೪. ಖಿತಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಲಹುಕೋ ವತ ಮೇ ಕಾಯೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಖಿತಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಯಕ್ಖಸೇನಾಪತಿ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಯಕ್ಖಸಮಾಗಮೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ತಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಉಳಾರಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪವೇದೇನ್ತೋ ಅಪ್ಫೋಟೇನ್ತೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಖಿತಕೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಮಹಿದ್ಧಿಕಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇದ್ಧಿಮಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುಬ್ಬಹೇತುನಾ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸು ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೭.೧-೬) –

‘‘ಪದುಮೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ದ್ವಿಪದಿನ್ದೋ ನರಾಸಭೋ;

ಪವನಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮ್ಮ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಚಕ್ಖುಮಾ.

‘‘ಯಕ್ಖಾನಂ ಸಮಯೋ ಆಸಿ, ಅವಿದೂರೇ ಮಹೇಸಿನೋ;

ಯೇನ ಕಿಚ್ಚೇನ ಸಮ್ಪತ್ತಾ, ಅಜ್ಝಾಪೇಕ್ಖಿಂಸು ತಾವದೇ.

‘‘ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಗಿರಮಞ್ಞಾಯ, ಅಮತಸ್ಸ ಚ ದೇಸನಂ;

ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ಅಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹಿಂ.

‘‘ಸುಚಿಣ್ಣಸ್ಸ ಫಲಂ ಪಸ್ಸ, ಉಪಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ;

ತಿಂಸಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸೇಸು, ದುಗ್ಗತಿಂ ನುಪಪಜ್ಜಹಂ.

‘‘ಊನತಿಂಸೇ ಕಪ್ಪಸತೇ, ಸಮಲಙ್ಕತನಾಮಕೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಸವಿಸೇಸಂ ಇದ್ಧೀಸು ವಸೀಭಾವೇನ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಇದ್ಧಿವಿಧಂ ಪಚ್ಚನುಭೋನ್ತೋ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ ಅನುಸಾಸನೀಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ ಚ ಸತ್ತಾನಂ ಅನುಗ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ, ‘‘ಕಥಂ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಇದ್ಧಿ ವಳಞ್ಜೇಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ತಮತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ –

೧೦೪. ‘‘ಲಹುಕೋ ವತ ಮೇ ಕಾಯೋ, ಫುಟ್ಠೋ ಚ ಪೀತಿಸುಖೇನ ವಿಪುಲೇನ;

ತೂಲಮಿವ ಏರಿತಂ ಮಾಲುತೇನ, ಪಿಲವತೀವ ಮೇ ಕಾಯೋ’’ತಿ. –

ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ. ‘‘ಉದಾನವಸೇನಾ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿಯೇವ.

ತತ್ಥ ಲಹುಕೋ ವತ ಮೇ ಕಾಯೋತಿ ನೀವರಣಾದಿವಿಕ್ಖಮ್ಭನೇನ ಚುದ್ದಸವಿಧೇನ ಚಿತ್ತಪರಿದಮನೇನ ಚತುರಿದ್ಧಿಪಾದಕಭಾವನಾಯ ಸುಟ್ಠು ಚಿಣ್ಣವಸೀಭಾವೇನ ಚ ಮೇ ರೂಪಕಾಯೋ ಸಲ್ಲಹುಕೋ ವತ, ಯೇನ ದನ್ಧಂ ಮಹಾಭೂತಪಚ್ಚಯಮ್ಪಿ ನಾಮ ಇಮಂ ಕರಜಕಾಯಂ ಚಿತ್ತವಸೇನ ಪರಿಣಾಮೇಮೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಫುಟ್ಠೋ ಚ ಪೀತಿಸುಖೇನ ವಿಪುಲೇನಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ಫರನ್ತೇನ ಮಹತಾ ಉಳಾರೇನ ಪೀತಿಸಹಿತೇನ ಸುಖೇನ ಫುಟ್ಠೋ ಚ ಮೇ ಕಾಯೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಇದಞ್ಚ ಯಥಾ ಕಾಯೋ ಲಹುಕೋ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಸುಖಸಞ್ಞೋಕ್ಕಮನೇನ ಹಿ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಲಹುಸಞ್ಞೋಕ್ಕಮನಂ ಹೋತಿ. ಸುಖಸ್ಸ ಫರಣಞ್ಚೇತ್ಥ ತಂಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪವಸೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಕಥಂ ಪನ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಙ್ಗಿನೋ ಪೀತಿಸುಖಫರಣಂ, ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತಪೀತಿಸುಖಞ್ಹಿ ತನ್ತಿ ಚೇ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ಇದಂ ಪನ ನ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಲಕ್ಖಣವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗವಸೇನ. ‘‘ಪೀತಿಸುಖೇನಾ’’ತಿ ಪನ ಪೀತಿಸಹಿತಸದಿಸೇನ ಸುಖೇನ, ಉಪೇಕ್ಖಾ ಹಿ ಇಧ ಸನ್ತಸಭಾವತಾಯ ಞಾಣವಿಸೇಸಯೋಗತೋ ಚ ಸುಖನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸುಖಸಞ್ಞಞ್ಚ ಲಹುಸಞ್ಞಞ್ಚ ಓಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೦೧). ಪಾದಕಜ್ಝಾನಾರಮ್ಮಣೇನ ರೂಪಕಾಯಾರಮ್ಮಣೇನ ವಾ ಇದ್ಧಿಚಿತ್ತೇನ ಸಹಜಾತಂ ಸುಖಸಞ್ಞಞ್ಚ ಲಹುಸಞ್ಞಞ್ಚ ಓಕ್ಕಮತಿ ಪವಿಸತಿ ಫುಸತಿ ಸಮ್ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ತಥಾ ಚಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಟಿ. ಮ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩.೧೨) – ‘‘ಸುಖಸಞ್ಞಾ ನಾಮ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಞ್ಞಾ. ಉಪೇಕ್ಖಾ ಹಿ ಸನ್ತಂ ಸುಖನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಸಾಯೇವ ಸಞ್ಞಾ ನೀವರಣೇಹಿ ಚೇವ ವಿತಕ್ಕಾದಿಪಚ್ಚನೀಕೇಹಿ ಚ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಲಹುಸಞ್ಞಾತಿಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಂ ಓಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ ಕರಜಕಾಯೋಪಿ ತೂಲಪಿಚು ವಿಯ ಸಲ್ಲಹುಕೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಏವಂ ವಾತಕ್ಖಿತ್ತತೂಲಪಿಚುನೋ ವಿಯ ಸಲ್ಲಹುಕೇನ ದಿಸ್ಸಮಾನೇನ ಕಾಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತೂಲಮಿವ ಏರಿತಂ ಮಾಲುತೇನ, ಪಿಲವತೀವ ಮೇ ಕಾಯೋ’’ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯದಾಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋಮಿ, ತದಾ ಮಾಲುತೇನ ವಾಯುನಾ ಏರಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ತೂಲಪಿಚು ವಿಯ ಆಕಾಸಂ ಲಙ್ಘನ್ತೋಯೇವ ಮೇ ಕಾಯೋ ಹೋತೀತಿ.

ಖಿತಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.