೪. ಅಟ್ಠಕವಗ್ಗೋ

೧. ಕಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೭೩. ಕಾಮಂ ಕಾಮಯಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಕಾಮಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವತಿ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಜೇತವನಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರೇ ಅಚಿರವತೀನದೀತೀರೇ ‘‘ಯವಂ ವಪಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಖೇತ್ತಂ ಕಸತಿ. ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಅದ್ದಸ – ‘‘ಅಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಯವಾ ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ, ಪುನ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಚಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಅದ್ದಸ. ‘‘ಕದಾ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ‘‘ಸಸ್ಸೇ ವಿನಟ್ಠೇ ಸೋಕಾಭಿಭೂತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ’’ತಿ ಅದ್ದಸ. ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ತದಾ ಏವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಮೇ ಓವಾದಂ ಸೋತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸತಿ. ನಾನಾರುಚಿಕಾ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಹನ್ದ, ನಂ ಇತೋ ಪಭುತಿಯೇವ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾಮಿ, ಏವಂ ಮಯಿ ಮುದುಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ತದಾ ಓವಾದಂ ಸೋಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕರೋಸೀ’’ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಏವಂ ಉಚ್ಚಾಕುಲೀನೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ತಾವತಕೇನೇವ ಭಗವತಿ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಖೇತ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಕಸಾಮಿ ಯವಂ ವಪಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಗವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಅಕಾಸಿ, ನ ಚ ಅಹೇತು ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ತಥಾಗತಾ ಏವಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಹನ್ದಾಹಮ್ಪಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಥೇವ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಮಕಾಸಿ. ಏವಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಸೇಸಾ ಚ ಅಸೀತಿ ಮಹಾಸಾವಕಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅತೀವ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥ ಭಗವಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಸಸ್ಸೇ ಏಕದಿವಸಂ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ಜೇತವನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಸುನ್ದರಂ ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯವಕ್ಖೇತ್ತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸುನ್ದರಂ, ಸಚೇ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಸಂವಿಭಾಗಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಚತುಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಯವಾ ನಿಪ್ಫಜ್ಜಿಂಸು. ತಸ್ಸ ‘‘ಅಜ್ಜ ವಾ ಸ್ವೇ ವಾ ಲಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಕುರುಮಾನಸ್ಸೇವ ಮಹಾಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ವಸ್ಸಿ. ಅಚಿರವತೀ ನದೀ ಪೂರಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಯವಂ ವಹಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಅನತ್ತಮನೋ ಹುತ್ವಾ ಪಭಾತೇ ನದೀತೀರಂ ಗತೋ ಸಬ್ಬಂ ಸಸ್ಸವಿಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ವಿನಟ್ಠೋಮ್ಹಿ, ಕಥಂ ದಾನಿ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬಲವಸೋಕಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ಭಗವಾಪಿ ತಮೇವ ರತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಅಜ್ಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಕಾಲೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸೋಕಾಭಿಭೂತಂ ಮಂ ಅಸ್ಸಾಸೇತುಕಾಮೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಆಗತೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ನಿಸೀದಾಪೇಸಿ. ಭಗವಾ ಜಾನನ್ತೋವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ವಿಹಾಸೀ’’ತಿ? ಆಮ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸಬ್ಬಂ ಮೇ ಯವಕ್ಖೇತ್ತಂ ಉದಕೇನ ವೂಳ್ಹನ್ತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ‘‘ನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ವಿಪನ್ನೇ ದೋಮನಸ್ಸಂ, ಸಮ್ಪನ್ನೇ ಚ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಕಾಮಾ ಹಿ ನಾಮ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿಪಿ ವಿಪಜ್ಜನ್ತಿಪೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾವಸೇನ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಭಾಸಿ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಪದತ್ಥಸಮ್ಬನ್ಧಮತ್ತಮೇವ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ನಿದ್ದೇಸೇ (ಮಹಾನಿ. ೧) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಚ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ, ಏವಂ ಇತೋ ಪರಂ ಸಬ್ಬಸುತ್ತೇಸು.

ತತ್ಥ ಕಾಮನ್ತಿ ಮನಾಪಿಯರೂಪಾದಿತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಂ ವತ್ಥುಕಾಮಂ, ಕಾಮಯಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಇಚ್ಛಮಾನಸ್ಸ. ತಸ್ಸ ಚೇ ತಂ ಸಮಿಜ್ಝತೀತಿ ತಸ್ಸ ಕಾಮಯಮಾನಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ತಂ ಕಾಮಸಙ್ಖಾತಂ ವತ್ಥು ಸಮಿಜ್ಝತಿ ಚೇ, ಸಚೇ ಸೋ ತಂ ಲಭತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅದ್ಧಾ ಪೀತಿಮನೋ ಹೋತೀತಿ ಏಕಂಸಂ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಲದ್ಧಾತಿ ಲಭಿತ್ವಾ. ಮಚ್ಚೋತಿ ಸತ್ತೋ. ಯದಿಚ್ಛತೀತಿ ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ.

೭೭೪. ತಸ್ಸ ಚೇ ಕಾಮಯಾನಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕಾಮೇ ಇಚ್ಛಮಾನಸ್ಸ, ಕಾಮೇನ ವಾ ಯಾಯಮಾನಸ್ಸ. ಛನ್ದಜಾತಸ್ಸಾತಿ ಜಾತತಣ್ಹಸ್ಸ. ಜನ್ತುನೋತಿ ಸತ್ತಸ್ಸ. ತೇ ಕಾಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತೀತಿ ತೇ ಕಾಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ ಚೇ. ಸಲ್ಲವಿದ್ಧೋವ ರುಪ್ಪತೀತಿ ಅಥ ಅಯೋಮಯಾದಿನಾ ಸಲ್ಲೇನ ವಿದ್ಧೋ ವಿಯ ಪೀಳೀಯತಿ.

೭೭೫. ತತಿಯಗಾಥಾಯ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯೋ ಪನ ಇಮೇ ಕಾಮೇ ತತ್ಥ ಛನ್ದರಾಗವಿಕ್ಖಮ್ಭನೇನ ವಾ ಸಮುಚ್ಛೇದೇನ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಾದೇನ ಸಪ್ಪಸ್ಸ ಸಿರಂ ಇವ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕಂ ವಿಸರಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕಾಸಙ್ಖಾತಂ ತಣ್ಹಂ ಸತೋ ಹುತ್ವಾ ಸಮತಿವತ್ತತೀತಿ.

೭೭೬-೮. ತತೋ ಪರಾಸಂ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಗಾಥಾನಂ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯೋ ಏತಂ ಸಾಲಿಕ್ಖೇತ್ತಾದಿಂ ಖೇತ್ತಂ ವಾ ಘರವತ್ಥಾದಿಂ ವತ್ಥುಂ ವಾ ಕಹಾಪಣಸಙ್ಖಾತಂ ಹಿರಞ್ಞಂ ವಾ ಗೋಅಸ್ಸಭೇದಂ ಗವಾಸ್ಸಂ ವಾ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿಕಾ ಥಿಯೋ ವಾ ಞಾತಿಬನ್ಧವಾದೀ ಬನ್ಧೂ ವಾ ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಮನಾಪಿಯರೂಪಾದೀ ಪುಥು ಕಾಮೇ ಅನುಗಿಜ್ಝತಿ, ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅಬಲಸಙ್ಖಾತಾ ಕಿಲೇಸಾ ಬಲೀಯನ್ತಿ ಸಹನ್ತಿ ಮದ್ದನ್ತಿ, ಸದ್ಧಾಬಲಾದಿವಿರಹೇನ ವಾ ಅಬಲಂ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅಬಲಾ ಕಿಲೇಸಾ ಬಲೀಯನ್ತಿ, ಅಬಲತ್ತಾ ಬಲೀಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ತಂ ಕಾಮಗಿದ್ಧಂ ಕಾಮೇ ರಕ್ಖನ್ತಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಞ್ಚ ಸೀಹಾದಯೋ ಚ ಪಾಕಟಪರಿಸ್ಸಯಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಯೋ ಚ ಅಪಾಕಟಪರಿಸ್ಸಯಾ ಮದ್ದನ್ತಿ, ತತೋ ಅಪಾಕಟಪರಿಸ್ಸಯೇಹಿ ಅಭಿಭೂತಂ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಜಾತಿಆದಿದುಕ್ಖಂ ಭಿನ್ನಂ ನಾವಂ ಉದಕಂ ವಿಯ ಅನ್ವೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಕಾಯಗತಾಸತಿಆದಿಭಾವನಾಯ ಜನ್ತು ಸದಾ ಸತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ರೂಪಾದೀಸು ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಮ್ಪಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮಂ ಪರಿವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಕಾಮಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜಯೇ. ಏವಂ ತೇ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ತಪ್ಪಹಾನಕರಮಗ್ಗೇನೇವ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ತರೇ ಓಘಂ ತರೇಯ್ಯ ತರಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ. ತತೋ ಯಥಾ ಪುರಿಸೋ ಉದಕಗರುಕಂ ನಾವಂ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಲಹುಕಾಯ ನಾವಾಯ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನೇವ ಪಾರಗೂ ಭವೇಯ್ಯ, ಪಾರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಅತ್ತಭಾವನಾವಂ ಕಿಲೇಸೂದಕಗರುಕಂ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಲಹುಕೇನ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಪಾರಗೂ ಭವೇಯ್ಯ, ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಪಾರಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಚ, ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾತೀತಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಚ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸೂತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಕಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಗುಹಟ್ಠಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೭೯. ಸತ್ತೋ ಗುಹಾಯನ್ತಿ ಗುಹಟ್ಠಕಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವತಿ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಪಿಣ್ಡೋಲಭಾರದ್ವಾಜೋ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ಗಂಙ್ಗಾತೀರೇ ಆವಟ್ಟಕಂ ನಾಮ ಉತೇನಸ್ಸ ಉಯ್ಯಾನಂ, ತತ್ಥ ಅಗಮಾಸಿ ಸೀತಲೇ ಪದೇಸೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸೀದಿತುಕಾಮೋ. ಅಞ್ಞದಾಪಿ ಚಾಯಂ ಗಚ್ಛತೇವ ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬಾಸೇವನೇನ ಯಥಾ ಗವಮ್ಪತಿತ್ಥೇರೋ ತಾವತಿಂಸಭವನನ್ತಿ ವುತ್ತನಯಮೇತಂ ವಙ್ಗೀಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ. ಸೋ ತತ್ಥ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಸೀತಲೇ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಅಪ್ಪೇತ್ವಾ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸೀದಿ. ರಾಜಾಪಿ ಖೋ ಉತೇನೋ ತಂ ದಿವಸಂಯೇವ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಹುದೇವ ದಿವಸಭಾಗಂ ನಚ್ಚಗೀತಾದೀಹಿ ಉಯ್ಯಾನೇ ಕೀಳಿತ್ವಾ ಪಾನಮದಮತ್ತೋ ಏಕಿಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ಅಙ್ಕೇ ಸೀಸಂ ಕತ್ವಾ ಸಯಿ. ಸೇಸಿತ್ಥಿಯೋ ‘‘ಸುತ್ತೋ ರಾಜಾ’’ತಿ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನೇ ಪುಪ್ಫಫಲಾದೀನಿ ಗಣ್ಹನ್ತಿಯೋ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಂ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಾ ಸದ್ದಂ ಅಕತ್ಥಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ನಿವಾರೇತ್ವಾ ಅಪ್ಪಸದ್ದಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಥೇರಂ ಸಮ್ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಥೇರೋ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ತಾಸಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ, ತಾ ತುಟ್ಠಾ ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸುಣನ್ತಿ.

ರಞ್ಞೋ ಸೀಸಂ ಅಙ್ಕೇನಾದಾಯ ನಿಸಿನ್ನಿತ್ಥೀ ‘‘ಇಮಾ ಮಂ ಓಹಾಯ ಕೀಳನ್ತೀ’’ತಿ ತಾಸು ಇಸ್ಸಾಪಕತಾ ಊರುಂ ಚಾಲೇತ್ವಾ ರಾಜಾನಂ ಪಬೋಧೇಸಿ. ರಾಜಾ ಪಟಿಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಇತ್ಥಾಗಾರಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಕುಹಿಂ ಇಮಾ ವಸಲಿಯೋ’’ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಆಹ – ‘‘ತುಮ್ಹೇಸು ಅಬಹುಕತಾ ‘ಸಮಣಂ ರಮಯಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಗತಾ’’ತಿ. ಸೋ ಕುದ್ಧೋ ಥೇರಾಭಿಮುಖೋ ಅಗಮಾಸಿ. ತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ರಾಜಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ಏಕಚ್ಚಾ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು, ಏಕಚ್ಚಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಾಮಾ’’ತಿ ನ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು. ಸೋ ತೇನ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಕುದ್ಧೋ ಥೇರಂ ಅವನ್ದಿತ್ವಾವ ‘‘ಕಿಮತ್ಥಂ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ವಿವೇಕತ್ಥಂ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ವಿವೇಕತ್ಥಾಯ ಆಗತಾ ಏವಂ ಇತ್ಥಾಗಾರಪರಿವುತಾ ನಿಸೀದನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ತವ ವಿವೇಕಂ ಕಥೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ವಿಸಾರದೋಪಿ ವಿವೇಕಕಥಾಯ ‘‘ನಾಯಂ ಅಞ್ಞಾತುಕಾಮೋ ಪುಚ್ಛತೀ’’ತಿ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೋಸಿ. ರಾಜಾ ‘‘ಸಚೇ ನ ಕಥೇಸಿ, ತಮ್ಬಕಿಪಿಲ್ಲಿಕೇಹಿ ತಂ ಖಾದಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಅಸೋಕರುಕ್ಖೇ ತಮ್ಬಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಪುಟಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಅತ್ತನೋವ ಉಪರಿ ವಿಕಿರಿ. ಸೋ ಸರೀರಂ ಪುಞ್ಛಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪುಟಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಥೇರಾಭಿಮುಖೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಥೇರೋ ‘‘ಸಚಾಯಂ ರಾಜಾ ಮಯಿ ಅಪರಜ್ಝೇಯ್ಯ, ಅಪಾಯಾಭಿಮುಖೋ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ತಂ ಅನುಕಮ್ಪಮಾನೋ ಇದ್ಧಿಯಾ ಆಕಾಸಂ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಗತೋ.

ತತೋ ಇತ್ಥಿಯೋ ಆಹಂಸು – ‘‘ಮಹಾರಾಜ, ಅಞ್ಞೇ ರಾಜಾನೋ ಈದಿಸಂ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುಪ್ಫಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಪೂಜೇನ್ತಿ, ತ್ವಂ ತಮ್ಬಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಪುಟೇನ ಆಸಾದೇತುಂ ಆರದ್ಧೋ ಅಹೋಸಿ, ಕುಲವಂಸಂ ನಾಸೇತುಂ ಉಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ದೋಸಂ ಞತ್ವಾ ತುಣ್ಹೀ ಹುತ್ವಾ ಉಯ್ಯಾನಪಾಲಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ದಿವಸಂ ಥೇರೋ ಇಧಾಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ತೇನ ಹಿ ಯದಾ ಆಗಚ್ಛತಿ, ತದಾ ಮೇ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಸೀತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ಥೇರೇ ಆಗತೇ ಆರೋಚೇಸಿ. ರಾಜಾಪಿ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಾಣೇಹಿ ಸರಣಂ ಗತೋ ಅಹೋಸಿ. ತಮ್ಬಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಪುಟೇನ ಆಸಾದಿತದಿವಸೇ ಪನ ಥೇರೋ ಆಕಾಸೇನಾಗನ್ತ್ವಾ ಪುನ ಪಥವಿಯಂ ನಿಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ಉಮ್ಮುಜ್ಜಿ. ಭಗವಾಪಿ ಖೋ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ಸತೋ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸೀಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪಯಮಾನೋ ಥೇರಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಭಾರದ್ವಾಜ, ಅಕಾಲೇ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಥೇರೋ ‘‘ಆಮ ಭಗವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಭಗವಾ ‘‘ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತಿ ತಸ್ಸ ವಿವೇಕಕಥಾ ಕಾಮಗುಣಗಿದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಪಸ್ಸೇನ ನಿಪನ್ನೋ ಏವ ಥೇರಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಸತ್ತೋತಿ ಲಗ್ಗೋ. ಗುಹಾಯನ್ತಿ ಕಾಯೇ. ಕಾಯೋ ಹಿ ರಾಗಾದೀನಂ ವಾಳಾನಂ ವಸನೋಕಾಸತೋ ‘‘ಗುಹಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಬಹುನಾಭಿಛನ್ನೋತಿ ಬಹುನಾ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸಜಾಲೇನ ಅಭಿಚ್ಛನ್ನೋ. ಏತೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಬನ್ಧನಂ ವುತ್ತಂ. ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ರಾಗಾದಿವಸೇನ ತಿಟ್ಠನ್ತೋ. ನರೋತಿ ಸತ್ತೋ. ಮೋಹನಸ್ಮಿಂ ಪಗಾಳ್ಹೋತಿ ಮೋಹನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕಾಮಗುಣಾ. ಏತ್ಥ ಹಿ ದೇವಮನುಸ್ಸಾ ಮುಯ್ಹನ್ತಿ, ತೇಸು ಅಜ್ಝೋಗಾಳ್ಹೋ ಹುತ್ವಾ. ಏತೇನ ಬಹಿದ್ಧಾಬನ್ಧನಂ ವುತ್ತಂ. ದೂರೇ ವಿವೇಕಾ ಹಿ ತಥಾವಿಧೋ ಸೋತಿ ಸೋ ತಥಾರೂಪೋ ನರೋ ತಿವಿಧಾಪಿ ಕಾಯವಿವೇಕಾದಿಕಾ ವಿವೇಕಾ ದೂರೇ ಅನಾಸನ್ನೇ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಕಾಮಾ ಹಿ ಲೋಕೇ ನ ಹಿ ಸುಪ್ಪಹಾಯಾ, ಯಸ್ಮಾ ಲೋಕೇ ಕಾಮಾ ಸುಪ್ಪಹಾಯಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೭೮೦. ಏವಂ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ‘‘ದೂರೇ ವಿವೇಕಾ ತಥಾವಿಧೋ’’ತಿ ಸಾಧೇತ್ವಾ ಪುನ ತಥಾವಿಧಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮತಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಇಚ್ಛಾನಿದಾನಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಇಚ್ಛಾನಿದಾನಾತಿ ತಣ್ಹಾಹೇತುಕಾ. ಭವಸಾತಬದ್ಧಾತಿ ಸುಖವೇದನಾದಿಮ್ಹಿ ಭವಸಾತೇ ಬದ್ಧಾ. ತೇ ದುಪ್ಪಮುಞ್ಚಾತಿ ತೇ ಭವಸಾತವತ್ಥುಭೂತಾ ಧಮ್ಮಾ, ತೇ ವಾ ತತ್ಥ ಬದ್ಧಾ ಇಚ್ಛಾನಿದಾನಾ ಸತ್ತಾ ದುಪ್ಪಮೋಚಯಾ. ನ ಹಿ ಅಞ್ಞಮೋಕ್ಖಾತಿ ಅಞ್ಞೇನ ಚ ಮೋಚೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಕಾರಣವಚನಂ ವಾ ಏತಂ, ತೇ ಸತ್ತಾ ದುಪ್ಪಮುಞ್ಚಾ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞೇನ ಮೋಚೇತಬ್ಬಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಯದಿ ಪನ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯುಂ, ಸಕೇನ ಥಾಮೇನ ಮುಞ್ಚೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಅಯಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ. ಪಚ್ಛಾ ಪುರೇ ವಾಪಿ ಅಪೇಕ್ಖಮಾನಾತಿ ಅನಾಗತೇ ಅತೀತೇ ವಾ ಕಾಮೇ ಅಪೇಕ್ಖಮಾನಾ. ಇಮೇವ ಕಾಮೇ ಪುರಿಮೇವ ಜಪ್ಪನ್ತಿ ಇಮೇ ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇ ಕಾಮೇ ಪುರಿಮೇ ವಾ ದುವಿಧೇಪಿ ಅತೀತಾನಾಗತೇ ಬಲವತಣ್ಹಾಯ ಪತ್ಥಯಮಾನಾ. ಇಮೇಸಞ್ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ‘‘ತೇ ದುಪ್ಪಮುಞ್ಚಾ ನ ಹಿ ಅಞ್ಞಮೋಕ್ಖಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಹ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಇತರಥಾ ‘‘ಅಪೇಕ್ಖಮಾನಾ ಜಪ್ಪಂ ಕಿಂ ಕರೋನ್ತಿ ಕಿಂ ವಾ ಕತಾ’’ತಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯೇಯ್ಯುಂ.

೭೮೧-೨. ಏವಂ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ‘‘ದೂರೇ ವಿವೇಕಾ ತಥಾವಿಧೋ’’ತಿ ಸಾಧೇತ್ವಾ ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ಚ ತಥಾವಿಧಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮತಂ ಆವಿಕತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನೇಸಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಕರಣಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಕಾಮೇಸು ಗಿದ್ಧಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತೇ ಸತ್ತಾ ಕಾಮೇಸು ಪರಿಭೋಗತಣ್ಹಾಯ ಗಿದ್ಧಾ ಪರಿಯೇಸನಾದಿಮನುಯುತ್ತತ್ತಾ ಪಸುತಾ ಸಮ್ಮೋಹಮಾಪನ್ನತ್ತಾ ಪಮೂಳ್ಹಾ ಅವಗಮನತಾಯ ಮಚ್ಛರಿತಾಯ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ವಚನಂ ಅನಾದಿಯನತಾಯ ಚ ಅವದಾನಿಯಾ. ಕಾಯವಿಸಮಾದಿಮ್ಹಿ ವಿಸಮೇ ನಿವಿಟ್ಠಾ ಅನ್ತಕಾಲೇ ಮರಣದುಕ್ಖೂಪನೀತಾ ‘‘ಕಿಂಸೂ ಭವಿಸ್ಸಾಮ ಇತೋ ಚುತಾಸೇ’’ತಿ ಪರಿದೇವಯನ್ತೀತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಏತದೇವ, ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಸಿಕ್ಖೇಥ…ಪೇ… ಮಾಹು ಧೀರಾತಿ. ತತ್ಥ ಸಿಕ್ಖೇಥಾತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಇಧೇವಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಾಸನೇ. ಸೇಸಮುತ್ತಾನಮೇವ.

೭೮೩. ಇದಾನಿ ಯೇ ತಥಾ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಬ್ಯಸನಪ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಮಂಸಚಕ್ಖುಆದೀಹಿ ಪೇಕ್ಖಾಮಿ. ಲೋಕೇತಿ ಅಪಾಯಾದಿಮ್ಹಿ. ಪರಿಫನ್ದಮಾನನ್ತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಫನ್ದಮಾನಂ. ಪಜಂ ಇಮನ್ತಿ ಇಮಂ ಸತ್ತಕಾಯಂ. ತಣ್ಹಗತನ್ತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಗತಂ ಅಭಿಭೂತಂ, ನಿಪಾತಿತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಭವೇಸೂತಿ ಕಾಮಭವಾದೀಸು. ಹೀನಾ ನರಾತಿ ಹೀನಕಮ್ಮನ್ತಾ ನರಾ. ಮಚ್ಚುಮುಖೇ ಲಪನ್ತೀತಿ ಅನ್ತಕಾಲೇ ಸಮ್ಪತ್ತೇ ಮರಣಮುಖೇ ಪರಿದೇವನ್ತಿ. ಅವೀತತಣ್ಹಾಸೇತಿ ಅವಿಗತತಣ್ಹಾ. ಭವಾಭವೇಸೂತಿ ಕಾಮಭವಾದೀಸು. ಅಥ ವಾ ಭವಾಭವೇಸೂತಿ ಭವಭವೇಸು, ಪುನಪ್ಪುನಭವೇಸೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೭೮೪. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಅವೀತತಣ್ಹಾ ಏವಂ ಫನ್ದನ್ತಿ ಚ ಲಪನ್ತಿ ಚ, ತಸ್ಮಾ ತಣ್ಹಾವಿನಯೇ ಸಮಾದಪೇನ್ತೋ ‘‘ಮಮಾಯಿತೇ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಮಮಾಯಿತೇತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಮಮತ್ತೇಹಿ ‘‘ಮಮ’’ನ್ತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ. ಪಸ್ಸಥಾತಿ ಸೋತಾರೇ ಆಲಪನ್ತೋ ಆಹ. ಏತಮ್ಪೀತಿ ಏತಮ್ಪಿ ಆದೀನವಂ. ಸೇಸಂ ಪಾಕಟಮೇವ.

೭೮೫. ಏವಮೇತ್ಥ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ಅಸ್ಸಾದಂ, ತತೋ ಪರಾಹಿ ಚತೂಹಿ ಆದೀನವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸಉಪಾಯಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ ನಿಸ್ಸರಣಾನಿಸಂಸಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಬ್ಬಾಹಿ ವಾ ಏತಾಹಿ ಕಾಮಾನಂ ಆದೀನವಂ ಓಕಾರಂ ಸಂಕಿಲೇಸಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮೇ ಆನಿಸಂಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಉಭೋಸು ಅನ್ತೇಸೂ’’ತಿ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ. ತತ್ಥ ಉಭೋಸು ಅನ್ತೇಸೂತಿ ಫಸ್ಸಫಸ್ಸಸಮುದಯಾದೀಸು ದ್ವೀಸು ಪರಿಚ್ಛೇದೇಸು. ವಿನೇಯ್ಯ ಛನ್ದನ್ತಿ ಛನ್ದರಾಗಂ ವಿನೇತ್ವಾ. ಫಸ್ಸಂ ಪರಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಾದಿಫಸ್ಸಂ, ಫಸ್ಸಾನುಸಾರೇನ ವಾ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅರೂಪಧಮ್ಮೇ, ತೇಸಂ ವತ್ಥುದ್ವಾರಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ರೂಪಧಮ್ಮೇ ಚಾತಿ ಸಕಲಮ್ಪಿ ನಾಮರೂಪಂ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಜಾನಿತ್ವಾ. ಅನಾನುಗಿದ್ಧೋತಿ ರೂಪಾದೀಸು ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ಅಗಿದ್ಧೋ. ಯದತ್ತಗರಹೀ ತದಕುಬ್ಬಮಾನೋತಿ ಯಂ ಅತ್ತನಾ ಗರಹತಿ, ತಂ ಅಕುರುಮಾನೋ. ನಲಿಪ್ಪತೀ ದಿಟ್ಠಸುತೇಸು ಧೀರೋತಿ ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಧಿತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಧೀರೋ ದಿಟ್ಠೇಸು ಚ ಸುತೇಸು ಚ ಧಮ್ಮೇಸು ದ್ವಿನ್ನಂ ಲೇಪಾನಂ ಏಕೇನಪಿ ಲೇಪೇನ ನ ಲಿಪ್ಪತಿ. ಆಕಾಸಮಿವ ನಿರುಪಲಿತ್ತೋ ಅಚ್ಚನ್ತವೋದಾನಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ.

೭೮೬. ಸಞ್ಞಂ ಪರಿಞ್ಞಾತಿ ಗಾಥಾಯ ಪನ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಫಸ್ಸಮೇವ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಕಾಮಸಞ್ಞಾದಿಭೇದಂ ಸಞ್ಞಮ್ಪಿ, ಸಞ್ಞಾನುಸಾರೇನ ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ನಾಮರೂಪಂ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಜಾನಿತ್ವಾ ಇಮಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ವಿತರೇಯ್ಯ ಓಘಂ, ತತೋ ಸೋ ತಿಣ್ಣೋಘೋ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಪರಿಗ್ಗಹೇಸು ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಲೇಪಪ್ಪಹಾನೇನ ನೋಪಲಿತ್ತೋ ಖೀಣಾಸವಮುನಿ ರಾಗಾದಿಸಲ್ಲಾನಂ ಅಬ್ಬೂಳ್ಹತ್ತಾ ಅಬ್ಬೂಳ್ಹಸಲ್ಲೋ ಸತಿವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಚರಂ, ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಚರಂ ತೇನ ಅಪ್ಪಮಾದಚಾರೇನ ಅಬ್ಬೂಳ್ಹಸಲ್ಲೋ ಹುತ್ವಾ ಸಕಪರತ್ತಭಾವಾದಿಭೇದಂ ನಾಸೀಸತೀ ಲೋಕಮಿಮಂ ಪರಞ್ಚ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಚರಿಮಚಿತ್ತನಿರೋಧಾ ನಿರುಪಾದಾನೋ ಜಾತವೇದೋವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾತೀತಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ ಧಮ್ಮನೇತ್ತಿಟ್ಠಪನಮೇವ ಕರೋನ್ತೋ, ನ ಉತ್ತರಿಂ ಇಮಾಯ ದೇಸನಾಯ ಮಗ್ಗಂ ವಾ ಫಲಂ ವಾ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ದೇಸಿತತ್ತಾತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಗುಹಟ್ಠಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ದುಟ್ಠಟ್ಠಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೮೭. ವದನ್ತಿ ವೇ ದುಟ್ಠಮನಾಪೀತಿ ದುಟ್ಠಟ್ಠಕಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಆದಿಗಾಥಾಯ ತಾವ ಉಪ್ಪತ್ತಿ – ಮುನಿಸುತ್ತನಯೇನ ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಲಾಭಸಕ್ಕಾರಂ ಅಸಹಮಾನಾ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಸುನ್ದರಿಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಂ ಉಯ್ಯೋಜೇಸುಂ. ಸಾ ಕಿರ ಜನಪದಕಲ್ಯಾಣೀ ಸೇತವತ್ಥಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾವ ಅಹೋಸಿ. ಸಾ ಸುನ್ಹಾತಾ ಸುನಿವತ್ಥಾ ಮಾಲಾಗನ್ಧವಿಲೇಪನವಿಭೂಸಿತಾ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸೀನಂ ಜೇತವನತೋ ನಿಕ್ಖಮನವೇಲಾಯ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಜೇತವನಾಭಿಮುಖೀ ಗಚ್ಛತಿ. ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಚ ‘‘ಕುಹಿಂ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಾ ‘‘ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಸಾವಕೇ ಚಸ್ಸ ರಮಯಿತುಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಜೇತವನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಜೇತವನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಪಿದಹಿತೇ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪಭಾತೇ ಪುನ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಸಮೀಪೇ ಪುಪ್ಫಾನಿ ವಿಚಿನನ್ತೀ ವಿಯ ಚರತಿ. ಬುದ್ಧುಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತೇಹಿ ಚ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ‘‘ಕಿಮತ್ಥಂ ಆಗತಾಸೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತಾ ಯಂಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಭಣತಿ. ಏವಂ ಅಡ್ಢಮಾಸಮತ್ತೇ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತೇ ತಿತ್ಥಿಯಾ ತಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇತ್ವಾ ಪರಿಖಾತಟೇ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಭಾತೇ ‘‘ಸುನ್ದರಿಂ ನ ಪಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಕೋಲಾಹಲಂ ಕತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಚ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ತೇನ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಜೇತವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಿಚಿನನ್ತಾ ವಿಯ ತಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಟ್ಠಾನಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಮಞ್ಚಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ನಗರಂ ಅಭಿಹರಿತ್ವಾ ಉಪಕ್ಕೋಸಂ ಅಕಂಸು. ಸಬ್ಬಂ ಪಾಳಿಯಂ (ಉದಾ. ೩೮) ಆಗತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಭಗವಾ ತಂ ದಿವಸಂ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ತಿತ್ಥಿಯಾ ಅಜ್ಜ ಅಯಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ತೇಸಂ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಮಾದಿಸೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕೋಪೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನೋ ಅಪಾಯಾಭಿಮುಖೋ ಮಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಗನ್ಧಕುಟಿದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗನ್ಧಕುಟಿಯಂಯೇವ ಅಚ್ಛಿ, ನ ನಗರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಪನ ದ್ವಾರಂ ಪಿದಹಿತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುಬ್ಬಸದಿಸಮೇವ ಪವಿಸಿಂಸು. ಮನುಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖೂ ದಿಸ್ವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಅಕ್ಕೋಸಿಂಸು. ಅಥ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಭಗವತೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ‘‘ತಿತ್ಥಿಯೇಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಮಹಾಅಯಸೋ ಉಪ್ಪಾದಿತೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಇಧ ವಸಿತುಂ, ವಿಪುಲೋ ಜಮ್ಬುದೀಪೋ, ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಆಹ. ತತ್ಥಪಿ ಅಯಸೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ಕುಹಿಂ ಗಮಿಸ್ಸಸಿ ಆನನ್ದಾತಿ? ‘‘ಅಞ್ಞಂ ನಗರಂ ಭಗವಾ’’ತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ‘‘ಆಗಮೇಹಿ, ಆನನ್ದ, ಸತ್ತಾಹಮೇವಾಯಂ ಸದ್ದೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಸತ್ತಾಹಚ್ಚಯೇನ ಯೇಹಿ ಅಯಸೋ ಕತೋ, ತೇಸಂಯೇವ ಉಪರಿ ಪತಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ ‘‘ವದನ್ತಿ ವೇ’’ತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ವದನ್ತೀತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ ಉಪವದನ್ತಿ. ದುಟ್ಠಮನಾಪಿ ಏಕೇ ಅಥೋಪಿ ವೇ ಸಚ್ಚಮನಾತಿ ಏಕಚ್ಚೇ ದುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ, ಏಕಚ್ಚೇ ತಥಸಞ್ಞಿನೋಪಿ ಹುತ್ವಾ, ತಿತ್ಥಿಯಾ ದುಟ್ಠಚಿತ್ತಾ, ಯೇ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸದ್ದಹಿಂಸು, ತೇ ಸಚ್ಚಮನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಾದಞ್ಚ ಜಾತನ್ತಿ ಏತಂ ಅಕ್ಕೋಸವಾದಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ. ಮುನಿ ನೋ ಉಪೇತೀತಿ ಅಕಾರಕತಾಯ ಚ ಅಕುಪ್ಪನತಾಯ ಚ ಬುದ್ಧಮುನಿ ನ ಉಪೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಮುನೀ ನತ್ಥಿ ಖಿಲೋ ಕುಹಿಞ್ಚೀತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಯಂ ಮುನಿ ರಾಗಾದಿಖಿಲೇಹಿ ನತ್ಥಿ ಖಿಲೋ ಕುಹಿಞ್ಚೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೭೮೮. ಇಮಞ್ಚ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಭಗವಾ ಆನನ್ದತ್ಥೇರಂ ಪುಚ್ಛಿ, ‘‘ಏವಂ ಖುಂಸೇತ್ವಾ ವಮ್ಭೇತ್ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನಾ ಭಿಕ್ಖೂ, ಆನನ್ದ, ಕಿಂ ವದನ್ತೀ’’ತಿ. ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಭಗವಾತಿ. ‘‘ನ, ಆನನ್ದ, ‘ಅಹಂ ಸೀಲವಾ’ತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ತುಣ್ಹೀ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಲೋಕೇ ಹಿ ನಾಭಾಸಮಾನಂ ಜಾನನ್ತಿ ಮಿಸ್ಸಂ ಬಾಲೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ, ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ, ಆನನ್ದ, ತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಏವಂ ಪಟಿಚೋದೇನ್ತೂ’’ತಿ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಾಯ ‘‘ಅಭೂತವಾದೀ ನಿರಯಂ ಉಪೇತೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸಿ. ಥೇರೋ ತಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಹ – ‘‘ಮನುಸ್ಸಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಪಟಿಚೋದೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಥಾ ಅಕಂಸು. ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸಾ ತುಣ್ಹೀ ಅಹೇಸುಂ. ರಾಜಾಪಿ ರಾಜಪುರಿಸೇ ಸಬ್ಬತೋ ಪೇಸೇತ್ವಾ ಯೇಸಂ ಧುತ್ತಾನಂ ಲಞ್ಜಂ ದತ್ವಾ ತಿತ್ಥಿಯಾ ತಂ ಮಾರಾಪೇಸುಂ, ತೇ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಗ್ಗಯ್ಹ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ತಿತ್ಥಿಯೇ ಪರಿಭಾಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ತಿತ್ಥಿಯೇ ದಿಸ್ವಾ ಲೇಡ್ಡುನಾ ಪಹರನ್ತಿ, ಪಂಸುನಾ ಓಕಿರನ್ತಿ ‘‘ಭಗವತೋ ಅಯಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸು’’ನ್ತಿ. ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸಿ, ಭಗವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಇಮಂ ಗಾಥಮಭಾಸಿ ‘‘ಸಕಞ್ಹಿ ದಿಟ್ಠಿಂ…ಪೇ… ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಾಯಂ ದಿಟ್ಠಿ ತಿತ್ಥಿಯಜನಸ್ಸ ‘‘ಸುನ್ದರಿಂ ಮಾರೇತ್ವಾ ಸಮಣಾನಂ ಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಾನಂ ಅವಣ್ಣಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಏತೇನುಪಾಯೇನ ಲದ್ಧಂ ಸಕ್ಕಾರಂ ಸಾದಿಯಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ, ಸೋ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಕಥಂ ಅತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಅಥ ಖೋ ಸೋ ಅಯಸೋ ತಮೇವ ತಿತ್ಥಿಯಜನಂ ಪಚ್ಚಾಗತೋ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಅಚ್ಚೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತಂ. ಯೋ ವಾ ಸಸ್ಸತಾದಿವಾದೀ, ಸೋಪಿ ಸಕಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಕಥಂ ಅಚ್ಚಯೇಯ್ಯ ತೇನ ದಿಟ್ಠಿಚ್ಛನ್ದೇನ ಅನುನೀತೋ ತಾಯ ಚ ದಿಟ್ಠಿರುಚಿಯಾ ನಿವಿಟ್ಠೋ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಸಯಂ ಸಮತ್ತಾನಿ ಪಕುಬ್ಬಮಾನೋ ಅತ್ತನಾವ ಪರಿಪುಣ್ಣಾನಿ ತಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಯಥಾ ಜಾನೇಯ್ಯ, ತಥೇವ ವದೇಯ್ಯಾತಿ.

೭೮೯. ಅಥ ರಾಜಾ ಸತ್ತಾಹಚ್ಚಯೇನ ತಂ ಕುಣಪಂ ಛಡ್ಡಾಪೇತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ನನು, ಭನ್ತೇ, ಈದಿಸೇ ಅಯಸೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಭಗವಾ, ‘‘ನ, ಮಹಾರಾಜ, ‘ಅಹಂ ಸೀಲವಾ ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೋ’ತಿ ಪರೇಸಂ ಆರೋಚೇತುಂ ಅರಿಯಾನಂ ಪತಿರೂಪ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ‘‘ಯೋ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲವತಾನೀ’’ತಿ ಅವಸೇಸಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಸೀಲವತಾನೀತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಾದೀನಿ ಸೀಲಾನಿ ಆರಞ್ಞಿಕಾದೀನಿ ಧುತಙ್ಗವತಾನಿ ಚ. ಅನಾನುಪುಟ್ಠೋತಿ ಅಪುಚ್ಛಿತೋ. ಪಾವಾತಿ ವದತಿ. ಅನರಿಯಧಮ್ಮಂ ಕುಸಲಾ ತಮಾಹು, ಯೋ ಆತುಮಾನಂ ಸಯಮೇವ ಪಾವಾತಿ ಯೋ ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಯಮೇವ ವದತಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ವಾದಂ ‘‘ಅನರಿಯಧಮ್ಮೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಕುಸಲಾ ಏವಂ ಕಥೇನ್ತಿ.

೭೯೦. ಸನ್ತೋತಿ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸವೂಪಸಮೇನ ಸನ್ತೋ, ತಥಾ ಅಭಿನಿಬ್ಬುತತ್ತೋ. ಇತಿಹನ್ತಿ ಸೀಲೇಸು ಅಕತ್ಥಮಾನೋತಿ ‘‘ಅಹಮಸ್ಮಿ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಇತಿ ಸೀಲೇಸು ಅಕತ್ಥಮಾನೋ, ಸೀಲನಿಮಿತ್ತಂ ಅತ್ತೂಪನಾಯಿಕಂ ವಾಚಂ ಅಭಾಸಮಾನೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಮರಿಯಧಮ್ಮಂ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತೀತಿ ತಸ್ಸ ತಂ ಅಕತ್ಥನಂ ‘‘ಅರಿಯಧಮ್ಮೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಖನ್ಧಾದಿಕುಸಲಾ ವದನ್ತಿ. ಯಸ್ಸುಸ್ಸದಾ ನತ್ಥಿ ಕುಹಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇತಿ ಯಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ರಾಗಾದಯೋ ಸತ್ತ ಉಸ್ಸದಾ ಕುಹಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ತಂ ಅಕತ್ಥನಂ ‘‘ಅರಿಯಧಮ್ಮೋ ಏಸೋ’’ತಿ ಏವಂ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೭೯೧. ಏವಂ ಖೀಣಾಸವಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾನಂ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಪಕಪ್ಪಿತಾ ಸಙ್ಖತಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಪಕಪ್ಪಿತಾತಿ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಾ. ಸಙ್ಖತಾತಿ ಪಚ್ಚಯಾಭಿಸಙ್ಖತಾ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಸ್ಸ. ಧಮ್ಮಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಪುರಕ್ಖತಾತಿ ಪುರತೋ ಕತಾ. ಸನ್ತೀತಿ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ. ಅವೀವದಾತಾತಿ ಅವೋದಾತಾ. ಯದತ್ತನಿ ಪಸ್ಸತಿ ಆನಿಸಂಸಂ, ತಂ ನಿಸ್ಸಿತೋ ಕುಪ್ಪಪಟಿಚ್ಚಸನ್ತಿನ್ತಿ ಯಸ್ಸೇತೇ ದಿಟ್ಠಿಧಮ್ಮಾ ಪುರಕ್ಖತಾ ಅವೋದಾತಾ ಸನ್ತಿ, ಸೋ ಏವಂವಿಧೋ ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ತನಿ ತಸ್ಸಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠಿಧಮ್ಮಿಕಞ್ಚ ಸಕ್ಕಾರಾದಿಂ, ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಞ್ಚ ಗತಿವಿಸೇಸಾದಿಂ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಞ್ಚ ಆನಿಸಂಸಂ, ತಞ್ಚ ಕುಪ್ಪತಾಯ ಚ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪನ್ನತಾಯ ಚ ಸಮ್ಮುತಿಸನ್ತಿತಾಯ ಚ ಕುಪ್ಪಪಟಿಚ್ಚಸನ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ನಿಸ್ಸಿತೋವ ಹೋತಿ, ಸೋ ತನ್ನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಅತ್ತಾನಂ ವಾ ಉಕ್ಕಂಸೇಯ್ಯ ಪರೇ ವಾ ವಮ್ಭೇಯ್ಯ ಅಭೂತೇಹಿಪಿ ಗುಣದೋಸೇಹಿ.

೭೯೨. ಏವಂ ನಿಸ್ಸಿತೇನ ಚ ದಿಟ್ಠೀನಿವೇಸಾ…ಪೇ… ಆದಿಯತೀ ಚ ಧಮ್ಮನ್ತಿ. ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠೀನಿವೇಸಾತಿ ಇದಂಸಚ್ಚಾಭಿನಿವೇಸಸಙ್ಖಾತಾನಿ ದಿಟ್ಠಿನಿವೇಸನಾನಿ. ನ ಹಿ ಸ್ವಾತಿವತ್ತಾತಿ ಸುಖೇನ ಅತಿವತ್ತಿತಬ್ಬಾ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಧಮ್ಮೇಸು ನಿಚ್ಛೇಯ್ಯ ಸಮುಗ್ಗಹೀತನ್ತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಧಮ್ಮೇಸು ತಂ ತಂ ಸಮುಗ್ಗಹಿತಂ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠಂ ಧಮ್ಮಂ ನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ಪವತ್ತತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿನಿವೇಸಾ ನ ಹಿ ಸ್ವಾತಿವತ್ತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ನರೋ ತೇಸು ನಿವೇಸನೇಸು, ನಿರಸ್ಸತೀ ಆದಿಯತೀ ಚ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಯಸ್ಮಾ ನ ಹಿ ಸ್ವಾತಿವತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ನರೋ ತೇಸುಯೇವ ದಿಟ್ಠಿನಿವೇಸನೇಸು ಅಜಸೀಲಗೋಸೀಲಕುಕ್ಕುರಸೀಲಪಞ್ಚಾತಪಮರುಪ್ಪಪಾತಉಕ್ಕುಟಿಕಪ್ಪಧಾನಕಣ್ಟಕಾಪಸ್ಸಯಾದಿಭೇದಂ ಸತ್ಥಾರಧಮ್ಮಕ್ಖಾನಗಣಾದಿಭೇದಞ್ಚ ತಂ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ನಿರಸ್ಸತಿ ಚ ಆದಿಯತಿ ಚ ಜಹತಿ ಚ ಗಣ್ಹಾತಿ ಚ ವನಮಕ್ಕಟೋ ವಿಯ ತಂ ತಂ ಸಾಖನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏವಂ ನಿರಸ್ಸನ್ತೋ ಚ ಆದಿಯನ್ತೋ ಚ ಅನವಟ್ಠಿತಚಿತ್ತತ್ತಾ ಅಸನ್ತೇಹಿಪಿ ಗುಣದೋಸೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪರಸ್ಸ ವಾ ಯಸಾಯಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ.

೭೯೩. ಯೋ ಪನಾಯಂ ಸಬ್ಬದಿಟ್ಠಿಗತಾದಿದೋಸಧುನನಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಧೋನೋ, ತಸ್ಸ ಧೋನಸ್ಸ ಹಿ…ಪೇ… ಅನೂಪಯೋ ಸೋ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಧೋನಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗಮಾ ಧೋನಸ್ಸ ಧುತಸಬ್ಬಪಾಪಸ್ಸ ಅರಹತೋ ಕತ್ಥಚಿ ಲೋಕೇ ತೇಸು ತೇಸು ಭವೇಸು ಪಕಪ್ಪಿತಾ ದಿಟ್ಠಿ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ತಸ್ಸಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಭಾವೇನ, ಯಾಯ ಚ ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತಾ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಮಾಯಾಯ ಮಾನೇನ ವಾ ಏತಂ ಅಗತಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ಮಾಯಞ್ಚ ಮಾನಞ್ಚ ಪಹಾಯ ಧೋನೋ ರಾಗಾದೀನಂ ದೋಸಾನಂ ಕೇನ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೇ ಸಮ್ಪರಾಯೇ ವಾ ನಿರಯಾದೀಸು ಗತಿವಿಸೇಸೇಸು ಕೇನ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಅನೂಪಯೋ ಸೋ, ಸೋ ಹಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಉಪಯಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಅಭಾವೇನ ಅನೂಪಯೋತಿ.

೭೯೪. ಯೋ ಪನ ತೇಸಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಭಾವೇನ ಉಪಯೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಉಪಯೋ ಹಿ…ಪೇ… ದಿಟ್ಠಿಮಿಧೇವ ಸಬ್ಬನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಉಪಯೋತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಿತೋ. ಧಮ್ಮೇಸು ಉಪೇತಿ ವಾದನ್ತಿ ‘‘ರತ್ತೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ದುಟ್ಠೋ’’ತಿ ವಾ ಏವಂ ತೇಸು ತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಉಪೇತಿ ವಾದಂ. ಅನೂಪಯಂ ಕೇನ ಕಥಂ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಪಹಾನೇನ ಅನೂಪಯಂ ಖೀಣಾಸವಂ ಕೇನ ರಾಗೇನ ವಾ ದೋಸೇನ ವಾ ಕಥಂ ‘‘ರತ್ತೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ದುಟ್ಠೋ’’ತಿ ವಾ ವದೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಅನುಪವಜ್ಜೋ ಚ ಸೋ ಕಿಂ ತಿತ್ಥಿಯಾ ವಿಯ ಕತಪಟಿಚ್ಛಾದಕೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅತ್ತಾ ನಿರತ್ತಾ ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ತಸ್ಸ ಹಿ ಅತ್ತದಿಟ್ಠಿ ವಾ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿ ವಾ ನತ್ಥಿ, ಗಹಣಂ ಮುಞ್ಚನಂ ವಾಪಿ ಅತ್ತನಿರತ್ತಸಞ್ಞಿತಂ ನತ್ಥಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ ನತ್ಥೀತಿ ಚೇ? ಅಧೋಸಿ ಸೋ ದಿಟ್ಠಿಮಿಧೇವ ಸಬ್ಬಂ, ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ಇಧೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಞಾಣವಾತೇನ ಸಬ್ಬಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಅಧೋಸಿ, ಪಜಹಿ, ವಿನೋದೇಸೀತಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಅತ್ತಮನೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮೀತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ದುಟ್ಠಟ್ಠಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಸುದ್ಧಟ್ಠಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೯೫. ಪಸ್ಸಾಮಿ ಸುದ್ಧನ್ತಿ ಸುದ್ಧಟ್ಠಕಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅತೀತೇ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಬಾರಾಣಸಿವಾಸೀ ಅಞ್ಞತರೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ಪಚ್ಚನ್ತಜನಪದಂ ಅಗಮಾಸಿ ಭಣ್ಡಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ. ತತ್ಥ ವನಚರಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಮಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಚ್ಚಿ, ತೇ ಸಮ್ಮ, ಚನ್ದನಸಾರಂ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಆಮ ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ತೇನೇವ ಸದ್ಧಿಂ ಚನ್ದನವನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸಕಟಾನಿ ಚನ್ದನಸಾರಸ್ಸ ಪೂರೇತ್ವಾ ತಮ್ಪಿ ವನಚರಕಂ ‘‘ಯದಾ, ಸಮ್ಮ, ಬಾರಾಣಸಿಂ ಆಗಚ್ಛಸಿ, ತದಾ ಚನ್ದನಸಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಂಯೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಥಾಪರೇನ ಸಮಯೇನ ಸೋಪಿ ವನಚರಕೋ ಚನ್ದನಸಾರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಘರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಚನ್ದನಸಾರಂ ಪಿಸಾಪೇತ್ವಾ ಸಮುಗ್ಗಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛ, ಸಮ್ಮ, ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಆಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನ್ಹಾನತಿತ್ಥಂ ಪೇಸೇಸಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಉಸ್ಸವೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಬಾರಾಣಸಿವಾಸಿನೋ ಪಾತೋವ ದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸಾಯಂ ಸುದ್ಧವತ್ಥನಿವತ್ಥಾ ಮಾಲಾಗನ್ಧಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಮಹಾಚೇತಿಯಂ ವನ್ದಿತುಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಸೋ ವನಚರಕೋ ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಜನೋ ಕುಹಿಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ವಿಹಾರಂ ಚೇತಿಯವನ್ದನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ಚ ಸುತ್ವಾ ಸಯಮ್ಪಿ ಅಗಮಾಸಿ. ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸೇ ಹರಿತಾಲಮನೋಸಿಲಾದೀಹಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಚೇತಿಯೇ ಪೂಜಂ ಕರೋನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಚಿತ್ರಂ ಕಾತುಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ತಂ ಚನ್ದನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾಚೇತಿಯೇ ಸುವಣ್ಣಿಟ್ಠಕಾನಂ. ಉಪರಿ ಕಂಸಪಾತಿಮತ್ತಂ ಮಣ್ಡಲಂ ಅಕಾಸಿ. ಅಥ ತತ್ಥ ಸೂರಿಯುಗ್ಗಮನವೇಲಾಯಂ ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿಯೋ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು. ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಸೀದಿ, ಪತ್ಥನಞ್ಚ ಅಕಾಸಿ ‘‘ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಾಮಿ, ಈದಿಸಾ ಮೇ ರಸ್ಮಿಯೋ ಉರೇ ಉಟ್ಠಹನ್ತೂ’’ತಿ. ಸೋ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ತಸ್ಸ ಉರೇ ರಸ್ಮಿಯೋ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು, ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ವಿಯಸ್ಸ ಉರಮಣ್ಡಲಂ ವಿರೋಚತಿ, ‘‘ಚನ್ದಾಭೋ ದೇವಪುತ್ತೋ’’ತ್ವೇವ ಚ ನಂ ಸಞ್ಜಾನಿಂಸು.

ಸೋ ತಾಯ ಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಛಸು ದೇವಲೋಕೇಸು ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ಏಕಂ ಬುದ್ಧನ್ತರಂ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ತಥೇವಸ್ಸ ಉರೇ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಸದಿಸಂ ರಸ್ಮಿಮಣ್ಡಲಂ ಅಹೋಸಿ. ನಾಮಕರಣದಿವಸೇ ಚಸ್ಸ ಮಙ್ಗಲಂ ಕತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಂ ಮಣ್ಡಲಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಧಞ್ಞಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣೋ ಅಯಂ ಕುಮಾರೋ’’ತಿ ವಿಮ್ಹಿತಾ ‘‘ಚನ್ದಾಭೋ’’ ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಂಸು. ತಂ ವಯಪ್ಪತ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕರಿತ್ವಾ ರತ್ತಕಞ್ಚುಕಂ ಪಾರುಪಾಪೇತ್ವಾ ರಥೇ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ‘‘ಯೋ ಚನ್ದಾಭಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಯಸಧನಾದೀನಿ ಲಭತಿ, ಸಮ್ಪರಾಯಞ್ಚ ಸಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಉಗ್ಘೋಸೇನ್ತಾ ಗಾಮನಿಗಮರಾಜಧಾನೀಸು ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಿ. ಗತಗತಟ್ಠಾನೇ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಏಸ ಕಿರ ಭೋ ಚನ್ದಾಭೋ ನಾಮ, ಯೋ ಏತಂ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋ ಯಸಧನಸಗ್ಗಾದೀನಿ ಲಭತೀ’’ತಿ ಉಪರೂಪರಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೋ ಚಲಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತುಚ್ಛಹತ್ಥಕಾನಂ ಆಗತಾನಂ ನ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ, ಸತಂ ವಾ ಸಹಸ್ಸಂ ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಾನಮೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ. ಏವಂ ಚನ್ದಾಭಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುವಿಚರನ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಕಮೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಾ.

ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ. ಅಥ ಚನ್ದಾಭೋ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪತ್ವಾ ಸಮುದ್ದಪಕ್ಖನ್ತಕುನ್ನದೀ ವಿಯ ಅಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ, ಚನ್ದಾಭೋತಿ ಭಣನ್ತೋಪಿ ನತ್ಥಿ. ಸೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಮಹಾಜನಕಾಯಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧಾದೀನಿ ಆದಾಯ ಜೇತವನಾಭಿಮುಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕುಹಿಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಸೋ ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ತಂ ಸೋತುಂ ಜೇತವನಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ಚ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಸೋಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಣಪರಿವುತೋ ತತ್ಥೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಭಗವಾ ಚ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಹೋತಿ. ಚನ್ದಾಭೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮ್ಮ ಮಧುರಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ, ತಾವದೇವ ಚಸ್ಸ ಸೋ ಆಲೋಕೋ ಅನ್ತರಹಿತೋ. ಬುದ್ಧಾಲೋಕಸ್ಸ ಹಿ ಸಮೀಪೇ ಅಸೀತಿಹತ್ಥಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಞ್ಞೋ ಆಲೋಕೋ ನಾಭಿಭೋತಿ. ಸೋ ‘‘ಆಲೋಕೋ ಮೇ ನಟ್ಠೋ’’ತಿ ನಿಸೀದಿತ್ವಾವ ಉಟ್ಠಾಸಿ, ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಚ ಗನ್ತುಮಾರದ್ಧೋ. ಅಥ ನಂ ಅಞ್ಞತರೋ ಪುರಿಸೋ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ ಭೋ ಚನ್ದಾಭ, ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಭೀತೋ ಗಚ್ಛಸೀ’’ತಿ. ನಾಹಂ ಭೀತೋ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಅಪಿಚ ಮೇ ಇಮಸ್ಸ ತೇಜೇನ ಆಲೋಕೋ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಪುನದೇವ ಭಗವತೋ ಪುರತೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಪಾದತಲಾ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕೇಸಗ್ಗಾ ರೂಪರಂಸಿಲಕ್ಖಣಾದಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಹೇಸಕ್ಖೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ, ಮಮ ಉರೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋ ಆಲೋಕೋ ಉಟ್ಠಿತೋ, ತಾವತಕೇನಪಿ ಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ವಿಚರನ್ತಿ. ಏವಂ ವರಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪತ್ತಿಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ನೇವ ಮಾನೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಅದ್ಧಾ ಅಯಂ ಅನೋಮಗುಣಸಮನ್ನಾಗತೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಸತ್ಥಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿ ಅತಿವಿಯ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿ. ಭಗವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಥೇರಂ ಆಣಾಪೇಸಿ – ‘‘ಪಬ್ಬಾಜೇಹಿ ನ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ತಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ತಚಪಞ್ಚಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಸೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರಭಿತ್ವಾ ನ ಚಿರೇನೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ‘‘ಚನ್ದಾಭತ್ಥೇರೋ’’ತಿ ವಿಸ್ಸುತೋ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ಆರಬ್ಭ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಯೇ ಚನ್ದಾಭಂ ಅದ್ದಸಂಸು. ತೇ ಯಸಂ ವಾ ಧನಂ ವಾ ಲಭಿಂಸು, ಸಗ್ಗಂ ವಾ ಗಚ್ಛಿಂಸು, ವಿಸುದ್ಧಿಂ ವಾ ಪಾಪುಣಿಂಸು ತೇನ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಿಕರೂಪದಸ್ಸನೇನಾ’’ತಿ. ಭಗವಾ ತಸ್ಸಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ತಾವತ್ಥೋ – ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವರೂಪೇನ ದಸ್ಸನೇನ ಸುದ್ಧಿ ಹೋತಿ. ಅಪಿಚ ಖೋ ಕಿಲೇಸಮಲಿನತ್ತಾ ಅಸುದ್ಧಂ, ಕಿಲೇಸರೋಗಾನಂ ಅವಿಗಮಾ ಸರೋಗಮೇವ ಚನ್ದಾಭಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಏವರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೋ ಬಾಲೋ ಅಭಿಜಾನಾತಿ ‘‘ಪಸ್ಸಾಮಿ ಸುದ್ಧಂ ಪರಮಂ ಅರೋಗಂ, ತೇನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾತೇನ ದಸ್ಸನೇನ ಸಂಸುದ್ಧಿ ನರಸ್ಸ ಹೋತೀ’’ತಿ, ಸೋ ಏವಂ ಅಭಿಜಾನನ್ತೋ ತಂ ದಸ್ಸನಂ ‘‘ಪರಮ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂ ದಸ್ಸನೇ ಸುದ್ಧಾನುಪಸ್ಸೀ ಸಮಾನೋ ತಂ ದಸ್ಸನಂ ‘‘ಮಗ್ಗಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಪಚ್ಚೇತಿ. ತಂ ಪನ ಮಗ್ಗಞಾಣಂ ನ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ದಿಟ್ಠೇನ ಚೇ ಸುದ್ಧೀ’’ತಿ ದುತಿಯಗಾಥಂ.

೭೯೬. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತೇನ ರೂಪದಸ್ಸನಸಙ್ಖಾತೇನ ದಿಟ್ಠೇನ ಯದಿ ಕಿಲೇಸಸುದ್ಧಿ ನರಸ್ಸ ಹೋತಿ. ತೇನ ವಾ ಞಾಣೇನ ಸೋ ಯದಿ ಜಾತಿಆದಿದುಕ್ಖಂ ಪಜಹಾತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗತೋ ಅಞ್ಞೇನ ಅಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇನೇವ ಸೋ ಸುಜ್ಝತಿ, ರಾಗಾದೀಹಿ ಉಪಧೀಹಿ ಸಉಪಧಿಕೋ ಏವ ಸಮಾನೋ ಸುಜ್ಝತೀತಿ ಆಪನ್ನಂ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಏವಂವಿಧೋ ಸುಜ್ಝತಿ. ತಸ್ಮಾ ದಿಟ್ಠೀ ಹಿ ನಂ ಪಾವ ತಥಾ ವದಾನಂ, ಸಾ ನಂ ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಕಥೇತಿ ದಿಟ್ಠಿಅನುರೂಪಂ ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ತಥಾ ತಥಾ ವದನ್ತಿ.

೭೯೭. ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ತತಿಯಗಾಥಾ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ಪನ ಬಾಹಿತಪಾಪತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ಮಗ್ಗೇನ ಅಧಿಗತಾಸವಕ್ಖಯೋ ಖೀಣಾಸವಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗಞಾಣತೋ ಅಞ್ಞೇನ ಅಭಿಮಙ್ಗಲಸಮ್ಮತರೂಪಸಙ್ಖಾತೇ ದಿಟ್ಠೇ ತಥಾವಿಧಸದ್ದಸಙ್ಖಾತೇ ಸುತೇ ಅವೀತಿಕ್ಕಮಸಙ್ಖಾತೇ ಸೀಲೇ ಹತ್ಥಿವತಾದಿಭೇದೇ ವತೇ ಪಥವಿಆದಿಭೇದೇ ಮುತೇ ಚ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣೇನ ಸುದ್ಧಿಂ ನ ಆಹ. ಸೇಸಮಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ವಣ್ಣಭಣನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಸೋ ಹಿ ತೇಧಾತುಕಪುಞ್ಞೇ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪಾಪೇ ಅನೂಪಲಿತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ ಅತ್ತದಿಟ್ಠಿಯಾ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ವಾ ಗಹಣಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ ಅತ್ತಞ್ಜಹೋ, ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾದೀನಂ ಅಕರಣತೋ ನಯಿಧ ಪಕುಬ್ಬಮಾನೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಮಾ ನಂ ಏವಂ ಪಸಂಸನ್ತೋ ಆಹ. ಸಬ್ಬಸ್ಸೇವ ಚಸ್ಸ ಪುರಿಮಪಾದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಪುಞ್ಞೇ ಚ ಪಾಪೇ ಚ ಅನೂಪಲಿತ್ತೋ, ಅತ್ತಞ್ಜಹೋ ನಯಿಧ ಪಕುಬ್ಬಮಾನೋ, ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಞ್ಞತೋ ಸುದ್ಧಿಮಾಹಾತಿ.

೭೯೮. ಏವಂ ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಞ್ಞತೋ ಸುದ್ಧಿಮಾಹಾತಿ ವತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯೇ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ ಅಞ್ಞತೋ ಸುದ್ಧಿಂ ಬ್ರುವನ್ತಿ, ತೇಸಂ ತಸ್ಸಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅನಿಬ್ಬಾಹಕಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪುರಿಮಂ ಪಹಾಯಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತೇ ಹಿ ಅಞ್ಞತೋ ಸುದ್ಧಿವಾದಾ ಸಮಾನಾಪಿ ಯಸ್ಸಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ಗಹಣಮುಞ್ಚನಂ ಹೋತಿ. ತಾಯ ಪುರಿಮಂ ಸತ್ಥಾರಾದಿಂ ಪಹಾಯ ಅಪರಂ ನಿಸ್ಸಿತಾ ಏಜಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಅನುಗತಾ ಅಭಿಭೂತಾ ರಾಗಾದಿಭೇದಂ ನ ತರನ್ತಿ ಸಙ್ಗಂ, ತಞ್ಚ ಅತರನ್ತಾ ತಂ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಚ ನಿರಸ್ಸಜನ್ತಿ ಚ ಮಕ್ಕಟೋವ ಸಾಖನ್ತಿ.

೭೯೯. ಪಞ್ಚಮಗಾಥಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ – ಯೋ ಚ ಸೋ ‘‘ದಿಟ್ಠೀ ಹಿ ನಂ ಪಾವ ತಥಾ ವದಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಸಯಂ ಸಮಾದಾಯಾತಿ. ತತ್ಥ ಸಯನ್ತಿ ಸಾಮಂ. ಸಮಾದಾಯಾತಿ ಗಹೇತ್ವಾ. ವತಾನೀತಿ ಹತ್ಥಿವತಾದೀನಿ. ಉಚ್ಚಾವಚನ್ತಿ ಅಪರಾಪರಂ ಹೀನಪಣೀತಂ ವಾ ಸತ್ಥಾರತೋ ಸತ್ಥಾರಾದಿಂ. ಸಞ್ಞಸತ್ತೋತಿ ಕಾಮಸಞ್ಞಾದೀಸು ಲಗ್ಗೋ. ವಿದ್ವಾ ಚ ವೇದೇಹಿ ಸಮೇಚ್ಚ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಪರಮತ್ಥವಿದ್ವಾ ಚ ಅರಹಾ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗಞಾಣವೇದೇಹಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚಾತಿ. ಸೇಸಂ ಪಾಕಟಮೇವ.

೮೦೦. ಸ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ವಿಸೇನಿಭೂತೋ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದಿಟ್ಠಂವ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಾತಿ ಸೋಭೂರಿಪಞ್ಞೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದಿಟ್ಠಂ ವಾ ಸುತಂ ವಾ ಮುತಂ ವಾ ತೇಸು ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸು ಮಾರಸೇನಂ ವಿನಾಸೇತ್ವಾ ಠಿತಭಾವೇನ ವಿಸೇನಿಭೂತೋ. ತಮೇವದಸ್ಸಿನ್ತಿ ತಂ ಏವಂ ವಿಸುದ್ಧದಸ್ಸಿಂ. ವಿವಟಂ ಚರನ್ತನ್ತಿತಣ್ಹಚ್ಛದನಾದಿವಿಗಮೇನ ವಿವಟಂ ಹುತ್ವಾ ಚರನ್ತಂ. ಕೇನೀಧ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ವಿಕಪ್ಪಯೇಯ್ಯಾತಿ ಕೇನ ಇಧ ಲೋಕೇ ತಣ್ಹಾಕಪ್ಪೇನ ವಾ ದಿಟ್ಠಿಕಪ್ಪೇನ ವಾ ಕೋಚಿ ವಿಕಪ್ಪೇಯ್ಯ, ತೇಸಂ ವಾ ಪಹೀನತ್ತಾ ರಾಗಾದಿನಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತೇನಾತಿ.

೮೦೧. ನ ಕಪ್ಪಯನ್ತೀತಿ ಗಾಥಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಅತ್ಥೋ ಚ – ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ? ತೇ ಹಿ ತಾದಿಸಾ ಸನ್ತೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕಪ್ಪಾನಂ ಪುರೇಕ್ಖಾರಾನಞ್ಚ ಕೇನಚಿ ನ ಕಪ್ಪಯನ್ತಿ ನ ಪುರೇಕ್ಖರೋನ್ತಿ, ಪರಮತ್ಥಅಚ್ಚನ್ತಸುದ್ಧಿಅಧಿಗತತ್ತಾ ಅನಚ್ಚನ್ತಸುದ್ಧಿಂಯೇವ ಅಕಿರಿಯಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಂ ಅಚ್ಚನ್ತ ಸುದ್ಧೀತಿ ನ ತೇ ವದನ್ತಿ. ಆದಾನಗನ್ಥಂ ಗಥಿತಂ ವಿಸಜ್ಜಾತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ರೂಪಾದೀನಂ ಆದಾಯಕತ್ತಾ ಆದಾನಗನ್ಥಂ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನೇ ಗಥಿತಂ ಬದ್ಧಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸತ್ಥೇನ ವಿಸಜ್ಜ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ. ಸೇಸಂ ಪಾಕಟಮೇವ.

೮೦೨. ಸೀಮಾತಿಗೋತಿ ಗಾಥಾ ಏಕಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ದೇಸನಾಯ ವುತ್ತಾ. ಪುಬ್ಬಸದಿಸೋ ಏವ ಪನಸ್ಸಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ಸೋ ಏವಂ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ – ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ ಸೋ ಈದಿಸೋ ಭೂರಿಪಞ್ಞೋ ಚತುನ್ನಂ ಕಿಲೇಸಸೀಮಾನಂ ಅತೀತತ್ತಾ ಸೀಮಾತಿಗೋ ಬಾಹಿತಪಾಪತ್ತಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಸ್ಸ ಚ ತಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಪರಚಿತ್ತಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇಹಿ ಞತ್ವಾ ವಾ ಮಂಸಚಕ್ಖುದಿಬ್ಬಚಕ್ಖೂಹಿ ದಿಸ್ವಾ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುಗ್ಗಹೀತಂ, ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೋ ಚ ಕಾಮರಾಗಾಭಾವತೋ ನ ರಾಗರಾಗೀ, ರೂಪಾರೂಪರಾಗಾಭಾವತೋ ನ ವಿರಾಗರತ್ತೋ. ಯತೋ ಏವಂವಿಧಸ್ಸ ‘‘ಇದಂ ಪರ’’ನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಇಧ ಉಗ್ಗಹಿತಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಸುದ್ಧಟ್ಠಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಪರಮಟ್ಠಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೦೩. ಪರಮನ್ತಿ ದಿಟ್ಠೀಸೂತಿ ಪರಮಟ್ಠಕಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವತಿ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ನಾನಾತಿತ್ಥಿಯಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಿಂ ದೀಪೇನ್ತಾ ‘‘ಇದಂ ಪರಮಂ, ಇದಂ ಪರಮ’’ನ್ತಿ ಕಲಹಂ ಕತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ರಾಜಾ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಜಚ್ಚನ್ಧೇ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇಸಂ ಹತ್ಥಿಂ ದಸ್ಸೇಥಾ’’ತಿ ಆಣಾಪೇಸಿ. ರಾಜಪುರಿಸಾ ಅನ್ಧೇ ಸನ್ನಿಪಾತಾಪೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಿಂ ಪುರತೋ ಸಯಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಪಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತೇ ಹತ್ಥಿಸ್ಸ ಏಕಮೇಕಂ ಅಙ್ಗಂ ಪರಾಮಸಿಂಸು. ತತೋ ರಞ್ಞಾ ‘‘ಕೀದಿಸೋ, ಭಣೇ, ಹತ್ಥೀ’’ತಿ ಪುಟ್ಠೋ ಯೋ ಸೋಣ್ಡಂ ಪರಾಮಸಿ, ಸೋ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ನಙ್ಗಲೀಸಾ’’ತಿ ಭಣಿ. ಯೇ ದನ್ತಾದೀನಿ ಪರಾಮಸಿಂಸು, ತೇ ಇತರಂ ‘‘ಮಾ ಭೋ ರಞ್ಞೋ ಪುರತೋ ಮುಸಾ ಭಣೀ’’ತಿ ಪರಿಭಾಸಿತ್ವಾ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಿತ್ತಿಖಿಲೋ’’ತಿಆದೀನಿ ಆಹಂಸು. ರಾಜಾ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಈದಿಸೋ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಮಯೋ’’ತಿ ತಿತ್ಥಿಯೇ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ. ಅಞ್ಞತರೋ ಪಿಣ್ಡಚಾರಿಕೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಞತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸಿ. ಭಗವಾ ತಸ್ಸಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಯಥಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಜಚ್ಚನ್ಧಾ ಹತ್ಥಿಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ತಂ ತಂ ಅಙ್ಗಂ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ವಿವದಿಂಸು, ಏವಂ ತಿತ್ಥಿಯಾ ವಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿಕಧಮ್ಮಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ತಂ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪರಾಮಸಿತ್ವಾ ವಿವದನ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಪರಮನ್ತಿ ದಿಟ್ಠೀಸು ಪರಿಬ್ಬಸಾನೋತಿ ‘‘ಇದಂ ಪರಮ’’ನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕಾಯ ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಸಮಾನೋ. ಯದುತ್ತರಿ ಕುರುತೇತಿ ಯಂ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥಾರಾದಿಂ ಸೇಟ್ಠಂ ಕರೋತಿ. ಹೀನಾತಿ ಅಞ್ಞೇ ತತೋ ಸಬ್ಬಮಾಹಾತಿ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥಾರಾದಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ತತೋ ಅಞ್ಞೇ ಸಬ್ಬೇ ‘‘ಹೀನಾ ಇಮೇ’’ತಿ ಆಹ. ತಸ್ಮಾ ವಿವಾದಾನಿ ಅವೀತಿವತ್ತೋತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಸೋ ದಿಟ್ಠಿಕಲಹೇ ಅವೀತಿವತ್ತೋವ ಹೋತಿ.

೮೦೪. ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥೋ – ಏವಂ ಅವೀತಿವತ್ತೋ ಚ ಯಂ ದಿಟ್ಠೇ ಸುತೇ ಸೀಲವತೇ ಮುತೇತಿ ಏತೇಸು ವತ್ಥೂಸು ಉಪ್ಪನ್ನದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾತೇ ಅತ್ತನಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಆನಿಸಂಸಂ ಪಸ್ಸತಿ. ತದೇವ ಸೋ ತತ್ಥ ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಆನಿಸಂಸಂ ‘‘ಇದಂ ಸೇಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಸಬ್ಬಂ ಪರಸತ್ಥಾರಾದಿಕಂ ನಿಹೀನತೋ ಪಸ್ಸತಿ.

೮೦೫. ತತಿಯಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥೋ – ಏವಂ ಪಸ್ಸತೋ ಚಸ್ಸ ಯಂ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥಾರಾದಿಂ ನಿಸ್ಸಿತೋ ಅಞ್ಞಂ ಪರಸತ್ಥಾರಾದಿಂ ಹೀನಂ ಪಸ್ಸತಿ ತಂ ಪನ ದಸ್ಸನಂ ಗನ್ಥಮೇವ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತಿ, ಬನ್ಧನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಏತದೇವ, ತಸ್ಮಾ ಹಿ ದಿಟ್ಠಂವ ಸುತಂ ಮುತಂ ವಾ ಸೀಲಬ್ಬತಂ ಭಿಕ್ಖು ನ ನಿಸ್ಸಯೇಯ್ಯ, ನಾಭಿನಿವೇಸೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೮೦೬. ಚತುತ್ಥಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥೋ – ನ ಕೇವಲಂ ದಿಟ್ಠಸುತಾದಿಂ ನ ನಿಸ್ಸಯೇಯ್ಯ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಅಸಞ್ಜಾತಂ ಉಪರೂಪರಿ ದಿಟ್ಠಿಮ್ಪಿ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ನ ಕಪ್ಪಯೇಯ್ಯ, ನ ಜನೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕೀದಿಸಂ? ಞಾಣೇನ ವಾ ಸೀಲವತೇನ ವಾಪಿ, ಸಮಾಪತ್ತಿಞಾಣಾದಿನಾ ಞಾಣೇನ ವಾ ಸೀಲವತೇನ ವಾ ಯಾ ಕಪ್ಪಿಯತಿ, ಏತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ನ ಕಪ್ಪೇಯ್ಯ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಂ ನ ಕಪ್ಪಯೇಯ್ಯ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಮಾನೇನಪಿ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ವತ್ಥೂಹಿ ಸಮೋತಿ ಅತ್ತಾನಮನೂಪನೇಯ್ಯ, ಹೀನೋ ನ ಮಞ್ಞೇಥ ವಿಸೇಸಿ ವಾಪೀತಿ.

೮೦೭. ಪಞ್ಚಮಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥೋ – ಏವಞ್ಹಿ ದಿಟ್ಠಿಂ ಅಕಪ್ಪೇನ್ತೋ ಅಮಞ್ಞಮಾನೋ ಚ ಅತ್ತಂ ಪಹಾಯ ಅನುಪಾದಿಯಾನೋ ಇಧ ವಾ ಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ಗಹಿತಂ, ತಂ ಪಹಾಯ ಅಪರಂ ಅಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ಞಾಣೇ ದುವಿಧಂ ನಿಸ್ಸಯಂ ನೋ ಕರೋತಿ. ಅಕರೋನ್ತೋ ಚ ಸ ವೇ ವಿಯತ್ತೇಸು ನಾನಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಭಿನ್ನೇಸು ಸತ್ತೇಸು ನ ವಗ್ಗಸಾರೀ ಛನ್ದಾದಿವಸೇನ ಅಗಚ್ಛನಧಮ್ಮೋ ಹುತ್ವಾ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠೀಸು ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ದಿಟ್ಠಿಂ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ, ನ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೮೦೮-೧೦. ಇದಾನಿ ಯೋ ಸೋ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ವುತ್ತೋ ಖೀಣಾಸವೋ, ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಭಣನತ್ಥಂ ‘‘ಯಸ್ಸೂಭಯನ್ತೇ’’ತಿಆದಿಕಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾಯೋ ಆಹ. ತತ್ಥ ಉಭಯನ್ತೇತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಫಸ್ಸಾದಿಭೇದೇ. ಪಣಿಧೀತಿ ತಣ್ಹಾ. ಭವಾಭವಾಯಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಭವಾಯ. ಇಧ ವಾ ಹುರಂ ವಾತಿ ಸಕತ್ತಭಾವಾದಿಭೇದೇ ಇಧ ವಾ ಪರತ್ತಭಾವಾದಿಭೇದೇ ಪರತ್ಥ ವಾ. ದಿಟ್ಠೇ ವಾತಿ ದಿಟ್ಠಸುದ್ಧಿಯಾ ವಾ. ಏಸ ನಯೋ ಸುತಾದೀಸು. ಸಞ್ಞಾತಿ ಸಞ್ಞಾಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ದಿಟ್ಠಿ. ಧಮ್ಮಾಪಿ ತೇಸಂ ನ ಪಟಿಚ್ಛಿತಾಸೇತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಗತಧಮ್ಮಾಪಿ ತೇಸಂ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ನ ಪಟಿಚ್ಛಿತಾ. ಪಾರಙ್ಗತೋ ನ ಪಚ್ಚೇತಿ ತಾದೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪಾರಂ ಗತೋ ತೇನ ತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀನೇ ಕಿಲೇಸೇ ಪುನ ನಾಗಚ್ಛತಿ, ಪಞ್ಚಹಿ ಚ ಆಕಾರೇಹಿ ತಾದೀ ಹೋತೀತಿ. ಸೇಸಂ ಪಾಕಟಮೇವಾತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಪರಮಟ್ಠಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಜರಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೧೧. ಅಪ್ಪಂ ವತ ಜೀವಿತನ್ತಿ ಜರಾಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಸ್ಸಂ ವಸಿತ್ವಾ ಯಾನಿ ತಾನಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸರೀರಾರೋಗ್ಯಸಮ್ಪಾದನಂ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞಾಪನಂ ವೇನೇಯ್ಯದಮನಂ ತಥಾರೂಪಾಯ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಜಾತಕಾದಿಕಥನನ್ತಿಆದೀನಿ ಜನಪದಚಾರಿಕಾನಿಮಿತ್ತಾನಿ, ತಾನಿ ಸಮವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಸಾಯಂ ಸಾಕೇತಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ ಅಞ್ಜನವನಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸಾಕೇತವಾಸಿನೋ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಅಕಾಲೋ ಇದಾನಿ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯಾ’’ತಿ ವಿಭಾತಾಯ ರತ್ತಿಯಾ ಮಾಲಾಗನ್ಧಾದೀನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪೂಜನವನ್ದನಸಮ್ಮೋದನಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು ಯಾವ ಭಗವತೋ ಗಾಮಪ್ಪವೇಸನವೇಲಾ, ಅಥ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ. ತಂ ಅಞ್ಞತರೋ ಸಾಕೇತಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲೋ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ನಗರದ್ವಾರೇ ಅದ್ದಸ. ದಿಸ್ವಾ ಪುತ್ತಸಿನೇಹಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಚಿರದಿಟ್ಠೋಸಿ, ಪುತ್ತ, ಮಯಾ’’ತಿ ಪರಿದೇವಯಮಾನೋ ಅಭಿಮುಖೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಞ್ಞಾಪೇಸಿ – ‘‘ಅಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತಂ ಕರೋತು, ನ ವಾರೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಪಿ ವಚ್ಛಗಿದ್ಧಿನೀವ ಗಾವೀ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಕಾಯಂ ಪುರತೋ ಚ ಪಚ್ಛತೋ ಚ ದಕ್ಖಿಣತೋ ಚ ವಾಮತೋ ಚಾತಿ ಸಮನ್ತಾ ಆಲಿಙ್ಗಿ ‘‘ಚಿರದಿಟ್ಠೋಸಿ, ಪುತ್ತ, ಚಿರಂ ವಿನಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಭಣನ್ತೋ. ಯದಿ ಪನ ಸೋ ತಥಾ ಕಾತುಂ ನ ಲಭೇಯ್ಯ, ಹದಯಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಮರೇಯ್ಯ. ಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ಅವೋಚ – ‘‘ಭಗವಾ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆಗತಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಹಮೇವ ಭಿಕ್ಖಂ ದಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ, ಮಮೇವ ಅನುಗ್ಗಹಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ. ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಭಗವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವತೋ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪುರತೋ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪೇಸೇಸಿ – ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಆಗತೋ, ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಸಾ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಆಗಮನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೀ ಠಿತಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅನ್ತರವೀಥಿಯಂಯೇವ ದಿಸ್ವಾ ಪುತ್ತಸಿನೇಹಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಚಿರದಿಟ್ಠೋಸಿ, ಪುತ್ತ, ಮಯಾ’’ತಿ ಪಾದೇಸು ಗಹೇತ್ವಾ ರೋದಿತ್ವಾ ಘರಂ ಅತಿನೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಭೋಜೇಸಿ. ಭುತ್ತಾವಿನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪತ್ತಂ ಅಪನಾಮೇಸಿ. ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಸಪ್ಪಾಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ, ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಭೋಪಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ. ಅಥ ಭಗವನ್ತಂ ಯಾಚಿಂಸು – ‘‘ಯಾವ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವಾ ಇಮಂ ನಗರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಹರತಿ, ಅಮ್ಹಾಕಂಯೇವ ಘರೇ ಭಿಕ್ಖಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ಭಗವಾ ‘‘ನ ಬುದ್ಧಾ ಏವಂ ಏಕಂ ನಿಬದ್ಧಟ್ಠಾನಂಯೇವ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ತೇ ಆಹಂಸು – ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾಪಿ ತುಮ್ಹೇ ಇಧೇವ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ. ಭಗವಾ ತೇಸಂ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥಾಯ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಞ್ಚ ‘‘ಬುದ್ಧಪಿತಾ ಬುದ್ಧಮಾತಾ’’ ತ್ವೇವ ವೋಹರಿಂಸು. ತಮ್ಪಿ ಕುಲಂ ‘‘ಬುದ್ಧಕುಲ’’ನ್ತಿ ನಾಮಂ ಲಭಿ.

ಆನನ್ದತ್ಥೇರೋ ಭಗವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಹಂ ಭಗವತೋ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಜಾನಾಮಿ, ಇಮೇ ಪನ ಕಸ್ಮಾ ವದನ್ತಿ ‘ಅಹಂ ಬುದ್ಧಮಾತಾ ಅಹಂ ಬುದ್ಧಪಿತಾ’’’ತಿ. ಭಗವಾ ಆಹ – ‘‘ನಿರನ್ತರಂ ಮೇ, ಆನನ್ದ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚ ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅಹೇಸುಂ, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಜೇಟ್ಠಕಾ, ಪಞ್ಚ ಜಾತಿಸತಾನಿ ಕನಿಟ್ಠಕಾ. ತೇ ಪುಬ್ಬಸಿನೇಹೇನೇವ ಕಥೇನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಞ್ಚ ಗಾಥಮಭಾಸಿ –

‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಸನ್ನಿವಾಸೇನ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಹಿತೇನ ವಾ;

ಏವಂ ತಂ ಜಾಯತೇ ಪೇಮಂ, ಉಪ್ಪಲಂವ ಯಥೋದಕೇ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೨.೧೭೪);

ತತೋ ಭಗವಾ ಸಾಕೇತೇ ಯಥಾಭಿರನ್ತಂ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಪುನ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಸಾವತ್ಥಿಮೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪತಿರೂಪಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಸೇಸಮಗ್ಗೇ ಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಂಸು. ನಗರೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತಕೇ ಸಕ್ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿಅನಾಗಾಮಿನೋ ಉಪಾಸಕಾಪಿ ಸನ್ನಿಪತಿಂಸು ಉಪಾಸಿಕಾಯೋ ಚ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸಹಧಮ್ಮಿಕೇ ಸಕ್ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕಮ್ಬಲಕೂಟಾಗಾರಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಮಾಲಾಗನ್ಧಾದೀಹಿ ಪೂಜೇನ್ತಾ ನಗರಾ ನಿಕ್ಖಾಮೇಸುಂ.

ಭಗವಾಪಿ ತಂ ದಿವಸಂ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ತೇಸಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ತತ್ಥ ಮಯಿ ಗತೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಬಹುಜನಸ್ಸ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಳಾಹನಮೇವ ಪಾವಿಸಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ಭಗವಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಂಸು. ನಾಗರಾಪಿ ಕೂಟಾಗಾರಂ ಪೂಜೇನ್ತಾ ಆಳಾಹನಂ ಆನೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿಂಸು – ‘‘ಗಹಟ್ಠಅರಿಯಸಾವಕಾ ಕಥಂ ಪೂಜೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ಭಗವಾ ‘‘ಯಥಾ ಅಸೇಕ್ಖಾ ಪೂಜಿಯನ್ತಿ, ತಥಾ ಪೂಜೇತಬ್ಬಾ ಇಮೇ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ತೇಸಂ ಅಸೇಕ್ಖಮುನಿಭಾವಂ ದೀಪೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –

‘‘ಅಹಿಂಸಕಾ ಯೇ ಮುನಯೋ, ನಿಚ್ಚಂ ಕಾಯೇನ ಸಂವುತಾ;

ತೇ ಯನ್ತಿ ಅಚ್ಚುತಂ ಠಾನಂ, ಯತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ನ ಸೋಚರೇ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೨೨೫);

ತಞ್ಚ ಪರಿಸಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಾನುರೂಪಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಅಪ್ಪಂ ವತ ಜೀವಿತಂ ಇದನ್ತಿ ‘‘ಇದಂ ವತ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಜೀವಿತಂ ಅಪ್ಪಂ ಪರಿತ್ತಂ ಠಿತಿಪರಿತ್ತತಾಯ ಸರಸಪರಿತ್ತತಾಯಾ’’ತಿ ಸಲ್ಲಸುತ್ತೇಪಿ ವುತ್ತನಯಮೇತಂ. ಓರಂ ವಸ್ಸಸತಾಪಿ ಮಿಯ್ಯತೀತಿ ವಸ್ಸಸತಾ ಓರಂ ಕಲಲಾದಿಕಾಲೇಪಿ ಮಿಯ್ಯತಿ. ಅತಿಚ್ಚಾತಿ ವಸ್ಸಸತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ. ಜರಸಾಪಿ ಮಿಯ್ಯತೀತಿ ಜರಾಯಪಿ ಮಿಯ್ಯತಿ.

೮೧೨-೬. ಮಮಾಯಿತೇತಿ ಮಮಾಯಿತವತ್ಥುಕಾರಣಾ. ವಿನಾಭಾವಸನ್ತಮೇವಿದನ್ತಿ ಸನ್ತವಿನಾಭಾವಂ ವಿಜ್ಜಮಾನವಿನಾಭಾವಮೇವ ಇದಂ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಅವಿನಾಭಾವೇನ ಭವಿತುನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಮಾಮಕೋತಿ ಮಮ ಉಪಾಸಕೋ ಭಿಕ್ಖು ವಾತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ, ಬುದ್ಧಾದೀನಿ ವಾ ವತ್ಥೂನಿ ಮಮಾಯಮಾನೋ. ಸಙ್ಗತನ್ತಿ ಸಮಾಗತಂ ದಿಟ್ಠಪುಬ್ಬಂ ವಾ. ಪಿಯಾಯಿತನ್ತಿ ಪಿಯಂ ಕತಂ. ನಾಮಂಯೇವಾವಸಿಸ್ಸತಿ ಅಕ್ಖೇಯ್ಯನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮಜಾತಂ ಪಹೀಯತಿ, ನಾಮಮತ್ತಮೇವ ತು ಅವಸಿಸ್ಸತಿ ‘‘ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತೋ, ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಸಙ್ಖಾತುಂ ಕಥೇತುಂ. ಮುನಯೋತಿ ಖೀಣಾಸವಮುನಯೋ. ಖೇಮದಸ್ಸಿನೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನದಸ್ಸಿನೋ.

೮೧೭. ಸತ್ತಮಗಾಥಾ ಏವಂ ಮರಣಬ್ಭಾಹತೇ ಲೋಕೇ ಅನುರೂಪಪಟಿಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾ. ತತ್ಥ ಪತಿಲೀನಚರಸ್ಸಾತಿ ತತೋ ತತೋ ಪತಿಲೀನಂ ಚಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಚರನ್ತಸ್ಸ. ಭಿಕ್ಖುನೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ವಾ. ಸಾಮಗ್ಗಿಯಮಾಹು ತಸ್ಸತಂ,ಯೋ ಅತ್ತಾನಂ ಭವನೇ ನ ದಸ್ಸಯೇತಿ ತಸ್ಸೇತಂ ಪತಿರೂಪಮಾಹು, ಯೋ ಏವಂಪಟಿಪನ್ನೋ ನಿರಯಾದಿಭೇದೇ ಭವನೇ ಅತ್ತಾನಂ ನ ದಸ್ಸೇಯ್ಯ. ಏವಞ್ಹಿ ಸೋ ಇಮಮ್ಹಾ ಮರಣಾ ಮುಚ್ಚೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೮೧೮-೨೦. ಇದಾನಿ ಯೋ ‘‘ಅತ್ತಾನಂ ಭವನೇ ನ ದಸ್ಸಯೇ’’ತಿ ಏವಂ ಖೀಣಾಸವೋ ವಿಭಾವಿತೋ, ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಭಣನತ್ಥಂ ಇತೋ ಪರಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾಯೋ ಆಹ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ದ್ವಾದಸಸು ಆಯತನೇಸು. ಯದಿದಂ ದಿಟ್ಠಸುತಂ ಮುತೇಸು ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಯದಿದಂ ದಿಟ್ಠಸುತಂ, ಏತ್ಥ ವಾ ಮುತೇಸು ವಾ ಧಮ್ಮೇಸು ಏವಂ ಮುನಿ ನ ಉಪಲಿಮ್ಪತೀತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಧೋನೋ ನ ಹಿ ತೇನ ಮಞ್ಞತಿ, ಯದಿದಂ ದಿಟ್ಠಸುತಂ ಮುತೇಸು ವಾತಿ ಅತ್ರಾಪಿ ಯದಿದಂ ದಿಟ್ಠಸುತ್ತಂ, ತೇನ ವತ್ಥುನಾ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮುತೇಸು ವಾ ಧಮ್ಮೇಸು ನ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಏವಮೇವ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ನ ಹಿ ಸೋ ರಜ್ಜತಿ ನೋ ವಿರಜ್ಜತೀತಿ. ಬಾಲಪುಥುಜ್ಜನಾ ವಿಯ ನ ರಜ್ಜತಿ, ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನಸೇಕ್ಖಾ ವಿಯ ನ ವಿರಜ್ಜತಿ, ರಾಗಸ್ಸ ಪನ ಖೀಣತ್ತಾ ‘‘ವಿರಾಗೋ’’ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವಾತಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಾಣಸಹಸ್ಸಾನಂ ಧಮ್ಮಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಜರಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ತಿಸ್ಸಮೇತ್ತೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೨೧. ಮೇಥುನಮನುಯುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ತಿಸ್ಸಮೇತ್ತೇಯ್ಯಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವತಿ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ತಿಸ್ಸಮೇತ್ತೇಯ್ಯಾ ನಾಮ ದ್ವೇ ಸಹಾಯಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅಗಮಂಸು. ತೇ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಮಹಾಜನಂ ಜೇತವನಾಭಿಮುಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕುಹಿಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ತತೋ ತೇಹಿ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ತಂ ಸೋತುಂ ಜೇತವನಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಯಮ್ಪಿ ಸೋಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅಗಮಂಸು. ತೇ ಅವಞ್ಝಧಮ್ಮದೇಸಕಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪರಿಸನ್ತರೇ ನಿಸಿನ್ನಾವ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ಠಿತೇನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಪರಿಪೂರೇತು’’ನ್ತಿ. ಅಥ ಪಕ್ಕನ್ತೇ ಮಹಾಜನೇ ಭಗವನ್ತಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿಂಸು. ಭಗವಾ ‘‘ಇಮೇ ಪಬ್ಬಾಜೇಹೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಸೋ ತೇ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ತಚಪಞ್ಚಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ದತ್ವಾ ಅರಞ್ಞವಾಸಂ ಗನ್ತುಮಾರದ್ಧೋ. ಮೇತ್ತೇಯ್ಯೋ ತಿಸ್ಸಂ ಆಹ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಅರಞ್ಞಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಮಯಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ತಿಸ್ಸೋ ‘‘ಅಲಂ ಆವುಸೋ, ಭಗವತೋ ದಸ್ಸನಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಞ್ಚ ಅಹಂ ಪಿಹೇಮಿ, ಗಚ್ಛ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ನ ಅಗಮಾಸಿ. ಮೇತ್ತೇಯ್ಯೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಸಹ ಗನ್ತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ. ತಿಸ್ಸಸ್ಸಾಪಿ ಜೇಟ್ಠಭಾತಾ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗಾಮಂ ಅಗಮಾಸಿ, ತತ್ರ ನಂ ಞಾತಕಾ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಬ್ಬಾಜೇಸುಂ. ಮೇತ್ತೇಯ್ಯೋಪಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಆಗತೋ. ಅಥ ಭಗವಾ ವುತ್ಥವಸ್ಸೋ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ತಂ ಗಾಮಂ ಪಾಪುಣಿ. ತತ್ಥ ಮೇತ್ತೇಯ್ಯೋ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಗಾಮೇ ಮಮ ಗಿಹಿಸಹಾಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಮುಹುತ್ತಂ ತಾವ ಆಗಮೇಥ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಂ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆನೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಆದಿಗಾಥಾಯ ಭಗವನ್ತಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ತಸ್ಸ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ಅವಸೇಸಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಮೇಥುನಮನುಯುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸಮಾಯುತ್ತಸ್ಸ. ಇತೀತಿ ಏವಮಾಹ. ಆಯಸ್ಮಾತಿ ಪಿಯವಚನಮೇತಂ, ತಿಸ್ಸೋತಿ ನಾಮಂ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ. ಸೋ ಹಿ ತಿಸ್ಸೋತಿ ನಾಮೇನ. ಮೇತ್ತೇಯ್ಯೋತಿ ಗೋತ್ತಂ, ಗೋತ್ತವಸೇನೇವ ಚೇಸ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಿಸ್ಸಮೇತ್ತೇಯ್ಯಾ ನಾಮ ದ್ವೇ ಸಹಾಯಾ’’ತಿ. ವಿಘಾತನ್ತಿ ಉಪಘಾತಂ. ಬ್ರೂಹೀತಿ ಆಚಿಕ್ಖ. ಮಾರಿಸಾತಿ ಪಿಯವಚನಮೇತಂ, ನಿದುಕ್ಖಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸುತ್ವಾನ ತವ ಸಾಸನನ್ತಿ ತವ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ. ವಿವೇಕೇ ಸಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಸೇತಿ ಸಹಾಯಂ ಆರಬ್ಭ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಯಾಚನ್ತೋ ಭಣತಿ. ಸೋ ಪನ ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಕ್ಖೋಯೇವ.

೮೨೨. ಮುಸ್ಸತೇ ವಾಪಿ ಸಾಸನನ್ತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಪಟಿಪತ್ತಿತೋ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಸಾಸನಂ ನಸ್ಸತಿ. ವಾಪೀತಿ ಪದಪೂರಣಮತ್ತಂ. ಏತಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅನಾರಿಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಏತಂ ಅನರಿಯಂ, ಯದಿದಂ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪದಾ.

೮೨೩. ಏಕೋ ಪುಬ್ಬೇ ಚರಿತ್ವಾನಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾತೇನ ವಾ ಗಣವೋಸ್ಸಗ್ಗಟ್ಠೇನ ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ಏಕೋ ವಿಹರಿತ್ವಾ. ಯಾನಂ ಭನ್ತಂವ ತಂ ಲೋಕೇ, ಹೀನಮಾಹು ಪುಥುಜ್ಜನನ್ತಿ ತಂ ವಿಬ್ಭನ್ತಕಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಯಥಾ ಹತ್ಥಿಯಾನಾದಿಯಾನಂ ಅದನ್ತಂ ವಿಸಮಂ ಆರೋಹತಿ, ಆರೋಹಕಮ್ಪಿ ಭಞ್ಜತಿ, ಪಪಾತೇಪಿ ಪಪತತಿ. ಏವಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿವಿಸಮಾರೋಹನೇನ ನರಕಾದೀಸು, ಅತ್ಥಭಞ್ಜನೇನ ಜಾತಿಪಪಾತಾದೀಸು ಪಪತನೇನ ಚ ಯಾನಂ ಭನ್ತಂವ ಆಹು ಹೀನಂ ಪುಥುಜ್ಜನಞ್ಚ ಆಹೂತಿ.

೮೨೪-೫. ಯಸೋ ಕಿತ್ತಿ ಚಾತಿ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಪಸಂಸಾ ಚ. ಪುಬ್ಬೇತಿ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವೇ. ಹಾಯತೇ ವಾಪಿ ತಸ್ಸ ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ವಿಬ್ಭನ್ತಕಸ್ಸ ಸತೋ ಸೋ ಚ ಯಸೋ ಸಾ ಚ ಕಿತ್ತಿ ಹಾಯತಿ. ಏತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾತಿ ಏತಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ಯಸಕಿತ್ತೀನಂ ಭಾವಂ ಪಚ್ಛಾ ಚ ಹಾನಿಂ ದಿಸ್ವಾ. ಸಿಕ್ಖೇಥ ಮೇಥುನಂ ವಿಪ್ಪಹಾತವೇತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಸಿಕ್ಖೇಥ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಮೇಥುನಂ ವಿಪ್ಪಹಾತವೇ, ಮೇಥುನಪ್ಪಹಾನತ್ಥಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯೋ ಹಿ ಮೇಥುನಂ ನ ವಿಪ್ಪಜಹತಿ, ಸಙ್ಕಪ್ಪೇಹಿ…ಪೇ… ತಥಾವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಪರೇತೋತಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಪರೇಸಂ ನಿಗ್ಘೋಸನ್ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಾದೀನಂ ನಿನ್ದಾವಚನಂ. ಮಙ್ಕು ಹೋತೀತಿ ದುಮ್ಮನೋ ಹೋತಿ.

೮೨೬. ಇತೋ ಪರಾ ಗಾಥಾ ಪಾಕಟಸಮ್ಬನ್ಧಾ ಏವ. ತಾಸು ಸತ್ಥಾನೀತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಿ. ತಾನಿ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಪರೇಸಞ್ಚ ಛೇದನಟ್ಠೇನ ‘‘ಸತ್ಥಾನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇಸು ಚಾಯಂ ವಿಸೇಸತೋ ಚೋದಿತೋ ಮುಸಾವಚನಸತ್ಥಾನೇವ ಕರೋತಿ – ‘‘ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನಾಹಂ ವಿಬ್ಭನ್ತೋ’’ತಿ ಭಣನ್ತೋ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಏಸ ಖ್ವಸ್ಸ ಮಹಾಗೇಧೋ, ಮೋಸವಜ್ಜಂ ಪಗಾಹತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಏಸ ಖ್ವಸ್ಸಾತಿ ಏಸ ಖೋ ಅಸ್ಸ. ಮಹಾಗೇಧೋತಿ ಮಹಾಬನ್ಧನಂ. ಕತಮೋತಿ ಚೇ? ಯದಿದಂ ಮೋಸವಜ್ಜಂ ಪಗಾಹತಿ, ಸ್ವಾಸ್ಸ ಮುಸಾವಾದಜ್ಝೋಗಾಹೋ ಮಹಾಗೇಧೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೮೨೭. ಮನ್ದೋವ ಪರಿಕಿಸ್ಸತೀತಿ ಪಾಣವಧಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೋ ತತೋನಿದಾನಞ್ಚ ದುಕ್ಖಮನುಭೋನ್ತೋ ಭೋಗಪರಿಯೇಸನರಕ್ಖನಾನಿ ಚ ಕರೋನ್ತೋ ಮೋಮೂಹೋ ವಿಯ ಪರಿಕಿಲಿಸ್ಸತಿ.

೮೨೮-೯. ‘‘ಏತಮಾದೀನವಂ ಞತ್ವಾ, ಮುನಿ ಪುಬ್ಬಾಪರೇ ಇಧಾ’’ತಿ ಏತಂ ‘‘ಯಸೋ ಕಿತ್ತಿ ಚ ಯಾ ಪುಬ್ಬೇ, ಹಾಯತೇವಾಪಿ ತಸ್ಸ ಸಾ’’ತಿ ಇತೋ ಪಭುತಿ ವುತ್ತೇ ಪುಬ್ಬಾಪರೇ ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಪುಬ್ಬತೋ ಅಪರೇ ಸಮಣಭಾವತೋ ವಿಬ್ಭನ್ತಕಭಾವೇ ಆದೀನವಂ ಮುನಿ ಞತ್ವಾ. ಏತದರಿಯಾನಮುತ್ತಮನ್ತಿ ಯದಿದಂ ವಿವೇಕಚರಿಯಾ, ಏತಂ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಅರಿಯಾನಂ ಉತ್ತಮಂ, ತಸ್ಮಾ ವಿವೇಕಞ್ಞೇವ ಸಿಕ್ಖೇಥಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನ ತೇನ ಸೇಟ್ಠೋ ಮಞ್ಞೇಥಾತಿ ತೇನ ಚ ವಿವೇಕೇನ ನ ಅತ್ತಾನಂ ‘‘ಸೇಟ್ಠೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ, ತೇನ ಥದ್ಧೋ ನ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೮೩೦. ರಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ವಿವಿತ್ತಸ್ಸ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀಹಿ ವಿರಹಿತಸ್ಸ. ಓಘತಿಣ್ಣಸ್ಸ ಪಿಹಯನ್ತಿ, ಕಾಮೇಸು ಗಧಿತಾ ಪಜಾತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಲಗ್ಗಾ ಸತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಚತುರೋಘತಿಣ್ಣಸ್ಸ ಪಿಹಯನ್ತಿ ಇಣಾಯಿಕಾ ವಿಯ ಆಣಣ್ಯಸ್ಸಾತಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ತಿಸ್ಸೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸೀತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ತಿಸ್ಸಮೇತ್ತೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಪಸೂರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೩೧. ಇಧೇವ ಸುದ್ಧೀತಿ ಪಸೂರಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವತಿ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ಪಸೂರೋ ನಾಮ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಮಹಾವಾದೀ, ಸೋ ‘‘ಅಹಮಸ್ಮಿ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ವಾದೇನ ಅಗ್ಗೋ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ಜಮ್ಬುದೀಪಸ್ಸ ಜಮ್ಬುಪಞ್ಞಾಣಂ, ಏವಂ ಮಮಾಪಿ ಭವಿತುಂ ಅರಹತೀ’’ತಿ ಜಮ್ಬುಸಾಖಂ ಧಜಂ ಕತ್ವಾ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಪಟಿವಾದಂ ಅನಾಸಾದೇನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರೇ ವಾಲಿಕತ್ಥಲಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಾಖಂ ಉಸ್ಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಯೋ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ವಾದಂ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ, ಸೋ ಇಮಂ ಸಾಖಂ ಭಞ್ಜತೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನಗರಂ ಪಾವಿಸಿ. ತಂ ಠಾನಂ ಮಹಾಜನೋ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ನಿಕ್ಖಮತಿ. ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಮ್ಬಹುಲೇ ಗಾಮದಾರಕೇ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ ಏತಂ ದಾರಕಾ’’ತಿ, ತೇ ಸಬ್ಬಂ ಆಚಿಕ್ಖಿಂಸು. ‘‘ತೇನ ಹಿ ನಂ ತುಮ್ಹೇ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪಾದೇಹಿ ಭಞ್ಜಥ, ‘ವಾದತ್ಥಿಕೋ ವಿಹಾರಂ ಆಗಚ್ಛತೂ’ತಿ ಚ ಭಣಥಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಭಗ್ಗಂ ಸಾಖಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕೇನಿದಂ ಕಾರಿತ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ‘‘ಬುದ್ಧಸಾವಕೇನ ಸಾರಿಪುತ್ತೇನಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ಪಮುದಿತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಮಮ ಜಯಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಚ ಪರಾಜಯಂ ಪಣ್ಡಿತಾ ಪಸ್ಸನ್ತೂ’’ತಿ ಪಞ್ಹವೀಮಂಸಕೇ ಕಾರಣಿಕೇ ಆನೇತುಂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವೀಥಿಸಿಙ್ಘಾಟಕಚಚ್ಚರೇಸು ವಿಚರನ್ತೋ ‘‘ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇನ ಸಹ ವಾದೇ ಪಞ್ಞಾಪಟಿಭಾನಂ ಸೋತುಕಾಮಾ ಭೋನ್ತೋ ನಿಕ್ಖಮನ್ತೂ’’ತಿ ಉಗ್ಘೋಸೇಸಿ. ‘‘ಪಣ್ಡಿತಾನಂ ವಚನಂ ಸೋಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಸಾಸನೇ ಪಸನ್ನಾಪಿ ಅಪ್ಪಸನ್ನಾಪಿ ಬಹೂ ಮನುಸ್ಸಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು. ತತೋ ಪಸೂರೋ ಮಹಾಜನಪರಿವುತೋ ‘‘ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಏವಂ ಭಣಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತೋ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಥೇರೋ ‘‘ವಿಹಾರೇ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದೋ ಜನಬ್ಯಾಕುಲಞ್ಚ ಮಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ಜೇತವನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ.

ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ, ಭೋ, ಪಬ್ಬಜಿತ, ಮಯ್ಹಂ ಜಮ್ಬುಧಜಂ ಭಞ್ಜಾಪೇಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಆಮ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತೇ ‘‘ಹೋತು ನೋ, ಭೋ, ಕಾಚಿ ಕಥಾಪವತ್ತೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಹೋತು ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ’’ತಿ ಚ ಥೇರೇನ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತೇ ‘‘ತ್ವಂ, ಸಮಣ, ಪುಚ್ಛ, ಅಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ತತೋ ನಂ ಥೇರೋ ಅವಚ ‘‘ಕಿಂ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕ, ದುಕ್ಕರಂ ಪುಚ್ಛಾ, ಉದಾಹು ವಿಸ್ಸಜ್ಜನ’’ನ್ತಿ. ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ಭೋ, ಪಬ್ಬಜಿತ, ಪುಚ್ಛಾಯ ಕಿಂ ದುಕ್ಕರಂ. ತಂ ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪುಚ್ಛತೀತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕ, ತ್ವಂ ಪುಚ್ಛ, ಅಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ‘‘ಸಾಧುರೂಪೋ ಭಿಕ್ಖು ಠಾನೇ ಸಾಖಂ ಭಞ್ಜಾಪೇಸೀ’’ತಿ ವಿಮ್ಹಿತಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಥೇರಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಕಾಮೋ’’ತಿ. ‘‘ಸಙ್ಕಪ್ಪರಾಗೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಕಾಮೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೬.೬೩) ಥೇರೋ ಆಹ. ಸೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಥೇರೇ ವಿರುದ್ಧಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಪರಾಜಯಂ ಆರೋಪೇತುಕಾಮೋ ಆಹ – ‘‘ಚಿತ್ರವಿಚಿತ್ರಾರಮ್ಮಣಂ ಪನ ಭೋ, ಪಬ್ಬಜಿತ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಕಾಮಂ ನ ವದೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕ, ನ ವದೇಮೀ’’ತಿ. ತತೋ ನಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಯಾವ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸುಣನ್ತು ಭೋನ್ತೋ ಸಮಣಸ್ಸ ವಾದೇ ದೋಸ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಹವೀಮಂಸಕೇ ಆಲಪಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಭೋ, ಪಬ್ಬಜಿತ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿನೋ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕ, ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇ ತತ್ಥ ವಿಹರನ್ತಾ ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಯೋ ವಿತಕ್ಕೇ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕ, ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಸಹಸಾ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ ಏವಂ ತೇಸಂ ಸಮಣಭಾವೋ ಕುತೋ? ನನು ತೇ ಅಗಾರಿಕಾ ಕಾಮಭೋಗಿನೋ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ನ ತೇ ವೇ ಕಾಮಾ ಯಾನಿ ಚಿತ್ರಾನಿ ಲೋಕೇ,

ಸಙ್ಕಪ್ಪರಾಗಞ್ಚ ವದೇಸಿ ಕಾಮಂ;

ಸಙ್ಕಪ್ಪಯಂ ಅಕುಸಲೇ ವಿತಕ್ಕೇ,

ಭಿಕ್ಖುಪಿ ತೇ ಹೇಸ್ಸತಿ ಕಾಮಭೋಗೀ’’ತಿ. (ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೩೪);

ಅಥ ಥೇರೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ವಾದೇ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕ, ಸಙ್ಕಪ್ಪರಾಗಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಕಾಮಂ ನ ವದೇಸಿ, ಚಿತ್ರವಿಚಿತ್ರಾರಮ್ಮಣಂ ವದೇಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭೋ, ಪಬ್ಬಜಿತಾ’’ತಿ. ತತೋ ನಂ ಥೇರೋ ಯಾವ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಸುಣಾಥ, ಆವುಸೋ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ವಾದೇ ದೋಸ’’ನ್ತಿ ಪಞ್ಹವೀಮಂಸಕೇ ಆಲಪಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಆವುಸೋ ಪಸೂರ, ತವ ಸತ್ಥಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಪಬ್ಬಜಿತ, ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಸೋ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ ಪಸ್ಸತಿ ಸದ್ದಾರಮ್ಮಣಾದೀನಿ ವಾ ಸೇವತೀ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಪಬ್ಬಜಿತ, ಸೇವತೀ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ ಏವಂ ತಸ್ಸ ಸತ್ಥುಭಾವೋ ಕುತೋ, ನನು ಸೋ ಅಗಾರಿಕೋ ಕಾಮಭೋಗೀ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ತೇ ವೇ ಕಾಮಾ ಯಾನಿ ಚಿತ್ರಾನಿ ಲೋಕೇ,

ಸಙ್ಕಪ್ಪರಾಗಂ ನ ವದೇಸಿ ಕಾಮಂ;

ಪಸ್ಸನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ಮನೋರಮಾನಿ,

ಸುಣನ್ತೋ ಸದ್ದಾನಿ ಮನೋರಮಾನಿ.

‘‘ಘಾಯನ್ತೋ ಗನ್ಧಾನಿ ಮನೋರಮಾನಿ,

ಸಾಯನ್ತೋ ರಸಾನಿ ಮನೋರಮಾನಿ;

ಫುಸನ್ತೋ ಫಸ್ಸಾನಿ ಮನೋರಮಾನಿ,

ಸತ್ಥಾಪಿ ತೇ ಹೇಸ್ಸತಿ ಕಾಮಭೋಗೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ನಿಪ್ಪಟಿಭಾನೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ‘‘ಅಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಮಹಾವಾದೀ, ಇಮಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಾದಸತ್ಥಂ ಸಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಂ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಜೇತವನಂ ಪವಿಟ್ಠೋ ತತ್ಥ ಲಾಲುದಾಯಿಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಕಾಯೂಪಪನ್ನಂ ಸರೀರಾಕಾರಾಕಪ್ಪೇಸು ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಮಹಾಪಞ್ಞೋ ಮಹಾವಾದೀ’’ತಿ ಮನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತಂ ವಾದೇನ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಲಿಙ್ಗೇನ ತಂಯೇವ ತಿತ್ಥಾಯತನಂ ಪಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುನ ‘‘ಸಮಣೇನ ಗೋತಮೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಾದಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಉಗ್ಘೋಸೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಪರಿವುತೋ ‘‘ಏವಂ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ನಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೋ ಜೇತವನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಜೇತವನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಅಧಿವತ್ಥಾ ದೇವತಾ ‘‘ಅಯಂ ಅಭಾಜನಭೂತೋ’’ತಿ ಮುಖಬನ್ಧಮಸ್ಸ ಅಕಾಸಿ. ಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮೂಗೋ ವಿಯ ನಿಸೀದಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತಿ, ಇದಾನಿ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಮುಖಂ ಉಲ್ಲೋಕೇತ್ವಾ ‘‘ವದೇಹಿ, ಭೋ ಪಸೂರ, ವದೇಹಿ, ಭೋ ಪಸೂರಾ’’ತಿ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದಾ ಅಹೇಸುಂ. ಅಥ ಭಗವಾ ‘‘ಕಿಂ ಪಸೂರೋ ವದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯ ಧಮ್ಮದೇಸನತ್ಥಂ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ತಾವ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪೋ – ಇಮೇ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ಇಧೇವ ಸುದ್ಧೀ ಇತಿ ವಾದಯನ್ತಿ ನಾಞ್ಞೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಸುದ್ಧಿಮಾಹು. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ಸತ್ಥಾರಾದೀನಿ ನಿಸ್ಸಿತಾ ತತ್ಥೇವ ‘‘ಏಸ ವಾದೋ ಸುಭೋ’’ತಿ ಏವಂ ಸುಭಂ ವದಾನಾ ಹುತ್ವಾ ಪುಥೂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’’ತಿಆದೀಸು ಪಚ್ಚೇಕಸಚ್ಚೇಸು ನಿವಿಟ್ಠಾ.

೮೩೨. ಏವಂ ನಿವಿಟ್ಠಾ ಚ – ತೇ ವಾದಕಾಮಾತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಬಾಲಂ ದಹನ್ತೀ ಮಿಥು ಅಞ್ಞಮಞ್ಞನ್ತಿ ‘‘ಅಯಂ ಬಾಲೋ ಅಯಂ ಬಾಲೋ’’ತಿ ಏವಂ ದ್ವೇಪಿ ಜನಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಬಾಲಂ ದಹನ್ತಿ, ಬಾಲತೋ ಪಸ್ಸನ್ತಿ. ವದನ್ತಿ ತೇ ಅಞ್ಞಸಿತಾ ಕಥೋಜ್ಜನ್ತಿ ತೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸತ್ಥಾರಾದಿಂ ನಿಸ್ಸಿತಾ ಕಲಹಂ ವದನ್ತಿ. ಪಸಂಸಕಾಮಾ ಕುಸಲಾ ವದಾನಾತಿ ಪಸಂಸತ್ಥಿಕಾ ಉಭೋಪಿ ‘‘ಮಯಂ ಕುಸಲವಾದಾ ಪಣ್ಡಿತವಾದಾ’’ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞಿನೋ ಹುತ್ವಾ.

೮೩೩. ಏವಂ ವದಾನೇಸು ಚ ತೇಸು ಏಕೋ ನಿಯಮತೋ ಏವ – ಯುತ್ತೋ ಕಥಾಯನ್ತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಯುತ್ತೋ ಕಥಾಯನ್ತಿ ವಿವಾದಕಥಾಯ ಉಸ್ಸುಕ್ಕೋ. ಪಸಂಸಮಿಚ್ಛಂ ವಿನಿಘಾತಿ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಸಂಸಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಕಥಂ ನು ಖೋ ನಿಗ್ಗಹೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಪುಬ್ಬೇವ ಸಲ್ಲಾಪಾ ಕಥಂಕಥೀ ವಿನಿಘಾತೀ ಹೋತಿ. ಅಪಾಹತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪಞ್ಹವೀಮಂಸಕೇಹಿ ‘‘ಅತ್ಥಾಪಗತಂ ತೇ ಭಣಿತಂ, ಬ್ಯಞ್ಜನಾಪಗತಂ ತೇ ಭಣಿತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಪಹಾರಿತೇ ವಾದೇ. ನಿನ್ದಾಯ ಸೋ ಕುಪ್ಪತೀತಿ ಏವಂ ಅಪಾಹತಸ್ಮಿಞ್ಚ ವಾದೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ನಿನ್ದಾಯ ಸೋ ಕುಪ್ಪತಿ. ರನ್ಧಮೇಸೀತಿ ಪರಸ್ಸ ರನ್ಧಮೇವ ಗವೇಸನ್ತೋ.

೮೩೪. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಕುಪ್ಪತಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಯಮಸ್ಸ ವಾದನ್ತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಪರಿಹೀನಮಾಹು ಅಪಾಹತನ್ತಿ ಅತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನಾದಿತೋ ಅಪಾಹತಂ ಪರಿಹೀನಂ ವದನ್ತಿ. ಪರಿದೇವತೀತಿ ತತೋ ನಿಮಿತ್ತಂ ಸೋ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ಮಯಾ ಆವಜ್ಜಿತ’’ನ್ತಿಆದೀಹಿ ವಿಪ್ಪಲಪತಿ. ಸೋಚತೀತಿ ‘‘ತಸ್ಸ ಜಯೋ’’ತಿಆದೀನಿ ಆರಬ್ಭ ಸೋಚತಿ. ಉಪಚ್ಚಗಾ ಮನ್ತಿ ಅನುತ್ಥುನಾತೀತಿ ‘‘ಸೋ ಮಂ ವಾದೇನ ವಾದಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಸುಟ್ಠುತರಂ ವಿಪ್ಪಲಪತಿ.

೮೩೫. ಏತೇ ವಿವಾದಾ ಸಮಣೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಸಮಣಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಬಾಹಿರಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ. ಏತೇಸು ಉಗ್ಘಾತಿ ನಿಘಾತಿ ಹೋತೀತಿ ಏತೇಸು ವಾದೇಸು ಜಯಪರಾಜಯಾದಿವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉಗ್ಘಾತಂ ನಿಘಾತಞ್ಚ ಪಾಪುಣನ್ತೋ ಉಗ್ಘಾತೀ ನಿಘಾತೀ ಚ ಹೋತಿ. ವಿರಮೇ ಕಥೋಜ್ಜನ್ತಿ ಪಜಹೇಯ್ಯ ಕಲಹಂ. ನ ಹಞ್ಞದತ್ಥತ್ಥಿ ಪಸಂಸಲಾಭಾತಿ ನ ಹಿ ಏತ್ಥ ಪಸಂಸಲಾಭತೋ ಅಞ್ಞೋ ಅತ್ಥೋ ಅತ್ಥಿ.

೮೩೬-೭. ಛಟ್ಠಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥೋ – ಯಸ್ಮಾ ಚ ನ ಹಞ್ಞದತ್ಥತ್ಥಿ ಪಸಂಸಲಾಭಾ, ತಸ್ಮಾ ಪರಮಂ ಲಾಭಂ ಲಭನ್ತೋಪಿ ‘‘ಸುನ್ದರೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಸಂಸಿತೋ ವಾ ಪನ ಹೋತಿ ತಂ ವಾದಂ ಪರಿಸಾಯ ಮಜ್ಝೇ ದೀಪೇತ್ವಾ, ತತೋ ಸೋ ತೇನ ಜಯತ್ಥೇನ ತುಟ್ಠಿಂ ವಾ ದನ್ತವಿದಂಸಕಂ ವಾ ಆಪಜ್ಜನ್ತೋ ಹಸತಿ, ಮಾನೇನ ಚ ಉಣ್ಣಮತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಯಸ್ಮಾ ತಂ ಜಯತ್ಥಂ ಪಪ್ಪುಯ್ಯ ಯಥಾಮಾನೋ ಜಾತೋ, ಏವಂ ಉಣ್ಣಮತೋ ಚ ಯಾ ಉಣ್ಣತೀತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಮಾನಾತಿಮಾನಂ ವದತೇ ಪನೇಸೋತಿ ಏಸೋ ಪನ ತಂ ಉಣ್ಣತಿಂ ‘‘ವಿಘಾತಭೂಮೀ’’ತಿ ಅಬುಜ್ಝಮಾನೋ ಮಾನಞ್ಚ ಅತಿಮಾನಞ್ಚ ವದತಿಯೇವ.

೮೩೮. ಏವಂ ವಾದೇ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಸ್ಸ ವಾದಂ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಸೂರೋ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ರಾಜಖಾದಾಯಾತಿ ರಾಜಖಾದನೀಯೇನ, ಭತ್ತವೇತನೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಭಿಗಜ್ಜಮೇತಿ ಪಟಿಸೂರಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಯಥಾ ಸೋ ಪಟಿಸೂರಂ ಇಚ್ಛನ್ತೋ ಅಭಿಗಜ್ಜನ್ತೋ ಏತಿ, ಏವಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೋ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯೇನೇವ ಸೋ, ತೇನ ಪಲೇಹೀತಿ ಯೇನ ಸೋ ತುಯ್ಹಂ ಪಟಿಸೂರೋ, ತೇನ ಗಚ್ಛ. ಪುಬ್ಬೇವ ನತ್ಥಿ ಯದಿದಂ ಯುಧಾಯಾತಿ ಯಂ ಪನ ಇದಂ ಕಿಲೇಸಜಾತಂ ಯುದ್ಧಾಯ ಸಿಯಾ, ತಂ ಏತಂ ಪುಬ್ಬೇವ ನತ್ಥಿ, ಬೋಧಿಮೂಲೇಯೇವ ಪಹೀನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೇಸಗಾಥಾ ಪಾಕಟಸಮ್ಬನ್ಧಾಯೇವ.

೮೩೯-೪೦. ತತ್ಥ ವಿವಾದಯನ್ತೀತಿ ವಿವದನ್ತಿ. ಪಟಿಸೇನಿಕತ್ತಾತಿ ಪಟಿಲೋಮಕಾರಕೋ. ವಿಸೇನಿಕತ್ವಾತಿ ಕಿಲೇಸಸೇನಂ ವಿನಾಸೇತ್ವಾ. ಕಿಂ ಲಭೇಥೋತಿ ಪಟಿಮಲ್ಲಂ ಕಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಸಿ. ಪಸೂರಾತಿ ತಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ ಆಲಪತಿ. ಯೇಸೀಧ ನತ್ಥೀತಿ ಯೇಸಂ ಇಧ ನತ್ಥಿ.

೮೪೧. ಪವಿತಕ್ಕನ್ತಿ ‘‘ಜಯೋ ನು ಖೋ ಮೇ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆದೀನಿ ವಿತಕ್ಕೇನ್ತೋ. ಧೋನೇನ ಯುಗಂ ಸಮಾಗಮಾತಿ ಧುತಕಿಲೇಸೇನ ಬುದ್ಧೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಗಗ್ಗಾಹಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ. ನ ಹಿ ತ್ವಂ ಸಕ್ಖಸಿ ಸಮ್ಪಯಾತವೇತಿ ಕೋತ್ಥುಕಾದಯೋ ವಿಯ ಸೀಹಾದೀಹಿ, ಧೋನೇನ ಸಹ ಯುಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕಪದಮ್ಪಿ ಸಮ್ಪಯಾತುಂ ಯುಗಗ್ಗಾಹಮೇವ ವಾ ಸಮ್ಪಾದೇತುಂ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸೀತಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವಾತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಪಸೂರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೪೨. ದಿಸ್ವಾನ ತಣ್ಹನ್ತಿ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೋ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಕುರೂಸು ಕಮ್ಮಾಸಧಮ್ಮನಿಗಮವಾಸಿನೋ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸ್ಸ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸಪಜಾಪತಿಕಸ್ಸ ಅರಹತ್ತೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ತಾವದೇವ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಮ್ಮಾಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ನಿಸೀದಿ ಸುವಣ್ಣೋಭಾಸಂ ಮುಞ್ಚಮಾನೋ. ಮಾಗಣ್ಡಿಯೋಪಿ ತಙ್ಖಣಂ ತತ್ಥ ಮುಖಧೋವನತ್ಥಂ ಗತೋ ಸುವಣ್ಣೋಭಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ಇದ’’ನ್ತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪೇಕ್ಖಮಾನೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಕಿರ ಧೀತಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಾ, ತಂ ಬಹೂ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರಾದಯೋ ವಾರಯನ್ತಾ ನ ಲಭನ್ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಏವಂಲದ್ಧಿಕೋ ಹೋತಿ ‘‘ಸಮಣಸ್ಸೇವ ನಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಸ್ಸ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಧೀತಾಯ ಸಮಾನವಣ್ಣೋ, ಇಮಸ್ಸ ನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ತಸ್ಮಾ ದಿಸ್ವಾವ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ವೇಗೇನ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಆಹ – ‘‘ಭೋತಿ ಭೋತಿ ಮಯಾ ಧೀತಾಯ ಸಮಾನವಣ್ಣೋ ಪುರಿಸೋ ದಿಟ್ಠೋ, ಅಲಙ್ಕರೋಹಿ ದಾರಿಕಂ, ತಸ್ಸ ನಂ ದಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ದಾರಿಕಂ ಗನ್ಧೋದಕೇನ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ವತ್ಥಪುಪ್ಫಾಲಙ್ಕಾರಾದೀಹಿ ಅಲಙ್ಕರೋನ್ತಿಯಾ ಏವ ಭಗವತೋ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾ ಸಮ್ಪತ್ತಾ. ಅಥ ಭಗವಾ ಕಮ್ಮಾಸಧಮ್ಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ.

ತೇಪಿ ಖೋ ಧೀತರಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಗವತೋ ನಿಸಿನ್ನೋಕಾಸಂ ಅಗಮಂಸು. ತತ್ಥ ಭಗವನ್ತಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಲೋಕೇನ್ತೀ ಭಗವತೋ ನಿಸಜ್ಜಟ್ಠಾನಂ ತಿಣಸನ್ಥಾರಕಂ ಅದ್ದಸ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾನಬಲೇನ ನಿಸಿನ್ನೋಕಾಸೋ ಪದನಿಕ್ಖೇಪೋ ಚ ಅಬ್ಯಾಕುಲಾ ಹೋನ್ತಿ. ಸಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆಹ – ‘‘ಏಸ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತಸ್ಸ ತಿಣಸನ್ಥಾರೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಗಮನಕಮ್ಮಂ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಭೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಪಸ್ಸ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಬ್ಯಾಕುಲೋ ತಿಣಸನ್ಥಾರೋ, ನೇಸೋ ಕಾಮಭೋಗಿನೋ ಪರಿಭುತ್ತೋ’’ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಮಾ, ಭೋತಿ ಮಙ್ಗಲೇ ಪರಿಯೇಸಿಯಮಾನೇ ಅವಮಙ್ಗಲಂ ಅಭಣೀ’’ತಿ ಆಹ. ಪುನಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಚರನ್ತೀ ಭಗವತೋ ಪದನಿಕ್ಖೇಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆಹ ‘‘ಅಯಂ ತಸ್ಸ ಪದನಿಕ್ಖೇಪೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಭೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಪಸ್ಸ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪದನಿಕ್ಖೇಪಂ, ನಾಯಂ ಸತ್ತೋ ಕಾಮೇಸು ಗಧಿತೋ’’ತಿ. ‘‘ಕಥಂ ತ್ವಂ ಭೋತಿ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಾ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣಬಲಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ಆಹ –

‘‘ರತ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಉಕ್ಕುಟಿಕಂ ಪದಂ ಭವೇ,

ದುಟ್ಠಸ್ಸ ಹೋತಿ ಅನುಕಡ್ಢಿತಂ ಪದಂ;

ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಹಸಾನುಪೀಳಿತಂ,

ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದಸ್ಸ ಇದಮೀದಿಸಂ ಪದ’’ನ್ತಿ. (ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೬೦-೨೬೧; ಧ. ಪ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨ ಸಾಮಾವತೀವತ್ಥು; ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೪೫);

ಅಯಞ್ಚರಹಿ ತೇಸಂ ಕಥಾ ವಿಪ್ಪಕತಾ, ಅಥ ಭಗವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ತಮೇವ ವನಸಣ್ಡಂ ಆಗತೋ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಭಗವತೋ ವರಲಕ್ಖಣಖಚಿತಂ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಆಹ – ‘‘ಏಸ ತಯಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ದಿಟ್ಠೋ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ ಭೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಆಗತಕಮ್ಮಂ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೇವ, ಏವರೂಪೋ ನಾಮ ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜಿಸ್ಸತೀತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ತೇಸಂ ಏವಂ ವದನ್ತಾನಞ್ಞೇವ ಭಗವಾ ತಿಣಸನ್ಥಾರಕೇ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಧೀತರಂ ವಾಮೇನ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಮಣ್ಡಲುಂ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಭೋ, ಪಬ್ಬಜಿತ, ತ್ವಞ್ಚ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ ಅಯಞ್ಚ ದಾರಿಕಾ, ಅನುಚ್ಛವಿಕಾ ಏಸಾ ತವ, ಇಮಾಹಂ ಭೋತೋ ಭರಿಯಂ ಪೋಸಾವನತ್ಥಾಯ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಾತುಕಾಮೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಭಗವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅನಾಲಪಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪಮಾನೋ ವಿಯ ‘‘ದಿಸ್ವಾನ ತಣ್ಹ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಅಭಾಸಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ನಾನಾರೂಪಾನಿ ನಿಮ್ಮಿನಿತ್ವಾ ಅಭಿಕಾಮಮಾಗತಂ ಮಾರಧೀತರಂ ದಿಸ್ವಾನ ತಣ್ಹಂ ಅರತಿಂ ರಗಞ್ಚ ಛನ್ದಮತ್ತಮ್ಪಿ ಮೇ ಮೇಥುನಸ್ಮಿಂ ನಾಹೋಸಿ, ಕಿಮೇವಿದಂ ಇಮಿಸ್ಸಾ ದಾರಿಕಾಯ ಮುತ್ತಕರೀಸಪುಣ್ಣಂ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಪಾದಾಪಿ ನಂ ಸಮ್ಫುಸಿತುಂ ನ ಇಚ್ಛೇ, ಕುತೋನೇನ ಸಂವಸಿತುನ್ತಿ.

೮೪೩. ತತೋ ಮಾಗಣ್ಡಿಯೋ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತಾ ನಾಮ ಮಾನುಸಕೇ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ದಿಬ್ಬಕಾಮತ್ಥಾಯ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ, ಅಯಞ್ಚ ದಿಬ್ಬೇಪಿ ಕಾಮೇ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಇದಮ್ಪಿ ಇತ್ಥಿರತನಂ, ಕಾ ನು ಅಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತುಂ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಏತಾದಿಸಂ ಚೇ ರತನನ್ತಿ ದಿಬ್ಬಿತ್ಥಿರತನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಣತಿ, ನಾರಿನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಧೀತರಂ ಸನ್ಧಾಯ. ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಸೀಲವತಂ ನು ಜೀವಿತನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಞ್ಚ ಸೀಲಞ್ಚ ವತಞ್ಚ ಜೀವಿತಞ್ಚ. ಭವೂಪಪತ್ತಿಞ್ಚ ವದೇಸಿ ಕೀದಿಸನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಭವೂಪಪತ್ತಿಞ್ಚ ಕೀದಿಸಂ ವದಸೀತಿ.

೮೪೪. ಇತೋ ಪರಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ವಿಸಜ್ಜನಪುಚ್ಛಾನಯೇನ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಪಾಕಟಸಮ್ಬನ್ಧಾಯೇವ. ತಾಸು ಪಠಮಗಾಥಾಯ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಮಾಗಣ್ಡಿಯ, ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಗತಧಮ್ಮೇಸು ನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ, ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಇದಂ ವದಾಮೀತಿ ಸಮುಗ್ಗಹಿತಂ ನ ಹೋತಿ ನತ್ಥಿ ನ ವಿಜ್ಜತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಅಹಞ್ಹಿ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ದಿಟ್ಠೀಸು ಆದೀನವಂ ಕಞ್ಚಿ ದಿಟ್ಠಿಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪವಿಚಿನನ್ತೋ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ರಾಗಾದೀನಂ ಸನ್ತಿಭಾವೇನ ಅಜ್ಝತ್ತಸನ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಅದ್ದಸನ್ತಿ.

೮೪೫. ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯಾನಿಮಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಸತ್ತೇಹಿ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ಗಹಿತತ್ತಾ ವಿನಿಚ್ಛಯಾತಿ ಚ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಅಭಿಸಙ್ಖತಭಾವಾದಿನಾ ನಯೇನ ಪಕಪ್ಪಿತಾನಿ ಚಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇ ತ್ವಂ ಮುನಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಧಮ್ಮೇ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಜ್ಝತ್ತಸನ್ತೀತಿ ಯಮೇತಮತ್ಥಂ ಬ್ರೂಸಿ, ಆಚಿಕ್ಖ ಮೇ, ಕಥಂ ನು ಧೀರೇಹಿ ಪವೇದಿತಂ ಕಥಂ ಪಕಾಸಿತಂ ಧೀರೇಹಿ ತಂ ಪದನ್ತಿ.

೮೪೬. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಯಥಾ ಯೇನ ಉಪಾಯೇನ ತಂ ಪದಂ ಧೀರೇಹಿ ಪಕಾಸಿತಂ, ತಂ ಉಪಾಯಂ ಸಪಟಿಪಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನ ದಿಟ್ಠಿಯಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ‘‘ನ ದಿಟ್ಠಿಯಾ’’ತಿಆದೀಹಿ ದಿಟ್ಠಿಸುತಿಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಞಾಣಬಾಹಿರಸೀಲಬ್ಬತಾನಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ‘‘ಸುದ್ಧಿಮಾಹಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಂ ಆಹ-ಸದ್ದಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ನಕಾರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪುರಿಸಬ್ಯತ್ತಯಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುದ್ಧಿಂ ನಾಹಂ ಕಥೇಮೀ’’ತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ಉತ್ತರಪದೇಸುಪಿ. ತತ್ಥ ಚ ಅದಿಟ್ಠಿಯಾ ನಾಹಾತಿ ದಸವತ್ಥುಕಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಂ ವಿನಾ ನ ಕಥೇಮಿ. ತಥಾ ಅಸ್ಸುತಿಯಾತಿ ನವಙ್ಗಂ ಸವನಂ ವಿನಾ. ಅಞಾಣಾತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತಸಚ್ಚಾನುಲೋಮಿಕಞಾಣಂ ವಿನಾ. ಅಸೀಲತಾತಿ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಂ ವಿನಾ. ಅಬ್ಬತಾತಿ ಧುತಙ್ಗವತಂ ವಿನಾ. ನೋಪಿ ತೇನಾತಿ ತೇಸು ಏಕಮೇಕೇನ ದಿಟ್ಠಿಆದಿಮತ್ತೇನಾಪಿ ನೋ ಕಥೇಮೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏತೇ ಚ ನಿಸ್ಸಜ್ಜ ಅನುಗ್ಗಹಾಯಾತಿ ಏತೇ ಚ ಪುರಿಮೇ ದಿಟ್ಠಿಆದಿಭೇದೇ ಕಣ್ಹಪಕ್ಖಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ಸಮುಗ್ಘಾತಕರಣೇನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜ, ಪಚ್ಛಿಮೇ ಅದಿಟ್ಠಿಆದಿಭೇದೇ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖಿಯೇ ಅತಮ್ಮಯತಾಪಜ್ಜನೇನ ಅನುಗ್ಗಹಾಯ. ಸನ್ತೋ ಅನಿಸ್ಸಾಯ ಭವಂ ನ ಜಪ್ಪೇತಿ ಇಮಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ರಾಗಾದಿವೂಪಸಮೇನ ಸನ್ತೋ ಚಕ್ಖಾದೀಸು ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅನಿಸ್ಸಾಯ ಏಕಮ್ಪಿ ಭವಂ ಅಪಿಹೇತುಂ ಅಪತ್ಥೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಸಿಯಾ, ಅಯಮಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಸನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೮೪೭. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ವಚನತ್ಥಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ಮಾಗಣ್ಡಿಯೋ ‘‘ನೋ ಚೇ ಕಿರಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠಾದೀನಿ ವುತ್ತನಯಾನೇವ. ಕಣ್ಹಪಕ್ಖಿಯಾನಿಯೇವ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ಉಭಯತ್ರಾಪಿ ಆಹ. ಆಹ-ಸದ್ದಂ ಪನ ನೋಚೇಕಿರ-ಸದ್ದೇನ ಯೋಜೇತ್ವಾ ‘‘ನೋ ಚೇ ಕಿರಾಹ ನೋ ಚೇ ಕಿರ ಕಥೇಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಮೋಮುಹನ್ತಿ ಅತಿಮೂಳ್ಹಂ, ಮೋಹನಂ ವಾ. ಪಚ್ಚೇನ್ತೀತಿ ಜಾನನ್ತಿ.

೮೪೮. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುಚ್ಛಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ‘‘ದಿಟ್ಠಿಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತ್ವಂ, ಮಾಗಣ್ಡಿಯ, ದಿಟ್ಠಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಪುಚ್ಛಮಾನೋ ಯಾನಿ ತೇ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಸಮುಗ್ಗಹಿತಾನಿ, ತೇಸ್ವೇವ ಸಮುಗ್ಗಹೀತೇಸು ಏವಂ ಪಮೋಹಂ ಆಗತೋ, ಇತೋ ಚ ಮಯಾ ವುತ್ತಅಜ್ಝತ್ತಸನ್ತಿತೋ ಪಟಿಪತ್ತಿತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನತೋ ವಾ ಅಣುಮ್ಪಿ ಯುತ್ತಸಞ್ಞಂ ನ ಪಸ್ಸಸಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತ್ವಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ಮೋಮುಹತೋ ಪಸ್ಸಸೀತಿ.

೮೪೯. ಏವಂ ಸಮುಗ್ಗಹಿತೇಸು ಪಮೋಹೇನ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸ್ಸ ವಿವಾದಾಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತೇಸು ಅಞ್ಞೇಸು ಚ ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಗತಪ್ಪಮೋಹಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ನಿಬ್ಬಿವಾದತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಮೋ ವಿಸೇಸೀ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ಏವಂ ತಿವಿಧಮಾನೇನ ವಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಾ ಮಞ್ಞತಿ, ಸೋ ತೇನ ಮಾನೇನ ತಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ತೇನ ವಾ ಪುಗ್ಗಲೇನ ವಿವದೇಯ್ಯ. ಯೋ ಪನ ಅಮ್ಹಾದಿಸೋ ಇಮಾಸು ತೀಸು ವಿಧಾಸು ಅವಿಕಮ್ಪಮಾನೋ, ಸಮೋ ವಿಸೇಸೀತಿ ನ ತಸ್ಸ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಹೀನೋತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ.

೮೫೦. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಸೋತಿ ಗಾಥಾ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸೋ ಏವರೂಪೋ ಪಹೀನಮಾನದಿಟ್ಠಿಕೋ ಮಾದಿಸೋ ಬಾಹಿತಪಾಪತ್ತಾದಿನಾ ನಯೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಕಿಂ ವದೇಯ್ಯ ಕಿಂ ವತ್ಥುಂ ಭಣೇಯ್ಯ, ಕೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ಭಣೇಯ್ಯ, ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಸಚ್ಚಂ, ತುಯ್ಹಂ ಮುಸಾ’’ತಿ ವಾ ಕೇನ ಮಾನೇನ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪುಗ್ಗಲೇನ ವಾ ವಿವದೇಯ್ಯ? ಯಸ್ಮಿಂ ಮಾದಿಸೇ ಖೀಣಾಸವೇ ‘‘ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಪವತ್ತಿಯಾ ಸಮಂ ವಾ, ಇತರದ್ವಯಭಾವೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ವಿಸಮಂ ವಾ ಮಞ್ಞಿತಂ ನತ್ಥಿ, ಸೋ ಸಮಾನಾದೀಸು ಕೇನ ವಾದಂ ಪಟಿಸಂಯುಜೇಯ್ಯ ಪಟಿಪ್ಫರೇಯ್ಯಾತಿ. ನನು ಏಕಂಸೇನೇವ ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ – ಓಕಂ ಪಹಾಯಾತಿ ಗಾಥಾ?

೮೫೧. ತತ್ಥ ಓಕಂ ಪಹಾಯಾತಿ ರೂಪವತ್ಥಾದಿವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ತತ್ರ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ. ಅನಿಕೇತಸಾರೀತಿ ರೂಪನಿಮಿತ್ತನಿಕೇತಾದೀನಿ ತಣ್ಹಾವಸೇನ ಅಸರನ್ತೋ. ಗಾಮೇ ಅಕುಬ್ಬಂ ಮುನಿ ಸನ್ಥವಾನೀತಿ ಗಾಮೇ ಗಿಹಿಸನ್ಥವಾನಿ ಅಕರೋನ್ತೋ. ಕಾಮೇಹಿ ರಿತ್ತೋತಿ ಕಾಮೇಸು ಛನ್ದರಾಗಾಭಾವೇನ ಸಬ್ಬಕಾಮೇಹಿ ಪುಥುಭೂತೋ. ಅಪುರೇಕ್ಖರಾನೋತಿ ಆಯತಿಂ ಅತ್ತಭಾವಂ ಅನಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೋ. ಕಥಂ ನ ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ಜನೇನ ಕಯಿರಾತಿ ಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಕಥಂ ನ ಕಥೇಯ್ಯ. ಸೋ ಏವರೂಪೋ – ಯೇಹಿ ವಿವಿತ್ತೋತಿ ಗಾಥಾ.

೮೫೨. ತತ್ಥ ಯೇಹೀತಿ ಯೇಹಿ ದಿಟ್ಠಿಗತೇಹಿ. ವಿವಿತ್ತೋ ವಿಚರೇಯ್ಯಾತಿ ರಿತ್ತೋ ಚರೇಯ್ಯ. ನ ತಾನಿ ಉಗ್ಗಯ್ಹ ವದೇಯ್ಯ ನಾಗೋತಿ ‘‘ಆಗುಂ ನ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳನಿ. ಭದ್ರಾವುಧಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೭೦; ಪಾರಾಯನಾನುಗೀತಿಗಾಥಾನಿದ್ದೇಸ ೧೦೨) ನಯೇನ ನಾಗೋ ತಾನಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನ ವದೇಯ್ಯ. ಜಲಮ್ಬುಜನ್ತಿ ಜಲಸಞ್ಞಿತೇ ಅಮ್ಬುಮ್ಹಿ ಜಾತಂ ಕಣ್ಟಕನಾಳಂ ವಾರಿಜಂ, ಪದುಮನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಥಾ ಜಲೇನ ಪಙ್ಕೇನ ಚ ನೂಪಲಿತ್ತನ್ತಿ ತಂ ಪದುಮಂ ಯಥಾ ಜಲೇನ ಚ ಪಙ್ಕೇನ ಚ ಅನುಪಲಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಮುನಿ ಸನ್ತಿವಾದೋ ಅಗಿದ್ಧೋತಿ ಏವಂ ಅಜ್ಝತ್ತಸನ್ತಿವಾದೋ ಮುನಿ ಗೇಧಾಭಾವೇನ ಅಗಿದ್ಧೋ. ಕಾಮೇ ಚ ಲೋಕೇ ಚ ಅನೂಪಲಿತ್ತೋತಿ ದುವಿಧೇಪಿ ಕಾಮೇ ಅಪಾಯಾದಿಕೇ ಚ ಲೋಕೇ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಲೇಪೇಹಿ ಅನುಪಲಿತ್ತೋ ಹೋತಿ.

೮೫೩. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ನ ವೇದಗೂತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ನ ವೇದಗೂ ದಿಟ್ಠಿಯಾಯಕೋತಿ ಚತುಮಗ್ಗವೇದಗೂ ಮಾದಿಸೋ ದಿಟ್ಠಿಯಾಯಕೋ ನ ಹೋತಿ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಾ, ತಂ ಸಾರತೋ ಪಚ್ಚೇನ್ತೋ ವಾ ನ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ವಚನತ್ಥೋ – ಯಾಯತೀತಿ ಯಾಯಕೋ, ಕರಣವಚನೇನ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಯಾತೀತಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾಯಕೋ. ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನೇನ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಯಾತೀತಿಪಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾಯಕೋ. ನ ಮುತಿಯಾ ಸ ಮಾನಮೇತೀತಿ ಮುತರೂಪಾದಿಭೇದಾಯ ಮುತಿಯಾಪಿ ಸೋ ಮಾನಂ ನ ಏತಿ. ನ ಹಿ ತಮ್ಮಯೋ ಸೋತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ತಮ್ಮಯೋ ಹೋತಿ ತಪ್ಪರಾಯಣೋ, ಅಯಂ ಪನ ನ ತಾದಿಸೋ. ನ ಕಮ್ಮುನಾ ನೋಪಿ ಸುತೇನ ನೇಯ್ಯೋತಿ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾದಿನಾ ಕಮ್ಮುನಾ ವಾ ಸುತಸುದ್ಧಿಆದಿನಾ ಸುತೇನ ವಾ ಸೋ ನೇತಬ್ಬೋ ನ ಹೋತಿ. ಅನೂಪನೀತೋ ಸ ನಿವೇಸನೇಸೂತಿ ಸೋ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಉಪಯಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ಸಬ್ಬೇಸು ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿನಿವೇಸನೇಸು ಅನೂಪನೀತೋ. ತಸ್ಸ ಚ ಏವಂವಿಧಸ್ಸ – ಸಞ್ಞಾವಿರತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಗಾಥಾ.

೮೫೪. ತತ್ಥ ಸಞ್ಞಾವಿರತ್ತಸ್ಸಾತಿ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಞ್ಞಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ಭಾವನಾಯ ಪಹೀನಕಾಮಾದಿಸಞ್ಞಸ್ಸ. ಇಮಿನಾ ಪದೇನ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತೋ ಸಮಥಯಾನಿಕೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ಭಾವನಾಯ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಸ್ಸ. ಇಮಿನಾ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಸಞ್ಞಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಞ್ಚ ಯೇ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ, ತೇ ಘಟ್ಟಯನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇತಿ ಯೇ ಕಾಮಸಞ್ಞಾದಿಕಂ ಸಞ್ಞಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ, ತೇ ವಿಸೇಸತೋ ಗಹಟ್ಠಾ ಕಾಮಾಧಿಕರಣಂ, ಯೇ ಚ ದಿಟ್ಠಿಂ ಅಗ್ಗಹೇಸುಂ, ತೇ ವಿಸೇಸತೋ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಧಮ್ಮಾಧಿಕರಣಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಘಟ್ಟೇನ್ತಾ ವಿಚರನ್ತೀತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಯಂ ಅವುತ್ತಂ, ತಂ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಚ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸೂತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಮಾಗಣ್ಡಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಪುರಾಭೇದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೫೫. ಕಥಂದಸ್ಸೀತಿ ಪುರಾಭೇದಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಇಮಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಇತೋ ಪರೇಸಞ್ಚ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಕಲಹವಿವಾದಚೂಳಬ್ಯೂಹಮಹಾಬ್ಯೂಹತುವಟಕಅತ್ತದಣ್ಡಸುತ್ತಾನಂ ಸಮ್ಮಾಪರಿಬ್ಬಾಜನೀಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ವಿಸೇಸತೋ ಪನ ಯಥೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಸಮಯೇ ರಾಗಚರಿತದೇವತಾನಂ ಸಪ್ಪಾಯವಸೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತುಂ ನಿಮ್ಮಿತಬುದ್ಧೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಪುಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಪರಿಬ್ಬಾಜನೀಯಸುತ್ತಮಭಾಸಿ, ಏವಂ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಮಹಾಸಮಯೇ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಪುರಾ ಸರೀರಭೇದಾ ಕತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಚಿತ್ತಾನಂ ದೇವತಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ಞತ್ವಾ ತಾಸಂ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥಂ ಅಡ್ಢತೇಳಸಭಿಕ್ಖುಸತಪರಿವಾರಂ ನಿಮ್ಮಿತಬುದ್ಧಂ ಆಕಾಸೇನ ಆನೇತ್ವಾ ತೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಪುಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಪುಚ್ಛಾಯ ತಾವ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ ಕಥಂದಸ್ಸೀತಿ ಅಧಿಪಞ್ಞಂ ಕಥಂಸೀಲೋತಿ ಅಧಿಸೀಲಂ, ಉಪಸನ್ತೋತಿ ಅಧಿಚಿತ್ತಂ ಪುಚ್ಛತಿ. ಸೇಸಂ ಪಾಕಟಮೇವ.

೮೫೬. ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇ ಪನ ಭಗವಾ ಸರೂಪೇನ ಅಧಿಪಞ್ಞಾದೀನಿ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾವ ಅಧಿಪಞ್ಞಾದಿಪ್ಪಭಾವೇನ ಯೇಸಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಉಪಸಮಾ ‘‘ಉಪಸನ್ತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ನಾನಾದೇವತಾನಂ ಆಸಯಾನುಲೋಮೇನ ತೇಸಂ ಉಪಸಮಮೇವ ದೀಪೇನ್ತೋ ‘‘ವೀತತಣ್ಹೋ’’ತಿಆದಿಕಾ ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ. ತತ್ಥ ಆದಿತೋ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಗಾಥಾನಂ ‘‘ತಂ ಬ್ರೂಮಿ ಉಪಸನ್ತೋ’’ತಿ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತೋ ಪರಾಸಂ ‘‘ಸ ವೇ ಸನ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪದೇನ.

ಅನುಪದವಣ್ಣನಾನಯೇನ ಚ – ವೀತತಣ್ಹೋ ಪುರಾ ಭೇದಾತಿ ಯೋ ಸರೀರಭೇದಾ ಪುಬ್ಬಮೇವ ಪಹೀನತಣ್ಹೋ. ಪುಬ್ಬಮನ್ತಮನಿಸ್ಸಿತೋತಿ ಅತೀತದ್ಧಾದಿಭೇದಂ ಪುಬ್ಬನ್ತಮನಿಸ್ಸಿತೋ. ವೇಮಜ್ಝೇನುಪಸಙ್ಖೇಯ್ಯೋತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಪಿ ಅದ್ಧನಿ ‘‘ರತ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ನ ಉಪಸಙ್ಖಾತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಸ ನತ್ಥಿ ಪುರಕ್ಖತನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಅರಹತೋ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪುರೇಕ್ಖಾರಾನಂ ಅಭಾವಾ ಅನಾಗತೇ ಅದ್ಧನಿ ಪುರಕ್ಖತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ತಂ ಬ್ರೂಮಿ ಉಪಸನ್ತೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಇತೋ ಪರಂ ಪನ ಯೋಜನಂ ಅದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅನುತ್ತಾನಪದವಣ್ಣನಂಯೇವ ಕರಿಸ್ಸಾಮ.

೮೫೭. ಅಸನ್ತಾಸೀತಿ ತೇನ ತೇನ ಅಲಾಭಕೇನ ಅಸನ್ತಸನ್ತೋ. ಅವಿಕತ್ಥೀತಿ ಸೀಲಾದೀಹಿ ಅವಿಕತ್ಥನಸೀಲೋ. ಅಕುಕ್ಕುಚೋತಿ ಹತ್ಥಕುಕ್ಕುಚಾದಿವಿರಹಿತೋ. ಮನ್ತಭಾಣೀತಿ ಮನ್ತಾಯ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ. ಅನುದ್ಧತೋತಿ ಉದ್ಧಚ್ಚವಿರಹಿತೋ. ಸ ವೇ ವಾಚಾಯತೋತಿ ಸೋ ವಾಚಾಯ ಯತೋ ಸಂಯತೋ ಚತುದೋಸವಿರಹಿತಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ.

೮೫೮. ನಿರಾಸತ್ತೀತಿ ನಿತ್ತಣ್ಹೋ. ವಿವೇಕದಸ್ಸೀ ಫಸ್ಸೇಸೂತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಾದೀಸು ಅತ್ತಾದಿಭಾವವಿವೇಕಂ ಪಸ್ಸತಿ. ದಿಟ್ಠೀಸು ಚ ನ ನೀಯತೀತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠೀಸು ಕಾಯಚಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ನ ನೀಯತಿ.