೯. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೪೨. ದಿಸ್ವಾನ ತಣ್ಹನ್ತಿ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಕುರೂಸು ಕಮ್ಮಾಸಧಮ್ಮನಿಗಮವಾಸಿನೋ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸ್ಸ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸಪಜಾಪತಿಕಸ್ಸ ಅರಹತ್ತೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ತಾವದೇವ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಮ್ಮಾಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ನಿಸೀದಿ ಸುವಣ್ಣೋಭಾಸಂ ಮುಞ್ಚಮಾನೋ. ಮಾಗಣ್ಡಿಯೋಪಿ ತಙ್ಖಣಂ ತತ್ಥ ಮುಖಧೋವನತ್ಥಂ ಗತೋ ಸುವಣ್ಣೋಭಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪೇಕ್ಖಮಾನೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಧೀತಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ, ತಂ ಬಹೂ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರಾದಯೋ ವಾರಯನ್ತಾ ನ ಲಭನ್ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಏವಂಲದ್ಧಿಕೋ ಹೋತಿ ‘‘ಸಮಣಸ್ಸೇವ ನಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಧೀತಾಯ ಸಮಾನವಣ್ಣೋ, ಇಮಸ್ಸ ನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ತಸ್ಮಾ ದಿಸ್ವಾವ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವೇಗೇನ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಆಹ – ‘‘ಭೋತಿ ಭೋತಿ ಮಯಾ ಧೀತಾಯ ಸಮಾನವಣ್ಣೋ ಪುರಿಸೋ ದಿಟ್ಠೋ, ಅಲಙ್ಕರೋಹಿ ದಾರಿಕಂ, ತಸ್ಸ ನಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ದಾರಿಕಂ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ವತ್ಥಪುಪ್ಫಾಲಙ್ಕಾರಾದೀಹಿ ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಿಯಾ ಏವ ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾ ಸಮ್ಪತ್ತಾ. ಅಥ ಭಗವಾ ಕಮ್ಮಾಸಧಮ್ಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ.

ತೇಪಿ ಖೋ ಧೀತರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ನಿಸಿನ್ನೋಕಾಸಂ ಅಗಮಂಸು. ತತ್ಥ ಭಗವನ್ತಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಲೋಕೇನ್ತೀ ಭಗವತೋ ನಿಸಜ್ಜಟ್ಠಾನಂ ತಿಣಸನ್ಥಾರಕಂ ಅದ್ದಸ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾನಬಲೇನ ನಿಸಿನ್ನೋಕಾಸೋ ಪದನಿಕ್ಖೇಪೋ ಚ ಅಬ್ಯಾಕುಲಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆಹ – ‘‘ಏಸ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತಸ್ಸ ತಿಣಸನ್ಥಾರೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಗಮನಕಮ್ಮಂ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಭೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಪಸ್ಸ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಬ್ಯಾಕುಲೋ ತಿಣಸನ್ಥಾರೋ, ನೇಸೋ ಕಾಮಭೋಗಿನೋ ಪರಿಭುತ್ತೋ’’ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಮಾ, ಭೋತಿ ಮಙ್ಗಲೇ ಪರಿಯೇಸಿಯಮಾನೇ ಅವಮಙ್ಗಲಂ ಅಭಣೀ’’ತಿ ಆಹ. ಪುನಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಚರನ್ತೀ ಭಗವತೋ ಪದನಿಕ್ಖೇಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆಹ ‘‘ಅಯಂ ತಸ್ಸ ಪದನಿಕ್ಖೇಪೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಪಸ್ಸ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪದನಿಕ್ಖೇಪಂ, ನಾಯಂ ಸತ್ತೋ ಕಾಮೇಸು ಗಧಿತೋ’’ತಿ. ‘‘ಕಥಂ ತ್ವಂ ಭೋತಿ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣಬಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ಆಹ –

‘‘ರತ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ಪದಂ ಭವೇ,

ದುಟ್ಠಸ್ಸ ಹೋತಿ ಅನುಕಡ್ಢಿತಂ ಪದಂ;

ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಹಸಾನುಪೀಳಿತಂ,

ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದಸ್ಸ ಇದಮೀದಿಸಂ ಪದ’’ನ್ತಿ. (ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೬೦-೨೬೧; ಧ. ಪ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨ ಸಾಮಾವತೀವತ್ಥು; ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೪೫);

ಅಯಞ್ಚರಹಿ ತೇಸಂ ಕಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾ, ಅಥ ಭಗವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ತಮೇವ ವನಸಣ್ಡಂ ಆಗತೋ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಭಗವತೋ ವರಲಕ್ಖಣಖಚಿತಂ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆಹ – ‘‘ಏಸ ತಯಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ ಭೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಗತಕಮ್ಮಂ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೇವ, ಏವರೂಪೋ ನಾಮ ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ತೇಸಂ ಏವಂ ವದನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ಭಗವಾ ತಿಣಸನ್ಥಾರಕೇ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಧೀತರಂ ವಾಮೇನ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಮಣ್ಡಲುಂ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಭೋ, ಪಬ್ಬಜಿತ, ತ್ವಞ್ಚ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಅಯಞ್ಚ ದಾರಿಕಾ, ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ ಏಸಾ ತವ, ಇಮಾಹಂ ಭೋತೋ ಭರಿಯಂ ಪೋಸಾವನತ್ಥಾಯ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಾತುಕಾಮೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಭಗವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅನಾಲಪಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪಮಾನೋ ವಿಯ ‘‘ದಿಸ್ವಾನ ತಣ್ಹ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ನಾನಾರೂಪಾನಿ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಅಭಿಕಾಮಮಾಗತಂ ಮಾರಧೀತರಂ ದಿಸ್ವಾನ ತಣ್ಹಂ ಅರತಿಂ ರಗಞ್ಚ ಛನ್ದಮತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇ ಮೇಥುನಸ್ಮಿಂ ನಾಹೋಸಿ, ಕಿಮೇವಿದಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ದಾರಿಕಾಯ ಮುತ್ತಕರೀಸಪುಣ್ಣಂ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಪಾದಾಪಿ ನಂ ಸಮ್ಫುಸಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛೇ, ಕುತೋನೇನ ಸಂವಸಿತುನ್ತಿ.

೮೪೩. ತತೋ ಮಾಗಣ್ಡಿಯೋ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತಾ ನಾಮ ಮಾನುಸಕೇ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ದಿಬ್ಬಕಾಮತ್ಥಾಯ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ಅಯಞ್ಚ ದಿಬ್ಬೇಪಿ ಕಾಮೇ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ಇತ್ಥಿರತನಂ, ಕಾ ನು ಅಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಏತಾದಿಸಂ ಚೇ ರತನನ್ತಿ ದಿಬ್ಬಿತ್ಥಿರತನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಣತಿ, ನಾರಿನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಧೀತರಂ ಸನ್ಧಾಯ. ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಸೀಲವತಂ ನು ಜೀವಿತನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಞ್ಚ ಸೀಲಞ್ಚ ವತಞ್ಚ ಜೀವಿತಞ್ಚ. ಭವೂಪಪತ್ತಿಞ್ಚ ವದೇಸಿ ಕೀದಿಸನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಭವೂಪಪತ್ತಿಞ್ಚ ಕೀದಿಸಂ ವದಸೀತಿ.

೮೪೪. ಇತೋ ಪರಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ವಿಸಜ್ಜನಪುಚ್ಛಾನಯೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಪಾಕಟಸಮ್ಬನ್ಧಾಯೇವ. ತಾಸು ಪಠಮಗಾಥಾಯ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಮಾಗಣ್ಡಿಯ, ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಗತಧಮ್ಮೇಸು ನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ, ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಇದಂ ವದಾಮೀತಿ ಸಮುಗ್ಗಹಿತಂ ನ ಹೋತಿ ನತ್ಥಿ ನ ವಿಜ್ಜತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಅಹಞ್ಹಿ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೀಸು ಆದೀನವಂ ಕಞ್ಚಿ ದಿಟ್ಠಿಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪವಿಚಿನನ್ತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರಾಗಾದೀನಂ ಸನ್ತಿಭಾವೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಸನ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಅದ್ದಸನ್ತಿ.

೮೪೫. ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯಾನಿಮಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಸತ್ತೇಹಿ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ಗಹಿತತ್ತಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಾತಿ ಚ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತಭಾವಾದಿನಾ ನಯೇನ ಪಕಪ್ಪಿತಾನಿ ಚಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇ ತ್ವಂ ಮುನಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಧಮ್ಮೇ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಸನ್ತೀತಿ ಯಮೇತಮತ್ಥಂ ಬ್ರೂಸಿ, ಆಚಿಕ್ಖ ಮೇ, ಕಥಂ ನು ಧೀರೇಹಿ ಪವೇದಿತಂ ಕಥಂ ಪಕಾಸಿತಂ ಧೀರೇಹಿ ತಂ ಪದನ್ತಿ.

೮೪೬. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಯಥಾ ಯೇನ ಉಪಾಯೇನ ತಂ ಪದಂ ಧೀರೇಹಿ ಪಕಾಸಿತಂ, ತಂ ಉಪಾಯಂ ಸಪಟಿಪಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನ ದಿಟ್ಠಿಯಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ‘‘ನ ದಿಟ್ಠಿಯಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ದಿಟ್ಠಿಸುತಿಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಞಾಣಬಾಹಿರಸೀಲಬ್ಬತಾನಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ‘‘ಸುದ್ಧಿಮಾಹಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಂ ಆಹ-ಸದ್ದಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನಕಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪುರಿಸಬ್ಯತ್ತಯಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುದ್ಧಿಂ ನಾಹಂ ಕಥೇಮೀ’’ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ಉತ್ತರಪದೇಸುಪಿ. ತತ್ಥ ಚ ಅದಿಟ್ಠಿಯಾ ನಾಹಾತಿ ದಸವತ್ಥುಕಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ವಿನಾ ನ ಕಥೇಮಿ. ತಥಾ ಅಸ್ಸುತಿಯಾತಿ ನವಙ್ಗಂ ಸವನಂ ವಿನಾ. ಅಞಾಣಾತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಞಾಣಂ ವಿನಾ. ಅಸೀಲತಾತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಂ ವಿನಾ. ಅಬ್ಬತಾತಿ ಧುತಙ್ಗವತಂ ವಿನಾ. ನೋಪಿ ತೇನಾತಿ ತೇಸು ಏಕಮೇಕೇನ ದಿಟ್ಠಿಆದಿಮತ್ತೇನಾಪಿ ನೋ ಕಥೇಮೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏತೇ ಚ ನಿಸ್ಸಜ್ಜ ಅನುಗ್ಗಹಾಯಾತಿ ಏತೇ ಚ ಪುರಿಮೇ ದಿಟ್ಠಿಆದಿಭೇದೇ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮುಗ್ಘಾತಕರಣೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜ, ಪಚ್ಛಿಮೇ ಅದಿಟ್ಠಿಆದಿಭೇದೇ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖಿಯೇ ಅತಮ್ಮಯತಾಪಜ್ಜನೇನ ಅನುಗ್ಗಹಾಯ. ಸನ್ತೋ ಅನಿಸ್ಸಾಯ ಭವಂ ನ ಜಪ್ಪೇತಿ ಇಮಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ರಾಗಾದಿವೂಪಸಮೇನ ಸನ್ತೋ ಚಕ್ಖಾದೀಸು ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅನಿಸ್ಸಾಯ ಏಕಮ್ಪಿ ಭವಂ ಅಪಿಹೇತುಂ ಅಪತ್ಥೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಸಿಯಾ, ಅಯಮಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಸನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೮೪೭. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ವಚನತ್ಥಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ಮಾಗಣ್ಡಿಯೋ ‘‘ನೋ ಚೇ ಕಿರಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಾದೀನಿ ವುತ್ತನಯಾನೇವ. ಕಣ್ಹಪಕ್ಖಿಯಾನಿಯೇವ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ಉಭಯತ್ರಾಪಿ ಆಹ. ಆಹ-ಸದ್ದಂ ಪನ ನೋಚೇಕಿರ-ಸದ್ದೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ‘‘ನೋ ಚೇ ಕಿರಾಹ ನೋ ಚೇ ಕಿರ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಮೋಮುಹನ್ತಿ ಅತಿಮೂಳ್ಹಂ, ಮೋಹನಂ ವಾ. ಪಚ್ಚೇನ್ತೀತಿ ಜಾನನ್ತಿ.

೮೪೮. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುಚ್ಛಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ‘‘ದಿಟ್ಠಿಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತ್ವಂ, ಮಾಗಣ್ಡಿಯ, ದಿಟ್ಠಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪುಚ್ಛಮಾನೋ ಯಾನಿ ತೇ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಸಮುಗ್ಗಹಿತಾನಿ, ತೇಸ್ವೇವ ಸಮುಗ್ಗಹೀತೇಸು ಏವಂ ಪಮೋಹಂ ಆಗತೋ, ಇತೋ ಚ ಮಯಾ ವುತ್ತಅಜ್ಝತ್ತಸನ್ತಿತೋ ಪಟಿಪತ್ತಿತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನತೋ ವಾ ಅಣುಮ್ಪಿ ಯುತ್ತಸಞ್ಞಂ ನ ಪಸ್ಸಸಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತ್ವಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಮೋಮುಹತೋ ಪಸ್ಸಸೀತಿ.

೮೪೯. ಏವಂ ಸಮುಗ್ಗಹಿತೇಸು ಪಮೋಹೇನ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸ್ಸ ವಿವಾದಾಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇಸು ಅಞ್ಞೇಸು ಚ ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಗತಪ್ಪಮೋಹಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ನಿಬ್ಬಿವಾದತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಮೋ ವಿಸೇಸೀ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ಏವಂ ತಿವಿಧಮಾನೇನ ವಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಾ ಮಞ್ಞತಿ, ಸೋ ತೇನ ಮಾನೇನ ತಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ತೇನ ವಾ ಪುಗ್ಗಲೇನ ವಿವದೇಯ್ಯ. ಯೋ ಪನ ಅಮ್ಹಾದಿಸೋ ಇಮಾಸು ತೀಸು ವಿಧಾಸು ಅವಿಕಮ್ಪಮಾನೋ, ಸಮೋ ವಿಸೇಸೀತಿ ನ ತಸ್ಸ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಹೀನೋತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ.

೮೫೦. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಸೋತಿ ಗಾಥಾ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಪಹೀನಮಾನದಿಟ್ಠಿಕೋ ಮಾದಿಸೋ ಬಾಹಿತಪಾಪತ್ತಾದಿನಾ ನಯೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಕಿಂ ವದೇಯ್ಯ ಕಿಂ ವತ್ಥುಂ ಭಣೇಯ್ಯ, ಕೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ಭಣೇಯ್ಯ, ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಚ್ಚಂ, ತುಯ್ಹಂ ಮುಸಾ’’ತಿ ವಾ ಕೇನ ಮಾನೇನ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪುಗ್ಗಲೇನ ವಾ ವಿವದೇಯ್ಯ? ಯಸ್ಮಿಂ ಮಾದಿಸೇ ಖೀಣಾಸವೇ ‘‘ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಪವತ್ತಿಯಾ ಸಮಂ ವಾ, ಇತರದ್ವಯಭಾವೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ವಿಸಮಂ ವಾ ಮಞ್ಞಿತಂ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ಸಮಾನಾದೀಸು ಕೇನ ವಾದಂ ಪಟಿಸಂಯುಜೇಯ್ಯ ಪಟಿಪ್ಫರೇಯ್ಯಾತಿ. ನನು ಏಕಂಸೇನೇವ ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ – ಓಕಂ ಪಹಾಯಾತಿ ಗಾಥಾ?

೮೫೧. ತತ್ಥ ಓಕಂ ಪಹಾಯಾತಿ ರೂಪವತ್ಥಾದಿವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ತತ್ರ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ. ಅನಿಕೇತಸಾರೀತಿ ರೂಪನಿಮಿತ್ತನಿಕೇತಾದೀನಿ ತಣ್ಹಾವಸೇನ ಅಸರನ್ತೋ. ಗಾಮೇ ಅಕುಬ್ಬಂ ಮುನಿ ಸನ್ಥವಾನೀತಿ ಗಾಮೇ ಗಿಹಿಸನ್ಥವಾನಿ ಅಕರೋನ್ತೋ. ಕಾಮೇಹಿ ರಿತ್ತೋತಿ ಕಾಮೇಸು ಛನ್ದರಾಗಾಭಾವೇನ ಸಬ್ಬಕಾಮೇಹಿ ಪುಥುಭೂತೋ. ಅಪುರೇಕ್ಖರಾನೋತಿ ಆಯತಿಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಅನಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೋ. ಕಥಂ ನ ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ಜನೇನ ಕಯಿರಾತಿ ಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಕಥಂ ನ ಕಥೇಯ್ಯ. ಸೋ ಏವರೂಪೋ – ಯೇಹಿ ವಿವಿತ್ತೋತಿ ಗಾಥಾ.

೮೫೨. ತತ್ಥ ಯೇಹೀತಿ ಯೇಹಿ ದಿಟ್ಠಿಗತೇಹಿ. ವಿವಿತ್ತೋ ವಿಚರೇಯ್ಯಾತಿ ರಿತ್ತೋ ಚರೇಯ್ಯ. ನ ತಾನಿ ಉಗ್ಗಯ್ಹ ವದೇಯ್ಯ ನಾಗೋತಿ ‘‘ಆಗುಂ ನ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳನಿ. ಭದ್ರಾವುಧಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೭೦; ಪಾರಾಯನಾನುಗೀತಿಗಾಥಾನಿದ್ದೇಸ ೧೦೨) ನಯೇನ ನಾಗೋ ತಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನ ವದೇಯ್ಯ. ಜಲಮ್ಬುಜನ್ತಿ ಜಲಸಞ್ಞಿತೇ ಅಮ್ಬುಮ್ಹಿ ಜಾತಂ ಕಣ್ಟಕನಾಳಂ ವಾರಿಜಂ, ಪದುಮನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಜಲೇನ ಪಙ್ಕೇನ ಚ ನೂಪಲಿತ್ತನ್ತಿ ತಂ ಪದುಮಂ ಯಥಾ ಜಲೇನ ಚ ಪಙ್ಕೇನ ಚ ಅನುಪಲಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಮುನಿ ಸನ್ತಿವಾದೋ ಅಗಿದ್ಧೋತಿ ಏವಂ ಅಜ್ಝತ್ತಸನ್ತಿವಾದೋ ಮುನಿ ಗೇಧಾಭಾವೇನ ಅಗಿದ್ಧೋ. ಕಾಮೇ ಚ ಲೋಕೇ ಚ ಅನೂಪಲಿತ್ತೋತಿ ದುವಿಧೇಪಿ ಕಾಮೇ ಅಪಾಯಾದಿಕೇ ಚ ಲೋಕೇ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಲೇಪೇಹಿ ಅನುಪಲಿತ್ತೋ ಹೋತಿ.

೮೫೩. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ನ ವೇದಗೂತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ನ ವೇದಗೂ ದಿಟ್ಠಿಯಾಯಕೋತಿ ಚತುಮಗ್ಗವೇದಗೂ ಮಾದಿಸೋ ದಿಟ್ಠಿಯಾಯಕೋ ನ ಹೋತಿ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಾ, ತಂ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇನ್ತೋ ವಾ ನ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ವಚನತ್ಥೋ – ಯಾಯತೀತಿ ಯಾಯಕೋ, ಕರಣವಚನೇನ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಯಾತೀತಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾಯಕೋ. ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನೇನ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಯಾತೀತಿಪಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾಯಕೋ. ನ ಮುತಿಯಾ ಸ ಮಾನಮೇತೀತಿ ಮುತರೂಪಾದಿಭೇದಾಯ ಮುತಿಯಾಪಿ ಸೋ ಮಾನಂ ನ ಏತಿ. ನ ಹಿ ತಮ್ಮಯೋ ಸೋತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ತಮ್ಮಯೋ ಹೋತಿ ತಪ್ಪರಾಯಣೋ, ಅಯಂ ಪನ ನ ತಾದಿಸೋ. ನ ಕಮ್ಮುನಾ ನೋಪಿ ಸುತೇನ ನೇಯ್ಯೋತಿ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾದಿನಾ ಕಮ್ಮುನಾ ವಾ ಸುತಸುದ್ಧಿಆದಿನಾ ಸುತೇನ ವಾ ಸೋ ನೇತಬ್ಬೋ ನ ಹೋತಿ. ಅನೂಪನೀತೋ ಸ ನಿವೇಸನೇಸೂತಿ ಸೋ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಉಪಯಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇಸು ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿನಿವೇಸನೇಸು ಅನೂಪನೀತೋ. ತಸ್ಸ ಚ ಏವಂವಿಧಸ್ಸ – ಸಞ್ಞಾವಿರತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಗಾಥಾ.

೮೫೪. ತತ್ಥ ಸಞ್ಞಾವಿರತ್ತಸ್ಸಾತಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಞ್ಞಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ಭಾವನಾಯ ಪಹೀನಕಾಮಾದಿಸಞ್ಞಸ್ಸ. ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತೋ ಸಮಥಯಾನಿಕೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ಭಾವನಾಯ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಸ್ಸ. ಇಮಿನಾ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಸಞ್ಞಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಞ್ಚ ಯೇ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ, ತೇ ಘಟ್ಟಯನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇತಿ ಯೇ ಕಾಮಸಞ್ಞಾದಿಕಂ ಸಞ್ಞಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ, ತೇ ವಿಸೇಸತೋ ಗಹಟ್ಠಾ ಕಾಮಾಧಿಕರಣಂ, ಯೇ ಚ ದಿಟ್ಠಿಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ, ತೇ ವಿಸೇಸತೋ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಧಮ್ಮಾಧಿಕರಣಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಘಟ್ಟೇನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತೀತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಯಂ ಅವುತ್ತಂ, ತಂ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಚ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.