೪. ವಿಮಲಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ದುಮವ್ಹಯಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ವಿಮಲಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಏಕನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ವಿಪಸ್ಸಿಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ವಿಭವಸಮ್ಪನ್ನೇ ಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಮಹತಿಯಾ ಪರಿಸಾಯ ಪರಿವುತಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಚತೂಹಿ ಸುವಣ್ಣಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜೇಸಿ. ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಪಸಾದಸಂವಡ್ಢನತ್ಥಂ ತಥಾರೂಪಂ ಇದ್ಧಾಭಿಸಙ್ಖಾರಂ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರೇಸಿ, ಯಥಾ ಸುವಣ್ಣಾಭಾ ಸಕಲಂ ತಂ ಪದೇಸಂ ಓತ್ಥರತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಹುತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾರಮ್ಮಣಂ ಪೀತಿಂ ಅವಿಜಹನ್ತೋ ಕೇನಚಿ ರೋಗೇನ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತುಸಿತೇಸು ಉಪಪನ್ನೋ ಅಪರಾಪರಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ರಾಜಾನಂ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅಮ್ಬಪಾಲಿಯಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ರಾಜಾ ಹಿ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ ತರುಣಕಾಲೇ ಅಮ್ಬಪಾಲಿಯಾ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಸುತ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಾಭಿಲಾಸೋ ಕತಿಪಯಮನುಸ್ಸಪರಿವಾರೋ ಅಞ್ಞಾತಕವೇಸೇನ ವೇಸಾಲಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಏಕರತ್ತಿಂ ತಾಯ ಸಂವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ. ತದಾ ಅಯಂ ತಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಸಾ ಚ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವಂ ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾಪಿ ಅತ್ತಾನಂ ಜಾನಾಪೇತ್ವಾ ದಾತಬ್ಬಯುತ್ತಕಂ ದತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸಾ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಪರಿಪಾಕಮನ್ವಾಯ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ, ‘‘ವಿಮಲೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ, ಪಚ್ಛಾ ವಿಮಲಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಭಗವತೋ ವೇಸಾಲಿಗಮನೇ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕತಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೨.೪೦-೪೮) –

‘‘ವಿಪಸ್ಸೀ ನಾಮ ಭಗವಾ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠೋ ನರಾಸಭೋ;

ನಿಸಿನ್ನೋ ಜನಕಾಯಸ್ಸ, ದೇಸೇಸಿ ಅಮತಂ ಪದಂ.

‘‘ತಸ್ಸಾಹಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾನ, ದ್ವಿಪದಿನ್ನಸ್ಸ ತಾದಿನೋ;

ಸೋಣ್ಣಪುಪ್ಫಾನಿ ಚತ್ತಾರಿ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಭಿರೋಪಯಿಂ.

‘‘ಸುವಣ್ಣಚ್ಛದನಂ ಆಸಿ, ಯಾವತಾ ಪರಿಸಾ ತದಾ;

ಬುದ್ಧಾಭಾ ಚ ಸುವಣ್ಣಾಭಾ, ಆಲೋಕೋ ವಿಪುಲೋ ಅಹು.

‘‘ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ವೇದಜಾತೋ ಕತಞ್ಜಲೀ;

ವಿತ್ತಿಸಞ್ಜನನೋ ತೇಸಂ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖಾವಹೋ.

‘‘ಆಯಾಚಿತ್ವಾನ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ವನ್ದಿತ್ವಾನ ಚ ಸುಬ್ಬತಂ;

ಪಾಮೋಜ್ಜಂ ಜನಯಿತ್ವಾನ, ಸಕಂ ಭವನುಪಾಗಮಿಂ.

‘‘ಭವನೇ ಉಪವಿಟ್ಠೋಹಂ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಂ ಅನುಸ್ಸರಿಂ;

ತೇನ ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದೇನ, ತುಸಿತಂ ಉಪಪಜ್ಜಹಂ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಮಭಿರೋಪಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಸೋಳಸಾಸಿಂಸು ರಾಜಾನೋ, ನೇಮಿಸಮ್ಮತನಾಮಕಾ;

ತೇತಾಲೀಸೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲಾ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ‘‘ದುಮವ್ಹಯಾಯಾ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೬೪. ತತ್ಥ ದುಮವ್ಹಯಾಯಾತಿ ದುಮೇನ ಅಮ್ಬೇನ ಅವ್ಹಾತಬ್ಬಾಯ, ಅಮ್ಬಪಾಲಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಧಾರೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ತಸ್ಸಾ ಕುಚ್ಛಿಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಚ. ಜಾತೋ ಪಣ್ಡರಕೇತುನಾತಿ ಧವಲವತ್ಥಧಜತ್ತಾ ‘‘ಪಣ್ಡರಕೇತೂ’’ತಿ ಪಞ್ಞಾತೇನ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರರಞ್ಞಾ ಹೇತುಭೂತೇನ ಜಾತೋ, ತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ವಾ ಪಠಮಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿದಸ್ಸನಂ. ತತೋ ಹಿ ಜಾತೋತಿ ಅಭಿಜಾತಿದಸ್ಸನಂ. ವಿಜಾಯನಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ಲೋಕೇ ಜಾತವೋಹಾರೋ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ದುಮವ್ಹಯಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಭಾವಂ ಅಪನೇತಿ, ಅನೇಕಪತಿಪುತ್ತಾನಮ್ಪಿ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಸಮ್ಭವಞ್ಚ ದೀಪೇತಿ. ‘‘ಜಾತೋ ಪಣ್ಡರಕೇತುನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಞ್ಞಾತಪಿತಿಕದಸ್ಸನೇನ ಪರವಮ್ಭನಂ ಅಪನೇತಿ. ಕೇತುಹಾತಿ ಮಾನಪ್ಪಹಾಯೀ. ಮಾನೋ ಹಿ ಉಣ್ಣತಿಲಕ್ಖಣತ್ತಾ ಕೇತು ವಿಯಾತಿ ಕೇತು. ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ‘‘ಕೇತುಕಮ್ಯತಾಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕೇತುನಾಯೇವಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಏವ. ಪಞ್ಞಾ ಹಿ ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮೇಸು ಅಚ್ಚುಗ್ಗತಟ್ಠೇನ ಮಾರಸೇನಪ್ಪಮದ್ದನೇನ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಟ್ಠೇನ ಚ ಅರಿಯಾನಂ ಧಜಾ ನಾಮ. ತೇನಾಹ ‘‘ಧಮ್ಮೋ ಹಿ ಇಸಿನಂ ಧಜೋ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೪೧; ಅ. ನಿ. ೪.೪೮; ಜಾ. ೨.೨೧.೪೯೪). ಮಹಾಕೇತುಂ ಪಧಂಸಯೀತಿ ಮಹಾವಿಸಯತಾಯ ಮಹನ್ತಾ, ಸೇಯ್ಯಮಾನಜಾತಿಮಾನಾದಿಭೇದತೋ ಬಹವೋ ಚ ಮಾನಪ್ಪಕಾರಾ, ಇತರೇ ಚ ಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾ ಸಮುಸ್ಸಿತಟ್ಠೇನ ಕೇತು ಏತಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾಕೇತು ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ. ತಂ ಬಲವಿಧಮನವಿಸಯಾತಿಕ್ಕಮನವಸೇನ ಅಭಿಭವಿ ನಿಬ್ಬಿಸೇವನಂ ಅಕಾಸೀತಿ. ‘‘ಮಹಾಕೇತುಂ ಪಧಂಸಯೀ’’ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಂ ವಿಯ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಅರಹತ್ತಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

ವಿಮಲಕೋಣ್ಡಞ್ಞತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.