೧೦. ಉತ್ತಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಆಬಾಧೇ ಮೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಉತ್ತಿಯತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಚತುನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಚನ್ದಭಾಗಾಯ ನದಿಯಾ ಮಹಾರೂಪೋ ಸುಸುಮಾರೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಸೋ ಪಾರಂ ಗನ್ತುಂ ನದಿಯಾ ತೀರಂ ಉಪಗತಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಪಾರಂ ನೇತುಕಾಮೋ ತೀರಸಮೀಪೇ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಅನುಕಮ್ಪಾಯ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಪಾದೇ ಠಪೇಸಿ. ಸೋ ಹಟ್ಠೋ ಉದಗ್ಗೋ ಪೀತಿವೇಗೇನ ದಿಗುಣುಸ್ಸಾಹೋ ಹುತ್ವಾ ಸೋತಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಸೀಘೇನ ಜವೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಪರತೀರಂ ನೇಸಿ. ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಇತೋ ಚುತೋ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇತೋ ಚತುನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ಅಮತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಸೋ ತಥಾ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಪರಿಬ್ಭಮನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಉತ್ತಿಯೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ. ಸೋ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ‘‘ಅಮತಂ ಪರಿಯೇಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾಪಿ ಸೀಲಾದೀನಂ ಅವಿಸೋಧಿತತ್ತಾ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಸೇಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಙ್ಖೇಪೇನೇವ ಓವಾದಂ ಯಾಚಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ತಸ್ಸ ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತ್ವಂ, ಉತ್ತಿಯ, ಆದಿಮೇವ ವಿಸೋಧೇಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೬೯) ಸಙ್ಖೇಪೇನೇವ ಓವಾದಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಠತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರಭಿ. ತಸ್ಸ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸನಸ್ಸ ಆಬಾಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಪನ ಆಬಾಧೇ ಸಞ್ಜಾತಸಂವೇಗೋ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭವತ್ಥುಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೩.೧೬೯-೧೭೯) –

‘‘ಚನ್ದಭಾಗಾನದೀತೀರೇ, ಸುಸುಮಾರೋ ಅಹಂ ತದಾ;

ಸಗೋಚರಪಸುತೋಹಂ, ನದಿತಿತ್ಥಂ ಅಗಚ್ಛಹಂ.

‘‘ಸಿದ್ಧತ್ಥೋ ತಮ್ಹಿ ಸಮಯೇ, ಸಯಮ್ಭೂ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ;

ನದಿಂ ತರಿತುಕಾಮೋ ಸೋ, ನದಿತಿತ್ಥಂ ಉಪಾಗಮಿ.

‘‘ಉಪಗತೇ ಚ ಸಮ್ಬುದ್ಧೇ, ಅಹಮ್ಪಿ ತತ್ಥುಪಾಗಮಿಂ;

ಉಪಗನ್ತ್ವಾನ ಸಮ್ಬುದ್ಧಂ, ಇಮಂ ವಾಚಂ ಉದೀರಯಿಂ.

‘‘ಅಭಿರೂಹ ಮಹಾವೀರ, ತಾರೇಸ್ಸಾಮಿ ಅಹಂ ತುವಂ;

ಪೇತ್ತಿಕಂ ವಿಸಯಂ ಮಯ್ಹಂ, ಅನುಕಮ್ಪ ಮಹಾಮುನಿ.

‘‘ಮಮ ಉಗ್ಗಜ್ಜನಂ ಸುತ್ವಾ, ಅಭಿರೂಹಿ ಮಹಾಮುನಿ;

ಹಟ್ಠೋ ಹಟ್ಠೇನ ಚಿತ್ತೇನ, ತಾರೇಸಿಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ.

‘‘ನದಿಯಾ ಪಾರಿಮೇ ತೀರೇ, ಸಿದ್ಧತ್ಥೋ ಲೋಕನಾಯಕೋ;

ಅಸ್ಸಾಸೇಸಿ ಮಮಂ ತತ್ಥ, ಅಮತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ತಮ್ಹಾ ಕಾಯಾ ಚವಿತ್ವಾನ, ದೇವಲೋಕಂ ಅಗಚ್ಛಹಂ;

ದಿಬ್ಬಸುಖಂ ಅನುಭವಿಂ, ಅಚ್ಛರಾಹಿ ಪುರಕ್ಖತೋ.

‘‘ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಞ್ಚ ದೇವಿನ್ದೋ, ದೇವರಜ್ಜಮಕಾಸಹಂ;

ತೀಣಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ, ಮಹಿಯಾ ಇಸ್ಸರೋ ಅಹುಂ.

‘‘ವಿವೇಕಮನುಯುತ್ತೋಹಂ, ನಿಪಕೋ ಚ ಸುಸಂವುತೋ;

ಧಾರೇಮಿ ಅನ್ತಿಮಂ ದೇಹಂ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸಾಸನೇ.

‘‘ಚತುನ್ನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ತಾರೇಸಿಂ ಯಂ ನರಾಸಭಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ತರಣಾಯ ಇದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿಪುಣ್ಣಾಕಾರವಿಭಾವನಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಆಬಾಧೇ ಮೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೩೦. ತತ್ಥ ಆಬಾಧೇ ಮೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೇತಿ ಸರೀರಸ್ಸ ಆಬಾಧನತೋ ‘‘ಆಬಾಧೋ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೇ ವಿಸಭಾಗಧಾತುಕ್ಖೋಭಹೇತುಕೇ ರೋಗೇ ಮಯ್ಹಂ ಸಞ್ಜಾತೇ. ಸತಿ ಮೇ ಉದಪಜ್ಜಥಾತಿ ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಖೋ ಮೇ ಆಬಾಧೋ, ಠಾನಂ ಖೋ ಪನೇತಂ ವಿಜ್ಜತಿ, ಯದಿದಂ ಆಬಾಧೋ ವಡ್ಢೇಯ್ಯ. ಯಾವ ಪನಾಯಂ ಆಬಾಧೋ ನ ವಡ್ಢತಿ, ಹನ್ದಾಹಂ ವೀರಿಯಂ ಆರಭಾಮಿ ‘ಅಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ ಅನಧಿಗತಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ ಅಸಚ್ಛಿಕತಸ್ಸ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯಾ’’’ತಿ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭವತ್ಥುಭೂತಾ ಸತಿ ತಸ್ಸೇವ ಆಬಾಧಸ್ಸ ವಸೇನ ದುಕ್ಖಾಯ ವೇದನಾಯ ಪೀಳಿಯಮಾನಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಉದಪಾದಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆಬೋಧೋ ಮೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನೋ, ಕಾಲೋ ಮೇ ನಪ್ಪಮಜ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ. ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಞ್ಹಿ ಸತಿಂ ಅಙ್ಕುಸಂ ಕತ್ವಾ ಅಯಂ ಥೇರೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋತಿ.

ಉತ್ತಿಯತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ತತಿಯವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.