವಾ, ಚಿತಕಂ ತತ್ಥಕಾಸಹಂ;

ಚಿತಕಂ ಸುಕತಂ ಕತ್ವಾ, ಸರೀರಂ ಝಾಪಯಿಂ ಅಹಂ.

‘‘ಸರೀರಂ ಝಾಪಯಿತ್ವಾನ, ಗನ್ಧತೋಯಂ ಸಮೋಕಿರಿಂ;

ಅನ್ತಲಿಕ್ಖೇ ಠಿತೋ ಯಕ್ಖೋ, ನಾಮಮಗ್ಗಹಿ ತಾವದೇ.

‘‘ಯಂ ಪೂರಿತಂ ತಯಾ ಕಿಚ್ಚಂ, ಸಯಮ್ಭುಸ್ಸ ಮಹೇಸಿನೋ;

ಪುಣ್ಣಕೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಸದಾ ಹೋಹಿ ತುವಂ ಮುನೇ.

‘‘ತಮ್ಹಾ ಕಾಯಾ ಚವಿತ್ವಾನ, ದೇವಲೋಕಂ ಅಗಚ್ಛಹಂ;

ತತ್ಥ ದಿಬ್ಬಮಯೋ ಗನ್ಧೋ, ಅನ್ತಲಿಕ್ಖಾ ಪವಸ್ಸತಿ.

‘‘ತತ್ರಾಪಿ ನಾಮಧೇಯ್ಯಂ ಮೇ, ಪುಣ್ಣಕೋತಿ ಅಹೂ ತದಾ;

ದೇವಭೂತೋ ಮನುಸ್ಸೋ ವಾ, ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಪೂರಯಾಮಹಂ.

‘‘ಇದಂ ಪಚ್ಛಿಮಕಂ ಮಯ್ಹಂ, ಚರಿಮೋ ವತ್ತತೇ ಭವೋ;

ಇಧಾಪಿ ಪುಣ್ಣಕೋ ನಾಮ, ನಾಮಧೇಯ್ಯಂ ಪಕಾಸತಿ.

‘‘ತೋಸಯಿತ್ವಾನ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಗೋತಮಂ ಸಕ್ಯಪುಙ್ಗವಂ;

ಸಬ್ಬಾಸವೇ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ವಿಹರಾಮಿ ಅನಾಸವೋ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಕಮ್ಮಮಕರಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ತನುಕಿಚ್ಚಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಥೇರೋ ಬಹೂ ಮನುಸ್ಸೇ ಸಾಸನೇ ಅಭಿಪ್ಪಸಾದೇಸಿ. ಯತೋ ಪಞ್ಚಸತಮತ್ತಾ ಪುರಿಸಾ ಉಪಾಸಕತ್ತಂ ಪಞ್ಚಸತಮತ್ತಾ ಚ ಇತ್ಥಿಯೋ ಉಪಾಸಿಕಾಭಾವಂ ಪಟಿವೇದೇಸುಂ. ಸೋ ತತ್ಥ ರತ್ತಚನ್ದನೇನ ಚನ್ದನಮಾಳಂ ನಾಮ ಗನ್ಧಕುಟಿಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ, ‘‘ಸತ್ಥಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಮಾಳಂ ಪಟಿಚ್ಛತೂ’’ತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪುಪ್ಫದೂತೇನ ನಿಮನ್ತೇಸಿ. ಭಗವಾ ಚ ಇದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ತತ್ತಕೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಚನ್ದನಮಾಳಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅರುಣೇ ಅನುಟ್ಠಿತೇಯೇವ ಪಚ್ಚಾಗಮಾಸಿ. ಥೇರೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸಮಯೇ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ –

೭೦. ‘‘ಸೀಲಮೇವ ಇಧ ಅಗ್ಗಂ, ಪಞ್ಞವಾ ಪನ ಉತ್ತಮೋ;

ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ದೇವೇಸು, ಸೀಲಪಞ್ಞಾಣತೋ ಜಯ’’ನ್ತಿ. – ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಸೀಲನ್ತಿ ಸೀಲನಟ್ಠೇನ ಸೀಲಂ, ಪತಿಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಸಮಾಧಾನಟ್ಠೇನ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೀಲಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬಗುಣಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಾ, ತೇನಾಹ – ‘‘ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ನರೋ ಸಪಞ್ಞೋ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೩; ಪೇಟಕೋ. ೨೨; ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೧). ಸಮಾದಹತಿ ಚ ತಂ ಕಾಯವಾಚಾಅವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣಂ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಯಿದಂ ಸೀಲಮೇವ ಅಗ್ಗಂ ಸಬ್ಬಗುಣಾನಂ ಮೂಲಭಾವತೋ ಪಮುಖಭಾವತೋ ಚ. ಯಥಾಹ – ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ತ್ವಂ ಭಿಕ್ಖು, ಆದಿಮೇವ ವಿಸೋಧೇಹಿ ಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು. ಕೋ ಚಾದಿ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸೀಲಞ್ಚ ಸುವಿಸುದ್ಧ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೬೯), ‘‘ಪಾತಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ಮುಖಮೇತಂ ಪಮುಖಮೇತ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೧೩೫) ಚ ಆದಿ. ಇಧಾತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಪಞ್ಞವಾತಿ ಞಾಣಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಸೋ ಉತ್ತಮೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಪವರೋತಿ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ಗಾಥಾಯ ಪಞ್ಞಾಯಯೇವ ಸೇಟ್ಠಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಞ್ಞುತ್ತರಾ ಹಿ ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ. ಇದಾನಿ ತಂ ಸೀಲಪಞ್ಞಾನಂ ಅಗ್ಗಸೇಟ್ಠಭಾವಂ ಕಾರಣತೋ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ದೇವೇಸು, ಸೀಲಪಞ್ಞಾಣತೋ ಜಯ’’ನ್ತಿ ಚ. ಸೀಲಪಞ್ಞಾಣಹೇತು ಪಟಿಪಕ್ಖಜಯೋ ಕಾಮಕಿಲೇಸಜಯೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪುಣ್ಣತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸತ್ತಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.