೫. ಉಕ್ಖೇಪಕತವಚ್ಛತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಉಕ್ಖೇಪಕತವಚ್ಛಸ್ಸಾತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಉಕ್ಖೇಪಕತವಚ್ಛತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋಪಿ ಕಿರ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಚತುನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಮಾಳಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಪೂಗಸ್ಸ ಏಕತ್ಥಮ್ಭಂ ಅಲಭನ್ತಸ್ಸ ಥಮ್ಭಂ ದತ್ವಾ ಸಹಾಯಕಿಚ್ಚಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ವಚ್ಛೋತಿಸ್ಸ ಗೋತ್ತತೋ ಆಗತನಾಮಂ. ಸೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕೋಸಲರಟ್ಠೇ ಗಾಮಕಾವಾಸೇ ವಸನ್ತೋ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣಾತಿ. ‘‘ಅಯಂ ವಿನಯೋ ಇದಂ ಸುತ್ತನ್ತಂ ಅಯಂ ಅಭಿಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಪನ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇಸಿ. ಧಮ್ಮಸಙ್ಗೀತಿಯಾ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಪಿಟಕಾದಿಸಮಞ್ಞಾ ಪರಿಯತ್ತಿಸದ್ಧಮ್ಮೇ ವವತ್ಥಿತಾ ಏವ, ಯತೋ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿನಯಧರಾದಿವೋಹಾರೋ. ಸೋ ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಪರಿಪುಚ್ಛನ್ತೋ ತತ್ಥ ವುತ್ತೇ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮೇ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಸನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೨.೧೩-೨೬) –

‘‘ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವತೋ, ಮಹಾಪೂಗಗಣೋ ಅಹು;

ಸರಣಂ ಗತಾ ಚ ತೇ ಬುದ್ಧಂ, ಸದ್ದಹನ್ತಿ ತಥಾಗತಂ.

‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಗಮ್ಮ ಮನ್ತೇತ್ವಾ, ಮಾಳಂ ಕುಬ್ಬನ್ತಿ ಸತ್ಥುನೋ;

ಏಕತ್ಥಮ್ಭಂ ಅಲಭನ್ತಾ, ವಿಚಿನನ್ತಿ ಬ್ರಹಾವನೇ.

‘‘ತೇಹಂ ಅರಞ್ಞೇ ದಿಸ್ವಾನ, ಉಪಗಮ್ಮ ಗಣಂ ತದಾ;

ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾನ, ಪಟಿಪುಚ್ಛಿಂ ಗಣಂ ಅಹಂ.

‘‘ತೇ ಮೇ ಪುಟ್ಠಾ ವಿಯಾಕಂಸು, ಸೀಲವನ್ತೋ ಉಪಾಸಕಾ;

ಮಾಳಂ ಮಯಂ ಕತ್ತುಕಾಮಾ, ಏಕತ್ಥಮ್ಭೋ ನ ಲಬ್ಭತಿ.

‘‘ಏಕತ್ಥಮ್ಭಂ ಮಮಂ ದೇಥ, ಅಹಂ ದಸ್ಸಾಮಿ ಸತ್ಥುನೋ;

ಆಹರಿಸ್ಸಾಮಹಂ ಥಮ್ಭಂ, ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕಾ ಭವನ್ತು ತೇ.

‘‘ತೇ ಮೇ ಥಮ್ಭಂ ಪವೇಚ್ಛಿಂಸು, ಪಸನ್ನಾ ತುಟ್ಠಮಾನಸಾ;

ತತೋ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ, ಅಗಮಂಸು ಸಕಂ ಘರಂ.

‘‘ಅಚಿರಂ ಗತೇ ಪೂಗಗಣೇ, ಥಮ್ಭಂ ಅಹಾಸಹಂ ತದಾ;

ಹಟ್ಠೋ ಹಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತೇನ, ಪಠಮಂ ಉಸ್ಸಪೇಸಹಂ.

‘‘ತೇನ ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದೇನ, ವಿಮಾನಂ ಉಪಪಜ್ಜಹಂ;

ಉಬ್ಬಿದ್ಧಂ ಭವನಂ ಮಯ್ಹಂ, ಸತ್ತಭೂಮಂ ಸಮುಗ್ಗತಂ.

‘‘ವಜ್ಜಮಾನಾಸು ಭೇರೀಸು, ಪರಿಚಾರೇಮಹಂ ಸದಾ;

ಪಞ್ಚಪಞ್ಞಾಸಕಪ್ಪಮ್ಹಿ, ರಾಜಾ ಆಸಿಂ ಯಸೋಧರೋ.

‘‘ತತ್ಥಾಪಿ ಭವನಂ ಮಯ್ಹಂ, ಸತ್ತಭೂಮಂ ಸಮುಗ್ಗತಂ;

ಕೂಟಾಗಾರವರೂಪೇತಂ, ಏಕತ್ಥಮ್ಭಂ ಮನೋರಮಂ.

‘‘ಏಕವೀಸತಿಕಪ್ಪಮ್ಹಿ, ಉದೇನೋ ನಾಮ ಖತ್ತಿಯೋ;

ತತ್ರಾಪಿ ಭವನಂ ಮಯ್ಹಂ, ಸತ್ತಭೂಮಂ ಸಮುಗ್ಗತಂ.

‘‘ಯಂ ಯಂ ಯೋನುಪಪಜ್ಜಾಮಿ, ದೇವತ್ತಂ ಅಥ ಮಾನುಸಂ;

ಅನುಭೋಮಿ ಸುಖಂ ಸಬ್ಬಂ, ಏಕತ್ಥಮ್ಭಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಚತುನ್ನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಥಮ್ಭಮದದಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಏಕತ್ಥಮ್ಭಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಕತಕಿಚ್ಚತ್ತಾ ಅಕಿಲಾಸುಭಾವೇ ಠಿತೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತಾನಂ ಗಹಟ್ಠಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ ತೇಪಿಟಕಂ ಬುದ್ಧವಚನಂ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ದೇಸೇನ್ತೋ ಚ ಏಕದಿವಸಂ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –

೬೫. ‘‘ಉಕ್ಖೇಪಕತವಚ್ಛಸ್ಸ, ಸಙ್ಕಲಿತಂ ಬಹೂಹಿ ವಸ್ಸೇಹಿ;

ತಂ ಭಾಸತಿ ಗಹಟ್ಠಾನಂ, ಸುನಿಸಿನ್ನೋ ಉಳಾರಪಾಮೋಜ್ಜೋ’’ತಿ. – ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಉಕ್ಖೇಪಕತವಚ್ಛಸ್ಸಾತಿ ಕತಉಕ್ಖೇಪವಚ್ಛಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಉಗ್ಗಹಿತಂ ವಿನಯಪದೇಸಂ ಸುತ್ತಪದೇಸಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಪದೇಸಞ್ಚ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛೇದಂ ವಿನಯಸುತ್ತಾಭಿಧಮ್ಮಾನಂಯೇವ ಉಪರಿ ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಜ್ಝಾಯನವಸೇನ ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತವಚ್ಛೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಕರಣತ್ಥೇ ಹಿ ಇದಂ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಸಙ್ಕಲಿತಂ ಬಹೂಹಿ ವಸ್ಸೇಹೀತಿ ಬಹುಕೇಹಿ ಸಂವಚ್ಛರೇಹಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನವಸೇನ ಹದಯೇ ಠಪಿತಂ. ‘‘ಸಙ್ಖಲಿತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸಙ್ಖಲಿತಂ ವಿಯ ಕತಂ ಏಕಾಬದ್ಧವಸೇನ ವಾಚುಗ್ಗತಂ ಕತಂ. ಯಂ ಬುದ್ಧವಚನನ್ತಿ ವಚನಸೇಸೋ. ತನ್ತಿ ತಂ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಂ ಭಾಸತಿ ಕಥೇತಿ. ಗಹಟ್ಠಾನನ್ತಿ ತೇಸಂ ಯೇಭುಯ್ಯತಾಯ ವುತ್ತಂ. ಸುನಿಸಿನ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ಸಮ್ಮಾ ನಿಚ್ಚಲೋ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಾದಿಂ ಅಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೋ ಕೇವಲಂ ವಿಮುತ್ತಾಯತನಸೀಸೇಯೇವ ಠತ್ವಾ ಕಥೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಳಾರಪಾಮೋಜ್ಜೋ’’ತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖವಸೇನ ಧಮ್ಮದೇಸನಾವಸೇನೇವ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಉಳಾರಪಾಮೋಜ್ಜೋತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಯಥಾ ಯಥಾವುಸೋ ಭಿಕ್ಖು, ಯಥಾಸುತಂ ಯಥಾಪರಿಯತ್ತಂ ಧಮ್ಮಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಪರೇಸಂ ದೇಸೇತಿ ತಥಾ ತಥಾ ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ಲಭತಿ ಅತ್ಥವೇದಂ, ಲಭತಿ ಧಮ್ಮವೇದಂ, ಲಭತಿ ಧಮ್ಮೂಪಸಂಹಿತಂ ಪಾಮೋಜ್ಜ’’ನ್ತಿಆದಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೫೫).

ಉಕ್ಖೇಪಕತವಚ್ಛತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.