೧. ಕಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೭೭೩. ಕಾಮಂ ಕಾಮಯಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಕಾಮಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವತಿ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ಅಞ್ಞತರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಾವತ್ಥಿಯಾ ಜೇತವನಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರೇ ಅಚಿರವತೀನದೀತೀರೇ ‘‘ಯವಂ ವಪಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಖೇತ್ತಂ ಕಸತಿ. ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಸನ್ತೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಅದ್ದಸ – ‘‘ಅಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಯವಾ ವಿನಸ್ಸಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ, ಪುನ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಚಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ಅದ್ದಸ. ‘‘ಕದಾ ಪಾಪುಣೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ‘‘ಸಸ್ಸೇ ವಿನಟ್ಠೇ ಸೋಕಾಭಿಭೂತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ’’ತಿ ಅದ್ದಸ. ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ತದಾ ಏವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ನ ಮೇ ಓವಾದಂ ಸೋತಬ್ಬಂ ಮಞ್ಞಿಸ್ಸತಿ. ನಾನಾರುಚಿಕಾ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಹನ್ದ, ನಂ ಇತೋ ಪಭುತಿಯೇವ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾಮಿ, ಏವಂ ಮಯಿ ಮುದುಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ತದಾ ಓವಾದಂ ಸೋಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಕಿಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕರೋಸೀ’’ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಏವಂ ಉಚ್ಚಾಕುಲೀನೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಮಯಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ತಾವತಕೇನೇವ ಭಗವತಿ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಖೇತ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಕಸಾಮಿ ಯವಂ ವಪಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಭಗವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಅಕಾಸಿ, ನ ಚ ಅಹೇತು ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ತಥಾಗತಾ ಏವಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಹನ್ದಾಹಮ್ಪಿ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ತಥೇವ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಮಕಾಸಿ. ಏವಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನತ್ಥೇರೋ ಸೇಸಾ ಚ ಅಸೀತಿ ಮಹಾಸಾವಕಾ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅತೀವ ಅತ್ತಮನೋ ಅಹೋಸಿ.

ಅಥ ಭಗವಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಸಸ್ಸೇ ಏಕದಿವಸಂ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ಜೇತವನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಮಗ್ಗಾ ಓಕ್ಕಮ್ಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಸುನ್ದರಂ ತೇ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಯವಕ್ಖೇತ್ತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಏವಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸುನ್ದರಂ, ಸಚೇ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತಿ, ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಸಂವಿಭಾಗಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಚತುಮಾಸಚ್ಚಯೇನ ಯವಾ ನಿಪ್ಫಜ್ಜಿಂಸು. ತಸ್ಸ ‘‘ಅಜ್ಜ ವಾ ಸ್ವೇ ವಾ ಲಾಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಂ ಕುರುಮಾನಸ್ಸೇವ ಮಹಾಮೇಘೋ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ವಸ್ಸಿ. ಅಚಿರವತೀ ನದೀ ಪೂರಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಯವಂ ವಹಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಅನತ್ತಮನೋ ಹುತ್ವಾ ಪಭಾತೇ ನದೀತೀರಂ ಗತೋ ಸಬ್ಬಂ ಸಸ್ಸವಿಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ವಿನಟ್ಠೋಮ್ಹಿ, ಕಥಂ ದಾನಿ ಜೀವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬಲವಸೋಕಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ಭಗವಾಪಿ ತಮೇವ ರತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಅಜ್ಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಕಾಲೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತೇನ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸೋಕಾಭಿಭೂತಂ ಮಂ ಅಸ್ಸಾಸೇತುಕಾಮೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಆಗತೋ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ನಿಸೀದಾಪೇಸಿ. ಭಗವಾ ಜಾನನ್ತೋವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಿಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ವಿಹಾಸೀ’’ತಿ? ಆಮ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಸಬ್ಬಂ ಮೇ ಯವಕ್ಖೇತ್ತಂ ಉದಕೇನ ವೂಳ್ಹನ್ತಿ. ಅಥ ಭಗವಾ ‘‘ನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ವಿಪನ್ನೇ ದೋಮನಸ್ಸಂ, ಸಮ್ಪನ್ನೇ ಚ ಸೋಮನಸ್ಸಂ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಕಾಮಾ ಹಿ ನಾಮ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿಪಿ ವಿಪಜ್ಜನ್ತಿಪೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಯಂ ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾವಸೇನ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಭಾಸಿ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಪದತ್ಥಸಮ್ಬನ್ಧಮತ್ತಮೇವ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ನಿದ್ದೇಸೇ (ಮಹಾನಿ. ೧) ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾ ಚ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ, ಏವಂ ಇತೋ ಪರಂ ಸಬ್ಬಸುತ್ತೇಸು.

ತತ್ಥ ಕಾಮನ್ತಿ ಮನಾಪಿಯರೂಪಾದಿತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಂ ವತ್ಥುಕಾಮಂ, ಕಾಮಯಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಇಚ್ಛಮಾನಸ್ಸ. ತಸ್ಸ ಚೇ ತಂ ಸಮಿಜ್ಝತೀತಿ ತಸ್ಸ ಕಾಮಯಮಾನಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ತಂ ಕಾಮಸಙ್ಖಾತಂ ವತ್ಥು ಸಮಿಜ್ಝತಿ ಚೇ, ಸಚೇ ಸೋ ತಂ ಲಭತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅದ್ಧಾ ಪೀತಿಮನೋ ಹೋತೀತಿ ಏಕಂಸಂ ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಲದ್ಧಾತಿ ಲಭಿತ್ವಾ. ಮಚ್ಚೋತಿ ಸತ್ತೋ. ಯದಿಚ್ಛತೀತಿ ಯಂ ಇಚ್ಛತಿ.

೭೭೪. ತಸ್ಸ ಚೇ ಕಾಮಯಾನಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕಾಮೇ ಇಚ್ಛಮಾನಸ್ಸ, ಕಾಮೇನ ವಾ ಯಾಯಮಾನಸ್ಸ. ಛನ್ದಜಾತಸ್ಸಾತಿ ಜಾತತಣ್ಹಸ್ಸ. ಜನ್ತುನೋತಿ ಸತ್ತಸ್ಸ. ತೇ ಕಾಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತೀತಿ ತೇ ಕಾಮಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ ಚೇ. ಸಲ್ಲವಿದ್ಧೋವ ರುಪ್ಪತೀತಿ ಅಥ ಅಯೋಮಯಾದಿನಾ ಸಲ್ಲೇನ ವಿದ್ಧೋ ವಿಯ ಪೀಳೀಯತಿ.

೭೭೫. ತತಿಯಗಾಥಾಯ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯೋ ಪನ ಇಮೇ ಕಾಮೇ ತತ್ಥ ಛನ್ದರಾಗವಿಕ್ಖಮ್ಭನೇನ ವಾ ಸಮುಚ್ಛೇದೇನ ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಾದೇನ ಸಪ್ಪಸ್ಸ ಸಿರಂ ಇವ ಪರಿವಜ್ಜೇತಿ. ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕಂ ವಿಸರಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಲೋಕೇ ವಿಸತ್ತಿಕಾಸಙ್ಖಾತಂ ತಣ್ಹಂ ಸತೋ ಹುತ್ವಾ ಸಮತಿವತ್ತತೀತಿ.

೭೭೬-೮. ತತೋ ಪರಾಸಂ ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ಗಾಥಾನಂ ಅಯಂ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯೋ ಏತಂ ಸಾಲಿಕ್ಖೇತ್ತಾದಿಂ ಖೇತ್ತಂ ವಾ ಘರವತ್ಥಾದಿಂ ವತ್ಥುಂ ವಾ ಕಹಾಪಣಸಙ್ಖಾತಂ ಹಿರಞ್ಞಂ ವಾ ಗೋಅಸ್ಸಭೇದಂ ಗವಾಸ್ಸಂ ವಾ ಇತ್ಥಿಸಞ್ಞಿಕಾ ಥಿಯೋ ವಾ ಞಾತಿಬನ್ಧವಾದೀ ಬನ್ಧೂ ವಾ ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಮನಾಪಿಯರೂಪಾದೀ ಪುಥು ಕಾಮೇ ಅನುಗಿಜ್ಝತಿ, ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅಬಲಸಙ್ಖಾತಾ ಕಿಲೇಸಾ ಬಲೀಯನ್ತಿ ಸಹನ್ತಿ ಮದ್ದನ್ತಿ, ಸದ್ಧಾಬಲಾದಿವಿರಹೇನ ವಾ ಅಬಲಂ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಅಬಲಾ ಕಿಲೇಸಾ ಬಲೀಯನ್ತಿ, ಅಬಲತ್ತಾ ಬಲೀಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ತಂ ಕಾಮಗಿದ್ಧಂ ಕಾಮೇ ರಕ್ಖನ್ತಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತಞ್ಚ ಸೀಹಾದಯೋ ಚ ಪಾಕಟಪರಿಸ್ಸಯಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದಯೋ ಚ ಅಪಾಕಟಪರಿಸ್ಸಯಾ ಮದ್ದನ್ತಿ, ತತೋ ಅಪಾಕಟಪರಿಸ್ಸಯೇಹಿ ಅಭಿಭೂತಂ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಜಾತಿಆದಿದುಕ್ಖಂ ಭಿನ್ನಂ ನಾವಂ ಉದಕಂ ವಿಯ ಅನ್ವೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ಕಾಯಗತಾಸತಿಆದಿಭಾವನಾಯ ಜನ್ತು ಸದಾ ಸತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನ ರೂಪಾದೀಸು ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಮ್ಪಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮಂ ಪರಿವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಕಾಮಾನಿ ಪರಿವಜ್ಜಯೇ. ಏವಂ ತೇ ಕಾಮೇ ಪಹಾಯ ತಪ್ಪಹಾನಕರಮಗ್ಗೇನೇವ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ತರೇ ಓಘಂ ತರೇಯ್ಯ ತರಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ. ತತೋ ಯಥಾ ಪುರಿಸೋ ಉದಕಗರುಕಂ ನಾವಂ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಲಹುಕಾಯ ನಾವಾಯ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನೇವ ಪಾರಗೂ ಭವೇಯ್ಯ, ಪಾರಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಅತ್ತಭಾವನಾವಂ ಕಿಲೇಸೂದಕಗರುಕಂ ಸಿಞ್ಚಿತ್ವಾ ಲಹುಕೇನ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಪಾರಗೂ ಭವೇಯ್ಯ, ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಪಾರಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಚ, ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾತೀತಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಚ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸೂತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಕಾಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.