೧೩. ಮಹಾಬ್ಯೂಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೯೦೨. ಯೇ ಕೇಚಿಮೇತಿ ಮಹಾಬ್ಯೂಹಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಮಹಾಸಮಯೇ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಇಮೇ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಬ್ಬಸಾನಾ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ನಿನ್ದಮೇವ ಲಭನ್ತಿ, ಉದಾಹು ಪಸಂಸಮ್ಪೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಚಿತ್ತಾನಂ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ದೇವತಾನಂ ತಮತ್ಥಂ ಆವಿಕಾತುಂ ಪುರಿಮನಯೇನ ನಿಮ್ಮಿತಬುದ್ಧೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಪುಚ್ಛಾಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅನ್ವಾನಯನ್ತೀತಿ ಅನು ಆನಯನ್ತಿ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಆಹರನ್ತಿ.

೯೦೩. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ತೇ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾ ವಾದಿನೋ ಕದಾಚಿ ಕತ್ಥಚಿ ಪಸಂಸಮ್ಪಿ ಲಭನ್ತಿ, ಯಂ ಏತಂ ಪಸಂಸಾಸಙ್ಖಾತಂ ವಾದಫಲಂ, ತಂ ಅಪ್ಪಂ ರಾಗಾದೀನಂ ಸಮಾಯ ಸಮತ್ಥಂ ನ ಹೋತಿ, ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ದುತಿಯೇ ನಿನ್ದಾಫಲೇ, ತಸ್ಮಾ ಏತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇಮಂ ತಾವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಗಾಥಮಾಹ. ‘‘ಅಪ್ಪಞ್ಹಿ ಏತಂ ನ ಅಲಂ ಸಮಾಯ, ದುವೇ ವಿವಾದಸ್ಸ ಫಲಾನಿ ಬ್ರೂಮೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ದುವೇ ವಿವಾದಸ್ಸ ಫಲಾನೀತಿ ನಿನ್ದಾ ಪಸಂಸಾ ಚ, ಜಯಪರಾಜಯಾದೀನಿ ವಾ ತಂಸಭಾಗಾನಿ. ಏತಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾತಿ ‘‘ನಿನ್ದಾ ಅನಿಟ್ಠಾ ಏವ, ಪಸಂಸಾ ನಾಲಂ ಸಮಾಯಾ’’ತಿ ಏತಮ್ಪಿ ವಿವಾದಫಲೇ ಆದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ. ಖೇಮಾಭಿಪಸ್ಸಂ ಅವಿವಾದಭೂಮಿನ್ತಿ ಅವಿವಾದಭೂಮಿಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ‘‘ಖೇಮ’’ನ್ತಿ ಪಸ್ಸಮಾನೋ.

೯೦೪. ಏವಞ್ಹಿ ಅವಿವದಮಾನೋ – ಯಾ ಕಾಚಿಮಾತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಮುತಿಯೋತಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ. ಪುಥುಜ್ಜಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸಮ್ಭವಾ. ಸೋ ಉಪಯಂ ಕಿಮೇಯ್ಯಾತಿ ಸೋ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಉಪಯಂ ರೂಪಾದೀಸು ಏಕಮ್ಪಿ ಧಮ್ಮಂ ಕಿಂ ಉಪೇಯ್ಯ, ಕೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನ ಉಪೇಯ್ಯ. ದಿಟ್ಠೇ ಸುತೇ ಖನ್ತಿಮಕುಬ್ಬಮಾನೋತಿ ದಿಟ್ಠಸುತಸುದ್ಧೀಸು ಪೇಮಂ ಅಕರೋನ್ತೋ.

೯೦೫. ಇತೋ ಬಾಹಿರಾ ಪನ – ಸೀಲುತ್ತಮಾತಿ ಗಾಥಾ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸೀಲಂಯೇವ ‘‘ಉತ್ತಮ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನಾ ಸೀಲುತ್ತಮಾ ಏಕೇ ಭೋನ್ತೋ ಸಂಯಮಮತ್ತೇನ ಸುದ್ಧಿಂ ವದನ್ತಿ, ಹತ್ಥಿವತಾದಿಞ್ಚ ವತಂ ಸಮಾದಾಯ ಉಪಟ್ಠಿತಾ, ಇಧೇವ ದಿಟ್ಠಿಯಂ ಅಸ್ಸ ಸತ್ಥುನೋ ಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಭವೂಪನೀತಾ ಭವಜ್ಝೋಸಿತಾ ಸಮಾನಾ ವದನ್ತಿ, ಅಪಿಚ ತೇ ಕುಸಲಾ ವದಾನಾ ‘‘ಕುಸಲಾ ಮಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವಾದಾ.

೯೦೬. ಏವಂ ಸೀಲುತ್ತಮೇಸು ಚ ತೇಸು ತಥಾ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಯೋ ಕೋಚಿ – ಸಚೇ ಚುತೋತಿ ಗಾಥಾ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸಚೇ ತತೋ ಸೀಲವತತೋ ಪರವಿಚ್ಛನ್ದನೇನ ವಾ ಅನಭಿಸಮ್ಭುಣನ್ತೋ ವಾ ಚುತೋ ಹೋತಿ, ಸೋ ತಂ ಸೀಲಬ್ಬತಾದಿಕಮ್ಮಂ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾದಿಕಮ್ಮಂ ವಾ ವಿರಾಧಯಿತ್ವಾ ಪವೇಧತೀ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ವೇಧತಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ತಂ ಸೀಲಬ್ಬತಸುದ್ಧಿಂ ಪಜಪ್ಪತೀ ಚ ವಿಪ್ಪಲಪತಿ ಪತ್ಥಯತೀ ಚ. ಕಿಮಿವ? ಸತ್ಥಾವ ಹೀನೋ ಪವಸಂ ಘರಮ್ಹಾ. ಘರಮ್ಹಾ ಪವಸನ್ತೋ ಸತ್ಥತೋ ಹೀನೋ ಯಥಾ ತಂ ಘರಂ ವಾ ಸತ್ಥಂ ವಾ ಪತ್ಥೇಯ್ಯಾತಿ.

೯೦೭. ಏವಂ ಪನ ಸೀಲುತ್ತಮಾನಂ ವೇಧಕಾರಣಂ ಅರಿಯಸಾವಕೋ – ಸೀಲಬ್ಬತಂ ವಾಪಿ ಪಹಾಯ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಸಾವಜ್ಜನವಜ್ಜನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಂ ಲೋಕಿಯಕುಸಲಞ್ಚ. ಏತಂ ಸುದ್ಧಿಂ ಅಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಅಪತ್ಥಯಾನೋತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣಾದಿಭೇದಂ ಏತಂ ಸುದ್ಧಿಂ, ಅಕುಸಲಾದಿಭೇದಂ ಅಸುದ್ಧಿಞ್ಚ ಅಪತ್ಥಯಮಾನೋ. ವಿರತೋ ಚರೇತಿ ಸುದ್ಧಿಯಾ ಅಸುದ್ಧಿಯಾ ಚ ವಿರತೋ ಚರೇಯ್ಯ. ಸನ್ತಿಮನುಗ್ಗಹಾಯಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಂ ಅಗಹೇತ್ವಾ.

೯೦೮. ಏವಂ ಇತೋ ಬಾಹಿರಕೇ ಸೀಲುತ್ತಮೇ ಸಂಯಮೇನ ವಿಸುದ್ಧಿವಾದೇ ತೇಸಂ ವಿಘಾತಂ ಸೀಲಬ್ಬತಪ್ಪಹಾಯಿನೋ ಅರಹತೋ ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಸುದ್ಧಿವಾದೇ ಬಾಹಿರಕೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಮೂಪನಿಸ್ಸಾಯಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸನ್ತಞ್ಞೇಪಿ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ತೇ ಜಿಗುಚ್ಛಿತಂ ಅಮರನ್ತಪಂ ವಾ ದಿಟ್ಠಸುದ್ಧಿಆದೀಸು ವಾ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರಂ ಉಪನಿಸ್ಸಾಯ ಅಕಿರಿಯದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಾ ಉದ್ಧಂಸರಾ ಹುತ್ವಾ ಭವಾಭವೇಸು ಅವೀತತಣ್ಹಾಸೇ ಸುದ್ಧಿಮನುತ್ಥುನನ್ತಿ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತೀತಿ.

೯೦೯. ಏವಂ ತೇಸಂ ಅವೀತತಣ್ಹಾನಂ ಸುದ್ಧಿಂ ಅನುತ್ಥುನನ್ತಾನಂ ಯೋಪಿ ಸುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತಮೇವ ಅತ್ತಾನಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸಪಿ ಅವೀತತಣ್ಹತ್ತಾ ಭವಾಭವೇಸು ತಂ ತಂ ವತ್ಥುಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಸ್ಸ ಹಿ ಜಪ್ಪಿತಾನಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಹೋನ್ತಿಯೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತಣ್ಹಾ ಹಿ ಆಸೇವಿತಾ ತಣ್ಹಂ ವಡ್ಢಯತೇವ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಜಪ್ಪಿತಾನಿ, ಪವೇಧಿತಂ ವಾಪಿ ಪಕಪ್ಪಿತೇಸು, ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ಚಸ್ಸ ಪಕಪ್ಪಿತೇಸು ವತ್ಥೂಸು ಪವೇಧಿತಮ್ಪಿ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಭವಾಭವೇಸು ಪನ ವೀತತಣ್ಹತ್ತಾ ಆಯತಿಂ ಚುತೂಪಪಾತೋ ಇಧ ಯಸ್ಸ ನತ್ಥಿ, ಸಕೇನ ವೇಧೇಯ್ಯ ಕುಹಿಂವ ಜಪ್ಪೇತಿ ಅಯಮೇತಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸೇಸಂ ನಿದ್ದೇಸೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

೯೧೦-೧೧. ಯಮಾಹೂತಿ ಪುಚ್ಛಾಗಾಥಾ. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಏಕೋಪಿ ಏತ್ಥ ವಾದೋ ಸಚ್ಚೋ ನತ್ಥಿ, ಕೇವಲಂ ದಿಟ್ಠಿಮತ್ತಕೇನ ಹಿ ತೇ ವದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಕಞ್ಹೀ’’ತಿ ಇಮಂ ತಾವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಮುತಿನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಂ.

೯೧೨. ಏವಮೇತೇಸು ಸಕಂ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಂ ಬ್ರುವನ್ತೇಸು ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಪನ ಧಮ್ಮಂ ‘‘ಹೀನ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತೇಸು ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ – ಪರಸ್ಸ ಚೇ ವಮ್ಭಯಿತೇನ ಹೀನೋತಿ ಗಾಥಾ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯದಿ ಪರಸ್ಸ ನಿನ್ದಿತಕಾರಣಾ ಹೀನೋ ಭವೇಯ್ಯ, ನ ಕೋಚಿ ಧಮ್ಮೇಸು ವಿಸೇಸಿ ಅಗ್ಗೋ ಭವೇಯ್ಯ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಪುಥೂ ಹಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ವದನ್ತಿ ಧಮ್ಮಂ, ನಿಹೀನತೋ ಸಬ್ಬೇವ ತೇ ಸಮ್ಹಿ ದಳ್ಹಂ ವದಾನಾ ಸಕಧಮ್ಮೇ ದಳ್ಹವಾದಾ ಏವ.

೯೧೩. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ಸದ್ಧಮ್ಮಪೂಜಾತಿ ಗಾಥಾ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತೇ ಚ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಯಥಾ ಪಸಂಸನ್ತಿ ಸಕಾಯನಾನಿ, ಸದ್ಧಮ್ಮಪೂಜಾಪಿ ನೇಸಂ ತಥೇವ ವತ್ತತಿ. ತೇ ಹಿ ಅತಿವಿಯ ಸತ್ಥಾರಾದೀನಿ ಸಕ್ಕರೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯದಿ ತೇ ಪಮಾಣಾ ಸಿಯುಂ, ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸಬ್ಬೇವ ವಾದಾ ತಥಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯುಂ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಸುದ್ಧೀ ಹಿ ನೇಸಂ ಪಚ್ಚತ್ತಮೇವ, ನ ಸಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಿಜ್ಝತಿ, ನಾಪಿ ಪರಮತ್ಥತೋ. ಅತ್ತನಿ ದಿಟ್ಠಿಗಾಹಮತ್ತಮೇವ ಹಿ ತಂ ತೇಸಂ ಪರಪಚ್ಚಯನೇಯ್ಯಬುದ್ಧೀನಂ.

೯೧೪. ಯೋ ವಾ ಪನ ವಿಪರೀತೋ ಬಾಹಿತಪಾಪತ್ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ತಸ್ಸ – ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪರನೇಯ್ಯಮತ್ಥೀತಿ ಗಾಥಾ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಹಿ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಧ. ಪ. ೨೭೭; ನೇತ್ತಿ. ೫) ನಯೇನ ಸುದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಪರೇನ ನೇತಬ್ಬಂ ಞಾಣಂ ನತ್ಥಿ, ದಿಟ್ಠಿಧಮ್ಮೇಸು ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾ ಸಮುಗ್ಗಹೀತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ. ತಂಕಾರಣಾ ಸೋ ದಿಟ್ಠಿಕಲಹಾನಿ ಅತೀತೋ, ನ ಚ ಸೋ ಸೇಟ್ಠತೋ ಪಸ್ಸತಿ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದೀಹಿ.

೯೧೫. ಜಾನಾಮೀತಿ ಗಾಥಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಅತ್ಥೋ ಚ – ಏವಂ ತಾವ ಪರಮತ್ಥಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನ ಹಿ ಸೇಟ್ಠತೋ ಪಸ್ಸತಿ ಧಮ್ಮಮಞ್ಞಂ, ಅಞ್ಞೇ ಪನ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಪರಚಿತ್ತಞಾಣಾದೀಹಿ ಜಾನನ್ತಾ ಪಸ್ಸನ್ತಾಪಿ ‘‘ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮಿ ತಥೇವ ಏತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ವದನ್ತಾಪಿ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುದ್ಧಿಂ ಪಚ್ಚೇನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ತೇಸು ಏಕೋಪಿ ಅದ್ದಕ್ಖಿ ಚೇ ಅದ್ದಸ ಚೇಪಿ ತೇನ ಪರಚಿತ್ತಞಾಣಾದಿನಾ ಯಥಾಭೂತಂ ಅತ್ಥಂ, ಕಿಞ್ಹಿ ತುಮಸ್ಸ ತೇನ ತಸ್ಸ ತೇನ ದಸ್ಸನೇನ ಕಿಂ ಕತಂ, ಕಿಂ ದುಕ್ಖಪರಿಞ್ಞಾ ಸಾಧಿತಾ, ಉದಾಹು ಸಮುದಯಪಹಾನಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ, ಯತೋ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಂ ತೇ ತಿತ್ಥಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನೇವ ವದನ್ತಿ ಸುದ್ಧಿಂ, ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವಾ ತೇ ತಿತ್ಥಿಯೇ ಬುದ್ಧಾದಯೋ ಅಞ್ಞೇನೇವ ವದನ್ತಿ ಸುದ್ಧಿನ್ತಿ.

೯೧೬. ಪಸ್ಸಂ ನರೋತಿ ಗಾಥಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಅತ್ಥೋ ಚ. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ? ಯ್ವಾಯಂ ಪರಚಿತ್ತಞಾಣಾದೀಹಿ ಅದ್ದಕ್ಖಿ, ಸೋ ಪಸ್ಸಂ ನರೋ ದಕ್ಖತಿ ನಾಮರೂಪಂ, ನ ತತೋ ಪರಂ ದಿಸ್ವಾನ ವಾ ಞಸ್ಸತಿ ತಾನಿಮೇವ ನಾಮರೂಪಾನಿ ನಿಚ್ಚತೋ ಸುಖತೋ ವಾ ನ ಅಞ್ಞಥಾ. ಸೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಕಾಮಂ ಬಹುಂ ಪಸ್ಸತು ಅಪ್ಪಕಂ ವಾ ನಾಮರೂಪಂ ನಿಚ್ಚತೋ ಸುಖತೋ ಚ, ಅಥಸ್ಸ ಏವರೂಪೇನ ದಸ್ಸನೇನ ನ ಹಿ ತೇನ ಸುದ್ಧಿಂ ಕುಸಲಾ ವದನ್ತೀತಿ.

೯೧೭. ನಿವಿಸ್ಸವಾದೀತಿ ಗಾಥಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ಅತ್ಥೋ ಚ – ತೇನ ಚ ದಸ್ಸನೇನ ಸುದ್ಧಿಯಾ ಅಸತಿಯಾಪಿ ಯೋ ‘‘ಜಾನಾಮಿ ಪಸ್ಸಾಮಿ ತಥೇವ ಏತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ನಿವಿಸ್ಸವಾದೀ, ಏತಂ ವಾ ದಸ್ಸನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸುದ್ಧಿಂ ಪಚ್ಚೇನ್ತೋ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ನಿವಿಸ್ಸವಾದೀ, ಸೋ ಸುಬ್ಬಿನಯೋ ನ ಹೋತಿ ತಂ ತಥಾ ಪಕಪ್ಪಿತಂ ಅಭಿಸಙ್ಖತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪುರೇಕ್ಖರಾನೋ. ಸೋ ಹಿ ಯಂ ಸತ್ಥಾರಾದಿಂ ನಿಸ್ಸಿತೋ, ತತ್ಥೇವ ಸುಭಂ ವದಾನೋ ಸುದ್ಧಿಂ ವದೋ, ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧವಾದೋ ಪರಿಸುದ್ಧದಸ್ಸನೋ ವಾ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ತತ್ಥ ತಥದ್ದಸಾ ಸೋ, ತತ್ಥ ಸಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅವಿಪರೀತಮೇವ ಸೋ ಅದ್ದಸ. ಯಥಾ ಸಾ ದಿಟ್ಠಿ ಪವತ್ತತಿ, ತಥೇವ ನಂ ಅದ್ದಸ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ ಪಸ್ಸಿತುಂ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೯೧೮. ಏವಂ ಪಕಪ್ಪಿತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಪುರೇಕ್ಖರಾನೇಸು ತಿತ್ಥಿಯೇಸು – ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಕಪ್ಪಮುಪೇತಿ ಸಙ್ಖಾತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಖಾತಿ ಸಙ್ಖಾಯ, ಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಪಿ ಞಾಣಬನ್ಧೂತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಞಾಣಾದಿನಾ ಅಕತತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಬನ್ಧು. ತತ್ಥ ವಿಗ್ಗಹೋ – ನಾಪಿ ಅಸ್ಸ ಞಾಣೇನ ಕತೋ ಬನ್ಧು ಅತ್ಥೀತಿ ನಪಿ ಞಾಣಬನ್ಧು. ಸಮ್ಮುತಿಯೋತಿ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಮುತಿಯೋ. ಪುಥುಜ್ಜಾತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸಮ್ಭವಾ. ಉಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ಮಞ್ಞೇತಿ ಉಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇ, ಅಞ್ಞೇ ತಾ ಸಮ್ಮುತಿಯೋ ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೯೧೯. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ವಿಸ್ಸಜ್ಜ ಗನ್ಥಾನೀತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಅನುಗ್ಗಹೋತಿ ಉಗ್ಗಹಣವಿರಹಿತೋ, ಸೋಪಿ ನಾಸ್ಸ ಉಗ್ಗಹೋತಿ ಅನುಗ್ಗಹೋ, ನ ವಾ ಉಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಅನುಗ್ಗಹೋ.

೯೨೦. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ಸೋ ಏವರೂಪೋ – ಪುಬ್ಬಾಸವೇತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಪುಬ್ಬಾಸವೇತಿ ಅತೀತರೂಪಾದೀನಿ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಧಮ್ಮೇ ಕಿಲೇಸೇ. ನವೇತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನರೂಪಾದೀನಿ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಧಮ್ಮೇ. ನ ಛನ್ದಗೂತಿ ಛನ್ದಾದಿವಸೇನ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಅನತ್ತಗರಹೀತಿ ಕತಾಕತವಸೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಅಗರಹನ್ತೋ.

೯೨೧. ಏವಂ ಅನತ್ತಗರಹೀ ಚ – ಸ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಧಮ್ಮೇಸು ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದಿಟ್ಠಂ ವಾ’’ತಿ ಏವಂಪಭೇದೇಸು. ಪನ್ನಭಾರೋತಿ ಪತಿತಭಾರೋ. ನ ಕಪ್ಪೇತೀತಿ ನ ಕಪ್ಪಿಯೋ, ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪಂ ನ ಕರೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನೂಪರತೋತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಸೇಕ್ಖಾ ವಿಯ ಉಪರತಿಸಮಙ್ಗೀಪಿ ನ ಹೋತಿ. ನ ಪತ್ಥಿಯೋತಿ ನಿತ್ತಣ್ಹೋ. ತಣ್ಹಾ ಹಿ ಪತ್ಥಿಯತೀತಿ ಪತ್ಥಿಯಾ, ನಾಸ್ಸ ಪತ್ಥಿಯಾತಿ ನ ಪತ್ಥಿಯೋತಿ. ಸೇಸಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವಾತಿ ನ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ, ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪುರಾಭೇದಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಸದಿಸೋ ಏವಾಭಿಸಮಯೋ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಮಹಾಬ್ಯೂಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.