೩. ಪಕ್ಖತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಚುತಾ ಪತನ್ತೀತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಪಕ್ಖತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಇತೋ ಏಕನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ಯಕ್ಖಸೇನಾಪತಿ ಹುತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ದಿಬ್ಬವತ್ಥೇನ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಕ್ಕೇಸು ದೇವದಹನಿಗಮೇ ಸಾಕಿಯರಾಜಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ‘‘ಸಮ್ಮೋದಕುಮಾರೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ದಹರಕಾಲೇ ವಾತರೋಗೇನ ಪಾದಾ ನ ವಹಿಂಸು. ಸೋ ಕತಿಪಯಂ ಕಾಲಂ ಪೀಠಸಪ್ಪೀ ವಿಯ ವಿಚರಿ. ತೇನಸ್ಸ ಪಕ್ಖೋತಿ ಸಮಞ್ಞಾ ಜಾತಾ. ಪಚ್ಛಾ ಅರೋಗಕಾಲೇಪಿ ತಥೇವ ನಂ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ, ಸೋ ಭಗವತೋ ಞಾತಿಸಮಾಗಮೇ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕತಪುಬ್ಬಕಿಚ್ಚೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸಿತುಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಸಮಯೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಕುಲಲೋ ಮಂಸಪೇಸಿಂ ಆದಾಯ ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ಬಹೂ ಕುಲಲಾ ಅನುಪತಿತ್ವಾ ಪಾತೇಸುಂ. ಪಾತಿತಂ ಮಂಸಪೇಸಿಂ ಏಕೋ ಕುಲಲೋ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ತಂ ಅಞ್ಞೋ ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಣ್ಹಿ, ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಥೇರೋ ‘‘ಯಥಾಯಂ ಮಂಸಪೇಸಿ, ಏವಂ ಕಾಮಾ ನಾಮ ಬಹುಸಾಧಾರಣಾ ಬಹುದುಕ್ಖಾ ಬಹುಪಾಯಾಸಾ’’ತಿ – ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಮನಸಿಕರೋನ್ತೋ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೨.೧-೧೦) –

‘‘ವಿಪಸ್ಸೀ ನಾಮ ಭಗವಾ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠೋ ನರಾಸಭೋ;

ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿಸಹಸ್ಸೇಹಿ, ಪಾವಿಸಿ ಬನ್ಧುಮಂ ತದಾ.

‘‘ನಗರಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮ್ಮ, ಅಗಮಂ ದೀಪಚೇತಿಯಂ;

ಅದ್ದಸಂ ವಿರಜಂ ಬುದ್ಧಂ, ಆಹುತೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಂ.

‘‘ಚುಲ್ಲಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಯಕ್ಖಾ ಮಯ್ಹಂ ಉಪನ್ತಿಕೇ;

ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ, ಇನ್ದಂವ ತಿದಸಾ ಗಣಾ.

‘‘ಭವನಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮ್ಮ, ದುಸ್ಸಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹಹಂ ತದಾ;

ಸಿರಸಾ ಅಭಿವಾದೇಸಿಂ, ತಞ್ಚಾದಾಸಿಂ ಮಹೇಸಿನೋ.

‘‘ಅಹೋ ಬುದ್ಧೋ ಅಹೋ ಧಮ್ಮೋ, ಅಹೋ ನೋ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಪದಾ;

ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಆನುಭಾವೇನ, ವಸುಧಾಯಂ ಪಕಮ್ಪಥ.

‘‘ತಞ್ಚ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ, ಅಬ್ಭುತಂ ಲೋಮಹಂಸನಂ;

ಬುದ್ಧೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಮಿ, ದ್ವಿಪದಿನ್ದಮ್ಹಿ ತಾದಿನೇ.

‘‘ಸೋಹಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತ್ವಾ, ದುಸ್ಸಂ ದತ್ವಾನ ಸತ್ಥುನೋ;

ಸರಣಞ್ಚ ಉಪಾಗಚ್ಛಿಂ, ಸಾಮಚ್ಚೋ ಸಪರಿಜ್ಜನೋ.

‘‘ಏಕನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಕಮ್ಮಮಕರಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಇತೋ ಪನ್ನರಸೇ ಕಪ್ಪೇ, ಸೋಳಸಾಸುಂ ಸುವಾಹನಾ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲಾ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಯದೇವ ಸಂವೇಗವತ್ಥುಂ ಅಙ್ಕುಸಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾ ಅಧಿಗತಾ, ತಸ್ಸ ಸಂಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಚುತಾ ಪತನ್ತೀ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೬೩. ತತ್ಥ ಚುತಾತಿ ಭಟ್ಠಾ. ಪತನ್ತೀತಿ ಅನುಪತನ್ತಿ. ಪತಿತಾತಿ ಚವನವಸೇನ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತಾ, ಆಕಾಸೇ ವಾ ಸಮ್ಪತನವಸೇನ ಪತಿತಾ. ಗಿದ್ಧಾತಿ ಗೇಧಂ ಆಪನ್ನಾ. ಪುನರಾಗತಾತಿ ಪುನದೇವ ಉಪಗತಾ. ಚ-ಸದ್ದೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಪತನ್ತಿ ಅನುಪತನ್ತಿ ಚ ಇಧ ಕುಲಲಾ, ಇತರಸ್ಸ ಮುಖತೋ ಚುತಾ ಚ ಮಂಸಪೇಸಿ, ಚುತಾ ಪನ ಸಾ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿತಾ ಚ, ಗಿದ್ಧಾ ಗೇಧಂ ಆಪನ್ನಾ ಸಬ್ಬೇವ ಕುಲಲಾ ಪುನರಾಗತಾ. ಯಥಾ ಚಿಮೇ ಕುಲಲಾ, ಏವಂ ಸಂಸಾರೇ ಪರಿಬ್ಭಮನ್ತಾ ಸತ್ತಾ ಯೇ ಕುಸಲಧಮ್ಮತೋ ಚುತಾ, ತೇ ಪತನ್ತಿ ನಿರಯಾದೀಸು, ಏವಂ ಪತಿತಾ ಚ, ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವೇ ಠಿತಾ ತತ್ಥ ಕಾಮಸುಖಾನುಯೋಗವಸೇನ ಕಾಮಭವೇ ರೂಪಾರೂಪಭವೇಸು ಚ ಭವನಿಕನ್ತಿವಸೇನ ಗಿದ್ಧಾ ಚ ಪುನರಾಗತಾ ಭವತೋ ಅಪರಿಮುತ್ತತ್ತಾ ತೇನ ತೇನ ಭವಗಾಮಿನಾ ಕಮ್ಮೇನ ತಂ ತಂ ಭವಸಞ್ಞಿತಂ ದುಕ್ಖಂ ಆಗತಾ ಏವ, ಏವಂಭೂತಾ ಇಮೇ ಸತ್ತಾ. ಮಯಾ ಪನ ಕತಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಪರಿಞ್ಞಾದಿಭೇದಂ ಸೋಳಸವಿಧಮ್ಪಿ ಕಿಚ್ಚಂ ಕತಂ, ನ ದಾನಿ ತಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥಿ. ರತಂ ರಮ್ಮಂ ರಮಿತಬ್ಬಂ ಅರಿಯೇಹಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖತವಿನಿಸ್ಸಟಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ರತಂ ಅಭಿರತಂ ರಮ್ಮಂ. ತೇನ ಚ ಸುಖೇನನ್ವಾಗತಂ ಸುಖಂ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಸುಖೇನ ಅನುಆಗತಂ ಉಪಗತಂ ಅಚ್ಚನ್ತಸುಖಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ಸುಖೇನ ವಾ ಸುಖಾಪಟಿಪದಾಭೂತೇನ ವಿಪಸ್ಸನಾಸುಖೇನ ಮಗ್ಗಸುಖೇನ ಚ ಅನ್ವಾಗತಂ ಫಲಸುಖಂ ನಿಬ್ಬಾನಸುಖಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಪಕ್ಖತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.