೩. ವನವಚ್ಛತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ನೀಲಬ್ಭವಣ್ಣಾತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ವನವಚ್ಛತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋ ಕಿರ ಅತ್ಥದಸ್ಸಿನೋ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಕಚ್ಛಪಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ವಿನತಾಯ ನಾಮ ನದಿಯಾ ವಸತಿ. ತಸ್ಸ ಖುದ್ದಕನಾವಪ್ಪಮಾಣೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಕಿರ ಏಕದಿವಸಂ ಭಗವನ್ತಂ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಠಿತಂ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಪಾರಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಮಞ್ಞೇ ಭಗವಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಿಟ್ಠಿಯಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ನೇತುಕಾಮೋ ಪಾದಮೂಲೇ ನಿಪಜ್ಜಿ. ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಞತ್ವಾ ತಂ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತೋ ಆರುಹಿ. ಸೋ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಸೋತಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಜಿಯಾಯ ವೇಗೇನ ಖಿತ್ತಸರೋ ವಿಯ ತಾವದೇವ ಪರತೀರಂ ಪಾಪೇಸಿ. ಭಗವಾ ತಸ್ಸ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಫಲಂ ಏತರಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತನಕಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಅನೇಕಸತಕ್ಖತ್ತುಂ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞವಾಸೀಯೇವ ಅಹೋಸಿ. ಪುನ ಕಸ್ಸಪಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಪೋತಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರನ್ತಂ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಿಂ ಏಕಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಸಿ.

ತತೋ ಪನ ಚುತೋ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಸಂವೇಗಜಾತೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಬಹುಂ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮಂ ಉಪಚಿನಿ. ಏವಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರಿತ್ವಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕಪಿಲವತ್ಥುನಗರೇ ವಚ್ಛಗೋತ್ತಸ್ಸ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಸ್ಸ ಮಾತಾ ಪರಿಪಕ್ಕಗಬ್ಭಾ ಅರಞ್ಞಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯ ಸಞ್ಜಾತದೋಹಳಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಿಚರತಿ, ತಾವದೇವಸ್ಸಾ ಕಮ್ಮಜವಾತಾ ಚಲಿಂಸು, ತಿರೋಕರಣಿಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅದಂಸು. ಸಾ ಧಞ್ಞಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣಂ ಪುತ್ತಂ ವಿಜಾಯಿ. ಸೋ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಸಹ ಪಂಸುಕೀಳಿಕಸಹಾಯೋ ಅಹೋಸಿ. ‘‘ವಚ್ಛೋ’’ತಿಸ್ಸ ನಾಮಞ್ಚ ಅಹೋಸಿ. ವನಾಭಿರತಿಯಾ ವಸೇನ ವನವಚ್ಛೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ಅಪರಭಾಗೇ ಮಹಾಸತ್ತೇ ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಮಹಾಪಧಾನಂ ಪದಹನ್ತೇ, ‘‘ಅಹಮ್ಪಿ ಸಿದ್ಧತ್ಥಕುಮಾರೇನ ಸಹ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತೇ ವಸನ್ತೋ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಸಮಾನೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೨.೪೯-೧೪೮-೧೬೩) –

‘‘ಅತ್ಥದಸ್ಸೀ ತು ಭಗವಾ, ಸಯಮ್ಭೂ ಲೋಕನಾಯಕೋ;

ವಿನತಾನದಿಯಾ ತೀರಂ, ಉಪಗಚ್ಛಿ ತಥಾಗತೋ.

‘‘ಉದಕಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮ್ಮ, ಕಚ್ಛಪೋ ವಾರಿಗೋಚರೋ;

ಬುದ್ಧಂ ತಾರೇತುಕಾಮೋಹಂ, ಉಪೇಸಿಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ.

‘‘ಅಭಿರೂಹತು ಮಂ ಬುದ್ಧೋ, ಅತ್ಥದಸ್ಸೀ ಮಹಾಮುನಿ;

ಅಹಂ ತಂ ತಾರಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರೋ ತುವಂ.

‘‘ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯ, ಅತ್ಥದಸ್ಸೀ ಮಹಾಯಸೋ;

ಅಭಿರೂಹಿತ್ವಾ ಮೇ ಪಿಟ್ಠಿಂ, ಅಟ್ಠಾಸಿ ಲೋಕನಾಯಕೋ.

‘‘ಯತೋ ಸರಾಮಿ ಅತ್ತಾನಂ, ಯತೋ ಪತ್ತೋಸ್ಮಿ ವಿಞ್ಞುತಂ;

ಸುಖಂ ಮೇ ತಾದಿಸಂ ನತ್ಥಿ, ಫುಟ್ಠೇ ಪಾದತಲೇ ಯಥಾ.

‘‘ಉತ್ತರಿತ್ವಾನ ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಅತ್ಥದಸ್ಸೀ ಮಹಾಯಸೋ;

ನದಿತೀರಮ್ಹಿ ಠತ್ವಾನ, ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಥ.

‘‘ಯಾವತಾ ವತ್ತತೇ ಚಿತ್ತಂ, ಗಙ್ಗಾಸೋತಂ ತರಾಮಹಂ;

ಅಯಞ್ಚ ಕಚ್ಛಪೋ ರಾಜಾ, ತಾರೇಸಿ ಮಮ ಪಞ್ಞವಾ.

‘‘ಇಮಿನಾ ಬುದ್ಧತರಣೇನ, ಮೇತ್ತಚಿತ್ತವತಾಯ ಚ;

ಅಟ್ಠಾರಸೇ ಕಪ್ಪಸತೇ, ದೇವಲೋಕೇ ರಮಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ದೇವಲೋಕಾ ಇಧಾಗನ್ತ್ವಾ, ಸುಕ್ಕಮೂಲೇನ ಚೋದಿತೋ;

ಏಕಾಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ಕಙ್ಖಾಸೋತಂ ತರಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಯಥಾಪಿ ಭದ್ದಕೇ ಖೇತ್ತೇ, ಬೀಜಂ ಅಪ್ಪಮ್ಪಿ ರೋಪಿತಂ;

ಸಮ್ಮಾಧಾರೇ ಪವೇಚ್ಛನ್ತೇ, ಫಲಂ ತೋಸೇತಿ ಕಸ್ಸಕಂ.

‘‘ತಥೇವಿದಂ ಬುದ್ಧಖೇತ್ತಂ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧದೇಸಿತಂ;

ಸಮ್ಮಾಧಾರೇ ಪವೇಚ್ಛನ್ತೇ, ಫಲಂ ಮಂ ತೋಸಯಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಪಧಾನಪಹಿತತ್ತೋಮ್ಹಿ, ಉಪಸನ್ತೋ ನಿರೂಪಧಿ;

ಸಬ್ಬಾಸವೇ ಪರಿಞ್ಞಾಯ, ವಿಹರಾಮಿ ಅನಾಸವೋ.

‘‘ಅಟ್ಠಾರಸೇ ಕಪ್ಪಸತೇ, ಯಂ ಕಮ್ಮಮಕರಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ತರಣಾಯ ಇದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಏವಂ ಪನ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಭಗವತಿ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ವಿಹರನ್ತೇ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸಮಾಗತೋ ಪಟಿಸನ್ಥಾರವಸೇನ ‘‘ಕಿಂ, ಆವುಸೋ, ಅರಞ್ಞೇ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಲದ್ಧೋ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ರಮಣೀಯಾ, ಆವುಸೋ, ಅರಞ್ಞೇ ಪಬ್ಬತಾ’’ತಿ ಅತ್ತನಾ ವುಟ್ಠಪಬ್ಬತೇ ವಣ್ಣೇನ್ತೋ ‘‘ನೀಲಬ್ಭವಣ್ಣಾ’’ತಿ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

೧೩. ತತ್ಥ ನೀಲಬ್ಭವಣ್ಣಾತಿ ನೀಲವಲಾಹಕನಿಭಾ ನೀಲವಲಾಹಕಸಣ್ಠಾನಾ ಚ. ರುಚಿರಾತಿ ರುಚಿಯಾ ಸಕಿರಣಾ ಪಭಸ್ಸರಾ ಚ. ಸೀತವಾರೀತಿ ಸೀತಲಸಲಿಲಾ. ಸುಚಿನ್ಧರಾತಿ ಸುಚಿಸುದ್ಧಭೂಮಿಭಾಗತಾಯ ಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾನಂ ವಾ ಅರಿಯಾನಂ ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನತಾಯ ಸುಚಿನ್ಧರಾ. ಗಾಥಾಸುಖತ್ಥಞ್ಹಿ ಸಾನುನಾಸಿಕಂ ಕತ್ವಾ ನಿದ್ದೇಸೋ. ‘‘ಸೀತವಾರಿಸುಚಿನ್ಧರಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸೀತಸುಚಿವಾರಿಧರಾ ಸೀತಲವಿಮಲಸಲಿಲಾಸಯವನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇನ್ದಗೋಪಕಸಞ್ಛನ್ನಾತಿ ಇನ್ದಗೋಪಕನಾಮಕೇಹಿ ಪವಾಳವಣ್ಣೇಹಿ ರತ್ತಕಿಮೀಹಿ ಸಞ್ಛಾದಿತಾ ಪಾವುಸ್ಸಕಾಲವಸೇನ ಏವಮಾಹ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಇನ್ದಗೋಪಕನಾಮಾನಿ ರತ್ತತಿಣಾನೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಪರೇ ‘‘ಕಣಿಕಾರರುಕ್ಖಾ’’ತಿ. ಸೇಲಾತಿ ಸಿಲಾಮಯಾ ಪಬ್ಬತಾ, ನ ಪಂಸುಪಬ್ಬತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಯಥಾಪಿ ಪಬ್ಬತೋ ಸೇಲೋ’’ತಿ (ಉದಾ. ೨೪). ರಮಯನ್ತಿ ಮನ್ತಿ ಮಂ ರಮಾಪೇನ್ತಿ, ಮಯ್ಹಂ ವಿವೇಕಾಭಿರತ್ತಿಂ ಪರಿಬ್ರೂಹೇನ್ತಿ. ಏವಂ ಥೇರೋ ಅತ್ತನೋ ಚಿರಕಾಲಪರಿಭಾವಿತಂ ಅರಞ್ಞಾಭಿರತಿಂ ಪವೇದೇನ್ತೋ ತಿವಿಧಂ ವಿವೇಕಾಭಿರತಿಮೇವ ದೀಪೇತಿ. ತತ್ಥ ಉಪಧಿವಿವೇಕೇನ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಂ ದೀಪಿತಮೇವ ಹೋತೀತಿ.

ವನವಚ್ಛತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.