೮. ಏಕುದಾನಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಅಧಿಚೇತಸೋ ಅಪ್ಪಮಜ್ಜತೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಏಕುದಾನಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಅತ್ಥದಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಯಕ್ಖಸೇನಾಪತಿ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಸತ್ಥರಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ, ‘‘ಅಲಾಭಾ ವತ ಮೇ, ದುಲ್ಲದ್ಧಂ ವತ ಮೇ, ಯೋಹಂ ಸತ್ಥುಧರಮಾನಕಾಲೇ ದಾನಾದಿಪುಞ್ಞಂ ಕಾತುಂ ನಾಲತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಪರಿದೇವಸೋಕಮಾಪನ್ನೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ನಂ ಸಾಗರೋ ನಾಮ ಸತ್ಥು ಸಾವಕೋ ಸೋಕಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಥೂಪಪೂಜಾಯಂ ನಿಯೋಜೇಸಿ. ಸೋ ಪಞ್ಚ ವಸ್ಸಾನಿ ಥೂಪಂ ಪೂಜೇತ್ವಾ ತತೋ ಚುತೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಏವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಧಿಚೇತಸೋ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ಸಾವಕೇ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಓವದಿ. ಸೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸದ್ಧಾಜಾತೋ ಪಬ್ಬಜಿ. ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪರಿವತ್ತೇತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ವೀಸತಿವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ಞಾಣಸ್ಸ ಅಪರಿಪಕ್ಕತ್ತಾ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತು ನಾಸಕ್ಖಿ. ತತೋ ಪನ ಚುತೋ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಭವಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ವಾ ಜೇತವನಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಮಯೇ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕತಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚೋ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಾಸಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಮಯೇ ಸತ್ಥಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಸಾರಿಪುತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಅವಿದೂರೇ ಅಧಿಚಿತ್ತಮನುಯುತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಧಿಚೇತಸೋ’’ತಿ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಅಯಂ ಚಿರಕಾಲಂ ಭಾವನಾಯ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರನ್ತೋಪಿ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ಉದಾನೇತಿ, ತೇನಸ್ಸ ಏಕುದಾನಿಯೋತಿ ಸಮಞ್ಞಾ ಉದಪಾದಿ. ಸೋ ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೨.೭೨-೮೧) –

‘‘ಅತ್ಥದಸ್ಸಿಮ್ಹಿ ಸುಗತೇ, ನಿಬ್ಬುತೇ ಸಮನನ್ತರಾ;

ಯಕ್ಖಯೋನಿಂ ಉಪಪಜ್ಜಿಂ, ಯಸಂ ಪತ್ತೋ ಚಹಂ ತದಾ.

‘‘ದುಲ್ಲದ್ಧಂ ವತ ಮೇ ಆಸಿ, ದುಪ್ಪಭಾತಂ ದುರುಟ್ಠಿತಂ;

ಯಂ ಮೇ ಭೋಗೇ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ ಚಕ್ಖುಮಾ.

‘‘ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯ, ಸಾಗರೋ ನಾಮ ಸಾವಕೋ;

ಮಮುದ್ಧರಿತುಕಾಮೋ ಸೋ, ಆಗಚ್ಛಿ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ.

‘‘ಕಿಂ ನು ಸೋಚಸಿ ಮಾ ಭಾಯಿ, ಚರ ಧಮ್ಮಂ ಸುಮೇಧಸ;

ಅನುಪ್ಪದಿನ್ನಾ ಬುದ್ಧೇನ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಬೀಜಸಮ್ಪದಾ.

‘‘ಯೋ ಚೇ ಪೂರೇಯ್ಯ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ತಿಟ್ಠನ್ತಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ;

ಧಾತುಂ ಸಾಸಪಮತ್ತಮ್ಪಿ, ನಿಬ್ಬುತಸ್ಸಾಪಿ ಪೂಜಯೇ.

‘‘ಸಮೇ ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದಮ್ಹಿ, ಸಮಂ ಪುಞ್ಞಂ ಮಹಗ್ಗತಂ;

ತಸ್ಮಾ ಥೂಪಂ ಕರಿತ್ವಾನ, ಪೂಜೇಹಿ ಜಿನಧಾತುಯೋ.

‘‘ಸಾಗರಸ್ಸ ವಚೋ ಸುತ್ವಾ, ಬುದ್ಧಥೂಪಂ ಅಕಾಸಹಂ;

ಪಞ್ಚವಸ್ಸೇ ಪರಿಚರಿಂ, ಮುನಿನೋ ಥೂಪಮುತ್ತಮಂ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ದ್ವಿಪದಿನ್ದ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠ ನರಾಸಭ;

ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭೋತ್ವಾನ, ಅರಹತ್ತಮಪಾಪುಣಿಂ.

‘‘ಭೂರಿಪಞ್ಞಾ ಚ ಚತ್ತಾರೋ, ಸತ್ತಕಪ್ಪಸತೇ ಇತೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲಾ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತಿಸುಖೇನ ವಿಹರನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಆಯಸ್ಮತಾ ಧಮ್ಮಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕೇನ ಪಟಿಭಾನಂ ವೀಮಂಸಿತುಂ, ‘‘ಆವುಸೋ, ಮಯ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ಭಣಾಹೀ’’ತಿ ಅಜ್ಝಿಟ್ಠೋ ಚಿರಕಾಲಪರಿಚಿತತ್ತಾ –

೬೮. ‘‘ಅಧಿಚೇತಸೋ ಅಪ್ಪಮಜ್ಜತೋ, ಮುನಿನೋ ಮೋನಪಥೇಸು ಸಿಕ್ಖತೋ;

ಸೋಕಾ ನ ಭವನ್ತಿ ತಾದಿನೋ, ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ ಸದಾ ಸತೀಮತೋ’’ತಿ. (ಉದಾ. ೩೭) –

ಇಮಮೇವ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಅಧಿಚೇತಸೋತಿ ಅಧಿಚಿತ್ತವತೋ, ಸಬ್ಬಚಿತ್ತಾನಂ ಅಧಿಕೇನ ಅರಹತ್ತಫಲಚಿತ್ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪ್ಪಮಜ್ಜತೋತಿ ನಪ್ಪಮಜ್ಜತೋ, ಅಪ್ಪಮಾದೇನ ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮೇಸು ಸಾತಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಮುನಿನೋತಿ ‘‘ಯೋ ಮುನಾತಿ ಉಭೋ ಲೋಕೇ, ಮುನಿ ತೇನ ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೨೬೯; ಮಹಾನಿ. ೧೪೯; ಚೂಳನಿ. ಮೇತ್ತಗೂಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೨೧) ಏವಂ ಉಭಯಲೋಕಮುನನೇನ ವಾ, ಮೋನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಞಾಣಂ, ತೇನ ಅರಹತ್ತಫಲಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಮೋನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತಾಯ ವಾ ಖೀಣಾಸವೋ ಮುನಿ ನಾಮ, ತಸ್ಸ ಮುನಿನೋ. ಮೋನಪಥೇಸು ಸಿಕ್ಖತೋತಿ ಅರಹತ್ತಞಾಣಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಮೋನಸ್ಸ ಪಥೇಸು ಉಪಾಯಮಗ್ಗೇಸು ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮೇಸು, ತೀಸು ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಸು ಸಿಕ್ಖತೋ. ಇದಞ್ಚ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಸಿಕ್ಖೋ ಹಿ ಅರಹಾ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಸಿಕ್ಖತೋ, ಇಮಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಮುನಿಭಾವಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಮುನಿನೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯಸ್ಮಾ ಚೇತದೇವಂ ತಸ್ಮಾ ಹೇಟ್ಠಿಮಮಗ್ಗಫಲಚಿತ್ತಾನಂ ವಸೇನ ಅಧಿಚೇತಸೋ, ಚತುಸಚ್ಚಸಮ್ಬೋಧಿಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಅಪ್ಪಮಾದವಸೇನ ಅಪ್ಪಮಜ್ಜತೋ, ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞಾಣಸಮನ್ನಾಗಮೇನ ಮುನಿನೋತಿ ಏವಮೇತೇಸಂ ಪದಾನಂ ಅತ್ಥೋ ಯುಜ್ಜತಿಯೇವ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಅಪ್ಪಮಜ್ಜತೋ ಸಿಕ್ಖತೋ’’ ಪಧಾನಹೇತೂ ಅಕ್ಖಾತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ತಸ್ಮಾ ಅಪ್ಪಮಜ್ಜನಹೇತು ಸಿಕ್ಖನಹೇತು ಚ ಅಧಿಚೇತಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸೋಕಾ ನ ಭವನ್ತಿ ತಾದಿನೋತಿ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಮುನಿನೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಇಟ್ಠವಿಯೋಗಾದಿವತ್ಥುಕಾ ಸೋಕಾ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾಪಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ತಾದಿಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಅಸೇಕ್ಖಮುನಿನೋ ಸೋಕಾ ನ ಭವನ್ತೀತಿ. ಉಪಸನ್ತಸ್ಸಾತಿ ರಾಗಾದೀನಂ ಅಚ್ಚನ್ತೂಪಸಮೇನ ಉಪಸನ್ತಸ್ಸ. ಸದಾ ಸತೀಮತೋತಿ ಸತಿವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಸತಿಯಾ ಅವಿರಹಿತಸ್ಸ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಅಧಿಚೇತಸೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ, ‘‘ಅಪ್ಪಮಜ್ಜತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ, ‘‘ಮುನಿನೋ ಮೋನಪಥೇಸು ಸಿಕ್ಖತೋ’’ತಿ ಏತೇಹಿ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ. ‘‘ಮುನಿನೋ’’ತಿ ವಾ ಏತೇನ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ, ‘‘ಮೋನಪಥೇಸು ಸಿಕ್ಖತೋ’’ತಿ ಏತೇನ ತಾಸಂ ಲೋಕುತ್ತರಸಿಕ್ಖಾನಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾ, ‘‘ಸೋಕಾ ನ ಭವನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಆನಿಸಂಸಾ ಪಕಾಸಿತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ ಅಯಮೇವ ಚ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಗಾಥಾ ಅಹೋಸಿ.

ಏಕುದಾನಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.