೧೨. ಚೂಳಬ್ಯೂಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೮೫-೬. ಸಕಂಸಕಂದಿಟ್ಠಿಪರಿಬ್ಬಸಾನಾತಿ ಚೂಳಬ್ಯೂಹಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಮಹಾಸಮಯೇ ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿ ಇಮೇ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ ‘ಸಾಧುರೂಪಮ್ಹಾ’ತಿ ಭಣನ್ತಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಸಾಧುರೂಪಾವ ಇಮೇ ಅತ್ತನೋಯೇವ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪತಿಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಿಂ ಗಣ್ಹನ್ತೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಚಿತ್ತಾನಂ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ದೇವತಾನಂ ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇತುಂ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ನಿಮ್ಮಿತಬುದ್ಧೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಪುಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಆದಿತೋ ದ್ವೇಪಿ ಗಾಥಾ ಪುಚ್ಛಾಗಾಥಾಯೇವ. ತಾಸು ಸಕಂಸಕಂದಿಟ್ಠಿಪರಿಬ್ಬಸಾನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಸಮಾನಾ. ವಿಗ್ಗಯ್ಹ ನಾನಾ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತೀತಿ ದಿಟ್ಠಿಬಲಗ್ಗಾಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ತತ್ಥ ‘‘ಕುಸಲಾಮ್ಹಾ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನಮಾನಾ ಪುಥು ಪುಥು ವದನ್ತಿ ಏಕಂ ನ ವದನ್ತಿ. ಯೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ ಸ ವೇದಿ ಧಮ್ಮಂ ಇದಂ ಪಟಿಕೋಸಮಕೇವಲೀ ಸೋತಿ ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ಯೋ ಏವಂ ಜಾನಾತಿ, ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ವೇದಿ. ಇದಂ ಪನ ಪಟಿಕ್ಕೋಸನ್ತೋ ಹೀನೋ ಹೋತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಬಾಲೋತಿ ಹೀನೋ. ಅಕ್ಕುಸಲೋತಿ ಅವಿದ್ವಾ.

೮೮೭-೮. ಇದಾನಿ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಗಾಥಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಾ ಪುರಿಮಡ್ಢೇನ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಪಚ್ಛಿಮಡ್ಢೇನ ಪಟಿಬ್ಯೂಹಿತ್ವಾ ಠಿತಾ. ತೇನ ಬ್ಯೂಹೇನ ಉತ್ತರಸುತ್ತತೋ ಚ ಅಪ್ಪಕತ್ತಾ ಇದಂ ಸುತ್ತಂ ‘‘ಚೂಳಬ್ಯೂಹ’’ನ್ತಿ ನಾಮಂ ಲಭತಿ. ತತ್ಥ ಪರಸ್ಸ ಚೇ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಪರಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿಂ. ಸಬ್ಬೇವ ಬಾಲಾತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸಬ್ಬೇವ ಇಮೇ ಬಾಲಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಸಬ್ಬೇವಿಮೇ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಬ್ಬಸಾನಾತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಚೇವ ನ ವೀವದಾತಾ. ಸಂಸುದ್ಧಪಞ್ಞಾ ಕುಸಲಾ ಮುತೀಮಾತಿ ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ನ ವಿವದಾತಾ ನ ವೋದಾತಾ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠಾವ ಸಮಾನಾ ಸಂಸುದ್ಧಪಞ್ಞಾ ಚ ಕುಸಲಾ ಚ ಮುತಿಮನ್ತೋ ಚ ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಚೇ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಚೇ ಪನ ವೀವದಾತಾ’’ ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸಕಾಯ ಪನ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವೋದಾತಾ ಸಂಸುದ್ಧಪಞ್ಞಾ ಕುಸಲಾ ಮುತಿಮನ್ತೋ ಹೋನ್ತಿ ಚೇ. ನ ತೇಸಂ ಕೋಚೀತಿ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ತೇಸಂ ಏಕೋಪಿ ಹೀನಪಞ್ಞೋ ನ ಹೋತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ದಿಟ್ಠೀ ಹಿ ತೇಸಮ್ಪಿ ತಥಾ ಸಮತ್ತಾ, ಯಥಾ ಇತರೇಸನ್ತಿ.

೮೮೯. ನ ವಾಹಮೇತನ್ತಿ ಗಾಥಾಯ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯಂ ತೇ ಮಿಥು ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಜನಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ‘‘ಬಾಲೋ’’ತಿ ಆಹು, ಅಹಂ ಏತಂ ತಥಿಯಂ ತಚ್ಛನ್ತಿ ನೇವ ಬ್ರೂಮಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಸಕಂ ಸಕಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಅಕಂಸು. ತೇನ ಚ ಕಾರಣೇನ ಪರಂ ‘‘ಬಾಲೋ’’ತಿ ದಹನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ತಥಿಯ’’ನ್ತಿ ‘‘ಕಥಿವ’’ನ್ತಿ ದ್ವೇಪಿ ಪಾಠಾ.

೮೯೦. ಯಮಾಹೂತಿ ಪುಚ್ಛಾಗಾಥಾಯ ಯಂ ದಿಟ್ಠಿಸಚ್ಚಂ ತಥಿಯನ್ತಿ ಏಕೇ ಆಹು.

೮೯೧. ಏಕಞ್ಹಿ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಗಾಥಾಯ ಏಕಂ ಸಚ್ಚಂ ನಿರೋಧೋ ಮಗ್ಗೋ ವಾ. ಯಸ್ಮಿಂ ಪಜಾ ನೋ ವಿವದೇ ಪಜಾನನ್ತಿ ಯಮ್ಹಿ ಸಚ್ಚೇ ಪಜಾನನ್ತೋ ಪಜಾ ನೋ ವಿವದೇಯ್ಯ. ಸಯಂ ಥುನನ್ತೀತಿ ಅತ್ತನಾ ವದನ್ತಿ.

೮೯೨. ಕಸ್ಮಾ ನೂತಿ ಪುಚ್ಛಾಗಾಥಾಯ ಪವಾದಿಯಾಸೇತಿ ವಾದಿನೋ. ಉದಾಹು ತೇ ತಕ್ಕಮನುಸ್ಸರನ್ತೀತಿ ತೇ ವಾದಿನೋ ಉದಾಹು ಅತ್ತನೋ ತಕ್ಕಮತ್ತಂ ಅನುಗಚ್ಛನ್ತಿ.

೮೯೩. ನ ಹೇವಾತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಗಾಥಾಯ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಞ್ಞಾಯ ನಿಚ್ಚಾನೀತಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಞ್ಞಾಮತ್ತೇನ ನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಗಹಿತಗ್ಗಹಣಾನಿ. ತಕ್ಕಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೀಸು ಪಕಪ್ಪಯಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಮತ್ತಂ ದಿಟ್ಠೀಸು ಜನೇತ್ವಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ದಿಟ್ಠೀಸು ವಿತಕ್ಕಂ ಜನೇನ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋಪಿ ಜನೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತಂ ‘‘ದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಜನೇನ್ತಿ ಸಞ್ಜನೇನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ (ಮಹಾನಿ. ೧೨೧).

೮೯೪-೫. ಇದಾನಿ ಏವಂ ನಾನಾಸಚ್ಚೇಸು ಅಸನ್ತೇಸು ತಕ್ಕಮತ್ತಮನುಸ್ಸರನ್ತಾನಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾನಂ ವಿಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದಿಟ್ಠೇ ಸುತೇ’’ತಿಆದಿಕಾ ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ. ತತ್ಥ ದಿಟ್ಠೇತಿ ದಿಟ್ಠಂ, ದಿಟ್ಠಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸುತಾದೀಸು. ಏತೇ ಚ ನಿಸ್ಸಾಯ ವಿಮಾನದಸ್ಸೀತಿ ಏತೇ ದಿಟ್ಠಿಧಮ್ಮೇ ನಿಸ್ಸಯಿತ್ವಾ ಸುದ್ಧಿಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ವಿಮಾನಂ ಅಸಮ್ಮಾನಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋಪಿ. ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠತ್ವಾ ಪಹಸ್ಸಮಾನೋ, ಬಾಲೋ ಪರೋ ಅಕ್ಕುಸಲೋತಿ ಚಾಹಾತಿ ಏವಂ ವಿಮಾನದಸ್ಸೀಪಿ ತಸ್ಮಿಂ ದಿಟ್ಠಿವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠತ್ವಾ ತುಟ್ಠಿಜಾತೋ ಹಾಸಜಾತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಪರೋ ಹೀನೋ ಚ ಅವಿದ್ವಾ ಚಾ’’ತಿ ಏವಂ ವದತಿಯೇವ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಯೇನೇವಾತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಸಯಮತ್ತನಾತಿ ಸಯಮೇವ ಅತ್ತಾನಂ. ವಿಮಾನೇತೀತಿ ಗರಹತಿ. ತದೇವ ಪಾವಾತಿ ತದೇವ ವಚನಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ವದತಿ, ತಂ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಂ.

೮೯೬. ಅತಿಸಾರದಿಟ್ಠಿಯಾತಿ ಗಾಥಾಯತ್ಥೋ – ಸೋ ಏವಂ ತಾಯ ಲಕ್ಖಣಾತಿಸಾರಿನಿಯಾ ಅತಿಸಾರದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮತ್ತೋ ಪುಣ್ಣೋ ಉದ್ಧುಮಾತೋ, ತೇನ ಚ ದಿಟ್ಠಿಮಾನೇನ ಮತ್ತೋ ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣೋ ಅಹಂ ಕೇವಲೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಮಾನೀ ಸಯಮೇವ ಅತ್ತಾನಂ ಮನಸಾ ‘‘ಅಹಂ ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ ಅಭಿಸಿಞ್ಚತಿ. ಕಿಂಕಾರಣಾ? ದಿಟ್ಠೀ ಹಿ ಸಾ ತಸ್ಸ ತಥಾ ಸಮತ್ತಾತಿ.

೮೯೭. ಪರಸ್ಸ ಚೇತಿ ಗಾಥಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಅತ್ಥೋ ಚ – ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ? ಯೋ ಸೋ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠತ್ವಾ ಪಹಸ್ಸಮಾನೋ ‘‘ಬಾಲೋ ಪರೋ ಅಕ್ಕುಸಲೋ’’ತಿ ಚಾಹ. ತಸ್ಸ ಪರಸ್ಸ ಚೇ ಹಿ ವಚಸಾ ಸೋ ತೇನ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ನಿಹೀನೋ ಹೋತಿ. ತುಮೋ ಸಹಾ ಹೋತಿ ನಿಹೀನಪಞ್ಞೋ, ಸೋಪಿ ತೇನೇವ ಸಹ ನಿಹೀನಪಞ್ಞೋ ಹೋತಿ. ಸೋಪಿ ಹಿ ನಂ ‘‘ಬಾಲೋ’’ತಿ ವದತಿ. ಅಥಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ, ಸೋ ಪನ ಸಯಮೇವ ವೇದಗೂ ಚ ಧೀರೋ ಚ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ನ ಕೋಚಿ ಬಾಲೋ ಸಮಣೇಸು ಅತ್ಥಿ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹಿ ತೇ ಅತ್ತನೋ ಇಚ್ಛಾಯ ಪಣ್ಡಿತಾ.

೮೯೮. ಅಞ್ಞಂ ಇತೋತಿ ಗಾಥಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಅತ್ಥೋ ಚ – ‘‘ಅಥ ಚೇ ಸಯಂ ವೇದಗೂ ಹೋತಿ ಧೀರೋ, ನ ಕೋಚಿ ಬಾಲೋ ಸಮಣೇಸು ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಏವಞ್ಹಿ ವುತ್ತೇಪಿ ಸಿಯಾ ಕಸ್ಸಚಿ ‘‘ಕಸ್ಮಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ವುಚ್ಚತೇ – ಯಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಂ ಇತೋ ಯಾಭಿವದನ್ತಿ ಧಮ್ಮಂ ಅಪರದ್ಧಾ ಸುದ್ಧಿಮಕೇವಲೀ ತೇ, ಏವಮ್ಪಿ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಪುಥುಸೋ ವದನ್ತಿ, ಯೇ ಇತೋ ಅಞ್ಞಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಅಭಿವದನ್ತಿ, ಯೇ ಅಪರದ್ಧಾ ವಿರದ್ಧಾ ಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಂ, ಅಕೇವಲಿನೋ ಚ ತೇತಿ ಏವಂ ಪುಥುತಿತ್ಥಿಯಾ ಯಸ್ಮಾ ವದನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇವಂ ವದನ್ತೀತಿ ಚೇ? ಸನ್ದಿಟ್ಠಿರಾಗೇನ ಹಿ ತೇ ಭಿರತ್ತಾ, ಯಸ್ಮಾ ಸಕೇನ ದಿಟ್ಠಿರಾಗೇನ ಅಭಿರತ್ತಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೮೯೯-೯೦೦. ಏವಂ ಅಭಿರತ್ತಾ ಚ – ಇಧೇವ ಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಸಕಾಯನೇತಿ ಸಕಮಗ್ಗೇ ದಳ್ಹಂ ವದಾನಾತಿ ದಳ್ಹವಾದಾ. ಏವಞ್ಚ ದಳ್ಹವಾದೇಸು ತೇಸು ಯೋ ಕೋಚಿ ತಿತ್ಥಿಯೋ ಸಕಾಯನೇ ವಾಪಿ ದಳ್ಹಂ ವದಾನೋ ಕಮೇತ್ಥ ಬಾಲೋತಿ ಪರಂ ದಹೇಯ್ಯ, ಸಙ್ಖೇಪತೋ ತತ್ಥ ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದಸಙ್ಖಾತೇ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವಾ ನತ್ಥಿಕಇಸ್ಸರಕಾರಣನಿಯತಾದಿಭೇದೇ ಸಕೇ ಆಯತನೇ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ದಳ್ಹಂ ವದಾನೋ ಕಂ ಪರಂ ಏತ್ಥ ದಿಟ್ಠಿಗತೇ ‘‘ಬಾಲೋ’’ತಿ ಸಹ ಧಮ್ಮೇನ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ, ನನು ಸಬ್ಬೋಪಿ ತಸ್ಸ ಮತೇನ ಪಣ್ಡಿತೋ ಏವ ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಏವ ಚ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಚ ಸಯಮೇವ ಸೋ ಮೇಧಗಮಾವಹೇಯ್ಯ ಪರಂ ವದಂ ಬಾಲಮಸುದ್ಧಿಧಮ್ಮಂ, ಸೋಪಿ ಪರಂ ‘‘ಬಾಲೋ ಚ ಅಸುದ್ಧಿಧಮ್ಮೋ ಚ ಅಯ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತೋ ಅತ್ತನಾವ ಕಲಹಂ ಆವಹೇಯ್ಯ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೋಪಿ ತಸ್ಸ ಮತೇನ ಪಣ್ಡಿತೋ ಏವ ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಏವ ಚ.

೯೦೧. ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠತ್ವಾ ಸಯಂ ಪಮಾಯ ಉದ್ಧಂಸ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ವಿವಾದಮೇತಿ, ದಿಟ್ಠಿಯಂ ಠತ್ವಾ ಸಯಞ್ಚ ಸತ್ಥಾರಾದೀನಿ ಮಿನಿತ್ವಾ ಸೋ ಭಿಯ್ಯೋ ವಿವಾದಮೇತೀತಿ. ಏವಂ ಪನ ವಿನಿಚ್ಛಯೇಸು ಆದೀನವಂ ಞತ್ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಹಿತ್ವಾನ ಸಬ್ಬಾನಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಾನಿ ನ ಮೇಧಗಂ ಕುಬ್ಬತಿ ಜನ್ತು ಲೋಕೇತಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪುರಾಭೇದಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಸದಿಸೋ ಏವಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಚೂಳಬ್ಯೂಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.