೯. ಹಾರಿತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸಮುನ್ನಮಯಮತ್ತಾನನ್ತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಹಾರಿತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ಹುತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಏಕತಿಂಸೇ ಕಪ್ಪೇ ಸುದಸ್ಸನಂ ನಾಮ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಕುಟಜಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಪರಿವತ್ತೇನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿನಗರೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಹಾರಿತೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ವಯಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಕುಲರೂಪಾದೀಹಿ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ ಕುಮಾರಿಕಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಧೀತರಂ ಆನೇಸುಂ. ಸೋ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಭೋಗಸುಖಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಅತ್ತನೋ ತಸ್ಸಾ ಚ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮತಾಯ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ‘‘ಈದಿಸಂ ನಾಮ ರೂಪಂ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಜರಾಯ ಮಚ್ಚುನಾ ಚ ಅಭಿಪ್ಪಮದ್ದೀಯತೀ’’ತಿ ಸಂವೇಗಂ ಪಟಿಲಭಿ. ಕತಿಪಯದಿವಸಾತಿಕ್ಕಮೇನೇವ ಚಸ್ಸ ಭರಿಯಂ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೋ ಡಂಸಿತ್ವಾ ಮಾರೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಸಞ್ಜಾತಸಂವೇಗೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಘರಬನ್ಧನೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ. ತಸ್ಸ ಚ ಚರಿಯಾನುಕೂಲಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ, ಚಿತ್ತಂ ಉಜುಗತಂ ನ ಹೋತಿ. ಸೋ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಉಸುಕಾರಂ ಉಸುದಣ್ಡಂ ಯನ್ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಉಜುಂ ಕರೋನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಅಚೇತನಮ್ಪಿ ನಾಮ ಉಜುಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಕಸ್ಮಾ ಅಹಂ ಚಿತ್ತಂ ಉಜುಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತತೋವ ಪಟಿನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ದಿವಾಟ್ಠಾನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರಭಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಉಪರಿ ಆಕಾಸೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಓವಾದಂ ದೇನ್ತೋ ‘‘ಸಮುನ್ನಮಯಮತ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ. ಅಯಮೇವ ಥೇರೋ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಂ ವಿಯ ಓವದನ್ತೋ ಅಭಾಸೀತಿ ಚ ವದನ್ತಿ.

೨೯. ತತ್ಥ ಸಮುನ್ನಮಯನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾ ಉನ್ನಮೇನ್ತೋ, ಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ಕೋಸಜ್ಜಪಕ್ಖೇ ಪತಿತುಂ ಅದತ್ವಾ ತತೋ ಉದ್ಧರನ್ತೋ ವೀರಿಯಸಮತಂ ಯೋಜೇನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ, ಅಥ ವಾ ಸಮುನ್ನಮಯಾತಿ ಕೋಸಜ್ಜಪಕ್ಖತೋ ಸಮುನ್ನಮೇಹಿ. ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ. ಹೀನವೀರಿಯತಾಯ ತವ ಚಿತ್ತಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವೀಥಿಂ ನಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ ಚೇ, ತಂ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭವಸೇನ ಸಮ್ಮಾ ಉನ್ನಮೇಹಿ, ಅನೋನತಂ ಅನಪನತಂ ಕರೋಹೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏವಂ ಪನ ಕರೋನ್ತೋ ಉಸುಕಾರೋವ ತೇಜನಂ. ಚಿತ್ತಂ ಉಜುಂ ಕರಿತ್ವಾನ, ಅವಿಜ್ಜಂ ಭಿನ್ದ ಹಾರಿತಾತಿ. ಯಥಾ ನಾಮ ಉಸುಕಾರೋ ಕಣ್ಡಂ ಈಸಕಮ್ಪಿ ಓನತಂ ಅಪನತಞ್ಚ ವಿಜ್ಝನ್ತೋ ಲಕ್ಖಂ ಭಿನ್ದನತ್ಥಂ ಉಜುಂ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ಕೋಸಜ್ಜಪಾತತೋ ಅರಕ್ಖಣೇನ ಓನತಂ ಉದ್ಧಚ್ಚಪಾತತೋ ಅರಕ್ಖಣೇನ ಅಪನತಂ ವಿಜ್ಝನ್ತೋ ಅಪ್ಪನಾಪತ್ತಿಯಾ ಚಿತ್ತಂ ಉಜುಂ ಕರಿತ್ವಾನ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಸೀಘಂ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಅವಿಜ್ಜಂ ಭಿನ್ದ ಪದಾಲೇಹೀತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ನಚಿರೇನೇವ ಅರಹಾ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೩೫.೩೯-೪೩) –

‘‘ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸಾವಿದೂರೇ, ವಸಲೋ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೋ;

ಬುದ್ಧೋ ಸುದಸ್ಸನೋ ನಾಮ, ವಸತೇ ಪಬ್ಬತನ್ತರೇ.

‘‘ಪುಪ್ಫಂ ಹೇಮವನ್ತಂ ಗಯ್ಹ, ವೇಹಾಸಂ ಅಗಮಾಸಹಂ;

ತತ್ಥದ್ದಸಾಸಿಂ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಓಘತಿಣ್ಣಮನಾಸವಂ.

‘‘ಪುಪ್ಫಂ ಕುಟಜಮಾದಾಯ, ಸೀಸೇ ಕತ್ವಾನಹಂ ತದಾ;

ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಭಿರೋಪೇಸಿಂ, ಸಯಮ್ಭುಸ್ಸ ಮಹೇಸಿನೋ.

‘‘ಏಕತಿಂಸೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಮಭಿಪೂಜಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಪುಪ್ಫಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋಪಿ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

ಹಾರಿತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.