೯. ವಾಸೇಟ್ಠಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ವಾಸೇಟ್ಠಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮೇವ ಯಾಸ್ಸ ನಿದಾನೇ ವುತ್ತಾ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಂ ಪನಸ್ಸ ವುತ್ತನಯಾನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನಿ ಚ ಪದಾನಿ ಪರಿಹರನ್ತಾ ಕರಿಸ್ಸಾಮ. ಇಚ್ಛಾನಙ್ಗಲೋತಿ ಗಾಮಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಾನಂ ಚಙ್ಕೀ ತಾರುಕ್ಖೋ ತೋದೇಯ್ಯೋತಿ ವೋಹಾರನಾಮಮೇತಂ. ಪೋಕ್ಖರಸಾತಿ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣೀತಿ ನೇಮಿತ್ತಿಕಂ. ತೇಸು ಕಿರ ಏಕೋ ಹಿಮವನ್ತಪಸ್ಸೇ ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಪದುಮೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ಅಞ್ಞತರೋ ತಾಪಸೋ ತಂ ಪದುಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಯಿತಂ ದಾರಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಂವಡ್ಢೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಪೋಕ್ಖರೇ ಸಯಿತತ್ತಾ ‘‘ಪೋಕ್ಖರಸಾತೀ’’ತಿ ಚಸ್ಸ ನಾಮಮಕಾಸಿ. ಏಕಸ್ಸ ಠಾನನ್ತರೇ ನೇಮಿತ್ತಿಕಂ. ತೇನ ಕಿರ ಜಾಣುಸ್ಸೋಣಿನಾಮಕಂ ಪುರೋಹಿತಟ್ಠಾನಂ ಲದ್ಧಂ, ಸೋ ತೇನೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿ.

ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಾ ಕಸ್ಮಾ ಇಚ್ಛಾನಙ್ಗಲೇ ಪಟಿವಸನ್ತೀತಿ? ವೇದಸಜ್ಝಾಯನಪರಿವೀಮಂಸನತ್ಥಂ. ತೇನ ಕಿರ ಸಮಯೇನ ಕೋಸಲಜನಪದೇ ವೇದಕಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವೇದಾನಂ ಸಜ್ಝಾಯಕರಣತ್ಥಞ್ಚ ಅತ್ಥೂಪಪರಿಕ್ಖಣತ್ಥಞ್ಚ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಗಾಮೇ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ. ತೇನ ತೇಪಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಅತ್ತನೋ ಭೋಗಗಾಮತೋ ಆಗಮ್ಮ ತತ್ಥ ಪಟಿವಸನ್ತಿ.

ವಾಸೇಟ್ಠಭಾರದ್ವಾಜಾನನ್ತಿ ವಾಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ಚ ಭಾರದ್ವಾಜಸ್ಸ ಚ. ಅಯಮನ್ತರಾಕಥಾತಿ ಯಂ ಅತ್ತನೋ ಸಹಾಯಕಭಾವಾನುರೂಪಂ ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಾ ಅನುವಿಚರಿಂಸು, ತಸ್ಸಾ ಕಥಾಯ ಅನ್ತರಾ ವೇಮಜ್ಝೇಯೇವ ಅಯಂ ಅಞ್ಞಾ ಕಥಾ ಉದಪಾದೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋತಿ ಸಂಸುದ್ಧಕುಚ್ಛಿಕೋ, ಸಂಸುದ್ಧಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಏವ ಕುಚ್ಛಿಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಸಮವೇಪಾಕಿನಿಯಾ ಗಹಣಿಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ಹಿ ಉದರಗ್ಗಿ ‘‘ಗಹಣೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಧ ಪನ ಮಾತುಕುಚ್ಛಿ. ಯಾವ ಸತ್ತಮಾತಿ ಮಾತು ಮಾತಾ, ಪಿತು ಪಿತಾತಿ ಏವಂ ಪಟಿಲೋಮೇನ ಯಾವ ಸತ್ತ ಜಾತಿಯೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಪಿತಾಮಹೋ ಚ ಪಿತಾಮಹೀ ಚ ಪಿತಾಮಹಾ, ತಥಾ ಮಾತಾಮಹೋ ಚ ಮಾತಾಮಹೀ ಚ ಮಾತಾಮಹಾ, ಪಿತಾಮಹಾ ಚ ಮಾತಾಮಹಾ ಚ ಪಿತಾಮಹಾಯೇವ. ಪಿತಾಮಹಾನಂ ಯುಗಂ ಪಿತಾಮಹಯುಗಂ. ಯುಗನ್ತಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ. ಅಭಿಲಾಪಮತ್ತಮೇವ ಚೇತಂ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಪಿತಾಮಹಾಯೇವ ಪಿತಾಮಹಯುಗಂ. ಅಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಜಾತಿಂ ಆರಬ್ಭ ‘‘ಕಿಂ ಸೋ’’ತಿ ಕೇನಚಿ ಅನವಞ್ಞಾತೋ. ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠೋತಿ ಜಾತಿಸನ್ದೋಸವಾದೇನ ಅನುಪಕ್ಕುಟ್ಠಪುಬ್ಬೋ. ವತಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಸಞ್ಞಾಪೇತುನ್ತಿ ಞಾಪೇತುಂ ಬೋಧೇತುಂ, ನಿರನ್ತರಂ ಕಾತುನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಆಯಾಮಾತಿ ಗಚ್ಛಾಮ.

೬೦೦. ಅನುಞ್ಞಾತಪಟಿಞ್ಞಾತಾತಿ ‘‘ತೇವಿಜ್ಜಾ ತುಮ್ಹೇ’’ತಿ ಏವಂ ಮಯಂ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಚ ಅನುಞ್ಞಾತಾ ಅತ್ತನಾ ಚ ಪಟಿಜಾನಿಮ್ಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸ್ಮಾತಿ ಭವಾಮ. ಉಭೋತಿ ದ್ವೇಪಿ ಜನಾ. ಅಹಂ ಪೋಕ್ಖರಸಾತಿಸ್ಸ, ತಾರುಕ್ಖಸ್ಸಾಯಂ ಮಾಣವೋತಿ ಅಹಂ ಪೋಕ್ಖರಸಾತಿಸ್ಸ ಜೇಟ್ಠನ್ತೇವಾಸೀ ಅಗ್ಗಸಿಸ್ಸೋ, ಅಯಂ ತಾರುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಭಣತಿ ಆಚರಿಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ದೀಪೇನ್ತೋ.

೬೦೧. ತೇವಿಜ್ಜಾನನ್ತಿ ತಿವೇದಾನಂ. ಕೇವಲಿನೋತಿ ನಿಟ್ಠಙ್ಗತಾ. ಅಸ್ಮಸೇತಿ ಅಮ್ಹ ಭವಾಮ. ಇದಾನಿ ತಂ ಕೇವಲಿಭಾವಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಪದಕಸ್ಮಾ…ಪೇ… ಸಾದಿಸಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಜಪ್ಪೇತಿ ವೇದೇ. ಕಮ್ಮುನಾತಿ ದಸವಿಧೇನ ಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಕಮ್ಮುನಾ. ಅಯಞ್ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಸತ್ತವಿಧಂ ಕಾಯವಚೀಕಮ್ಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಯತೋ ಖೋ ಭೋ ಸೀಲವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಿವಿಧಂ ಮನೋಕಮ್ಮಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ವತಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ಆಹ. ತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹಿ ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ.

೬೦೨-೫. ಇದಾನಿ ತಂ ವಚನನ್ತರೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಅಹಞ್ಚ ಕಮ್ಮುನಾ ಬ್ರೂಮೀ’’ತಿ. ಖಯಾತೀತನ್ತಿ ಊನಭಾವಂ ಅತೀತಂ, ಪರಿಪುಣ್ಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪೇಚ್ಚಾತಿ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ. ನಮಸ್ಸನ್ತೀತಿ ನಮೋ ಕರೋನ್ತಿ. ಚಕ್ಖುಂ ಲೋಕೇ ಸಮುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಅವಿಜ್ಜನ್ಧಕಾರೇ ಲೋಕೇ, ತಂ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಧಮಿತ್ವಾ ಲೋಕಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾದಿಅತ್ಥಸನ್ದಸ್ಸನೇನ ಚಕ್ಖು ಹುತ್ವಾ ಸಮುಪ್ಪನ್ನಂ.

೬೦೬. ಏವಂ ಅಭಿತ್ಥವಿತ್ವಾ ವಾಸೇಟ್ಠೇನ ಯಾಚಿತೋ ಭಗವಾ ದ್ವೇಪಿ ಜನೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ತೇಸಂ ವೋ ಅಹಂ ಬ್ಯಕ್ಖಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಬ್ಯಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ಬ್ಯಾಕರಿಸ್ಸಾಮಿ. ಅನುಪುಬ್ಬನ್ತಿ ತಿಟ್ಠತು ತಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಚಿನ್ತಾ, ಕೀಟಪಟಙ್ಗತಿಣರುಕ್ಖತೋ ಪಭುತಿ ವೋ ಅನುಪುಬ್ಬಂ ಬ್ಯಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರಕಥಾಯ ವಿನೇತಬ್ಬಾ ಹಿ ತೇ ಮಾಣವಕಾ. ಜಾತಿವಿಭಙ್ಗನ್ತಿ ಜಾತಿವಿತ್ಥಾರಂ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾ ಹಿ ಜಾತಿಯೋತಿ ತೇಸಂ ತೇಸಞ್ಹಿ ಪಾಣಾನಂ ಜಾತಿಯೋ ಅಞ್ಞಾ ಅಞ್ಞಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೦೭. ತತೋ ಪಾಣಾನಂ ಜಾತಿವಿಭಙ್ಗೇ ಕಥೇತಬ್ಬೇ ‘‘ತಿಣರುಕ್ಖೇಪಿ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ ಅನುಪಾದಿನ್ನಕಾನಂ ತಾವ ಕಥೇತುಂ ಆರದ್ಧೋ. ತಂ ಕಿಮತ್ಥಮಿತಿ ಚೇ? ಉಪಾದಿನ್ನೇಸು ಸುಖಞಾಪನತ್ಥಂ. ಅನುಪಾದಿನ್ನೇಸು ಹಿ ಜಾತಿಭೇದೇ ಗಹಿತೇ ಉಪಾದಿನ್ನೇಸು ಸೋ ಪಾಕಟತರೋ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ತಿಣಾನಿ ನಾಮ ಅನ್ತೋಫೇಗ್ಗೂನಿ ಬಹಿಸಾರಾನಿ. ತಸ್ಮಾ ತಾಲನಾಳಿಕೇರಾದಯೋಪಿ ತಿಣಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ರುಕ್ಖಾ ನಾಮ ಬಹಿಫೇಗ್ಗೂ ಅನ್ತೋಸಾರಾ. ತಿಣಾನಿ ಚ ರುಕ್ಖಾ ಚ ತಿಣರುಕ್ಖಾ. ತೇ ಉಪಯೋಗಬಹುವಚನೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ತಿಣರುಕ್ಖೇಪಿ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ. ನ ಚಾಪಿ ಪಟಿಜಾನರೇತಿ ‘‘ಮಯಂ ತಿಣಾ, ಮಯಂ ರುಕ್ಖಾ’’ತಿ ಏವಮ್ಪಿ ನ ಪಟಿಜಾನನ್ತಿ. ಲಿಙ್ಗಂ ಜಾತಿಮಯನ್ತಿ ಅಪಟಿಜಾನನ್ತಾನಮ್ಪಿ ಚ ತೇಸಂ ಜಾತಿಮಯಮೇವ ಸಣ್ಠಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಮೂಲಭೂತತಿಣಾದಿಸದಿಸಮೇವ ಹೋತಿ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾ ಹಿ ಜಾತಿಯೋ, ಯಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಾ ತಿಣಜಾತಿ, ಅಞ್ಞಾ ರುಕ್ಖಜಾತಿ; ತಿಣೇಸುಪಿ ಅಞ್ಞಾ ತಾಲಜಾತಿ, ಅಞ್ಞಾ ನಾಳಿಕೇರಜಾತೀತಿ ಏವಂ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ.

ತೇನ ಕಿಂ ದೀಪೇತಿ? ಯಂ ಜಾತಿವಸೇನ ನಾನಾ ಹೋತಿ, ತಂ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಪರೇಸಂ ವಾ ಉಪದೇಸಂ ವಿನಾಪಿ ಅಞ್ಞಜಾತಿತೋ ವಿಸೇಸೇನ ಗಯ್ಹತಿ. ಯದಿ ಚ ಜಾತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಸೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಪರೇಸಂ ವಾ ಉಪದೇಸಂ ವಿನಾ ಖತ್ತಿಯತೋ ವೇಸ್ಸಸುದ್ದತೋ ವಾ ವಿಸೇಸೇನ ಗಯ್ಹೇಯ್ಯ, ನ ಚ ಗಯ್ಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಜಾತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ. ಪರತೋ ಪನ ‘‘ಯಥಾ ಏತಾಸು ಜಾತೀಸೂ’’ತಿ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಏತಮತ್ಥಂ ವಚೀಭೇದೇನೇವ ಆವಿಕರಿಸ್ಸತಿ.

೬೦೮. ಏವಂ ಅನುಪಾದಿನ್ನೇಸು ಜಾತಿಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಉಪಾದಿನ್ನೇಸು ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತೋ ಕೀಟೇ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕೀಟಾತಿ ಕಿಮಯೋ. ಪಟಙ್ಗಾತಿ ಪಟಙ್ಗಾಯೇವ. ಯಾವ ಕುನ್ಥಕಿಪಿಲ್ಲಿಕೇತಿ ಕುನ್ಥಕಿಪಿಲ್ಲಿಕಂ ಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೦೯. ಖುದ್ದಕೇತಿ ಕಾಳಕಕಣ್ಡಕಾದಯೋ. ಮಹಲ್ಲಕೇತಿ ಸಸಬಿಳಾರಾದಯೋ. ಸಬ್ಬೇ ಹಿ ತೇ ಅನೇಕವಣ್ಣಾ.

೬೧೦. ಪಾದೂದರೇತಿ ಉದರಪಾದೇ, ಉದರಂಯೇವ ಯೇಸಂ ಪಾದಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ದೀಘಪಿಟ್ಠಿಕೇತಿ ಸಪ್ಪಾನಞ್ಹಿ ಸೀಸತೋ ಯಾವ ನಙ್ಗುಟ್ಠಾ ಪಿಟ್ಠಿ ಏವ ಹೋತಿ, ತೇನ ತೇ ‘‘ದೀಘಪಿಟ್ಠಿಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತೇಪಿ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಾ ಆಸೀವಿಸಾದಿಭೇದೇನ.

೬೧೧. ಓದಕೇತಿ ಉದಕಮ್ಹಿ ಜಾತೇ. ಮಚ್ಛಾಪಿ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಾ ರೋಹಿತಮಚ್ಛಾದಿಭೇದೇನ.

೬೧೨. ಪಕ್ಖೀತಿ ಸಕುಣೇ. ತೇ ಹಿ ಪಕ್ಖಾನಂ ಅತ್ಥಿತಾಯ ‘‘ಪಕ್ಖೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಪತ್ತೇಹಿ ಯನ್ತೀತಿ ಪತ್ತಯಾನಾ. ವೇಹಾಸೇ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವಿಹಙ್ಗಮಾ. ತೇಪಿ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಾ ಕಾಕಾದಿಭೇದೇನ.

೬೧೩. ಏವಂ ಥಲಜಲಾಕಾಸಗೋಚರಾನಂ ಪಾಣಾನಂ ಜಾತಿಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯೇನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ತಂ ದಸ್ಸೇಸಿ, ತಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾ ಏತಾಸೂ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಾಧಿಪ್ಪಾಯವಣ್ಣನಾವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೬೧೪-೬. ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನೇತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಸಯಮೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಕೇಸೇಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ರಾಯಂ ಯೋಜನಾ – ಯಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ನತ್ಥಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಲಿಙ್ಗಂ ಜಾತಿಮಯಂ ಪುಥೂ’’ತಿ, ತಂ ಏವಂ ನತ್ಥೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ, ನ ಕೇಸೇಹೀತಿ. ನ ಹಿ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಈದಿಸಾ ಕೇಸಾ ಹೋನ್ತಿ, ಖತ್ತಿಯಾನಂ ಈದಿಸಾ’’ತಿ ನಿಯಮೋ ಅತ್ಥಿ ಯಥಾ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಮಿಗಾದೀನನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸಬ್ಬಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಲಿಙ್ಗಂ ಜಾತಿಮಯಂ ನೇವ, ಯಥಾ ಅಞ್ಞಾಸು ಜಾತಿಸೂತಿ ಇದಂ ಪನ ವುತ್ತಸ್ಸೇವತ್ಥಸ್ಸ ನಿಗಮನನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಸ ಯೋಜನಾ – ತದೇವ ಯಸ್ಮಾ ಇಮೇಹಿ ಕೇಸಾದೀಹಿ ನತ್ಥಿ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಲಿಙ್ಗಂ ಜಾತಿಮಯಂ ಪುಥು, ತಸ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬಮೇತಂ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿಭೇದೇಸು ಮನುಸ್ಸೇಸು ಲಿಙ್ಗಂ ಜಾತಿಮಯಂ ನೇವ ಯಥಾ ಅಞ್ಞಾಸು ಜಾತೀಸೂ’’ತಿ.

೬೧೭. ಇದಾನಿ ಏವಂ ಜಾತಿಭೇದೇ ಅಸನ್ತೇಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಖತ್ತಿಯೋತಿ ಇದಂ ನಾನತ್ತಂ ಯಥಾ ಜಾತಂ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಚ್ಚತ್ತ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಏತಂ ತಿರಚ್ಛಾನಾನಂ ವಿಯ ಯೋನಿಸಿದ್ಧಮೇವ ಕೇಸಾದಿಸಣ್ಠಾನಾನತ್ತಂ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದೀನಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರೇಸು ನ ವಿಜ್ಜತಿ. ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಪನ ಏತಸ್ಮಿಂ ಯದೇತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಖತ್ತಿಯೋತಿ ನಾನತ್ತವಿಧಾನಪರಿಯಾಯಂ ವೋಕಾರಂ, ತಂ ವೋಕಾರಞ್ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಸಮಞ್ಞಾಯ ಪವುಚ್ಚತಿ, ವೋಹಾರಮತ್ತೇನ ವುಚ್ಚತೀತಿ.

೬೧೯-೬೨೫. ಏತ್ತಾವತಾ ಭಗವಾ ಭಾರದ್ವಾಜಸ್ಸ ವಾದಂ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯದಿ ಜಾತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಆಜೀವಸೀಲಾಚಾರವಿಪನ್ನೋಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭವೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಪೋರಾಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವಂ ನ ಇಚ್ಛನ್ತಿ ಲೋಕೇ ಚ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸಾ, ತಸ್ಮಾ ವಾಸೇಟ್ಠಸ್ಸ ವಾದಪಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಹಿ ಕೋಚಿ ಮನುಸ್ಸೇಸೂ’’ತಿಆದಿಕಾ ಅಟ್ಠ ಗಾಥಾಯೋ ಆಹ. ತತ್ಥ ಗೋರಕ್ಖನ್ತಿ ಖೇತ್ತರಕ್ಖಂ, ಕಸಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಥವೀ ಹಿ ‘‘ಗೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಪ್ಪಭೇದೋ ಚ ಖೇತ್ತಂ. ಪುಥುಸಿಪ್ಪೇನಾತಿ ತನ್ತವಾಯಕಮ್ಮಾದಿನಾನಾಸಿಪ್ಪೇನ. ವೋಹಾರನ್ತಿ ವಣಿಜ್ಜಂ. ಪರಪೇಸ್ಸೇನಾತಿ ಪರೇಸಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚೇನ. ಇಸ್ಸತ್ಥನ್ತಿ ಆವುಧಜೀವಿಕಂ, ಉಸುಞ್ಚ ಸತ್ತಿಞ್ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪೋರೋಹಿಚ್ಚೇನಾತಿ ಪುರೋಹಿತಕಮ್ಮೇನ.

೬೨೬. ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಮಯೇನ ಚ ಲೋಕವೋಹಾರೇನ ಚ ಆಜೀವಸೀಲಾಚಾರವಿಪನ್ನಸ್ಸ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವಂ ಸಾಧೇತ್ವಾ ಏವಂ ಸನ್ತೇ ನ ಜಾತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಗುಣೇಹಿ ಪನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹೋತಿ. ತಸ್ಮಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಕುಲೇ ಜಾತೋ ಯೋ ಗುಣವಾ, ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಅಯಮೇತ್ಥ ಞಾಯೋತಿ ಏವಮೇತಂ ಞಾಯಂ ಅತ್ಥತೋ ಆಪಾದೇತ್ವಾ ಪುನ ತದೇವ ಞಾಯಂ ವಚೀಭೇದೇನ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನ ಚಾಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಬ್ರೂಮೀ’’ತಿ.

ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಹಂ ಪನ ಯ್ವಾಯಂ ಚತೂಸು ಯೋನೀಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಜಾತೋ, ತತ್ರಾಪಿ ವಾ ವಿಸೇಸೇನ ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಮಞ್ಞಿತಾಯ ಮಾತರಿ ಸಮ್ಭೂತೋ, ತಂ ಯೋನಿಜಂ ಮತ್ತಿಸಮ್ಭವಂ ಯಾ ಚಾಯಂ ‘‘ಉಭತೋ ಸುಜಾತೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೧.೩೦೩; ಮ. ನಿ. ೨.೪೨೪) ನಯೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪರಿಸುದ್ಧಉಪ್ಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಾ ಯೋನಿ ಕಥೀಯತಿ, ‘‘ಸಂಸುದ್ಧಗಹಣಿಕೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಮಾತುಸಮ್ಪತ್ತಿ, ತತೋಪಿ ಜಾತಸಮ್ಭೂತತ್ತಾ ‘‘ಯೋನಿಜೋ ಮತ್ತಿಸಮ್ಭವೋ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ, ತಮ್ಪಿ ಯೋನಿಜಂ ಮತ್ತಿಸಮ್ಭವಂ ಇಮಿನಾ ಚ ಯೋನಿಜಮತ್ತಿಸಮ್ಭವಮತ್ತೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ನ ಬ್ರೂಮಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಭೋ ಭೋ’’ತಿ ವಚನಮತ್ತೇನ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಸಕಿಞ್ಚನೇಹಿ ವಿಸಿಟ್ಠತ್ತಾ ಭೋವಾದೀ ನಾಮ ಸೋ ಹೋತಿ, ಸಚೇ ಹೋತಿ ಸಕಿಞ್ಚನೋ. ಯೋ ಪನಾಯಂ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಕುಲೇ ಜಾತೋಪಿ ರಾಗಾದಿಕಿಞ್ಚನಾಭಾವೇನ ಅಕಿಞ್ಚನೋ, ಸಬ್ಬಗಹಣಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೇನ ಚ ಅನಾದಾನೋ, ಅಕಿಞ್ಚನಂ ಅನಾದಾನಂ ತಮಹಂ ಬ್ರೂಮಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಬಾಹಿತಪಾಪೋತಿ.

೬೨೭. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ‘‘ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನಂ ಛೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಕಾ ಸತ್ತವೀಸತಿ ಗಾಥಾ. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬಸಂಯೋಜನನ್ತಿ ದಸವಿಧಂ ಸಂಯೋಜನಂ. ನ ಪರಿತಸ್ಸತೀತಿ ತಣ್ಹಾಯ ನ ತಸ್ಸತಿ. ತಮಹನ್ತಿ ತಂ ಅಹಂ ರಾಗಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಾನಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ ಸಙ್ಗಾತಿಗಂ, ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಯೋಗಾನಂ ಅಭಾವೇನ ವಿಸಂಯುತ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೨೮. ನದ್ಧಿನ್ತಿ ನಯ್ಹನಭಾವೇನ ಪವತ್ತಂ ಕೋಧಂ. ವರತ್ತನ್ತಿ ಬನ್ಧನಭಾವೇನ ಪವತ್ತಂ ತಣ್ಹಂ. ಸನ್ದಾನಂ ಸಹನುಕ್ಕಮನ್ತಿ ಅನುಸಯಾನುಕ್ಕಮಸಹಿತಂ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಸನ್ದಾನಂ, ಇದಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ಅವಿಜ್ಜಾಪಲಿಘಸ್ಸ ಉಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಉಕ್ಖಿತ್ತಪಲಿಘಂ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನ್ನಂ ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಬುದ್ಧಂ ಅಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೨೯. ಅದುಟ್ಠೋತಿ ಏವಂ ದಸಹಿ ಅಕ್ಕೋಸವತ್ಥೂಹಿ ಅಕ್ಕೋಸಞ್ಚ ಪಾಣಿಆದೀಹಿ ಪೋಥನಞ್ಚ ಅನ್ದುಬನ್ಧನಾದೀಹಿ ಬನ್ಧನಞ್ಚ ಯೋ ಅಕುದ್ಧಮಾನಸೋ ಹುತ್ವಾ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ, ಖನ್ತಿಬಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಖನ್ತೀಬಲಂ, ಪುನಪ್ಪುನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅನೀಕಭೂತೇನ ತೇನೇವ ಖನ್ತೀಬಲಾನೀಕೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಬಲಾನೀಕಂ ತಂ ಏವರೂಪಂ ಅಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೩೦. ವತನ್ತನ್ತಿ ಧುತವತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಂ, ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲೇನ ಸೀಲವನ್ತಂ, ತಣ್ಹಾಉಸ್ಸದಾಭಾವೇನ ಅನುಸ್ಸದಂ, ಛಳಿನ್ದ್ರಿಯದಮನೇನ ದನ್ತಂ, ಕೋಟಿಯಂ ಠಿತೇನ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಅನ್ತಿಮಸಾರೀರಂ ತಮಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೩೧. ಯೋ ನ ಲಿಮ್ಪತೀತಿ ಏವಮೇವ ಯೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ದುವಿಧೇಪಿ ಕಾಮೇ ನ ಲಿಮ್ಪತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಮೇ ನ ಸಣ್ಠಾತಿ, ತಮಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೩೨. ದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಖನ್ಧದುಕ್ಖಸ್ಸ. ಪನ್ನಭಾರನ್ತಿ ಓಹಿತಕ್ಖನ್ಧಭಾರಂ ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಾ ವಿಸಂಯುತ್ತಂ ತಮಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೩೩. ಗಮ್ಭೀರಪಞ್ಞನ್ತಿ ಗಮ್ಭೀರೇಸು ಖನ್ಧಾದೀಸು ಪವತ್ತಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಂ, ಧಮ್ಮೋಜಪಞ್ಞಾಯ ಮೇಧಾವಿಂ, ‘‘ಅಯಂ ದುಗ್ಗತಿಯಾ, ಅಯಂ ಸುಗತಿಯಾ, ಅಯಂ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಮಗ್ಗೋ, ಅಯಂ ಅಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಏವಂ ಮಗ್ಗೇ ಅಮಗ್ಗೇ ಚ ಛೇಕತಾಯ ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಸ್ಸ ಕೋವಿದಂ, ಅರಹತ್ತಸಙ್ಖಾತಂ ಉತ್ತಮತ್ಥಮನುಪ್ಪತ್ತಂ ತಮಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೩೪. ಅಸಂಸಟ್ಠನ್ತಿ ದಸ್ಸನಸವನಸಮುಲ್ಲಾಪಪರಿಭೋಗಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಅಸಂಸಟ್ಠಂ. ಉಭಯನ್ತಿ ಗಿಹೀಹಿ ಚ ಅನಗಾರೇಹಿ ಚಾತಿ ಉಭಯೇಹಿಪಿ ಅಸಂಸಟ್ಠಂ. ಅನೋಕಸಾರಿನ್ತಿ ಅನಾಲಯಚಾರಿಂ, ತಂ ಏವರೂಪಂ ಅಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೩೫. ನಿಧಾಯಾತಿ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಓರೋಪೇತ್ವಾ. ತಸೇಸು ಥಾವರೇಸು ಚಾತಿ ತಣ್ಹಾತಾಸೇನ ತಸೇಸು ತಣ್ಹಾಭಾವೇನ ಥಿರತಾಯ ಥಾವರೇಸು. ಯೋ ನ ಹನ್ತೀತಿ ಯೋ ಏವಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಸು ವಿಗತಪಟಿಘತಾಯ ನಿಕ್ಖಿತ್ತದಣ್ಡೋ ನೇವ ಕಞ್ಚಿ ಸಯಂ ಹನತಿ, ನ ಅಞ್ಞೇನ ಘಾತೇತಿ, ತಮಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೩೬. ಅವಿರುದ್ಧನ್ತಿ ಆಘಾತವಸೇನ ವಿರುದ್ಧೇಸುಪಿ ಲೋಕಿಯಮಹಾಜನೇಸು ಆಘಾತಾಭಾವೇನ ಅವಿರುದ್ಧಂ, ಹತ್ಥಗತೇ ದಣ್ಡೇ ವಾ ಸತ್ಥೇ ವಾ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇಪಿ ಪರೇಸಂ ಪಹಾರದಾನತೋ ಅವಿರತತ್ತಾ ಅತ್ತದಣ್ಡೇಸು ಜನೇಸು ನಿಬ್ಬುತಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತದಣ್ಡಂ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಖನ್ಧಾನಂ ‘‘ಅಹಂ ಮಮ’’ನ್ತಿ ಗಹಿತತ್ತಾ ಸಾದಾನೇಸು, ತಸ್ಸ ಗಹಣಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಅನಾದಾನಂ ತಂ ಏವರೂಪಂ ಅಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೩೭. ಆರಗ್ಗಾತಿ ಯಸ್ಸೇತೇ ರಾಗಾದಯೋ ಅಯಞ್ಚ ಪರಗುಣಮಕ್ಖಣಲಕ್ಖಣೋ ಮಕ್ಖೋ ಆರಗ್ಗಾ ಸಾಸಪೋ ವಿಯ ಪಪತಿತೋ, ಯಥಾ ಸಾಸಪೋ ಆರಗ್ಗೇ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ಚಿತ್ತೇ ನ ತಿಟ್ಠತಿ, ತಮಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೩೮. ಅಕಕ್ಕಸನ್ತಿ ಅಫರುಸಂ. ವಿಞ್ಞಾಪನಿನ್ತಿ ಅತ್ಥವಿಞ್ಞಾಪನಿಂ. ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಭೂತಂ. ನಾಭಿಸಜೇತಿ ಯಾಯ ಗಿರಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಕುಜ್ಝಾಪನವಸೇನ ನ ಲಗ್ಗಾಪೇಯ್ಯ. ಖೀಣಾಸವೋ ನಾಮ ಏವರೂಪಮೇವ ಗಿರಂ ಭಾಸೇಯ್ಯ. ತಸ್ಮಾ ತಮಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೩೯. ಸಾಟಕಾಭರಣಾದೀಸು ದೀಘಂ ವಾ ರಸ್ಸಂ ವಾ, ಮಣಿಮುತ್ತಾದೀಸು ಅಣುಂ ವಾ ಥೂಲಂ ವಾ ಮಹಗ್ಘಅಪ್ಪಗ್ಘವಸೇನ ಸುಭಂ ವಾ ಅಸುಭಂ ವಾ ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಪರಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ನಾದಿಯತಿ, ತಮಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೪೦. ನಿರಾಸಾಸನ್ತಿ ನಿತ್ತಣ್ಹಂ. ವಿಸಂಯುತ್ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಯುತ್ತಂ ತಮಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೪೧. ಆಲಯಾತಿ ತಣ್ಹಾ. ಅಞ್ಞಾಯ ಅಕಥಂಕಥೀತಿ ಅಟ್ಠ ವತ್ಥೂನಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠವತ್ಥುಕಾಯ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ನಿಬ್ಬಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ. ಅಮತೋಗಧಮನುಪ್ಪತ್ತನ್ತಿ ಅಮತಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಓಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಂ ತಮಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೪೨. ಉಭೋತಿ ದ್ವೇಪಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಪಾಪಾನಿ ಚ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಙ್ಗನ್ತಿ ರಾಗಾದಿಭೇದಂ ಸಙ್ಗಂ. ಉಪಚ್ಚಗಾತಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ. ತಮಹಂ ವಟ್ಟಮೂಲಸೋಕೇನ ಅಸೋಕಂ, ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ರಾಗರಜಾದೀನಂ ಅಭಾವೇನ ವಿರಜಂ, ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸತಾಯ ಸುದ್ಧಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೪೩. ವಿಮಲನ್ತಿ ಅಬ್ಭಾದಿಮಲವಿರಹಿತಂ. ಸುದ್ಧನ್ತಿ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ. ವಿಪ್ಪಸನ್ನನ್ತಿ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತಂ. ಅನಾವಿಲನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಾವಿಲತ್ತವಿರಹಿತಂ. ನನ್ದೀಭವಪರಿಕ್ಖೀಣನ್ತಿ ತೀಸು ಭವೇಸು ಪರಿಕ್ಖೀಣತಣ್ಹಂ ತಮಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೪೪. ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಇಮಂರಾಗಪಲಿಪಥಞ್ಚೇವ ಕಿಲೇಸದುಗ್ಗಞ್ಚ ಸಂಸಾರವಟ್ಟಞ್ಚ ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಅಪ್ಪಟಿವಿಜ್ಝನಕಮೋಹಞ್ಚ ಅತೀತೋ, ಚತ್ತಾರೋ ಓಘೇ ತಿಣ್ಣೋ ಹುತ್ವಾ ಪಾರಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತೋ, ದುವಿಧೇನ ಝಾನೇನ ಝಾಯೀ, ತಣ್ಹಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅನೇಜೋ, ಕಥಂಕಥಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅಕಥಂಕಥೀ, ಉಪಾದಾನಾನಂ ಅಭಾವೇನ ಅನುಪಾದಿಯಿತ್ವಾ ಕಿಲೇಸನಿಬ್ಬಾನೇನ ನಿಬ್ಬುತೋ, ತಮಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೪೫. ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಇಧ ಲೋಕೇ, ಉಭೋಪಿ ಕಾಮೇ ಹಿತ್ವಾ ಅನಾಗಾರೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಜತಿ, ತಂ ಪರಿಕ್ಖೀಣಕಾಮಞ್ಚೇವ ಪರಿಕ್ಖೀಣಭವಞ್ಚ ಅಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೪೬. ಯೋ ಇಧ ಲೋಕೇ ಛದ್ವಾರಿಕಂ ತಣ್ಹಂ ಜಹಿತ್ವಾ ಘರಾವಾಸೇನ ಅನತ್ಥಿಕೋ ಅನಾಗಾರೋ ಹುತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಜತಿ, ತಣ್ಹಾಯ ಚೇವ ಭವಸ್ಸ ಚ ಪರಿಕ್ಖೀಣತ್ತಾ ತಣ್ಹಾಭವಪರಿಕ್ಖೀಣಂ ತಮಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೪೭. ಮಾನುಸಕಂ ಯೋಗನ್ತಿ ಮಾನುಸಕಂ ಆಯುಞ್ಚೇವ ಪಞ್ಚವಿಧಕಾಮಗುಣೇ ಚ. ದಿಬ್ಬಯೋಗೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಉಪಚ್ಚಗಾತಿ ಯೋ ಮಾನುಸಕಂ ಯೋಗಂ ಹಿತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ, ತಂ ಸಬ್ಬೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ವಿಸಂಯುತ್ತಂ ಅಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೪೮. ರತಿನ್ತಿ ಪಞ್ಚಕಾಮಗುಣರತಿಂ. ಅರತಿನ್ತಿ ಅರಞ್ಞವಾಸೇ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತತ್ತಂ. ಸೀತಿಭೂತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬುತಂ, ನಿರುಪಧಿನ್ತಿ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸಂ, ವೀರನ್ತಿ ತಂ ಏವರೂಪಂ ಸಬ್ಬಂ ಖನ್ಧಲೋಕಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಠಿತಂ ವೀರಿಯವನ್ತಂ ಅಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೪೯. ಯೋ ವೇದೀತಿ ಯೋ ಸತ್ತಾನಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಚುತಿಞ್ಚ ಪಟಿಸನ್ಧಿಞ್ಚ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಜಾನಾತಿ, ತಮಹಂ ಅಲಗ್ಗತಾಯ ಅಸತ್ತಂ, ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಸುಟ್ಠು ಗತತ್ತಾ ಸುಗತಂ, ಚತುನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಬುದ್ಧತಾಯ ಬುದ್ಧಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೫೦. ಯಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸೇತೇ ದೇವಾದಯೋ ಗತಿಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ, ತಮಹಂ ಆಸವಾನಂ ಖೀಣತಾಯ ಖೀಣಾಸವಂ, ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಆರಕತ್ತಾ ಅರಹನ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೫೧. ಪುರೇತಿ ಅತೀತಕ್ಖನ್ಧೇಸು. ಪಚ್ಛಾತಿ ಅನಾಗತೇಸು. ಮಜ್ಝೇತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು. ಕಿಞ್ಚನನ್ತಿ ಯಸ್ಸೇತೇಸು ಠಾನೇಸು ತಣ್ಹಾಗಾಹಸಙ್ಖಾತಂ ಕಿಞ್ಚನಂ ನತ್ಥಿ. ತಮಹಂ ರಾಗಕಿಞ್ಚನಾದೀಹಿ ಅಕಿಞ್ಚನಂ. ಕಸ್ಸಚಿ ಗಹಣಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಅನಾದಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೫೨. ಅಚ್ಛಮ್ಭಿತತ್ತೇನ ಉಸಭಸದಿಸತಾಯ ಉಸಭಂ, ಉತ್ತಮಟ್ಠೇನ ಪವರಂ, ವೀರಿಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವೀರಂ, ಮಹನ್ತಾನಂ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧಾದೀನಂ ಏಸಿತತ್ತಾ ಮಹೇಸಿಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಮಾರಾನಂ ವಿಜಿತತ್ತಾ ವಿಜಿತಾವಿನಂ, ನಿನ್ಹಾತಕಿಲೇಸತಾಯ ನ್ಹಾತಕಂ, ಚತುಸಚ್ಚಬುದ್ಧತಾಯ ಬುದ್ಧಂ ತಂ ಏವರೂಪಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೫೩. ಯೋ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ಜಾನಾತಿ, ಛಬ್ಬೀಸತಿದೇವಲೋಕಭೇದಂ ಸಗ್ಗಂ, ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಅಪಾಯಞ್ಚ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ಪಸ್ಸತಿ, ಅಥೋ ಜಾತಿಕ್ಖಯಸಙ್ಖಾತಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ, ತಮಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವದಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೫೪. ಏವಂ ಭಗವಾ ಗುಣತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಯೇ ‘ಜಾತಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’ತಿ ಅಭಿನಿವೇಸಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತೇ ಇದಂ ವೋಹಾರಮತ್ತಂ ಅಜಾನನ್ತಾ, ಸಾ ಚ ನೇಸಂ ದಿಟ್ಠಿ ದುದ್ದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಮಞ್ಞಾ ಹೇಸಾ’’ತಿ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ‘‘ಯದಿದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಖತ್ತಿಯೋ ಭಾರದ್ವಾಜೋ ವಾಸೇಟ್ಠೋ’’ತಿ ನಾಮಗೋತ್ತಂ ಪಕಪ್ಪಿತಂ, ಸಮಞ್ಞಾ ಹೇಸಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಪಞ್ಞತ್ತಿವೋಹಾರಮತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮುಚ್ಚಾ ಸಮುದಾಗತಂ ಸಮನುಞ್ಞಾಯ ಆಗತಂ. ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಜಾತಕಾಲೇಯೇವಸ್ಸ ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತೇಹಿ ಪಕಪ್ಪಿತಂ ಕತಂ. ನೋ ಚೇತಂ ಏವಂ ಪಕಪ್ಪೇಯ್ಯುಂ, ನ ಕೋಚಿ ಕಞ್ಚಿ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಭಾರದ್ವಾಜೋ’’ತಿ ವಾ ಜಾನೇಯ್ಯ.

೬೫೫. ಏವಂ ಪಕಪ್ಪಿತಞ್ಚೇತಂ ದೀಘರತ್ತಮನುಸಯಿತಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಮಜಾನತಂ, ‘‘ಪಕಪ್ಪಿತಂ ನಾಮಗೋತ್ತಂ, ನಾಮಗೋತ್ತಮತ್ತಮೇತಂ ಸಂವೋಹಾರತ್ಥಂ ಪಕಪ್ಪಿತ’’ನ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಹದಯೇ ದೀಘರತ್ತಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಮನುಸಯಿತಂ, ತಸ್ಸ ಅನುಸಯಿತತ್ತಾ ತಂ ನಾಮಗೋತ್ತಂ ಅಜಾನನ್ತಾ ತೇ ಪಬ್ರುವನ್ತಿ ‘‘ಜಾತಿಯಾ ಹೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ, ಅಜಾನನ್ತಾಯೇವ ಏವಂ ವದನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೬೫೬-೭. ಏವಂ ‘‘ಯೇ ‘ಜಾತಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’ತಿ ಅಭಿನಿವೇಸಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತೇ ಇದಂ ವೋಹಾರಮತ್ತಮಜಾನನ್ತಾ, ಸಾ ಚ ನೇಸಂ ದಿಟ್ಠಿ ದುದ್ದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯಮೇವ ಜಾತಿವಾದಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಕಮ್ಮವಾದಞ್ಚ ನಿರೋಪೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಜಚ್ಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ‘‘ಕಮ್ಮುನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹೋತಿ, ಕಮ್ಮುನಾ ಹೋತಿ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ’’ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಉಪಡ್ಢಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥವಿತ್ಥಾರಣತ್ಥಂ ‘‘ಕಸ್ಸಕೋ ಕಮ್ಮುನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಕಮ್ಮುನಾತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇನ ಕಸಿಕಮ್ಮಾದಿನಿಬ್ಬತ್ತಕಚೇತನಾಕಮ್ಮುನಾ.

೬೫೯. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದದಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಪಚ್ಚಯೇನ ಏವಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದದಸ್ಸಾವಿನೋ. ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಕೋವಿದಾತಿ ಸಮ್ಮಾನಾವಮಾನಾರಹೇ ಕುಲೇ ಕಮ್ಮವಸೇನ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ಅಞ್ಞಾಪಿ ಹೀನಪಣೀತತಾ ಹೀನಪಣೀತೇ ಕಮ್ಮೇ ವಿಪಚ್ಚಮಾನೇ ಹೋತೀತಿ ಏವಂ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕಕುಸಲಾ.

೬೬೦. ‘‘ಕಮ್ಮುನಾವತ್ತತೀ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ಪನ ‘‘ಲೋಕೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಪಜಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಸತ್ತಾ’’ತಿ ವಾ ಏಕೋಯೇವ ಅತ್ಥೋ, ವಚನಮತ್ತಮೇವ ನಾನಂ. ಪುರಿಮಪದೇನ ಚೇತ್ಥ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮಾ…ಪೇ… ಸೇಟ್ಠೋ ಸಜಿತಾ ವಸೀ ಪಿತಾ ಭೂತಭಬ್ಯಾನ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೪೨) ಇಮಿಸ್ಸಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ನಿಸೇಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕಮ್ಮುನಾ ಹಿ ವತ್ತತಿ ತಾಸು ತಾಸು ಗತೀಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಲೋಕೋ, ತಸ್ಸ ಕೋ ಸಜಿತಾತಿ? ದುತಿಯೇನ ‘‘ಏವಂ ಕಮ್ಮುನಾ ಉಪ್ಪನ್ನೋಪಿ ಚ ಪವತ್ತಿಯಮ್ಪಿ ಅತೀತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಭೇದೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ಏವ ಪವತ್ತತಿ, ಸುಖದುಕ್ಖಾನಿ ಪಚ್ಚನುಭೋನ್ತೋ ಹೀನಪಣೀತಾದಿಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೋ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತಿಯೇನ ತಮೇವತ್ಥಂ ನಿಗಮೇತಿ ‘‘ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಕಮ್ಮನಿಬನ್ಧನಾ ಸತ್ತಾ ಕಮ್ಮೇನೇವ ಬದ್ಧಾ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥೇನ ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ವಿಭಾವೇತಿ ರಥಸ್ಸಾಣೀವ ಯಾಯತೋತಿ. ಯಥಾ ರಥಸ್ಸ ಯಾಯತೋ ಆಣಿ ನಿಬನ್ಧನಂ ಹೋತಿ, ನ ತಾಯ ಅನಿಬದ್ಧೋ ಯಾತಿ, ಏವಂ ಲೋಕಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೋ ಚ ಪವತ್ತತೋ ಚ ಕಮ್ಮಂ ನಿಬನ್ಧನಂ, ನ ತೇನ ಅನಿಬದ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ.

೬೬೧. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಏವಂ ಕಮ್ಮನಿಬನ್ಧನೋ ಲೋಕೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೇಟ್ಠೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ಸೇಟ್ಠಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಪೇನಾ’’ತಿ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ. ತತ್ಥ ತಪೇನಾತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೇನ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನಾತಿ ಸಿಕ್ಖಾನಿಸ್ಸಿತೇನ ವುತ್ತಾವಸೇಸಸೇಟ್ಠಚರಿಯೇನ. ಸಂಯಮೇನಾತಿ ಸೀಲೇನ. ದಮೇನಾತಿ ಪಞ್ಞಾಯ. ಏತೇನ ಸೇಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಏತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮುತ್ತಮಂ, ಯಸ್ಮಾ ಏತಂ ಕಮ್ಮಂ ಉತ್ತಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಭಾವೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಾನ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಬ್ರಹ್ಮಂ ಆನೇತೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ, ಬ್ರಹ್ಮಭಾವಂ ಆನೇತಿ ಆವಹತಿ ದೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೬೬೨. ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ಸನ್ತೋತಿ ಸನ್ತಕಿಲೇಸೋ. ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಕ್ಕೋತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ಸಕ್ಕೋ ಚ. ಯೋ ಏವರೂಪೋ, ಸೋ ನ ಕೇವಲಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ಸಕ್ಕೋ ಚ ಸೋ ವಿಜಾನತಂ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ, ಏವಂ ವಾಸೇಟ್ಠ ಜಾನಾಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ವಾಸೇಟ್ಠಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.