೭. ತಿಸ್ಸಮೇತ್ತೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೨೧. ಮೇಥುನಮನುಯುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ತಿಸ್ಸಮೇತ್ತೇಯ್ಯಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವತಿ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ತಿಸ್ಸಮೇತ್ತೇಯ್ಯಾ ನಾಮ ದ್ವೇ ಸಹಾಯಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಅಗಮಂಸು. ತೇ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಮಹಾಜನಂ ಜೇತವನಾಭಿಮುಖಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕುಹಿಂ ಗಚ್ಛಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿಂಸು. ತತೋ ತೇಹಿ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ಬಹುಜನಹಿತಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ತಂ ಸೋತುಂ ಜೇತವನಂ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಮಯಮ್ಪಿ ಸೋಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅಗಮಂಸು. ತೇ ಅವಞ್ಝಧಮ್ಮದೇಸಕಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪರಿಸನ್ತರೇ ನಿಸಿನ್ನಾವ ಚಿನ್ತೇಸುಂ – ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ ಅಗಾರಮಜ್ಝೇ ಠಿತೇನಾಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಪರಿಪೂರೇತು’’ನ್ತಿ. ಅಥ ಪಕ್ಕನ್ತೇ ಮಹಾಜನೇ ಭಗವನ್ತಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಿಂಸು. ಭಗವಾ ‘‘ಇಮೇ ಪಬ್ಬಾಜೇಹೀ’’ತಿ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಆಣಾಪೇಸಿ. ಸೋ ತೇ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ತಚಪಞ್ಚಕಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ದತ್ವಾ ಅರಞ್ಞವಾಸಂ ಗನ್ತುಮಾರದ್ಧೋ. ಮೇತ್ತೇಯ್ಯೋ ತಿಸ್ಸಂ ಆಹ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಅರಞ್ಞಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಮಯಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛಾಮಾ’’ತಿ. ತಿಸ್ಸೋ ‘‘ಅಲಂ ಆವುಸೋ, ಭಗವತೋ ದಸ್ಸನಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಞ್ಚ ಅಹಂ ಪಿಹೇಮಿ, ಗಚ್ಛ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ನ ಅಗಮಾಸಿ. ಮೇತ್ತೇಯ್ಯೋ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಸಹ ಗನ್ತ್ವಾ ಅರಞ್ಞೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ನ ಚಿರಸ್ಸೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿ ಸದ್ಧಿಂ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ. ತಿಸ್ಸಸ್ಸಾಪಿ ಜೇಟ್ಠಭಾತಾ ಬ್ಯಾಧಿನಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಗಾಮಂ ಅಗಮಾಸಿ, ತತ್ರ ನಂ ಞಾತಕಾ ಪಲೋಭೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಬ್ಬಾಜೇಸುಂ. ಮೇತ್ತೇಯ್ಯೋಪಿ ಆಚರಿಯುಪಜ್ಝಾಯೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಆಗತೋ. ಅಥ ಭಗವಾ ವುತ್ಥವಸ್ಸೋ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ತಂ ಗಾಮಂ ಪಾಪುಣಿ. ತತ್ಥ ಮೇತ್ತೇಯ್ಯೋ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಗಾಮೇ ಮಮ ಗಿಹಿಸಹಾಯೋ ಅತ್ಥಿ, ಮುಹುತ್ತಂ ತಾವ ಆಗಮೇಥ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಾಮಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ತಂ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಆನೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ಠಿತೋ ತಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಆದಿಗಾಥಾಯ ಭಗವನ್ತಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ತಸ್ಸ ಭಗವಾ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ಅವಸೇಸಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಮೇಥುನಮನುಯುತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮಸಮಾಯುತ್ತಸ್ಸ. ಇತೀತಿ ಏವಮಾಹ. ಆಯಸ್ಮಾತಿ ಪಿಯವಚನಮೇತಂ, ತಿಸ್ಸೋತಿ ನಾಮಂ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ. ಸೋ ಹಿ ತಿಸ್ಸೋತಿ ನಾಮೇನ. ಮೇತ್ತೇಯ್ಯೋತಿ ಗೋತ್ತಂ, ಗೋತ್ತವಸೇನೇವ ಚೇಸ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಿಸ್ಸಮೇತ್ತೇಯ್ಯಾ ನಾಮ ದ್ವೇ ಸಹಾಯಾ’’ತಿ. ವಿಘಾತನ್ತಿ ಉಪಘಾತಂ. ಬ್ರೂಹೀತಿ ಆಚಿಕ್ಖ. ಮಾರಿಸಾತಿ ಪಿಯವಚನಮೇತಂ, ನಿದುಕ್ಖಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸುತ್ವಾನ ತವ ಸಾಸನನ್ತಿ ತವ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ. ವಿವೇಕೇ ಸಿಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಸೇತಿ ಸಹಾಯಂ ಆರಬ್ಭ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಯಾಚನ್ತೋ ಭಣತಿ. ಸೋ ಪನ ಸಿಕ್ಖಿತಸಿಕ್ಖೋಯೇವ.

೮೨೨. ಮುಸ್ಸತೇ ವಾಪಿ ಸಾಸನನ್ತಿ ಪರಿಯತ್ತಿಪಟಿಪತ್ತಿತೋ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಸಾಸನಂ ನಸ್ಸತಿ. ವಾಪೀತಿ ಪದಪೂರಣಮತ್ತಂ. ಏತಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅನಾರಿಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಏತಂ ಅನರಿಯಂ, ಯದಿದಂ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪದಾ.

೮೨೩. ಏಕೋ ಪುಬ್ಬೇ ಚರಿತ್ವಾನಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾತೇನ ವಾ ಗಣವೋಸ್ಸಗ್ಗಟ್ಠೇನ ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ಏಕೋ ವಿಹರಿತ್ವಾ. ಯಾನಂ ಭನ್ತಂವ ತಂ ಲೋಕೇ, ಹೀನಮಾಹು ಪುಥುಜ್ಜನನ್ತಿ ತಂ ವಿಬ್ಭನ್ತಕಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಯಥಾ ಹತ್ಥಿಯಾನಾದಿಯಾನಂ ಅದನ್ತಂ ವಿಸಮಂ ಆರೋಹತಿ, ಆರೋಹಕಮ್ಪಿ ಭಞ್ಜತಿ, ಪಪಾತೇಪಿ ಪಪತತಿ. ಏವಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಿವಿಸಮಾರೋಹನೇನ ನರಕಾದೀಸು, ಅತ್ಥಭಞ್ಜನೇನ ಜಾತಿಪಪಾತಾದೀಸು ಪಪತನೇನ ಚ ಯಾನಂ ಭನ್ತಂವ ಆಹು ಹೀನಂ ಪುಥುಜ್ಜನಞ್ಚ ಆಹೂತಿ.

೮೨೪-೫. ಯಸೋ ಕಿತ್ತಿ ಚಾತಿ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೋ ಪಸಂಸಾ ಚ. ಪುಬ್ಬೇತಿ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವೇ. ಹಾಯತೇ ವಾಪಿ ತಸ್ಸ ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ವಿಬ್ಭನ್ತಕಸ್ಸ ಸತೋ ಸೋ ಚ ಯಸೋ ಸಾ ಚ ಕಿತ್ತಿ ಹಾಯತಿ. ಏತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾತಿ ಏತಮ್ಪಿ ಪುಬ್ಬೇ ಯಸಕಿತ್ತೀನಂ ಭಾವಂ ಪಚ್ಛಾ ಚ ಹಾನಿಂ ದಿಸ್ವಾ. ಸಿಕ್ಖೇಥ ಮೇಥುನಂ ವಿಪ್ಪಹಾತವೇತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಸಿಕ್ಖೇಥ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಮೇಥುನಂ ವಿಪ್ಪಹಾತವೇ, ಮೇಥುನಪ್ಪಹಾನತ್ಥಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯೋ ಹಿ ಮೇಥುನಂ ನ ವಿಪ್ಪಜಹತಿ, ಸಙ್ಕಪ್ಪೇಹಿ…ಪೇ… ತಥಾವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಪರೇತೋತಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಪರೇಸಂ ನಿಗ್ಘೋಸನ್ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಾದೀನಂ ನಿನ್ದಾವಚನಂ. ಮಙ್ಕು ಹೋತೀತಿ ದುಮ್ಮನೋ ಹೋತಿ.

೮೨೬. ಇತೋ ಪರಾ ಗಾಥಾ ಪಾಕಟಸಮ್ಬನ್ಧಾ ಏವ. ತಾಸು ಸತ್ಥಾನೀತಿ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಿ. ತಾನಿ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಪರೇಸಞ್ಚ ಛೇದನಟ್ಠೇನ ‘‘ಸತ್ಥಾನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇಸು ಚಾಯಂ ವಿಸೇಸತೋ ಚೋದಿತೋ ಮುಸಾವಚನಸತ್ಥಾನೇವ ಕರೋತಿ – ‘‘ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನಾಹಂ ವಿಬ್ಭನ್ತೋ’’ತಿ ಭಣನ್ತೋ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಏಸ ಖ್ವಸ್ಸ ಮಹಾಗೇಧೋ, ಮೋಸವಜ್ಜಂ ಪಗಾಹತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಏಸ ಖ್ವಸ್ಸಾತಿ ಏಸ ಖೋ ಅಸ್ಸ. ಮಹಾಗೇಧೋತಿ ಮಹಾಬನ್ಧನಂ. ಕತಮೋತಿ ಚೇ? ಯದಿದಂ ಮೋಸವಜ್ಜಂ ಪಗಾಹತಿ, ಸ್ವಾಸ್ಸ ಮುಸಾವಾದಜ್ಝೋಗಾಹೋ ಮಹಾಗೇಧೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೮೨೭. ಮನ್ದೋವ ಪರಿಕಿಸ್ಸತೀತಿ ಪಾಣವಧಾದೀನಿ ಕರೋನ್ತೋ ತತೋನಿದಾನಞ್ಚ ದುಕ್ಖಮನುಭೋನ್ತೋ ಭೋಗಪರಿಯೇಸನರಕ್ಖನಾನಿ ಚ ಕರೋನ್ತೋ ಮೋಮೂಹೋ ವಿಯ ಪರಿಕಿಲಿಸ್ಸತಿ.

೮೨೮-೯. ‘‘ಏತಮಾದೀನವಂ ಞತ್ವಾ, ಮುನಿ ಪುಬ್ಬಾಪರೇ ಇಧಾ’’ತಿ ಏತಂ ‘‘ಯಸೋ ಕಿತ್ತಿ ಚ ಯಾ ಪುಬ್ಬೇ, ಹಾಯತೇವಾಪಿ ತಸ್ಸ ಸಾ’’ತಿ ಇತೋ ಪಭುತಿ ವುತ್ತೇ ಪುಬ್ಬಾಪರೇ ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ ಪುಬ್ಬತೋ ಅಪರೇ ಸಮಣಭಾವತೋ ವಿಬ್ಭನ್ತಕಭಾವೇ ಆದೀನವಂ ಮುನಿ ಞತ್ವಾ. ಏತದರಿಯಾನಮುತ್ತಮನ್ತಿ ಯದಿದಂ ವಿವೇಕಚರಿಯಾ, ಏತಂ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಅರಿಯಾನಂ ಉತ್ತಮಂ, ತಸ್ಮಾ ವಿವೇಕಞ್ಞೇವ ಸಿಕ್ಖೇಥಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನ ತೇನ ಸೇಟ್ಠೋ ಮಞ್ಞೇಥಾತಿ ತೇನ ಚ ವಿವೇಕೇನ ನ ಅತ್ತಾನಂ ‘‘ಸೇಟ್ಠೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ, ತೇನ ಥದ್ಧೋ ನ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೮೩೦. ರಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ವಿವಿತ್ತಸ್ಸ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀಹಿ ವಿರಹಿತಸ್ಸ. ಓಘತಿಣ್ಣಸ್ಸ ಪಿಹಯನ್ತಿ, ಕಾಮೇಸು ಗಧಿತಾ ಪಜಾತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಲಗ್ಗಾ ಸತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಚತುರೋಘತಿಣ್ಣಸ್ಸ ಪಿಹಯನ್ತಿ ಇಣಾಯಿಕಾ ವಿಯ ಆಣಣ್ಯಸ್ಸಾತಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ತಿಸ್ಸೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸೀತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ತಿಸ್ಸಮೇತ್ತೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.