೧೧. ಏಕಾದಸಮವಗ್ಗೋ

೧. ಬೇಲಟ್ಠಾನಿಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಹಿತ್ವಾ ಗಿಹಿತ್ತಂ ಅನವೋಸಿತತ್ತೋತಿಆದಿಕಾ ಆಯಸ್ಮತೋ ಬೇಲಟ್ಠಾನಿಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ಇತೋ ಏಕತಿಂಸೇ ಕಪ್ಪೇ ವೇಸ್ಸಭುಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಿಪ್ಪೇಸು ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಘರಾವಾಸಂ ಪಹಾಯ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಇಸೀಹಿ ಪರಿವುತೋ ವಿಚರನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ವೇಸ್ಸಭುಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಸತ್ಥು ಞಾಣಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಞಾಣಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಬೇಲಟ್ಠಾನಿಕೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕೋಸಲರಟ್ಠೇ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಲಸೋ ಕಾಯದಳ್ಹಿಬಹುಲೋ ಫರುಸವಾಚೋ ಅಹೋಸಿ, ಸಮಣಧಮ್ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ನ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ಅಥ ನಂ ಭಗವಾ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ –

೧೦೧. ‘‘ಹಿತ್ವಾ ಗಿಹಿತ್ತಂ ಅನವೋಸಿತತ್ತೋ, ಮುಖನಙ್ಗಲೀ ಓದರಿಕೋ ಕುಸೀತೋ;

ಮಹಾವರಾಹೋವ ನಿವಾಪಪುಟ್ಠೋ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಗಬ್ಭಮುಪೇತಿ ಮನ್ದೋ’’ತಿ. –

ಇಮಾಯ ಓಭಾಸಗಾಥಾಯ ಸಂವೇಜೇಸಿ. ಸೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಪುರತೋ ನಿಸಿನ್ನಂ ವಿಯ ದಿಸ್ವಾ ತಞ್ಚ ಗಾಥಂ ಸುತ್ವಾ ಸಂವೇಗಜಾತೋ ಞಾಣಸ್ಸ ಪರಿಪಾಕಂ ಗತತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೪.೪೧-೪೬) –

‘‘ಕಣಿಕಾರಂವ ಜೋತನ್ತಂ, ನಿಸಿನ್ನಂ ಪಬ್ಬತನ್ತರೇ;

ಓಭಾಸೇನ್ತಂ ದಿಸಾ ಸಬ್ಬಾ, ಓಸಧಿಂ ವಿಯ ತಾರಕಂ.

‘‘ತಯೋ ಮಾಣವಕಾ ಆಸುಂ, ಸಕೇ ಸಿಪ್ಪೇ ಸುಸಿಕ್ಖಿತಾ;

ಖಾರಿಭಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಅನ್ವೇನ್ತಿ ಮಮ ಪಚ್ಛತೋ.

‘‘ಪುಟಕೇ ಸತ್ತ ಪುಪ್ಫಾನಿ, ನಿಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ ತಪಸ್ಸಿನಾ;

ಗಹೇತ್ವಾ ತಾನಿ ಞಾಣಮ್ಹಿ, ವೇಸ್ಸಭುಸ್ಸಾಭಿರೋಪಯಿಂ.

‘‘ಏಕತಿಂಸೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಮಭಿರೋಪಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಞಾಣಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಏಕೂನತಿಂಸಕಪ್ಪಮ್ಹಿ, ವಿಪುಲಾಭಸನಾಮಕೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಓವಾದಂ ಪಟಿಪೂಜೇನ್ತೋ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ಚ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ತಮೇವ ಗಾಥಂ ಪಚ್ಚುದಾಹಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಹಿತ್ವಾ ಗಿಹಿತ್ತನ್ತಿ ಗಹಟ್ಠಭಾವಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನವೋಸಿತತ್ತೋತಿ ಅನುರೂಪಂ ಅವೋಸಿತತ್ತೋ, ಯದತ್ಥಂ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜನ್ತಸ್ಸ ಅನುರೂಪಪರಿಞ್ಞಾದೀನಂ ಅತೀರಿತತ್ತಾ ಅಪರಿಯೋಸಿತಭಾವೋ ಅಕತಕರಣೀಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಅನವೋಸಿತತ್ತೋತಿ ಅನುಅವೋಸಿತಸಭಾವೋ, ವಿಸುದ್ಧೀನಂ ಮಗ್ಗಾನಞ್ಚ ಅನುಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವಸಿತಬ್ಬವಾಸಸ್ಸ ಅಕತಾವೀ, ದಸಸು ಅರಿಯವಾಸೇಸು ಅವುಸಿತವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮುಖಸಙ್ಖಾತಂ ನಙ್ಗಲಂ ಇಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮುಖನಙ್ಗಲೀ. ನಙ್ಗಲೇನ ವಿಯ ಪಥವಿಂ ಪರೇಸು ಫರುಸವಾಚಪ್ಪಯೋಗೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಖನನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಓದರಿಕೋತಿ ಉದರೇ ಪಸುತೋ ಉದರಪೋಸನತಪ್ಪರೋ. ಕುಸೀತೋತಿ ಅಲಸೋ, ಭಾವನಂ ಅನನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ. ಏವಂಭೂತಸ್ಸ ನಿಪ್ಫತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮಹಾವರಾಹೋವ ನಿವಾಪಪುಟ್ಠೋ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಗಬ್ಭಮುಪೇತಿ ಮನ್ದೋ’’ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋಯೇವ. ಏತ್ಥ ಚ ಯಥಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅನವೋಸಿತಾದಿಸಭಾವತಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಗಬ್ಭಮುಪೇತಿ ಮನ್ದೋ, ನ ಏವಂ ಮಾದಿಸೋ ಪಣ್ಡಿತೋ. ತಬ್ಬಿಪರೀತಸಭಾವತಾಯ ಪನ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪಿತತ್ತಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತೀತಿ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಕಾಸೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ.

ಬೇಲಟ್ಠಾನಿಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಸೇತುಚ್ಛತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಮಾನೇನ ವಞ್ಚಿತಾಸೇತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸೇತುಚ್ಛತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಕಾಲೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ತಿಸ್ಸಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಸುಮಧುರಂ ಪನಸಫಲಂ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ನಾಳಿಕೇರಸಾಳವಂ ಅದಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಮಣ್ಡಲಿಕರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸೇತುಚ್ಛೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಪಿತರಿ ಮತೇ ರಜ್ಜೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಉಸ್ಸಾಹಸತ್ತೀನಂ ಅಭಾವೇನ ರಾಜಕಿಚ್ಚಾನಿ ವಿರಾಧೇನ್ತೋ ರಜ್ಜಂ ಪರಹತ್ಥಗತಂ ಕತ್ವಾ ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಂವೇಗಜಾತೋ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ತದಹೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೭.೧೩-೧೭) –

‘‘ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಖೋ ಭಗವತೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಫಲಮದಾಸಹಂ;

ನಾಳಿಕೇರಞ್ಚ ಪಾದಾಸಿಂ, ಖಜ್ಜಕಂ ಅಭಿಸಮ್ಮತಂ.

‘‘ಬುದ್ಧಸ್ಸ ತಮಹಂ ದತ್ವಾ, ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ತು ಮಹೇಸಿನೋ;

ಮೋದಾಮಹಂ ಕಾಮಕಾಮೀ, ಉಪಪಜ್ಜಿಂ ಯಮಿಚ್ಛಕಂ.

‘‘ದ್ವೇನವುತೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ದಾನಮದದಿಂ ತದಾ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಫಲದಾನಸ್ಸಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಇತೋ ತೇರಸಕಪ್ಪಮ್ಹಿ, ರಾಜಾ ಇನ್ದಸಮೋ ಅಹು;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಕಿಲೇಸೇ ಗರಹನ್ತೋ –

೧೦೨. ‘‘ಮಾನೇನ ವಞ್ಚಿತಾಸೇ, ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸಮಾನಾಸೇ;

ಲಾಭಾಲಾಭೇನ ಮಥಿತಾ, ಸಮಾಧಿಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ. – ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಮಾನೇನ ವಞ್ಚಿತಾಸೇತಿ ‘‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತೇನ ಮಾನೇನ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಪರವಮ್ಭನಾದಿವಸೇನ ಕುಸಲಭಣ್ಡಚ್ಛೇದನೇನ ವಿಪ್ಪಲದ್ಧಾ. ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸಮಾನಾಸೇತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಬಾಹಿರೇಸು ಚಕ್ಖಾದೀಸು ಚೇವ ರೂಪಾದೀಸು ಚ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮೇಸು ಸಂಕಿಲಿಸ್ಸಮಾನಾ, ‘‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ತಂನಿಮಿತ್ತಂ ತಣ್ಹಾಗಾಹಾದಿವಸೇನ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ಆಪಜ್ಜಮಾನಾ. ಲಾಭಾಲಾಭೇನ ಮಥಿತಾತಿ ಪತ್ತಚೀವರಾದೀನಞ್ಚೇವ ವತ್ಥಾದೀನಞ್ಚ ಲಾಭೇನ ತೇಸಂಯೇವ ಚ ಅಲಾಭೇನ ತಂನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇಹಿ ಅನುನಯಪಟಿಘೇಹಿ ಮಥಿತಾ ಮದ್ದಿತಾ ಅಭಿಭೂತಾ. ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಞ್ಚೇತಂ ಅವಸಿಟ್ಠಲೋಕಧಮ್ಮಾನಮ್ಪೇತ್ಥ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸಮಾಧಿಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ತೇ ಏವರೂಪಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ಸಮಾಧಿಂ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಂ ಕದಾಚಿಪಿ ನ ವಿನ್ದನ್ತಿ ನ ಪಟಿಲಭನ್ತಿ ನ ಪಾಪುಣನ್ತಿ ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಭಾವತೋ, ಇತರೇಸಞ್ಚ ಭಾವತೋ. ಇಧಾಪಿ ಯಥಾ ಮಾನಾದೀಹಿ ಅಭಿಭೂತಾ ಅವಿದ್ದಸುನೋ ಸಮಾಧಿಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನ ಏವಂ ವಿದ್ದಸುನೋ. ತೇ ಪನ ಮಾದಿಸಾ ತೇಹಿ ಅನಭಿಭೂತಾ ಸಮಾಧಿಂ ಅಧಿಗಚ್ಛನ್ತೇವಾತಿ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸೇತುಚ್ಛತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಬನ್ಧುರತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ನಾಹಂ ಏತೇನ ಅತ್ಥಿಕೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಬನ್ಧುರತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ಸಿದ್ಧತ್ಥಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅನ್ತೇಪುರೇ ಗೋಪಕೋ ಹುತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಭಗವನ್ತಂ ಸಪರಿಸಂ ರಾಜಙ್ಗಣೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಕಣವೇರಪುಪ್ಫಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಸಙ್ಘಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ ಪೂಜೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸೀಲವತೀನಗರೇ ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಬನ್ಧುರೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಕೇನಚಿದೇವ ಕರಣೀಯೇನ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಗತೋ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಹಾರಂ ಗತೋ ಸತ್ಥು ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಞಾಣಸ್ಸ ಪರಿಪಾಕತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೭.೭-೧೨) –

‘‘ಸಿದ್ಧತ್ಥೋ ನಾಮ ಭಗವಾ, ಲೋಕಜೇಟ್ಠೋ ನರಾಸಭೋ;

ಪುರಕ್ಖತೋ ಸಾವಕೇಹಿ, ನಗರಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಥ.

‘‘ರಞ್ಞೋ ಅನ್ತೇಪುರೇ ಆಸಿಂ, ಗೋಪಕೋ ಅಭಿಸಮ್ಮತೋ;

ಪಾಸಾದೇ ಉಪವಿಟ್ಠೋಹಂ, ಅದ್ದಸಂ ಲೋಕನಾಯಕಂ.

‘‘ಕಣವೇರಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇ ಸಮೋಕಿರಿಂ;

ಬುದ್ಧಸ್ಸ ವಿಸುಂ ಕತ್ವಾನ, ತತೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಸಮೋಕಿರಿಂ.

‘‘ಚತುನ್ನವುತಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಮಭಿಪೂಜಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಸತ್ತಾಸೀತಿಮ್ಹಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಚತುರಾಸುಂ ಮಹಿದ್ಧಿಕಾ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲಾ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಕತಞ್ಞುಭಾವೇ ಠತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪಕಾರಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪಚ್ಚುಪಕಾರಂ ಕಾತುಂ ಸೀಲವತೀನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ. ರಾಜಾ ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಗರೇ ಸುದಸ್ಸನಂ ನಾಮ ಮಹನ್ತಂ ವಿಹಾರಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾತೇಸಿ. ಮಹಾಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಅಹೋಸಿ. ಥೇರೋ ವಿಹಾರಂ ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾತೇತ್ವಾ ಸಯಂ ಪುರಿಮನಿಯಾಮೇನೇವ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಯಾಪೇನ್ತೋ ಕತಿಪಾಹಂ ತತ್ಥ ವಸಿತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ, ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇ ಇಧೇವ ವಸಥ, ಸಚೇ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ವೇಕಲ್ಲಂ, ಮಯಂ ತಂ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಥೇರೋ, ‘‘ನ ಮಯ್ಹಂ, ಆವುಸೋ, ಉಳಾರೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥಿ, ಇತರೀತರೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಯಾಪೇಮಿ, ಧಮ್ಮರಸೇನೇವಮ್ಹಿ ತಿತ್ತೋ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –

೧೦೩. ‘‘ನಾಹಂ ಏತೇನ ಅತ್ಥಿಕೋ, ಸುಖಿತೋ ಧಮ್ಮರಸೇನ ತಪ್ಪಿತೋ;

ಪಿತ್ವಾ ರಸಗ್ಗಮುತ್ತಮಂ, ನ ಚ ಕಾಹಾಮಿ ವಿಸೇನ ಸನ್ಥವ’’ನ್ತಿ. –

ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ನಾಹಂ ಏತೇನ ಅತ್ಥಿಕೋತಿ ಯೇನ ಮಂ ತುಮ್ಹೇ ತಪ್ಪೇತುಕಾಮಾ ‘‘ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವದಥ, ಏತೇನ ಆಮಿಸಲಾಭೇನ ಪಚ್ಚಯಾಮಿಸರಸೇನ ನಾಹಂ ಅತ್ಥಿಕೋ, ಮಯ್ಹಂ ಏತೇನ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ, ಸನ್ತುಟ್ಠಿ ಪರಮಂ ಸುಖನ್ತಿ ಇತರೀತರೇಹೇವ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಯಾಪೇಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಾನಿ ತೇನ ಅನತ್ಥಿಕಭಾವೇ ಪಧಾನಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸುಖಿತೋ ಧಮ್ಮರಸೇನ ತಪ್ಪಿತೋ’’ತಿ. ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮರಸೇನ ಚೇವ ನವವಿಧಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮರಸೇನ ಚ ತಪ್ಪಿತೋ ಪೀಣಿತೋ ಸುಖಿತೋ ಉತ್ತಮೇನ ಸುಖೇನ ಸುಹಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಿತ್ವಾ ರಸಗ್ಗಮುತ್ತಮನ್ತಿ ಸಬ್ಬರಸೇಸು ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂ ತತೋಯೇವ ಉತ್ತಮಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಧಮ್ಮರಸಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಠಿತೋ, ತೇನಾಹ – ‘‘ಸಬ್ಬರಸಂ ಧಮ್ಮರಸೋ ಜಿನಾತೀ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೩೫೪). ನ ಚ ಕಾಹಾಮಿ ವಿಸೇನ ಸನ್ಥವನ್ತಿ ಏವರೂಪಂ ರಸುತ್ತಮಂ ಧಮ್ಮರಸಂ ಪಿವಿತ್ವಾ ಠಿತೋ ವಿಸೇನ ವಿಸಸದಿಸೇನ ವಿಸರಸೇನ ಸನ್ಥವಂ ಸಂಸಗ್ಗಂ ನ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತಥಾಕರಣಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಬನ್ಧುರತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಖಿತಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಲಹುಕೋ ವತ ಮೇ ಕಾಯೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಖಿತಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಯಕ್ಖಸೇನಾಪತಿ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಯಕ್ಖಸಮಾಗಮೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸತ್ಥಾರಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ತಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ. ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಉಳಾರಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಪವೇದೇನ್ತೋ ಅಪ್ಫೋಟೇನ್ತೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಖಿತಕೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರಸ್ಸ ಮಹಿದ್ಧಿಕಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಇದ್ಧಿಮಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪುಬ್ಬಹೇತುನಾ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸು ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೭.೧-೬) –

‘‘ಪದುಮೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ದ್ವಿಪದಿನ್ದೋ ನರಾಸಭೋ;

ಪವನಾ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮ್ಮ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಚಕ್ಖುಮಾ.

‘‘ಯಕ್ಖಾನಂ ಸಮಯೋ ಆಸಿ, ಅವಿದೂರೇ ಮಹೇಸಿನೋ;

ಯೇನ ಕಿಚ್ಚೇನ ಸಮ್ಪತ್ತಾ, ಅಜ್ಝಾಪೇಕ್ಖಿಂಸು ತಾವದೇ.

‘‘ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಗಿರಮಞ್ಞಾಯ, ಅಮತಸ್ಸ ಚ ದೇಸನಂ;

ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ, ಅಪ್ಫೋಟೇತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹಿಂ.

‘‘ಸುಚಿಣ್ಣಸ್ಸ ಫಲಂ ಪಸ್ಸ, ಉಪಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ;

ತಿಂಸಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸೇಸು, ದುಗ್ಗತಿಂ ನುಪಪಜ್ಜಹಂ.

‘‘ಊನತಿಂಸೇ ಕಪ್ಪಸತೇ, ಸಮಲಙ್ಕತನಾಮಕೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಸವಿಸೇಸಂ ಇದ್ಧೀಸು ವಸೀಭಾವೇನ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಇದ್ಧಿವಿಧಂ ಪಚ್ಚನುಭೋನ್ತೋ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ ಅನುಸಾಸನೀಪಾಟಿಹಾರಿಯೇನ ಚ ಸತ್ತಾನಂ ಅನುಗ್ಗಹಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಹರತಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ, ‘‘ಕಥಂ ತ್ವಂ, ಆವುಸೋ, ಇದ್ಧಿ ವಳಞ್ಜೇಸೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ತಮತ್ಥಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ –

೧೦೪. ‘‘ಲಹುಕೋ ವತ ಮೇ ಕಾಯೋ, ಫುಟ್ಠೋ ಚ ಪೀತಿಸುಖೇನ ವಿಪುಲೇನ;

ತೂಲಮಿವ ಏರಿತಂ ಮಾಲುತೇನ, ಪಿಲವತೀವ ಮೇ ಕಾಯೋ’’ತಿ. –

ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ. ‘‘ಉದಾನವಸೇನಾ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿಯೇವ.

ತತ್ಥ ಲಹುಕೋ ವತ ಮೇ ಕಾಯೋತಿ ನೀವರಣಾದಿವಿಕ್ಖಮ್ಭನೇನ ಚುದ್ದಸವಿಧೇನ ಚಿತ್ತಪರಿದಮನೇನ ಚತುರಿದ್ಧಿಪಾದಕಭಾವನಾಯ ಸುಟ್ಠು ಚಿಣ್ಣವಸೀಭಾವೇನ ಚ ಮೇ ರೂಪಕಾಯೋ ಸಲ್ಲಹುಕೋ ವತ, ಯೇನ ದನ್ಧಂ ಮಹಾಭೂತಪಚ್ಚಯಮ್ಪಿ ನಾಮ ಇಮಂ ಕರಜಕಾಯಂ ಚಿತ್ತವಸೇನ ಪರಿಣಾಮೇಮೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಫುಟ್ಠೋ ಚ ಪೀತಿಸುಖೇನ ವಿಪುಲೇನಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥಕಮೇವ ಫರನ್ತೇನ ಮಹತಾ ಉಳಾರೇನ ಪೀತಿಸಹಿತೇನ ಸುಖೇನ ಫುಟ್ಠೋ ಚ ಮೇ ಕಾಯೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಇದಞ್ಚ ಯಥಾ ಕಾಯೋ ಲಹುಕೋ ಅಹೋಸಿ, ತಂ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಸುಖಸಞ್ಞೋಕ್ಕಮನೇನ ಹಿ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಲಹುಸಞ್ಞೋಕ್ಕಮನಂ ಹೋತಿ. ಸುಖಸ್ಸ ಫರಣಞ್ಚೇತ್ಥ ತಂಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪವಸೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಕಥಂ ಪನ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಮಙ್ಗಿನೋ ಪೀತಿಸುಖಫರಣಂ, ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತಪೀತಿಸುಖಞ್ಹಿ ತನ್ತಿ ಚೇ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ಇದಂ ಪನ ನ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಲಕ್ಖಣವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗವಸೇನ. ‘‘ಪೀತಿಸುಖೇನಾ’’ತಿ ಪನ ಪೀತಿಸಹಿತಸದಿಸೇನ ಸುಖೇನ, ಉಪೇಕ್ಖಾ ಹಿ ಇಧ ಸನ್ತಸಭಾವತಾಯ ಞಾಣವಿಸೇಸಯೋಗತೋ ಚ ಸುಖನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸುಖಸಞ್ಞಞ್ಚ ಲಹುಸಞ್ಞಞ್ಚ ಓಕ್ಕಮತೀ’’ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೦೧). ಪಾದಕಜ್ಝಾನಾರಮ್ಮಣೇನ ರೂಪಕಾಯಾರಮ್ಮಣೇನ ವಾ ಇದ್ಧಿಚಿತ್ತೇನ ಸಹಜಾತಂ ಸುಖಸಞ್ಞಞ್ಚ ಲಹುಸಞ್ಞಞ್ಚ ಓಕ್ಕಮತಿ ಪವಿಸತಿ ಫುಸತಿ ಸಮ್ಪಾಪುಣಾತೀತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ತತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ತಥಾ ಚಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ (ಪಟಿ. ಮ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩.೧೨) – ‘‘ಸುಖಸಞ್ಞಾ ನಾಮ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಞ್ಞಾ. ಉಪೇಕ್ಖಾ ಹಿ ಸನ್ತಂ ಸುಖನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಸಾಯೇವ ಸಞ್ಞಾ ನೀವರಣೇಹಿ ಚೇವ ವಿತಕ್ಕಾದಿಪಚ್ಚನೀಕೇಹಿ ಚ ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಲಹುಸಞ್ಞಾತಿಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಂ ಓಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಪನಸ್ಸ ಕರಜಕಾಯೋಪಿ ತೂಲಪಿಚು ವಿಯ ಸಲ್ಲಹುಕೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಏವಂ ವಾತಕ್ಖಿತ್ತತೂಲಪಿಚುನೋ ವಿಯ ಸಲ್ಲಹುಕೇನ ದಿಸ್ಸಮಾನೇನ ಕಾಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತೂಲಮಿವ ಏರಿತಂ ಮಾಲುತೇನ, ಪಿಲವತೀವ ಮೇ ಕಾಯೋ’’ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯದಾಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಇದ್ಧಿಯಾ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋಮಿ, ತದಾ ಮಾಲುತೇನ ವಾಯುನಾ ಏರಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ತೂಲಪಿಚು ವಿಯ ಆಕಾಸಂ ಲಙ್ಘನ್ತೋಯೇವ ಮೇ ಕಾಯೋ ಹೋತೀತಿ.

ಖಿತಕತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಮಲಿತವಮ್ಭತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಲಿತವಮ್ಭತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಹಿಮವನ್ತತೋ ಅವಿದೂರೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಜಾತಸ್ಸರೇ ಸಕುಣೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಪದುಮುತ್ತರೋ ಭಗವಾ ತಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಜಾತಸ್ಸರತೀರೇ ಚಙ್ಕಮತಿ. ಸಕುಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಸರೇ ಕುಮುದಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪೂಜೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಕುರುಕಚ್ಛನಗರೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಮಲಿತವಮ್ಭೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಪಚ್ಛಾಭೂಮಹಾಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಹರತಿ. ತಸ್ಸ ಚ ಅಯಂ ಸಭಾವೋ, ಯತ್ಥ ಭೋಜನಸಪ್ಪಾಯೋ ದುಲ್ಲಭೋ, ಇತರೇ ಸುಲಭಾ, ತತೋ ನ ಪಕ್ಕಮತಿ. ಯತ್ಥ ಪನ ಭೋಜನಸಪ್ಪಾಯೋ ಸುಲಭೋ, ಇತರೇ ದುಲ್ಲಭಾ, ತತ್ಥ ನ ವಸತಿ ಪಕ್ಕಮತೇವ. ಏವಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಚ ಹೇತುಸಮ್ಪನ್ನತಾಯ ಮಹಾಪುರಿಸಜಾತಿಕತಾಯ ಚ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೬.೫೧-೫೭) –

‘‘ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸಾವಿದೂರೇ, ಮಹಾಜಾತಸ್ಸರೋ ಅಹು;

ಪದುಮುಪ್ಪಲಸಞ್ಛನ್ನೋ, ಪುಣ್ಡರೀಕಸಮೋತ್ಥಟೋ.

‘‘ಕುಕುತ್ಥೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ತತ್ಥಾಸಿಂ ಸಕುಣೋ ತದಾ;

ಸೀಲವಾ ಬುದ್ಧಿಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಪುಞ್ಞಾಪುಞ್ಞೇಸು ಕೋವಿದೋ.

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ಲೋಕವಿದೂ, ಆಹುತೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ;

ಜಾತಸ್ಸರಸ್ಸಾವಿದೂರೇ, ಸಞ್ಚರಿತ್ಥ ಮಹಾಮುನಿ.

‘‘ಜಲಜಂ ಕುಮುದಂ ಛೇತ್ವಾ, ಉಪನೇಸಿಂ ಮಹೇಸಿನೋ;

ಮಮ ಸಙ್ಕಪ್ಪಮಞ್ಞಾಯ, ಪಟಿಗ್ಗಹಿ ಮಹಾಮುನಿ.

‘‘ತಞ್ಚ ದಾನಂ ದದಿತ್ವಾನ, ಸುಕ್ಕಮೂಲೇನ ಚೋದಿತೋ;

ಕಪ್ಪಾನಂ ಸತಸಹಸ್ಸಂ, ದುಗ್ಗತಿಂ ನುಪಪಜ್ಜಹಂ.

‘‘ಸೋಳಸೇತೋ ಕಪ್ಪಸತೇ, ಆಸುಂ ವರುಣನಾಮಕಾ;

ಅಟ್ಠ ಏತೇ ಜನಾಧಿಪಾ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲಾ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಉದಾನೇನ್ತೋ –

೧೦೫. ‘‘ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಪಿ ನ ವಸೇ, ರಮಮಾನೋಪಿ ಪಕ್ಕಮೇ;

ನ ತ್ವೇವಾನತ್ಥಸಂಹಿತಂ, ವಸೇ ವಾಸಂ ವಿಚಕ್ಖಣೋ’’ತಿ. – ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಪಿ ನ ವಸೇತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಭೋಜನಸಪ್ಪಾಯಾಲಾಭೇನ ಅಧಿಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಉಕ್ಕಣ್ಠಾ ಅನಭಿರತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತತ್ಥ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋಪಿ ವಸಾಮಿಯೇವ ಇತರಸಪ್ಪಾಯಲಾಭೇನ ನ ಪಕ್ಕಮೇ ನ ಪಕ್ಕಮಾಮಿ. ನ ವಸೇತಿ ಏತ್ಥ ನ-ಕಾರೇನಪಿ ಪಕ್ಕಮೇತಿಪದಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ರಮಮಾನೋಪಿ ಪಕ್ಕಮೇತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಪನ ಆವಾಸೇ ವಸನ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಪಚ್ಚಯವೇಕಲ್ಲಾಭಾವೇನ ನತ್ಥಿ ಉಕ್ಕಣ್ಠಾ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಅಭಿರಮಾಮಿ, ಏವಂ ಅಭಿರಮಮಾನೋಪಿ ಅವಸೇಸಸಪ್ಪಾಯಾಲಾಭೇನ ತತೋ ಪಕ್ಕಮೇ, ನ ವಸೇಯ್ಯಂ. ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋವಾಹಂ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಸಕತ್ಥಂ ಪಚ್ಚುಪಾದಿನ್ತಿ. ಅಯಞ್ಚೇತ್ಥ ಅತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯಂ ಯೋಜನಾ. ಪರಸ್ಸ ಓವಾದದಾನೇ ಪನ ವಸೇಯ್ಯ ನ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯಾತಿ ವಿಧಾನವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ನ ತ್ವೇವಾನತ್ಥಸಂಹಿತಂ, ವಸೇ ವಾಸಂ ವಿಚಕ್ಖಣೋತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ ಪಚ್ಚಯಾ ಸುಲಭಾ, ಸಮಣಧಮ್ಮೋ ನ ಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಆವಾಸೇ ಪಚ್ಚಯಾ ದುಲ್ಲಭಾ, ಸಮಣಧಮ್ಮೋಪಿ ಪಾರಿಪೂರಿಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವರೂಪೋ ಆವಾಸೋ ಇಧ ಅನತ್ಥಸಂಹಿತೋ ನಾಮ ಅವಡ್ಢಿಸಹಿತೋತಿ ಕತ್ವಾ. ಏವರೂಪಂ ವಾಸಂ ವಿಚಕ್ಖಣೋ ವಿಞ್ಞುಜಾತಿಕೋ ಸಕತ್ಥಂ ಪರಿಪೂರೇತುಕಾಮೋ ನತ್ವೇವ ವಸೇಯ್ಯ. ಯತ್ಥ ಪನ ಪಞ್ಚಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತೋ ಆವಾಸೋ ಲಬ್ಭತಿ, ಸತ್ತಪಿ ಸಪ್ಪಾಯಾ ಲಬ್ಭನ್ತಿ, ತತ್ಥೇವ ವಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮಲಿತವಮ್ಭತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಸುಹೇಮನ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸತಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸುಹೇಮನ್ತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಪುಞ್ಞಂ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ದ್ವಾನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ತಿಸ್ಸಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ವನಚರೋ ಹುತ್ವಾ ವನೇ ವಸತಿ, ತಂ ಅನುಗ್ಗಹಿತುಂ ಭಗವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಆಸನ್ನೇ ಠಾನೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿ. ಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಸುಗನ್ಧಾನಿ ಪುನ್ನಾಗಪುಪ್ಫಾನಿ ಓಚಿನಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪೂಜೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಪಾರಿಯನ್ತದೇಸೇ ವಿಭವಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸುಹೇಮನ್ತೋತಿಸ್ಸ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಸಙ್ಕಸ್ಸನಗರೇ ಮಿಗದಾಯೇ ವಿಹರನ್ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತೇಪಿಟಕೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೬.೪೬-೫೦) –

‘‘ಕಾನನಂ ವನಮೋಗಯ್ಹ, ವಸಾಮಿ ಲುದ್ದಕೋ ಅಹಂ;

ಪುನ್ನಾಗಂ ಪುಪ್ಫಿತಂ ದಿಸ್ವಾ, ಬುದ್ಧಸೇಟ್ಠಂ ಅನುಸ್ಸರಿಂ.

‘‘ತಂ ಪುಪ್ಫಂ ಓಚಿನಿತ್ವಾನ, ಸುಗನ್ಧಂ ಗನ್ಧಿತಂ ಸುಭಂ;

ಥೂಪಂ ಕರಿತ್ವಾ ಪುಲಿನೇ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಭಿರೋಪಯಿಂ.

‘‘ದ್ವೇನವುತೇ ಇತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಮಭಿಪೂಜಯಿಂ;

ದುಗ್ಗತಿಂ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ಬುದ್ಧಪೂಜಾಯಿದಂ ಫಲಂ.

‘‘ಏಕಮ್ಹಿ ನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ, ಏಕೋ ಆಸಿಂ ತಮೋನುದೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಾ ಖೋ ಯಂ ಸಾವಕೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಂ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಇದಾನಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅನುಗ್ಗಹಂ ಕರೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಭಿನ್ನಪಟಿಸಮ್ಭಿದತಾಯ ಅಕಿಲಾಸುತಾಯ ಚ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಯಥಾರಹಂ ಓವದನ್ತೋ ಅನುಸಾಸನ್ತೋ ಕಙ್ಖಂ ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇನ್ತೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನಿಗ್ಗುಮ್ಬಂ ನಿಜ್ಜಟಂ ಕತ್ವಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ವಿಹರತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿಞ್ಞೂನಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ವಿಸೇಸಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ –

೧೦೬. ‘‘ಸತಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ, ಸತಲಕ್ಖಣಧಾರಿನೋ;

ಏಕಙ್ಗದಸ್ಸೀ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ಸತದಸ್ಸೀ ಚ ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ. – ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಸತಲಿಙ್ಗಸ್ಸಾತಿ ಲೀನಮತ್ಥಂ ಗಮೇನ್ತೀತಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ, ಅತ್ಥೇಸು ಸದ್ದಸ್ಸ ಪವತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಾನಿ, ತಾನಿ ಪನ ಸತಂ ಅನೇಕಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಸತಲಿಙ್ಗೋ. ಅನೇಕತ್ಥೋ ಹಿ ಇಧ ಸತಸದ್ದೋ, ‘‘ಸತಂ ಸಹಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ನ ಸಙ್ಖ್ಯಾವಿಸೇಸತ್ಥೋ ತಸ್ಸ ಸತಲಿಙ್ಗಸ್ಸ. ಅತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ಞೇಯ್ಯಸ್ಸ, ಞೇಯ್ಯಞ್ಹಿ ಞಾಣೇನ ಅರಣೀಯತೋ ‘‘ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸೋ ಚ ಏಕೋಪಿ ಅನೇಕಲಿಙ್ಗೋ, ಯಥಾ ‘‘ಸಕ್ಕೋ ಪುರಿನ್ದದೋ ಮಘವಾ’’ತಿ, ‘‘ಪಞ್ಞಾ ವಿಜ್ಜಾ ಮೇಧಾ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಚ. ಯೇನ ಲಿಙ್ಗೇನ ಪವತ್ತಿನಿಮಿತ್ತೇನ ತಾವತಿಂಸಾಧಿಪತಿಮ್ಹಿ ಇನ್ದಸದ್ದೋ ಪವತ್ತೋ, ನ ತೇನ ತತ್ಥ ಸಕ್ಕಾದಿಸದ್ದಾ ಪವತ್ತಾ, ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞೇನ. ತಥಾ ಯೇನ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಮ್ಹಿ ಪಞ್ಞಾಸದ್ದೋ ಪವತ್ತೋ, ನ ತೇನ ವಿಜ್ಜಾದಿಸದ್ದಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸತಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸಾ’’ತಿ.

ಸತಲಕ್ಖಣಧಾರಿನೋತಿ ಅನೇಕಲಕ್ಖಣವತೋ. ಲಕ್ಖೀಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಲಕ್ಖಣಂ, ಪಚ್ಚಯಭಾವಿನೋ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಫಲಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ, ತೇನ ಹಿ ಸೋ ಅಯಂ ಇಮಸ್ಸ ಕಾರಣನ್ತಿ ಲಕ್ಖೀಯತಿ. ಸೋ ಚ ಏಕಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅನೇಕಪ್ಪಭೇದೋ ಉಪಲಬ್ಭತಿ, ತೇನಾಹ ‘‘ಸತಲಕ್ಖಣಧಾರಿನೋ’’ತಿ. ಅಥ ವಾ ಲಕ್ಖೀಯನ್ತೀತಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಙ್ಖತತಾದಯೋ ಪಕಾರವಿಸೇಸಾ ತೇ ಪನ ಅತ್ಥತೋ ಅವತ್ಥಾವಿಸೇಸಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತೇ ಚ ಪನ ತೇಸಂ ಅನಿಚ್ಚತಾದಿಸಾಮಞ್ಞಲಕ್ಖಣಂ ಲಿಙ್ಗೇನ್ತಿ ಞಾಪೇನ್ತೀತಿ ‘‘ಲಿಙ್ಗಾನೀ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತಸ್ಸಿಮೇ ಆಕಾರಾ, ಯಸ್ಮಾ ಏಕಸ್ಸಾಪಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅನೇಕೇ ಉಪಲಬ್ಭನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸತಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ, ಸತಲಕ್ಖಣಧಾರಿನೋ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ಆಯಸ್ಮಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ – ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಞಾಣಮುಖೇ ಆಪಾಥಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ (ಮಹಾನಿ. ೧೫೬; ಚೂಳನಿ. ಮೋಘರಾಜಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೮೫; ಪಟಿ. ಮ. ೩.೫).

ಏಕಙ್ಗದಸ್ಸೀ ದುಮ್ಮೇಧೋತಿ ಏವಂ ಅನೇಕಲಿಙ್ಗೇ ಅನೇಕಲಕ್ಖಣೇ ಅತ್ಥೇ ಯೋ ತತ್ಥ ಏಕಙ್ಗದಸ್ಸೀ ಅಪುಥುಪಞ್ಞತಾಯ ಏಕಲಿಙ್ಗಮತ್ತಂ ಏಕಲಕ್ಖಣಮತ್ತಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ದಿಟ್ಠಮೇವ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಅಭಿನಿವಿಸ್ಸ ‘‘ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಇತರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ, ಹತ್ಥಿದಸ್ಸನಕಅನ್ಧೋ ವಿಯ ಏಕಙ್ಗಗಾಹೀ ದುಮ್ಮೇಧೋ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ತತ್ಥ ವಿಜ್ಜಮಾನಾನಂಯೇವ ಪಕಾರವಿಸೇಸಾನಂ ಅಜಾನನತೋ ಮಿಚ್ಛಾ ಅಭಿನಿವಿಸನತೋ ಚ. ಸತದಸ್ಸೀ ಚ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪನ ತತ್ಥ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಅನೇಕೇಪಿ ಪಕಾರೇ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಸ್ಸತಿ. ಯೋ ವಾ ತತ್ಥ ಲಬ್ಭಮಾನೇ ಅನೇಕೇ ಪಞ್ಞಾಚಕ್ಖುನಾ ಅತ್ತನಾಪಿ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ದಸ್ಸೇತಿ ಪಕಾಸೇತಿ, ಸೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ವಿಚಕ್ಖಣೋ ಅತ್ಥೇಸು ಕುಸಲೋ ನಾಮಾತಿ. ಏವಂ ಥೇರೋ ಉಕ್ಕಂಸಗತಂ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿಭಾವೇಸಿ.

ಸುಹೇಮನ್ತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಧಮ್ಮಸವತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಪಬ್ಬಜಿಂ ತುಲಯಿತ್ವಾನಾತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಧಮ್ಮಸವತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಂ ಕಿರ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಸುವಚ್ಛೋ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹುತ್ವಾ ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನಂ ಪಾರಗೂ ಘರಾವಾಸೇ ದೋಸಂ ದಿಸ್ವಾ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ಪಬ್ಬತನ್ತರೇ ಅಸ್ಸಮಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಬಹೂಹಿ ತಾಪಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವಸಿ. ಅಥಸ್ಸ ಕುಸಲಬೀಜಂ ರೋಪೇತುಕಾಮೋ ಪದುಮುತ್ತರೋ ಭಗವಾ ಅಸ್ಸಮಸಮೀಪೇ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಪೂಜೇತುಕಾಮೋ ನಾಗಪುಪ್ಫಾನಿ ಓಚಿನಾಪೇಸಿ. ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಅಲಂ ಇಮಸ್ಸ ತಾಪಸಸ್ಸ ಏತ್ತಕಂ ಕುಸಲಬೀಜ’’ನ್ತಿ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಸೋ ಪುಪ್ಫಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಗಮನಮಗ್ಗಂ ಓಕಿರಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇನ್ತೋ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸವೋತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಹೇತುಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ಘರಾವಾಸೇ ಆದೀನವಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಆನಿಸಂಸಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣಾಗಿರಿಸ್ಮಿಂ ವಿಹರನ್ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೬.೩೯-೪೫) –

‘‘ಸುವಚ್ಛೋ ನಾಮ ನಾಮೇನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮನ್ತಪಾರಗೂ;

ಪುರಕ್ಖತೋ ಸಸಿಸ್ಸೇಹಿ, ವಸತೇ ಪಬ್ಬತನ್ತರೇ.

‘‘ಪದುಮುತ್ತರೋ ನಾಮ ಜಿನೋ, ಆಹುತೀನಂ ಪಟಿಗ್ಗಹೋ;

ಮಮುದ್ಧರಿತುಕಾಮೋ ಸೋ, ಆಗಚ್ಛಿ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ.

‘‘ವೇಹಾಸಮ್ಹಿ ಚಙ್ಕಮತಿ, ಧೂಪಾಯತಿ ಜಲತೇ ತಥಾ;

ಹಾಸಂ ಮಮಂ ವಿದಿತ್ವಾನ, ಪಕ್ಕಾಮಿ ಪಾಚಿನಾಮುಖೋ.

‘‘ತಞ್ಚ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ, ಅಬ್ಭುತಂ ಲೋಮಹಂಸನಂ;

ನಾಗಪುಪ್ಫಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಗತಮಗ್ಗಮ್ಹಿ ಓಕಿರಿಂ.

‘‘ಸತಸಹಸ್ಸಿತೋ ಕಪ್ಪೇ, ಯಂ ಪುಪ್ಫಂ ಓಕಿರಿಂ ಅಹಂ;

ತೇನ ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದೇನ, ದುಗ್ಗತಿಂ ನುಪಪಜ್ಜಹಂ.

‘‘ಏಕತಿಂಸೇ ಕಪ್ಪಸತೇ, ರಾಜಾ ಆಸಿ ಮಹಾರಹೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತೋ ಉದಾನವಸೇನ –

೧೦೭. ‘‘ಪಬ್ಬಜಿಂ ತುಲಯಿತ್ವಾನ, ಅಗಾರಸ್ಮಾನಗಾರಿಯಂ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ. – ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಪಬ್ಬಜಿಂ ತುಲಯಿತ್ವಾನಾತಿ ‘‘ಸಮ್ಬಾಧೋ ಘರಾವಾಸೋ ರಜಾಪಥೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೯೧; ಮ. ನಿ. ೨.೧೦; ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೫೪) ಘರಾವಾಸೇ, ‘‘ಅಪ್ಪಸ್ಸಾದಾ ಕಾಮಾ ಬಹುದುಕ್ಖಾ ಬಹುಪಾಯಾಸಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ. ೪೧೭; ಮ. ನಿ. ೧.೧೭೭) ಕಾಮೇಸು ಆದೀನವಂ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ತುಲಭೂತಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ವಿಚಾರೇತ್ವಾ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಇದಮೇವ ಚ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಧಮ್ಮಸವತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಧಮ್ಮಸವಪಿತುತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸ ವೀಸವಸ್ಸಸತಿಕೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಧಮ್ಮಸವಪಿತುತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮ್ಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ಬುದ್ಧಸುಞ್ಞೇ ಲೋಕೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಭೂತಗಣೇ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೇ ವಿಹರನ್ತಂ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ತಿಣಸೂಲಪುಪ್ಫೇಹಿ ಪೂಜಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ದಾರಪರಿಗ್ಗಹಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸವಂ ನಾಮ ಪುತ್ತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬಜಿತೇ ಸಯಮ್ಪಿ ವೀಸವಸ್ಸಸತಿಕೋ ಹುತ್ವಾ, ‘‘ಮಮ ಪುತ್ತೋ ತಾವ ತರುಣೋ ಪಬ್ಬಜಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ನಾಹಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾತಸಂವೇಗೋ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೬.೩೫-೩೮) –

‘‘ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸಾವಿದೂರೇ, ಭೂತಗಣೋ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೋ;

ವಸತೇಕೋ ಜಿನೋ ತತ್ಥ, ಸಯಮ್ಭೂ ಲೋಕನಿಸ್ಸಟೋ.

‘‘ತಿಣಸೂಲಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಭಿರೋಪಯಿಂ;

ಏಕೂನಸತಸಹಸ್ಸಂ, ಕಪ್ಪಂ ನ ವಿನಿಪಾತಿಕೋ.

‘‘ಇತೋ ಏಕಾದಸೇ ಕಪ್ಪೇ, ಏಕೋಸಿಂ ಧರಣೀರುಹೋ;

ಸತ್ತರತನಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀ ಮಹಬ್ಬಲೋ.

‘‘ಕಿಲೇಸಾ ಝಾಪಿತಾ ಮಯ್ಹಂ…ಪೇ… ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ.

ಅರಹತ್ತಂ ಪನ ಪತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಸೋಮನಸ್ಸೋ ಉದಾನೇನ್ತೋ –

೧೦೮. ‘‘ಸ ವೀಸವಸ್ಸಸತಿಕೋ, ಪಬ್ಬಜಿಂ ಅನಗಾರಿಯಂ;

ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ, ಕತಂ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಾಸನ’’ನ್ತಿ. – ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ;

ತತ್ಥ ಸ ವೀಸವಸ್ಸಸತಿಕೋತಿ ಸೋ ವೀಸಂವಸ್ಸಸತಿಕೋ, ಸೋ ಅಹಂ ಜಾತಿಯಾ ವೀಸಾಧಿಕವಸ್ಸಸತಿಕೋ ಸಮಾನೋ. ಪಬ್ಬಜಿನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಗಚ್ಛಿಂ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಇದಮೇವ ಚ ಇಮಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಅಞ್ಞಾಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅಹೋಸಿ.

ಧಮ್ಮಸವಪಿತುತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ

ನ ನೂನಾಯಂ ಪರಮಹಿತಾನುಕಮ್ಪಿನೋತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗಾಥಾ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಸೋಪಿ ಪುರಿಮಬುದ್ಧೇಸು ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಭವೇ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಉಪಚಿನನ್ತೋ ಇತೋ ಚತುನವುತೇ ಕಪ್ಪೇ ಕುಲಗೇಹೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ವಸನ್ತೇ ಸತ್ತ ಪಚ್ಚೇಕಸಮ್ಬುದ್ಧೇ ದಿಸ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಕದಮ್ಬಪುಪ್ಫಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪೂಜೇಸಿ. ಸೋ ತೇನ ಪುಞ್ಞಕಮ್ಮೇನ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ಅಪರಾಪರಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸುಗತೀಸುಯೇವ ಸಂಸರನ್ತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಇಬ್ಭಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘರಕ್ಖಿತೋತಿ ನಾಮಂ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಪಟಿಲದ್ಧಸದ್ಧೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸಹಾಯಂ ಕತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರತಿ. ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನತೋ ಅವಿದೂರೇ ವನಗುಮ್ಬೇ ಏಕಾ ಮಿಗೀ ವಿಜಾಯಿತ್ವಾ ತರುಣಂ ಛಾಪಂ ರಕ್ಖನ್ತೀ ಛಾತಜ್ಝತ್ತಾಪಿ ಪುತ್ತಸಿನೇಹೇನ ದೂರೇ ಗೋಚರಾಯ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಆಸನ್ನೇ ಚ ತಿಣೋದಕಸ್ಸ ಅಲಾಭೇನ ಕಿಲಮತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಥೇರೋ, ‘‘ಅಹೋ ವತಾಯಂ ಲೋಕೋ ತಣ್ಹಾಬನ್ಧನಬದ್ಧೋ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವತಿ, ನ ತಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ ಸಂವೇಗಜಾತೋ ತಮೇವ ಅಙ್ಕುಸಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೧೬.೩೦-೩೪) –

‘‘ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸಾವಿದೂರೇ, ಕುಕ್ಕುಟೋ ನಾಮ ಪಬ್ಬತೋ;

ತಮ್ಹಿ ಪಬ್ಬತಪಾದಮ್ಹಿ, ಸತ್ತ ಬುದ್ಧಾ ವಸನ್ತಿ ತೇ.