೩. ಮಹಾವಗ್ಗೋ

೧. ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೦೮. ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವತಿ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ಆಯಸ್ಮತೋ ಆನನ್ದಸ್ಸ ಪರಿವಿತಕ್ಕೋ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತಾದೀನಂ ಮಹಾಸಾವಕಾನಂ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಕಿತ್ತಿತಾ, ತಂ ಭಿಕ್ಖೂ ಚ ಉಪಾಸಕಾ ಚ ಜಾನನ್ತಿ. ಭಗವತೋ ಪನ ಅಕಿತ್ತಿತಾ, ಯಂನೂನಾಹಂ ಕಿತ್ತೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ಸೋ ಜೇತವನವಿಹಾರೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಚಿತ್ತಬೀಜನಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಭಗವತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಕಿತ್ತೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಕಿತ್ತೇನ್ತೇನ ಯಥಾ ಪಬ್ಬಜಿ, ತಂ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಚ ಪಬ್ಬಜಿ, ತಂ ಕಿತ್ತೇನ್ತೇನ ಯಥಾ ವೀಮಂಸಮಾನೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ರೋಚೇಸಿ, ತಂ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಕಿತ್ತಯಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಯಥಾ ಪಬ್ಬಜೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಚಕ್ಖುಮಾತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಚಕ್ಖುಮಾ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಮಾದಿಗಾಥಾಯ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೪೦೯. ಇದಾನಿ ‘‘ಯಥಾ ವೀಮಂಸಮಾನೋ’’ತಿ ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಬಾಧೋಯ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಬಾಧೋತಿ ಪುತ್ತದಾರಾದಿಸಮ್ಪೀಳನೇನ ಕಿಲೇಸಸಮ್ಪೀಳನೇನ ಚ ಕುಸಲಕಿರಿಯಾಯ ಓಕಾಸರಹಿತೋ. ರಜಸ್ಸಾಯತನನ್ತಿ ಕಮ್ಬೋಜಾದಯೋ ವಿಯ ಅಸ್ಸಾದೀನಂ, ರಾಗಾದಿರಜಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿದೇಸೋ. ಅಬ್ಭೋಕಾಸೋತಿ ವುತ್ತಸಮ್ಬಾಧಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವೇನ ಆಕಾಸೋ ವಿಯ ವಿವಟಾ. ಇತಿ ದಿಸ್ವಾನ ಪಬ್ಬಜೀತಿ ಇತಿ ಘರಾವಾಸಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸು ಬ್ಯಾಧಿಜರಾಮರಣೇಹಿ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಚೋದಿಯಮಾನಹದಯೋ ಆದೀನವಮಾನಿಸಂಸಞ್ಚ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ, ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ, ಅನೋಮಾನದೀತೀರೇ ಖಗ್ಗೇನ ಕೇಸೇ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ, ತಾವದೇವ ಚ ದ್ವಙ್ಗುಲಮತ್ತಸಣ್ಠಿತಸಮಣಸಾರುಪ್ಪಕೇಸಮಸ್ಸು ಹುತ್ವಾ ಘಟಿಕಾರೇನ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಉಪನೀತೇ ಅಟ್ಠ ಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ನಿವಾಸೇತಬ್ಬಂ ಪಾರುಪಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಕೇನಚಿ ಅನನುಸಿಟ್ಠೋ ಅನೇಕಜಾತಿಸಹಸ್ಸಪವತ್ತಿತೇನ ಅತ್ತನೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಚಿಣ್ಣೇನೇವ ಸಿಕ್ಖಾಪಿಯಮಾನೋ ಪಬ್ಬಜಿ. ಏಕಂ ಕಾಸಾವಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಏಕಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಕರಿತ್ವಾ ಏಕಂ ಚೀವರಂ ಖನ್ಧೇ ಕರಿತ್ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತಂ ಅಂಸೇ ಆಲಗ್ಗೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತವೇಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೪೧೦. ಏವಂ ಭಗವತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಪಬ್ಬಜಿತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಅನೋಮಾನದೀತೀರಂ ಹಿತ್ವಾ ಪಧಾನಾಯ ಗಮನಞ್ಚ ಪಕಾಸೇತುಂ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾನ ಕಾಯೇನಾ’’ತಿಆದಿಂ ಸಬ್ಬಮಭಾಸಿ. ತತ್ಥ ಕಾಯೇನ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ವಿವಜ್ಜಯೀತಿ ತಿವಿಧಂ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ವಜ್ಜೇಸಿ. ವಚೀದುಚ್ಚರಿತನ್ತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ. ಆಜೀವಂ ಪರಿಸೋಧಯೀತಿ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಂ ಹಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾಜೀವಮೇವ ಪವತ್ತಯಿ.

೪೧೧. ಏವಂ ಆಜೀವಟ್ಠಮಕಸೀಲಂ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಅನೋಮಾನದೀತೀರತೋ ತಿಂಸಯೋಜನಪ್ಪಮಾಣಂ ಸತ್ತಾಹೇನ ಅಗಮಾ ರಾಜಗಹಂ ಬುದ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಯದಾ ರಾಜಗಹಂ ಅಗಮಾಸಿ, ತದಾ ಬುದ್ಧೋ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾಪಿ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಚರಿಯಾತಿ ಕತ್ವಾ ಏವಂ ವತ್ತುಂ ಲಬ್ಭತಿ – ‘‘ಇಧ ರಾಜಾ ಜಾತೋ, ಇಧ ರಜ್ಜಂ ಅಗ್ಗಹೇಸೀ’’ತಿಆದಿ ಲೋಕಿಯವೋಹಾರವಚನಂ ವಿಯ. ಮಗಧಾನನ್ತಿ ಮಗಧಾನಂ ಜನಪದಸ್ಸ ನಗರನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಗಿರಿಬ್ಬಜನ್ತಿ ಇದಮ್ಪಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ. ತಞ್ಹಿ ಪಣ್ಡವಗಿಜ್ಝಕೂಟವೇಭಾರಇಸಿಗಿಲಿವೇಪುಲ್ಲನಾಮಕಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಗಿರೀನಂ ಮಜ್ಝೇ ವಜೋ ವಿಯ ಠಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಗಿರಿಬ್ಬಜ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಿಣ್ಡಾಯ ಅಭಿಹಾರೇಸೀತಿ ಭಿಕ್ಖತ್ಥಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಚರಿ. ಸೋ ಕಿರ ನಗರದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚಾಹಂ ರಞ್ಞೋ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಆಗಮನಂ ನಿವೇದೇಯ್ಯಂ, ‘ಸುದ್ಧೋದನಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಸಿದ್ಧತ್ಥೋ ನಾಮ ಕುಮಾರೋ ಆಗತೋ’ತಿ ಬಹುಮ್ಪಿ ಮೇ ಪಚ್ಚಯಂ ಅಭಿಹರೇಯ್ಯ. ನ ಖೋ ಪನ ಮೇ ತಂ ಪತಿರೂಪಂ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯಗಹಣಂ, ಹನ್ದಾಹಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಾಮೀ’’ತಿ ದೇವದತ್ತಿಯಂ ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಮತ್ತಿಕಾಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಾಚೀನದ್ವಾರೇನ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಅನುಘರಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಅಚರಿ. ತೇನಾಹ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ – ‘‘ಪಿಣ್ಡಾಯ ಅಭಿಹಾರೇಸೀ’’ತಿ. ಆಕಿಣ್ಣವರಲಕ್ಖಣೋತಿ ಸರೀರೇ ಆಕಿರಿತ್ವಾ ವಿಯ ಠಪಿತವರಲಕ್ಖಣೋ ವಿಪುಲವರಲಕ್ಖಣೋ ವಾ. ವಿಪುಲಮ್ಪಿ ಹಿ ‘‘ಆಕಿಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಆಕಿಣ್ಣಲುದ್ದೋ ಪುರಿಸೋ, ಧಾತಿಚೇಲಂವ ಮಕ್ಖಿತೋ’’ತಿ (ಜಾ. ೧.೬.೧೧೮; ೧.೯.೧೦೬). ವಿಪುಲಲುದ್ದೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೪೧೨. ತಮದ್ದಸಾತಿ ತತೋ ಕಿರ ಪುರಿಮಾನಿ ಸತ್ತ ದಿವಸಾನಿ ನಗರೇ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಘೋಸಿತಂ ಅಹೋಸಿ. ತಂ ದಿವಸಂ ಪನ ‘‘ನಕ್ಖತ್ತಂ ವೀತಿವತ್ತಂ, ಕಮ್ಮನ್ತಾ ಪಯೋಜೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಭೇರಿ ಚರಿ. ಅಥ ಮಹಾಜನೋ ರಾಜಙ್ಗಣೇ ಸನ್ನಿಪತಿ. ರಾಜಾಪಿ ‘‘ಕಮ್ಮನ್ತಂ ಸಂವಿದಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೀಹಪಞ್ಜರಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ಬಲಕಾಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋ ತಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಅಭಿಹಾರೇನ್ತಂ ಮಹಾಸತ್ತಂ ಅದ್ದಸ. ತೇನಾಹ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ – ‘‘ತಮದ್ದಸಾ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ, ಪಾಸಾದಸ್ಮಿಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ. ಇಮಮತ್ಥಂ ಅಭಾಸಥಾತಿ ಇಮಂ ಅತ್ಥಂ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಅಭಾಸಿ.

೪೧೩. ಇದಾನಿ ತಂ ತೇಸಂ ಅಮಚ್ಚಾನಂ ಭಾಸಿತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಇಮಂ ಭೋನ್ತೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಇಮನ್ತಿ ಸೋ ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಭೋನ್ತೋತಿ ಅಮಚ್ಚೇ ಆಲಪತಿ. ನಿಸಾಮೇಥಾತಿ ಪಸ್ಸಥ. ಅಭಿರೂಪೋತಿ ದಸ್ಸನೀಯಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗೋ. ಬ್ರಹ್ಮಾತಿ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಸುಚೀತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಛವಿವಣ್ಣೋ. ಚರಣೇನಾತಿ ಗಮನೇನ.

೪೧೪-೫. ನೀಚಕುಲಾಮಿವಾತಿ ನೀಚಕುಲಾ ಇವ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ. ಕುಹಿಂ ಭಿಕ್ಖು ಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಕುಹಿಂ ಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಅಜ್ಜ ಕತ್ಥ ವಸಿಸ್ಸತೀತಿ ಜಾನಿತುಂ ರಾಜದೂತಾ ಸೀಘಂ ಗಚ್ಛನ್ತು. ದಸ್ಸನಕಾಮಾ ಹಿ ಮಯಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಆಹ. ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ಓಕ್ಖಿತ್ತಚಕ್ಖುತಾಯ, ಸುಸಂವುತೋ ಸತಿಯಾ. ಗುತ್ತದ್ವಾರೋ ವಾ ಸತಿಯಾ, ಸುಸಂವುತೋ ಪಾಸಾದಿಕೇನ ಸಙ್ಘಾಟಿಚೀವರಧಾರಣೇನ.

೪೧೬. ಖಿಪ್ಪಂ ಪತ್ತಂ ಅಪೂರೇಸೀತಿ ಸಮ್ಪಜಾನತ್ತಾ ಪತಿಸ್ಸತತ್ತಾ ಚ ಅಧಿಕಂ ಅಗಣ್ಹನ್ತೋ ‘‘ಅಲಂ ಏತ್ತಾವತಾ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಪೂರಣೇನ ಖಿಪ್ಪಂ ಪತ್ತಂ ಅಪೂರೇಸಿ. ಮುನೀತಿ ಮೋನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪನ್ನತ್ತಾ ಅಪ್ಪತ್ತಮುನಿಭಾವೋಪಿ ಮುನಿಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತೋ, ಲೋಕವೋಹಾರೇನ ವಾ. ಲೋಕಿಯಾ ಹಿ ಅಮೋನಸಮ್ಪತ್ತಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ‘‘ಮುನೀ’’ತಿ ಭಣನ್ತಿ. ಪಣ್ಡವಂ ಅಭಿಹಾರೇಸೀತಿ ತಂ ಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಹಿ. ಸೋ ಕಿರ ಮನುಸ್ಸೇ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಗರೇ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಕತ್ಥ ವಸನ್ತೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ತೇ ‘‘ಪಣ್ಡವಸ್ಸ ಉಪರಿ ಪುರತ್ಥಾಭಿಮುಖಪಬ್ಭಾರೇ’’ತಿ ಆರೋಚೇಸುಂ. ತಸ್ಮಾ ತಮೇವ ಪಣ್ಡವಂ ಅಭಿಹಾರೇಸಿ ‘‘ಏತ್ಥ ವಾಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ.

೪೧೯-೨೩. ಬ್ಯಗ್ಘುಸಭೋವ ಸೀಹೋವ ಗಿರಿಗಬ್ಭರೇತಿ ಗಿರಿಗುಹಾಯಂ ಬ್ಯಗ್ಘೋ ವಿಯ ಉಸಭೋ ವಿಯ ಸೀಹೋ ವಿಯ ಚ ನಿಸಿನ್ನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇ ಹಿ ತಯೋ ಸೇಟ್ಠಾ ವಿಗತಭಯಭೇರವಾ ಗಿರಿಗಬ್ಭರೇ ನಿಸೀದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಉಪಮಂ ಅಕಾಸಿ. ಭದ್ದಯಾನೇನಾತಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರಥಸಿವಿಕಾದಿನಾ ಉತ್ತಮಯಾನೇನ. ಸಯಾನಭೂಮಿಂ ಯಾಯಿತ್ವಾತಿ ಯಾವತಿಕಾ ಭೂಮಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಿನಾ ಯಾನೇನ ಸಕ್ಕಾ ಗನ್ತುಂ, ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ. ಆಸಜ್ಜಾತಿ ಪತ್ವಾ, ಸಮೀಪಮಸ್ಸ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಾವಿಸೀತಿ ನಿಸೀದಿ. ಯುವಾತಿ ಯೋಬ್ಬನಸಮ್ಪನ್ನೋ. ದಹರೋತಿ ಜಾತಿಯಾ ತರುಣೋ. ಪಠಮುಪ್ಪತ್ತಿಕೋ ಸುಸೂತಿ ತದುಭಯವಿಸೇಸನಮೇವ. ಯುವಾ ಸುಸೂತಿ ಅತಿಯೋಬ್ಬನೋ. ಪಠಮುಪ್ಪತ್ತಿಕೋತಿ ಪಠಮೇನೇವ ಯೋಬ್ಬನವೇಸೇನ ಉಟ್ಠಿತೋ. ದಹರೋ ಚಾಸೀತಿ ಸತಿ ಚ ದಹರತ್ತೇ ಸುಸು ಬಾಲಕೋ ವಿಯ ಖಾಯಸೀತಿ.

೪೨೪-೫. ಅನೀಕಗ್ಗನ್ತಿ ಬಲಕಾಯಂ ಸೇನಾಮುಖಂ. ದದಾಮಿ ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜಸ್ಸೂತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಅಹಂ ತೇ ಅಙ್ಗಮಗಧೇಸು ಯಾವಿಚ್ಛಸಿ, ತಾವ ದದಾಮಿ ಭೋಗೇ. ತಂ ತ್ವಂ ಸೋಭಯನ್ತೋ ಅನೀಕಗ್ಗಂ ನಾಗಸಙ್ಘಪುರಕ್ಖತೋ ಭುಞ್ಜಸ್ಸೂ’’ತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಉಜುಂ ಜನಪದೋ ರಾಜಾತಿ ‘‘ದದಾಮಿ ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜಸ್ಸು, ಜಾತಿಂ ಅಕ್ಖಾಹಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ’’ತಿ ಏವಂ ಕಿರ ವುತ್ತೋ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಚೇ ಅಹಂ ರಜ್ಜೇನ ಅತ್ಥಿಕೋ ಅಸ್ಸಂ, ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾದಯೋಪಿ ಮಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ರಜ್ಜೇನ ನಿಮನ್ತೇಯ್ಯುಂ, ಗೇಹೇ ಠಿತೋ ಏವ ವಾ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಜ್ಜಂ ಕಾರೇಯ್ಯಂ. ಅಯಂ ಪನ ರಾಜಾ ಅಜಾನನ್ತೋ ಏವಮಾಹ – ‘ಹನ್ದಾಹಂ, ತಂ ಜಾನಾಪೇಮೀ’’’ತಿ ಬಾಹಂ ಉಚ್ಚಾರೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಆಗತದಿಸಾಭಾಗಂ ನಿದ್ದಿಸನ್ತೋ ‘‘ಉಜುಂ ಜನಪದೋ ರಾಜಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸ ಪಸ್ಸತೋತಿ ಭಣನ್ತೋ ಸಸ್ಸಸಮ್ಪತ್ತಿವೇಕಲ್ಲಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಹಿಮವನ್ತಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಾಸಾಣವಿವರಸಮ್ಭವಾ ಮಹಾಸಾಲಾಪಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವುದ್ಧೀಹಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಖೇತ್ತೇ ವುತ್ತಾನಿ ಸಸ್ಸಾನಿ. ಧನವೀರಿಯೇನ ಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಭಣನ್ತೋ ಸತ್ತಹಿ ರತನೇಹಿ ಅವೇಕಲ್ಲತ್ತಂ, ಪರರಾಜೂಹಿ ಅತಕ್ಕನೀಯಂ ವೀರಪುರಿಸಾಧಿಟ್ಠಿತಭಾವಞ್ಚಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕೋಸಲೇಸು ನಿಕೇತಿನೋತಿ ಭಣನ್ತೋ ನವಕರಾಜಭಾವಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ನವಕರಾಜಾ ಹಿ ನಿಕೇತೀತಿ ನ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಆದಿಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ ಅನ್ವಯವಸೇನ ಸೋ ಏವ ಜನಪದೋ ನಿವಾಸೋ, ಸೋ ನಿಕೇತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಥಾರೂಪೋ ಚ ರಾಜಾ ಸುದ್ಧೋದನೋ, ಯಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಕೋಸಲೇಸು ನಿಕೇತಿನೋ’’ತಿ. ತೇನ ಅನ್ವಯಾಗತಮ್ಪಿ ಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದೀಪೇತಿ.

೪೨೬. ಏತ್ತಾವತಾ ಅತ್ತನೋ ಭೋಗಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದೀಪೇತ್ವಾ ‘‘ಆದಿಚ್ಚಾ ನಾಮ ಗೋತ್ತೇನ, ಸಾಕಿಯಾ ನಾಮ ಜಾತಿಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಜಾತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಞ್ಚ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಯಂ ವುತ್ತಂ ರಞ್ಞಾ ‘‘ದದಾಮಿ ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜಸ್ಸೂ’’ತಿ, ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ತಮ್ಹಾ ಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋಮ್ಹಿ, ನ ಕಾಮೇ ಅಭಿಪತ್ಥಯ’’ನ್ತಿ. ಯದಿ ಹಿ ಅಹಂ ಕಾಮೇ ಅಭಿಪತ್ಥಯೇಯ್ಯಂ, ನ ಈದಿಸಂ ಧನವೀರಿಯಸಮ್ಪನ್ನಂ ದ್ವಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸವೀರಪುರಿಸಸಮಾಕುಲಂ ಕುಲಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅಯಂ ಕಿರೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೪೨೭. ಏವಂ ರಞ್ಞೋ ವಚನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ಅತ್ತನೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಹೇತುಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಕಾಮೇಸ್ವಾದೀನವಂ ದಿಸ್ವಾ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ದಟ್ಠು ಖೇಮತೋ’’ತಿ. ಏತಂ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ದಟ್ಠೂತಿ ದಿಸ್ವಾ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಇತೋ ಪುರಿಮಗಾಥಾಸು ಚ ಯಂ ಯಂ ನ ವಿಚಾರಿತಂ, ತಂ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥತ್ತಾ ಏವ ನ ವಿಚಾರಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಹೇತುಂ ವತ್ವಾ ಪಧಾನತ್ಥಾಯ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ರಾಜಾನಂ ಆಮನ್ತೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಪಧಾನಾಯ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏತ್ಥ ಮೇ ರಞ್ಜತೀ ಮನೋ’’ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಸ್ಮಾಹಂ, ಮಹಾರಾಜ, ನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ದಟ್ಠು ಖೇಮತೋ ಪಬ್ಬಜಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಪರಮತ್ಥನೇಕ್ಖಮ್ಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಾಮತಂ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠೇನ ಪಧಾನಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಪಧಾನತ್ಥಾಯ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏತ್ಥ ಮೇ ಪಧಾನೇ ರಞ್ಜತಿ ಮನೋ, ನ ಕಾಮೇಸೂತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಕಿರ ರಾಜಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಮೇತಂ, ಭನ್ತೇ, ಸುತಂ ‘ಸುದ್ಧೋದನರಞ್ಞೋ ಕಿರ ಪುತ್ತೋ ಸಿದ್ಧತ್ಥಕುಮಾರೋ ಚತ್ತಾರಿ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’ತಿ, ಸೋಹಂ, ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹಾಕಂ ಅಧಿಮುತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಏವಂಪಸನ್ನೋ ‘ಅದ್ಧಾ ಬುದ್ಧತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಥಾ’ತಿ. ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಬುದ್ಧತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪಠಮಂ ಮಮ ವಿಜಿತಂ ಓಕ್ಕಮೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಪಧಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೨೮. ತಂ ಮಂ ಪಧಾನಪಹಿತತ್ತನ್ತಿ ಪಧಾನಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ‘‘ಪಧಾನಾಯ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏತ್ಥ ಮೇ ರಞ್ಜತೀ ಮನೋ’’ತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸುತ್ತಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ. ಭಗವಾ ಗನ್ಧಕುಟಿಯಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಮಯಾ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಪಧಾನಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೇನ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾ ಕತಾ, ತಂ ಅಜ್ಜ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಥೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥ ಗನ್ಧಕುಟಿತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ತಂ ಮಂ ಪಧಾನಪಹಿತತ್ತ’’ನ್ತಿ ಆರಭಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ತಂ ಮನ್ತಿ ದ್ವೀಹಿಪಿ ವಚನೇಹಿ ಅತ್ತಾನಮೇವ ನಿದ್ದಿಸತಿ. ಪಧಾನಪಹಿತತ್ತನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ ಪೇಸಿತಚಿತ್ತಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಅತ್ತಭಾವಂ ವಾ. ನದಿಂ ನೇರಞ್ಜರಂ ಪತೀತಿ ಲಕ್ಖಣಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ. ಲಕ್ಖಣಞ್ಹಿ ಪಧಾನಪಹಿತತ್ತಾಯ ನೇರಞ್ಜರಾ ನದೀ. ತೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಅಯಂ ಪನತ್ಥೋ ‘‘ನದಿಯಾ ನೇರಞ್ಜರಾಯಾ’’ತಿ, ನೇರಞ್ಜರಾಯ ತೀರೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವಿಪರಕ್ಕಮ್ಮಾತಿ ಅತೀವ ಪರಕ್ಕಮಿತ್ವಾ. ಝಾಯನ್ತನ್ತಿ ಅಪ್ಪಾಣಕಜ್ಝಾನಮನುಯುಞ್ಜನ್ತಂ. ಯೋಗಕ್ಖೇಮಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಚತೂಹಿ ಯೋಗೇಹಿ ಖೇಮಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಅಧಿಗಮತ್ಥಂ.

೪೨೯. ನಮುಚೀತಿ ಮಾರೋ. ಸೋ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯಾ ನಿಕ್ಖಮಿತುಕಾಮೇ ದೇವಮನುಸ್ಸೇ ನ ಮುಞ್ಚತಿ, ಅನ್ತರಾಯಂ ನೇಸಂ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಮುಚೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕರುಣಂ ವಾಚನ್ತಿ ಅನುದ್ದಯಾಯುತ್ತಂ ವಾಚಂ. ಭಾಸಮಾನೋ ಉಪಾಗಮೀತಿ ಇದಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಉಪಾಗತೋ? ಮಹಾಪುರಿಸೋ ಕಿರ ಏಕದಿವಸಂ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಬ್ಬದಾ ಆಹಾರಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋ ಜೀವಿತೇ ಸಾಪೇಕ್ಖೋ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ ಜೀವಿತೇ ಸಾಪೇಕ್ಖೇನ ಅಮತಂ ಅಧಿಗನ್ತು’’ನ್ತಿ. ತತೋ ಆಹಾರುಪಚ್ಛೇದಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜಿ, ತೇನ ಕಿಸೋ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ ಚ ಅಹೋಸಿ. ಅಥ ಮಾರೋ ‘‘ಅಯಂ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ಮಗ್ಗೋ ಹೋತಿ, ನ ಹೋತೀತಿ ಅಜಾನನ್ತೋ ಅತಿಘೋರಂ ತಪಂ ಕರೋತಿ, ಕದಾಚಿ ಮಮ ವಿಸಯಂ ಅತಿಕ್ಕಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಭೀತೋ ‘‘ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ವತ್ವಾ ವಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಗತೋ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಕಿಸೋ ತ್ವಮಸಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ, ಸನ್ತಿಕೇ ಮರಣಂ ತವಾ’’ತಿ.

೪೩೦. ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ಅಥಸ್ಸ ಮರಣಸನ್ತಿಕಭಾವಂ ಸಾವೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಸಹಸ್ಸಭಾಗೋ ಮರಣಸ್ಸ, ಏಕಂಸೋ ತವ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸಹಸ್ಸಂ ಭಾಗಾನಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಸಹಸ್ಸಭಾಗೋ. ಕೋ ಸೋ? ಮರಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ. ಏಕೋ ಅಂಸೋತಿ ಏಕಂಸೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಅಯಂ ಅಪ್ಪಾಣಕಜ್ಝಾನಾದಿಸಹಸ್ಸಭಾಗೋ ತವ ಮರಣಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ, ತತೋ ಪನ ತೇ ಏಕೋ ಏವ ಭಾಗೋ ಜೀವಿತಂ, ಏವಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಮರಣಂ ತವಾತಿ. ಏವಂ ಮರಣಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಭಾವಂ ಸಾವೇತ್ವಾ ಅಥ ನಂ ಜೀವಿತೇ ಸಮುಸ್ಸಾಹೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಜೀವ ಭೋ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ’’ತಿ. ಕಥಂ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಚೇ. ಜೀವಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕಾಹಸೀತಿ.

೪೩೧. ಅಥ ಅತ್ತನಾ ಸಮ್ಮತಾನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಚರತೋ ಚ ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಮೇಥುನವಿರತಿಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ, ಯಂ ತಾಪಸಾ ಕರೋನ್ತಿ. ಜೂಹತೋತಿ ಜುಹನ್ತಸ್ಸ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವ.

೪೩೨. ದುಗ್ಗೋ ಮಗ್ಗೋತಿ ಇಮಂ ಪನ ಅಡ್ಢಗಾಥಂ ಪಧಾನವಿಚ್ಛನ್ದಂ ಜನೇನ್ತೋ ಆಹ. ತತ್ಥ ಅಪ್ಪಾಣಕಜ್ಝಾನಾದಿಗಹನತ್ತಾ ದುಕ್ಖೇನ ಗನ್ತಬ್ಬೋತಿ ದುಗ್ಗೋ, ದುಕ್ಖಿತಕಾಯಚಿತ್ತೇನ ಕತ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ದುಕ್ಕರೋ, ಸನ್ತಿಕಮರಣೇನ ತಾದಿಸೇನಾಪಿ ಪಾಪುಣಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತೋ ದುರಭಿಸಮ್ಭವೋತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇತೋ ಪರಂ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಭಣಂ ಮಾರೋ, ಅಟ್ಠಾ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇತಿ ಅಯಮುಪಡ್ಢಗಾಥಾ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರೇಹಿ ವುತ್ತಾ. ಸಕಲಗಾಥಾಪೀತಿ ಏಕೇ. ಭಗವತಾ ಏವ ಪನ ಪರಂ ವಿಯ ಅತ್ತಾನಂ ನಿದ್ದಿಸನ್ತೇನ ಸಬ್ಬಮೇತ್ಥ ಏವಂಜಾತಿಕಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಯಮಮ್ಹಾಕಂ ಖನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಾತಿ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೪೩೩. ಛಟ್ಠಗಾಥಾಯ ಯೇನತ್ಥೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಪರೇಸಂ ಅನ್ತರಾಯಕರಣೇನ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥೇನ ತ್ವಂ, ಪಾಪಿಮ, ಆಗತೋಸೀತಿ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೪೩೪. ‘‘ಜೀವಂ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕಾಹಸೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ವಚನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ‘‘ಅಣುಮತ್ತೋಪೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪುಞ್ಞೇನಾತಿ ವಟ್ಟಗಾಮಿಂ ಮಾರೇನ ವುತ್ತಂ ಪುಞ್ಞಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಣತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

೪೩೫. ಇದಾನಿ ‘‘ಏಕಂಸೋ ತವ ಜೀವಿತ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ಆರಬ್ಭ ಮಾರಂ ಸನ್ತಜ್ಜೇನ್ತೋ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಸದ್ಧಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ರಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಅರೇ, ಮಾರ, ಯೋ ಅನುತ್ತರೇ ಸನ್ತಿವರಪದೇ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಸದ್ಧೋಪಿ ವಾ ಕುಸೀತೋ, ಸದ್ಧೋ ಆರದ್ಧವೀರಿಯೋ ಸಮಾನೋಪಿ ವಾ ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ, ತಂ ತ್ವಂ ಜೀವಿತಮನುಪುಚ್ಛಮಾನೋ ಸೋಭೇಯ್ಯಾಸಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಅನುತ್ತರೇ ಸನ್ತಿವರಪದೇ ಓಕಪ್ಪನಸದ್ಧಾ ಅತ್ಥಿ, ತಥಾ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಮಸಿಥಿಲಪರಕ್ಕಮತಾಸಙ್ಖಾತಂ ವೀರಿಯಂ, ವಜಿರೂಪಮಾ ಪಞ್ಞಾ ಚ ಮಮ ವಿಜ್ಜತಿ, ಸೋ ತ್ವಂ ಏವಂ ಮಂ ಪಹಿತತ್ತಂ ಉತ್ತಮಜ್ಝಾಸಯಂ ಕಿಂ ಜೀವಮನುಪುಚ್ಛಸಿ, ಕಸ್ಮಾ ಜೀವಿತಂ ಪುಚ್ಛಸಿ. ಪಞ್ಞಾ ಚ ಮಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಚ ಸದ್ದೇನ ಸತಿ ಸಮಾಧಿ ಚ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಯೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ತೇಸು ಏಕೇನಾಪಿ ಅವಿರಹಿತಂ ಏವಂ ಮಂ ಪಹಿತತ್ತಂ ಕಿಂ ಜೀವಮನುಪುಚ್ಛಸಿ? ನನು – ಏಕಾಹಂ ಜೀವಿತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ವೀರಿಯಮಾರಭತೋ ದಳ್ಹಂ (ಧ. ಪ. ೧೧೨). ಪಞ್ಞವನ್ತಸ್ಸ ಝಾಯಿನೋ, ಪಸ್ಸತೋ ಉದಯಬ್ಬಯನ್ತಿ (ಧ. ಪ. ೧೧೧, ೧೧೩).

೪೩೬-೮. ಏವಂ ಮಾರಂ ಸನ್ತಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ದೇಹಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನದೀನಮಪೀ’’ಪಿ ಗಾಥಾತ್ತಯಮಾಹ. ತಮತ್ಥತೋ ಪಾಕಟಮೇವ. ಅಯಂ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯವಣ್ಣನಾ – ಯ್ವಾಯಂ ಮಮ ಸರೀರೇ ಅಪ್ಪಾಣಕಜ್ಝಾನವೀರಿಯವೇಗಸಮುಟ್ಠಿತೋ ವಾತೋ ವತ್ತತಿ, ಲೋಕೇ ಗಙ್ಗಾಯಮುನಾದೀನಂ ನದೀನಮ್ಪಿ ಸೋತಾನಿ ಅಯಂ ವಿಸೋಸಯೇ, ಕಿಞ್ಚ ಮೇ ಏವಂ ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ಚತುನಾಳಿಮತ್ತಂ ಲೋಹಿತಂ ನ ಉಪಸೋಸೇಯ್ಯ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಮೇ ಲೋಹಿತಮೇವ ಸುಸ್ಸತಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ತಮ್ಹಿ ಲೋಹಿತೇ ಸುಸ್ಸಮಾನಮ್ಹಿ ಬದ್ಧಾಬದ್ಧಭೇದಂ ಸರೀರಾನುಗತಂ ಪಿತ್ತಂ, ಅಸಿತಪೀತಾದಿಪಟಿಚ್ಛಾದಕಂ ಚತುನಾಳಿಮತ್ತಮೇವ ಸೇಮ್ಹಞ್ಚ, ಕಿಞ್ಚಾಪರಂ ತತ್ತಕಮೇವ ಮುತ್ತಞ್ಚ ಓಜಞ್ಚ ಸುಸ್ಸತಿ, ತೇಸು ಚ ಸುಸ್ಸಮಾನೇಸು ಮಂಸಾನಿಪಿ ಖೀಯನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಏವಂ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಮಂಸೇಸು ಖೀಯಮಾನೇಸು ಭಿಯ್ಯೋ ಚಿತ್ತಂ ಪಸೀದತಿ, ನ ತ್ವೇವ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಸಂಸೀದತಿ. ಸೋ ತ್ವಂ ಈದಿಸಂ ಚಿತ್ತಮಜಾನನ್ತೋ ಸರೀರಮತ್ತಮೇವ ದಿಸ್ವಾ ಭಣಸಿ ‘‘ಕಿಸೋ ತ್ವಮಸಿ ದುಬ್ಬಣ್ಣೋ, ಸನ್ತಿಕೇ ಮರಣಂ ತವಾ’’ತಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಮೇ ಚಿತ್ತಮೇವ ಪಸೀದತಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಭಿಯ್ಯೋ ಸತಿ ಚ ಪಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಧಿ ಮಮ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅಣುಮತ್ತೋಪಿ ಪಮಾದೋ ವಾ ಸಮ್ಮೋಹೋ ವಾ ಚಿತ್ತವಿಕ್ಖೇಪೋ ವಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಏವಂ ವಿಹರತೋ ಯೇ ಕೇಚಿ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅತೀತಂ ವಾ ಅದ್ಧಾನಂ ಅನಾಗತಂ ವಾ ಏತರಹಿ ವಾ ಓಪಕ್ಕಮಿಕಾ ವೇದನಾ ವೇದಯನ್ತಿ, ತಾಸಂ ನಿದಸ್ಸನಭೂತಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ಉತ್ತಮವೇದನಂ. ಯಥಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ದುಕ್ಖೇನ ಫುಟ್ಠಾನಂ ಸುಖಂ, ಸೀತೇನ ಉಣ್ಹಂ, ಉಣ್ಹೇನ ಸೀತಂ, ಖುದಾಯ ಭೋಜನಂ, ಪಿಪಾಸಾಯ ಫುಟ್ಠಾನಂ ಉದಕಂ ಅಪೇಕ್ಖತೇ ಚಿತ್ತಂ, ಏವಂ ಪಞ್ಚಸು ಕಾಮಗುಣೇಸು ಏಕಕಾಮಮ್ಪಿ ನಾಪೇಕ್ಖಕೇ ಚಿತ್ತಂ. ‘‘ಅಹೋ ವತಾಹಂ ಸುಭೋಜನಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸುಖಸೇಯ್ಯಂ ಸಯೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಈದಿಸೇನಾಕಾರೇನ ಮಮ ಚಿತ್ತಂ ನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ಪಸ್ಸ, ತ್ವಂ ಮಾರ, ಸತ್ತಸ್ಸ ಸುದ್ಧತನ್ತಿ.

೪೩೯-೪೧. ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಸುದ್ಧತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ‘‘ನಿವಾರೇಸ್ಸಾಮಿ ತ’’ನ್ತಿ ಆಗತಸ್ಸ ಮಾರಸ್ಸ ಮನೋರಥಭಞ್ಜನತ್ಥಂ ಮಾರಸೇನಂ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ತಾಯ ಅಪರಾಜಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕಾಮಾ ತೇ ಪಠಮಾ ಸೇನಾ’’ತಿಆದಿಕಾ ಛ ಗಾಥಾಯೋ ಆಹ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಆದಿತೋವ ಅಗಾರಿಯಭೂತೇ ಸತ್ತೇ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಕಿಲೇಸಕಾಮಾ ಮೋಹಯನ್ತಿ, ತೇ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಅನಗಾರಿಯಭಾವಂ ಉಪಗತಾನಂ ಪನ್ತೇಸು ವಾ ಸೇನಾಸನೇಸು ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇಸು ವಾ ಅಧಿಕುಸಲೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಅರತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ವುತ್ತಞ್ಚೇತಂ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಅಭಿರತಿ ದುಕ್ಕರಾ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೩೩೧). ತತೋ ತೇ ಪರಪಟಿಬದ್ಧಜೀವಿಕತ್ತಾ ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಾ ಬಾಧೇತಿ, ತಾಯ ಬಾಧಿತಾನಂ ಪರಿಯೇಸನತಣ್ಹಾ ಚಿತ್ತಂ ಕಿಲಮಯತಿ, ಅಥ ನೇಸಂ ಕಿಲನ್ತಚಿತ್ತಾನಂ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಓಕ್ಕಮತಿ. ತತೋ ವಿಸೇಸಮನಧಿಗಚ್ಛನ್ತಾನಂ ದುರಭಿಸಮ್ಭವೇಸು ಅರಞ್ಞವನಪತ್ಥೇಸು ಸೇನಾಸನೇಸು ವಿಹರತಂ ಉತ್ರಾಸಸಞ್ಞಿತಾ ಭೀರು ಜಾಯತಿ, ತೇಸಂ ಉಸ್ಸಙ್ಕಿತಪರಿಸಙ್ಕಿತಾನಂ ದೀಘರತ್ತಂ ವಿವೇಕರಸಮನಸ್ಸಾದಯಮಾನಾನಂ ವಿಹರತಂ ‘‘ನ ಸಿಯಾ ನು ಖೋ ಏಸ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ವಿಹರತಂ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇನ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮೇನ ಮಾನಮಕ್ಖಥಮ್ಭಾ ಜಾಯನ್ತಿ, ತೇಪಿ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ವಿಹರತಂ ತತೋ ಅಧಿಕತರಂ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರಸಿಲೋಕಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಲಾಭಾದಿಮುಚ್ಛಿತಾ ಧಮ್ಮಪತಿರೂಪಕಾನಿ ಪಕಾಸೇನ್ತಾ ಮಿಚ್ಛಾಯಸಂ ಅಧಿಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಠಿತಾ ಜಾತಿಆದೀಹಿ ಅತ್ತಾನಂ ಉಕ್ಕಂಸೇನ್ತಿ, ಪರಂ ವಮ್ಭೇನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಾಮಾದೀನಂ ಪಠಮಸೇನಾದಿಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೪೪೨-೩. ಏವಮೇತಂ ದಸವಿಧಂ ಸೇನಂ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಸಾ ಕಣ್ಹಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಕಣ್ಹಸ್ಸ ನಮುಚಿನೋ ಉಪಕಾರಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಂ ತವ ಸೇನಾತಿ ನಿದ್ದಿಸನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಏಸಾ ನಮುಚಿ ತೇ ಸೇನಾ, ಕಣ್ಹಸ್ಸಾಭಿಪ್ಪಹಾರಿನೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಅಭಿಪ್ಪಹಾರಿನೀತಿ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಘಾತನೀ ನಿಪ್ಪೋಥನೀ, ಅನ್ತರಾಯಕರೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ನಂ ಅಸೂರೋ ಜಿನಾತಿ, ಜೇತ್ವಾ ಚ ಲಭತೇ ಸುಖನ್ತಿ ಏವಂ ತವ ಸೇನಂ ಅಸೂರೋ ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಸಾಪೇಕ್ಖೋ ಪುರಿಸೋ ನ ಜಿನಾತಿ, ಸೂರೋ ಪನ ಜಿನಾತಿ, ಜೇತ್ವಾ ಚ ಮಗ್ಗಸುಖಂ ಫಲಸುಖಞ್ಚ ಅಧಿಗಚ್ಛತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಲಭತೇ ಸುಖಂ, ತಸ್ಮಾ ಸುಖಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ಅಹಮ್ಪಿ ಏಸ ಮುಞ್ಜಂ ಪರಿಹರೇತಿ. ಸಙ್ಗಾಮಾವಚರಾ ಅನಿವತ್ತಿನೋ ಪುರಿಸಾ ಅತ್ತನೋ ಅನಿವತ್ತನಕಭಾವವಿಞ್ಞಾಪನತ್ಥಂ ಸೀಸೇ ವಾ ಧಜೇ ವಾ ಆವುಧೇ ವಾ ಮುಞ್ಜತಿಣಂ ಬನ್ಧನ್ತಿ, ತಂ ಅಯಮ್ಪಿ ಪರಿಹರತಿಚ್ಚೇವ ಮಂ ಧಾರೇಹಿ. ತವ ಸೇನಾಯ ಪರಾಜಿತಸ್ಸ ಧಿರತ್ಥು ಮಮ ಜೀವಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಧಾರೇಹಿ – ಸಙ್ಗಾಮೇ ಮೇ ಮತಂ ಸೇಯ್ಯೋ, ಯಞ್ಚೇ ಜೀವೇ ಪರಾಜಿತೋ, ಯೇನ ಜೀವಿತೇನ ಪರಾಜಿತೋ ಜೀವೇ, ತಸ್ಮಾ ಜೀವಿತಾ ತಯಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಾನಂ ಅನ್ತರಾಯಕರೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಙ್ಗಾಮೇ ಮತಂ ಮಮ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೪೪೪. ಕಸ್ಮಾ ಮತಂ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಚೇ? ಯಸ್ಮಾ ಪಗಾಳ್ಹೇತ್ಥ…ಪೇ… ಸುಬ್ಬತಾ, ಏತ್ಥ ಕಾಮಾದಿಕಾಯ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಪರವಮ್ಭನಪರಿಯೋಸಾನಾಯ ತವ ಸೇನಾಯ ಪಗಾಳ್ಹಾ ನಿಮುಗ್ಗಾ ಅನುಪವಿಟ್ಠಾ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸೀಲಾದೀಹಿ ಗುಣೇಹಿ ನಪ್ಪಕಾಸನ್ತಿ, ಅನ್ಧಕಾರಂ ಪವಿಟ್ಠಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತಿ. ಏತೇ ಏವಂ ಪಗಾಳ್ಹಾ ಸಮಾನಾ ಸಚೇಪಿ ಕದಾಚಿ ಉಮ್ಮುಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿಮುಜ್ಜನಪುರಿಸೋ ವಿಯ ‘‘ಸಾಹು ಸದ್ಧಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಉಮ್ಮುಜ್ಜನ್ತಿ, ತಥಾಪಿ ತಾಯ ಸೇನಾಯ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟತ್ತಾ ತಞ್ಚ ಮಗ್ಗಂ ನ ಜಾನನ್ತಿ ಖೇಮಂ ನಿಬ್ಬಾನಗಾಮೀನಂ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾದಯೋ ಯೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಸುಬ್ಬತಾತಿ. ಇಮಂ ಪನ ಗಾಥಂ ಸುತ್ವಾ ಮಾರೋ ಪುನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅವತ್ವಾ ಏವ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

೪೪೫-೬. ಪಕ್ಕನ್ತೇ ಪನ ತಸ್ಮಿಂ ಮಹಾಸತ್ತೋ ತಾಯ ದುಕ್ಕರಕಾರಿಕಾಯ ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ವಿಸೇಸಂ ಅನಧಿಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ‘‘ಸಿಯಾ ನು ಖೋ ಅಞ್ಞೋ ಮಗ್ಗೋ ಬೋಧಾಯಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಓಳಾರಿಕಾಹಾರಂ ಆಹಾರೇತ್ವಾ, ಬಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ, ವಿಸಾಖಪುಣ್ಣಮದಿವಸೇ ಪಗೇವ ಸುಜಾತಾಯ ಪಾಯಾಸಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ, ಭದ್ರವನಸಣ್ಡೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ತತ್ಥ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೋ ದಿವಸಂ ವೀತಿನಾಮೇತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಮಹಾಬೋಧಿಮಣ್ಡಾಭಿಮುಖೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಸೋತ್ಥಿಯೇನ ದಿನ್ನಾ ಅಟ್ಠ ತಿಣಮುಟ್ಠಿಯೋ ಬೋಧಿಮೂಲೇ ವಿಕಿರಿತ್ವಾ ದಸಸಹಸ್ಸಲೋಕಧಾತುದೇವತಾಹಿ ಕತಸಕ್ಕಾರಬಹುಮಾನೋ –

‘‘ಕಾಮಂ ತಚೋ ಚ ನ್ಹಾರು ಚ, ಅಟ್ಠಿ ಚ ಅವಸಿಸ್ಸತು;

ಉಪಸುಸ್ಸತು ನಿಸ್ಸೇಸಂ, ಸರೀರೇ ಮಂಸಲೋಹಿತ’’ನ್ತಿ. –

ಚತುರಙ್ಗವೀರಿಯಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ‘‘ನ ದಾನಿ ಬುದ್ಧತ್ತಂ ಅಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಭಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ಅಪರಾಜಿತಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸೀದಿ. ತಂ ಞತ್ವಾ ಮಾರೋ ಪಾಪಿಮಾ ‘‘ಅಜ್ಜ ಸಿದ್ಧತ್ಥೋ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಕತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ, ಅಜ್ಜೇವ ದಾನಿಸ್ಸ ಸಾ ಪಟಿಞ್ಞಾ ಪಟಿಬಾಹಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಬೋಧಿಮಣ್ಡತೋ ಯಾವ ಚಕ್ಕವಾಳಮಾಯತಂ ದ್ವಾದಸಯೋಜನವಿತ್ಥಾರಂ ಉದ್ಧಂ ನವಯೋಜನಮುಗ್ಗತಂ ಮಾರಸೇನಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ದಿಯಡ್ಢಯೋಜನಸತಪ್ಪಮಾಣಂ ಗಿರಿಮೇಖಲಂ ಹತ್ಥಿರಾಜಾನಂ ಆರುಯ್ಹ ಬಾಹುಸಹಸ್ಸಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ನಾನಾವುಧಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಗಣ್ಹಥ, ಹನಥ, ಪಹರಥಾ’’ತಿ ಭಣನ್ತೋ ಆಳವಕಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ವುಟ್ಠಿಯೋ ಮಾಪೇಸಿ, ತಾ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಪತ್ವಾ ತತ್ಥ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಏವ ಸಮ್ಪಜ್ಜಿಂಸು. ತತೋ ವಜಿರಙ್ಕುಸೇನ ಹತ್ಥಿಂ ಕುಮ್ಭೇ ಪಹರಿತ್ವಾ ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಮೀಪಂ ನೇತ್ವಾ ‘‘ಉಟ್ಠೇಹಿ, ಭೋ ಸಿದ್ಧತ್ಥ, ಪಲ್ಲಙ್ಕಾ’’ತಿ ಆಹ. ಮಹಾಪುರಿಸೋ ‘‘ನ ಉಟ್ಠಹಾಮಿ ಮಾರಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಧಜಿನಿಂ ಸಮನ್ತಾ ವಿಲೋಕೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ ‘‘ಸಮನ್ತಾ ಧಜಿನಿ’’ನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ಧಜಿನಿನ್ತಿ ಸೇನಂ. ಯುತ್ತನ್ತಿ ಉಯ್ಯುತ್ತಂ. ಸವಾಹನನ್ತಿ ಗಿರಿಮೇಖಲನಾಗರಾಜಸಹಿತಂ. ಪಚ್ಚುಗ್ಗಚ್ಛಾಮೀತಿ ಅಭಿಮುಖೋ ಉಪರಿ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸೋ ಚ ಖೋ ತೇಜೇನೇವ, ನ ಕಾಯೇನ. ಕಸ್ಮಾ? ಮಾ ಮಂ ಠಾನಾ ಅಚಾವಯಿ, ಮಂ ಏತಸ್ಮಾ ಠಾನಾ ಅಪರಾಜಿತಪಲ್ಲಙ್ಕಾ ಮಾರೋ ಮಾ ಚಾಲೇಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನಪ್ಪಸಹತೀತಿ ಸಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ನಾಭಿಭವತಿ ವಾ. ಆಮಂ ಪತ್ತನ್ತಿ ಕಾಚಜಾತಂ ಮತ್ತಿಕಾಭಾಜನಂ. ಅಸ್ಮನಾತಿ ಪಾಸಾಣೇನ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವ.

೪೪೭-೮. ಇದಾನಿ ‘‘ಏತಂ ತೇ ಮಾರಸೇನಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ವಿಜಿತಸಙ್ಗಾಮೋ ಸಮ್ಪತ್ತಧಮ್ಮರಾಜಾಭಿಸೇಕೋ ಇದಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಸೀಕರಿತ್ವಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ವಸೀಕರಿತ್ವಾ ಸಙ್ಕಪ್ಪನ್ತಿ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಸಬ್ಬಂ ಮಿಚ್ಛಾಸಙ್ಕಪ್ಪಂ ಪಹಾಯ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಸ್ಸೇವ ಪವತ್ತನೇನ ವಸೀಕರಿತ್ವಾ ಸಙ್ಕಪ್ಪಂ. ಸತಿಞ್ಚ ಸೂಪತಿಟ್ಠಿತನ್ತಿ ಕಾಯಾದೀಸು ಚತೂಸು ಠಾನೇಸು ಅತ್ತನೋ ಸತಿಞ್ಚ ಸುಟ್ಠು ಉಪಟ್ಠಿತಂ ಕರಿತ್ವಾ ಏವಂ ವಸೀಕತಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಸ್ಸತಿ ರಟ್ಠಾ ರಟ್ಠಂ ವಿಚರಿಸ್ಸಾಮಿ ದೇವಮನುಸ್ಸಭೇದೇ ಪುಥೂ ಸಾವಕೇ ವಿನಯನ್ತೋ. ಅಥ ಮಯಾ ವಿನೀಯಮಾನಾ ತೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ…ಪೇ… ನ ಸೋಚರೇ, ತಂ ನಿಬ್ಬಾನಾಮತಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೪೪೯-೫೧. ಅಥ ಮಾರೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾಯೋ ಸುತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಏವರೂಪಂ ಪಕ್ಖಂ ದಿಸ್ವಾ ನ ಭಾಯಸಿ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ? ‘‘ಆಮ, ಮಾರ, ನ ಭಾಯಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ನ ಭಾಯಸೀ’’ತಿ? ‘‘ದಾನಾದೀನಂ ಪಾರಮಿಪುಞ್ಞಾನಂ ಕತತ್ತಾ’’ತಿ. ‘‘ಕೋ ಏತಂ ಜಾನಾತಿ ದಾನಾದೀನಿ ತ್ವಮಕಾಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಕಿಂ ಏತ್ಥ ಪಾಪಿಮ ಸಕ್ಖಿಕಿಚ್ಚೇನ, ಅಪಿಚ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಭವೇ ವೇಸ್ಸನ್ತರೋ ಹುತ್ವಾ ಯಂ ದಾನಮದಾಸಿಂ, ತಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಛಹಿ ಪಕಾರೇಹಿ ಸಞ್ಜಾತಕಮ್ಪಾ ಅಯಂ ಮಹಾಪಥವೀಯೇವ ಸಕ್ಖೀ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಉದಕಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಪಥವೀ ಕಮ್ಪಿ ಭೇರವಸದ್ದಂ ಮುಞ್ಚಮಾನಾ, ಯಂ ಸುತ್ವಾ ಮಾರೋ ಅಸನಿಹತೋ ವಿಯ ಭೀತೋ ಧಜಂ ಪಣಾಮೇತ್ವಾ ಪಲಾಯಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಸಾಯ. ಅಥ ಮಹಾಪುರಿಸೋ ತೀಹಿ ಯಾಮೇಹಿ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ‘‘ಅನೇಕಜಾತಿಸಂಸಾರಂ…ಪೇ… ತಣ್ಹಾನಂ ಖಯಮಜ್ಝಗಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಉದಾನಂ ಉದಾನೇಸಿ. ಮಾರೋ ಉದಾನಸದ್ದೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ‘ಬುದ್ಧೋ ಅಹ’ನ್ತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಹನ್ದ ನಂ ಅನುಬನ್ಧಾಮಿ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕಂ ಪಸ್ಸಿತುಂ. ಸಚಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಖಲಿತಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ವಿಹೇಠೇಸ್ಸಾಮಿ ನ’’ನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂಮಿಯಂ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧತ್ತಂ ಪತ್ತಂ ಏಕಂ ವಸ್ಸಂ ಅನುಬನ್ಧಿ. ತತೋ ಭಗವತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಖಲಿತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನೀ’’ತಿ ಇಮಾ ನಿಬ್ಬೇಜನೀಯಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಓತಾರನ್ತಿ ರನ್ಧಂ ವಿವರಂ. ನಾಧಿಗಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ ನಾಧಿಗಮಿಂ. ಮೇದವಣ್ಣನ್ತಿ ಮೇದಪಿಣ್ಡಸದಿಸಂ. ಅನುಪರಿಯಗಾತಿ ಪರಿತೋ ಪರಿತೋ ಅಗಮಾಸಿ. ಮುದುನ್ತಿ ಮುದುಕಂ. ವಿನ್ದೇಮಾತಿ ಅಧಿಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾಮ. ಅಸ್ಸಾದನಾತಿ ಸಾದುಭಾವೋ. ವಾಯಸೇತ್ತೋತಿ ವಾಯಸೋ ಏತ್ತೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವ.

ಅಯಂ ಪನ ಯೋಜನಾ – ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಭಗವನ್ತಂ ಓತಾರಾಪೇಕ್ಖೋ ಅನುಬನ್ಧಿಂ ಕತ್ಥಚಿ ಅವಿಜಹನ್ತೋ ಪದಾಪದಂ, ಏವಂ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾಪಿ ಚ ಓತಾರಂ ನಾಧಿಗಮಿಂ. ಸೋಹಂ ಯಥಾ ನಾಮ ಮೇದವಣ್ಣಂ ಪಾಸಾಣಂ ಮೇದಸಞ್ಞೀ ವಾಯಸೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಸ್ಸೇ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಅಸ್ಸಾದಂ ಅವಿನ್ದಮಾನೋ ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಏತ್ಥ ಮುದು ವಿನ್ದೇಮ, ಅಪಿ ಇತೋ ಅಸ್ಸಾದನಾ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಸಮನ್ತಾ ತಥೇವ ವಿಜ್ಝನ್ತೋ ಅನುಪರಿಯಾಯಿತ್ವಾ ಕತ್ಥಚಿ ಅಸ್ಸಾದಂ ಅಲದ್ಧಾ ‘‘ಪಾಸಾಣೋವಾಯ’’ನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಜ ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವಾಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀಸು ಅತ್ತನೋ ಪರಿತ್ತಪಞ್ಞಾಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ವಿಜ್ಝನ್ತೋ ಸಮನ್ತಾ ಅನುಪರಿಯಗಾ ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮ ಕತ್ಥಚಿ ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರಾದಿಮುದುಭಾವಂ ವಿನ್ದೇಮ, ಕುತೋಚಿ ಅಸ್ಸಾದನಾ ಸಿಯಾ’’ತಿ, ತೇ ದಾನಿ ಮಯಂ ಅಸ್ಸಾದಂ ಅಲಭಮಾನಾ ಕಾಕೋವ ಸೇಲಮಾಸಜ್ಜ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಜಾಪೇಮ ಗೋತಮಂ ಆಸಜ್ಜ ತತೋ ಗೋತಮಾ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಜ ಅಪೇಮಾತಿ. ಏವಂ ವದತೋ ಕಿರ ಮಾರಸ್ಸ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ನಿಪ್ಫಲಪರಿಸ್ಸಮಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಬಲವಸೋಕೋ ಉದಪಾದಿ. ತೇನಸ್ಸ ವಿಸೀದಮಾನಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಸ್ಸ ಬೇಲುವಪಣ್ಡು ನಾಮ ವೀಣಾ ಕಚ್ಛತೋ ಪತಿತಾ. ಯಾ ಸಕಿಂ ಕುಸಲೇಹಿ ವಾದಿತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಾಸೇ ಮಧುರಸ್ಸರಂ ಮುಞ್ಚತಿ, ಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಕ್ಕೋ ಪಞ್ಚಸಿಖಸ್ಸ ಅದಾಸಿ. ತಂ ಸೋ ಪತಮಾನಮ್ಪಿ ನ ಬುಜ್ಝಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

೪೫೨. ‘‘ತಸ್ಸ ಸೋಕಪರೇತಸ್ಸ, ವೀಣಾ ಕಚ್ಛಾ ಅಭಸ್ಸಥ;

ತತೋ ಸೋ ದುಮ್ಮನೋ ಯಕ್ಖೋ, ತತ್ಥೇವನ್ತರಧಾಯಥಾ’’ತಿ.

ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕಾ ಆಹಂಸೂತಿ ಏಕೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪನೇತಂ ನಕ್ಖಮತೀತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಪಧಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಸುಭಾಸಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಸುಭಾಸಿತಸುತ್ತಂ. ಅತ್ತಜ್ಝಾಸಯತೋ ಚಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ. ಭಗವಾ ಹಿ ಸುಭಾಸಿತಪ್ಪಿಯೋ, ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಸುಭಾಸಿತಸಮುದಾಚಾರಪ್ಪಕಾಸನೇನ ಸತ್ತಾನಂ ದುಬ್ಭಾಸಿತಸಮುದಾಚಾರಂ ಪಟಿಸೇಧೇನ್ತೋ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಭಾಸಿ. ತತ್ಥ ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿಆದಿ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರವಚನಂ. ತತ್ಥ ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ…ಪೇ… ಭದನ್ತೇತಿ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏತಂ ಅಪುಬ್ಬಂ, ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ತಸ್ಮಾ ಅಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನತ್ಥಮಿದಂ ವುಚ್ಚತಿ – ತತ್ರಾತಿ ದೇಸಕಾಲಪರಿದೀಪನಂ. ತಞ್ಹಿ ಯಂ ಸಮಯಂ ವಿಹರತಿ, ತತ್ರ ಸಮಯೇ, ಯಸ್ಮಿಞ್ಚ ಆರಾಮೇ ವಿಹರತಿ, ತತ್ರ ಆರಾಮೇತಿ ದೀಪೇತಿ. ಭಾಸಿತಬ್ಬಯುತ್ತೇ ವಾ ದೇಸಕಾಲೇ ದೀಪೇತಿ. ನ ಹಿ ಭಗವಾ ಅಯುತ್ತೇ ದೇಸೇ ಕಾಲೇ ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಭಾಸತಿ. ‘‘ಅಕಾಲೋ ಖೋ, ತಾವ, ಬಾಹಿಯಾ’’ತಿಆದಿ (ಉದಾ. ೧೦) ಚೇತ್ಥ ಸಾಧಕಂ. ಖೋತಿ ಪದಪೂರಣಮತ್ತೇ ಅವಧಾರಣಾದಿಕಾಲತ್ಥೇ ವಾ ನಿಪಾತೋ. ಭಗವಾತಿ ಲೋಕಗರುಪರಿದೀಪನಂ. ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಕಥಾಸವನಯುತ್ತಪುಗ್ಗಲಪರಿದೀಪನಂ. ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಆಲಪಿ ಅಭಾಸಿ ಸಮ್ಬೋಧೇಸಿ.

ಭಿಕ್ಖವೋತಿ ಆಮನ್ತನಾಕಾರಪರಿದೀಪನಂ. ತಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖನಸೀಲತಾದಿಗುಣಯೋಗಸಿದ್ಧತ್ತಾ ವುತ್ತಂ. ತೇನ ನೇಸಂ ಹೀನಾಧಿಕಜನಸೇವಿತಂ ವುತ್ತಿಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಉದ್ಧತದೀನಭಾವನಿಗ್ಗಹಂ ಕರೋತಿ. ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಕರುಣಾವಿಪ್ಫಾರಸೋಮ್ಮಹದಯನಯನನಿಪಾತಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೇನ ವಚನೇನ ತೇ ಅತ್ತನೋ ಮುಖಾಭಿಮುಖೇ ಕರಿತ್ವಾ ತೇನೇವ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾದೀಪಕೇನ ವಚನೇನ ತೇಸಂ ಸೋತುಕಮ್ಯತಂ ಜನೇತಿ, ತೇನೇವ ಚ ಸಮ್ಬೋಧನತ್ಥೇನ ವಚನೇನ ಸಾಧುಕಸವನಮನಸಿಕಾರೇಪಿ ತೇ ನಿಯೋಜೇತಿ. ಸಾಧುಕಸವನಮನಸಿಕಾರಾಯತ್ತಾ ಹಿ ಸಾಸನಸಮ್ಪತ್ತಿ. ಅಪರೇಸುಪಿ ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸು ಕಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಏವ ಆಮನ್ತೇಸೀತಿ ಚೇ? ಜೇಟ್ಠಸೇಟ್ಠಾಸನ್ನಸದಾಸನ್ನಿಹಿತಭಾವತೋ. ಸಬ್ಬಪರಿಸಸಾಧಾರಣಾ ಹಿ ಅಯಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ, ನ ಪಾಟಿಪುಗ್ಗಲಿಕಾ. ಪರಿಸಾಯ ಚ ಜೇಟ್ಠಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪಠಮುಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ, ಸೇಟ್ಠಾ ಅನಗಾರಿಯಭಾವಂ ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಚರಿಯಾನುವಿಧಾಯಕತ್ತಾ ಸಕಲಸಾಸನಪಟಿಗ್ಗಾಹಕತ್ತಾ ಚ. ಆಸನ್ನಾ ತತ್ಥ ನಿಸಿನ್ನೇಸು ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕತ್ತಾ, ಸದಾ ಸನ್ನಿಹಿತಾ ಸತ್ಥು ಸನ್ತಿಕಾವಚರತ್ತಾ. ತೇನ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಪರಿಸಸಾಧಾರಣಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಏವ ಆಮನ್ತೇಸಿ. ಅಪಿಚ ಭಾಜನಂ ತೇ ಇಮಾಯ ಕಥಾಯ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಸಬ್ಭಾವತೋತಿಪಿ ತೇ ಏವ ಆಮನ್ತೇಸಿ. ಭದನ್ತೇತಿ ಗಾರವಾಧಿವಚನಮೇತಂ. ತೇ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯೇ ಭಗವಾ ಆಮನ್ತೇಸಿ, ತೇ ಏವಂ ಭಗವನ್ತಂ ಆಲಪನ್ತಾ ಭಗವತೋ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುನ್ತಿ.

ಚತೂಹಿ ಅಙ್ಗೇಹೀತಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಅವಯವೇಹಿ ವಾ. ಮುಸಾವಾದಾವೇರಮಣಿಆದೀನಿ ಹಿ ಚತ್ತಾರಿ ಸುಭಾಸಿತವಾಚಾಯ ಕಾರಣಾನಿ. ಸಚ್ಚವಚನಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಅವಯವಾ, ಕಾರಣತ್ಥೇ ಚ ಅಙ್ಗಸದ್ದೋ. ಚತೂಹೀತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ ಹೋತಿ, ಅವಯವತ್ಥೇ ಕರಣವಚನಂ. ಸಮನ್ನಾಗತಾತಿ ಸಮನುಆಗತಾ ಪವತ್ತಾ ಯುತ್ತಾ ಚ. ವಾಚಾತಿ ಸಮುಲ್ಲಪನವಾಚಾ. ಯಾ ಸಾ ‘‘ವಾಚಾ ಗಿರಾ ಬ್ಯಪ್ಪಥೋ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೬೩೬) ಚ, ‘‘ನೇಲಾ ಕಣ್ಣಸುಖಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೯; ಮ. ನಿ. ೩.೧೪) ಚ ಏವಮಾದೀಸು ಆಗಚ್ಛತಿ. ಯಾ ಪನ ‘‘ವಾಚಾಯ ಚೇ ಕತಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೧ ಕಾಯಕಮ್ಮದ್ವಾರ) ಏವಂ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ಚ, ‘‘ಯಾ ಚತೂಹಿ ವಚೀದುಚ್ಚರಿತೇಹಿ ಆರತಿ ವಿರತಿ…ಪೇ… ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೨೯೯; ವಿಭ. ೨೦೬) ಏವಂ ವಿರತಿ ಚ, ‘‘ಫರುಸವಾಚಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸೇವಿತಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ನಿರಯಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೮.೪೦) ಏವಂ ಚೇತನಾ ಚ ವಾಚಾತಿ ಆಗಚ್ಛತಿ, ಸಾ ಇಧ ನ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಕಸ್ಮಾ? ಅಭಾಸಿತಬ್ಬತೋ. ಸುಭಾಸಿತಾ ಹೋತೀತಿ ಸುಟ್ಠು ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ. ತೇನಸ್ಸಾ ಅತ್ಥಾವಹನತಂ ದೀಪೇತಿ. ನ ದುಬ್ಭಾಸಿತಾತಿ ನ ದುಟ್ಠು ಭಾಸಿತಾ. ತೇನಸ್ಸಾ ಅನತ್ಥಾನಾವಹನತಂ ದೀಪೇತಿ. ಅನವಜ್ಜಾತಿ ವಜ್ಜಸಙ್ಖಾತರಾಗಾದಿದೋಸವಿರಹಿತಾ. ತೇನಸ್ಸಾ ಕಾರಣಸುದ್ಧಿಂ ವುತ್ತದೋಸಾಭಾವಞ್ಚ ದೀಪೇತಿ. ಅನನುವಜ್ಜಾ ಚಾತಿ ಅನುವಾದವಿಮುತ್ತಾ. ತೇನಸ್ಸಾ ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದೀಪೇತಿ. ವಿಞ್ಞೂನನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತಾನಂ. ತೇನ ನಿನ್ದಾಪಸಂಸಾಸು ಬಾಲಾ ಅಪ್ಪಮಾಣಾತಿ ದೀಪೇತಿ.

ಕತಮೇಹಿ ಚತೂಹೀತಿ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾಪುಚ್ಛಾ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ. ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಯೇಸಂ ಕಥೇತುಕಾಮೋ, ತದಾಲಪನಂ. ಭಿಕ್ಖೂತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರವಾಚಾಭಾಸನಕಪುಗ್ಗಲನಿದಸ್ಸನಂ. ಸುಭಾಸಿತಂಯೇವ ಭಾಸತೀತಿ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾಯ ದೇಸನಾಯ ಚತೂಸು ವಾಚಙ್ಗೇಸು ಅಞ್ಞತರಙ್ಗನಿದ್ದೇಸವಚನಂ. ನೋ ದುಬ್ಭಾಸಿತನ್ತಿ ತಸ್ಸೇವ ವಾಚಙ್ಗಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾಸನನಿವಾರಣಂ. ತೇನ ‘‘ಮುಸಾವಾದಾದಯೋಪಿ ಕದಾಚಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ’’ತಿ ದಿಟ್ಠಿಂ ನಿಸೇಧೇತಿ. ‘‘ನೋ ದುಬ್ಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ವಾ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಪ್ಪಹಾನಂ ದೀಪೇತಿ, ‘‘ಸುಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಹೀನಮಿಚ್ಛಾವಾಚೇನ ಸತಾ ಭಾಸಿತಬ್ಬವಚನಲಕ್ಖಣಂ. ತಥಾ ಪಾಪಸ್ಸ ಅಕರಣಂ, ಕುಸಲಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಂ. ಅಙ್ಗಪರಿದೀಪನತ್ಥಂ ಪನ ಅಭಾಸಿತಬ್ಬಂ ಪುಬ್ಬೇ ಅವತ್ವಾ ಭಾಸಿತಬ್ಬಮೇವಾಹ. ಏಸ ನಯೋ ಧಮ್ಮಂಯೇವಾತಿಆದೀಸುಪಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸುಭಾಸಿತಂಯೇವ ಭಾಸತಿ ನೋ ದುಬ್ಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಿಸುಣದೋಸರಹಿತಂ ಸಮಗ್ಗಕರಣವಚನಂ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಧಮ್ಮಂಯೇವ ಭಾಸತಿ ನೋ ಅಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಫದೋಸರಹಿತಂ ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತಂ ಮನ್ತಾವಚನಂ ವುತ್ತಂ, ಇತರೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಫರುಸಾಲಿಕರಹಿತಾನಿ ಪಿಯಸಚ್ಚವಚನಾನಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಇಮೇಹಿ ಖೋತಿಆದಿನಾ ಪನ ತಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತಂ ವಾಚಂ ನಿಗಮೇತಿ. ವಿಸೇಸತೋ ಚೇತ್ಥ ‘‘ಇಮೇಹಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚತೂಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಾಚಾ ಸುಭಾಸಿತಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ಭಣನ್ತೋ ಯದಞ್ಞೇ ಪಟಿಞ್ಞಾದೀಹಿ ಅವಯವೇಹಿ ನಾಮಾದೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಲಿಙ್ಗವಚನವಿಭತ್ತಿಕಾಲಕಾರಕಾದೀಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತೀಹಿ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತಂ ವಾಚಂ ‘‘ಸುಭಾಸಿತ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ತಂ ಧಮ್ಮತೋ ಪಟಿಸೇಧೇತಿ. ಅವಯವಾದಿಸಮ್ಪನ್ನಾಪಿ ಹಿ ಪೇಸುಞ್ಞಾದಿಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಾಚಾ ದುಬ್ಭಾಸಿತಾವ ಹೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರೇಸಞ್ಚ ಅನತ್ಥಾವಹತ್ತಾ. ಇಮೇಹಿ ಪನ ಚತೂಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಸಚೇಪಿ ಮಿಲಕ್ಖುಭಾಸಾಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಘಟಚೇಟಿಕಾಗೀತಿಕಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ವಾ ಹೋತಿ, ತಥಾಪಿ ಸುಭಾಸಿತಾ ಏವ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಹಿತಸುಖಾವಹತ್ತಾ. ಸೀಹಳದೀಪೇ ಮಗ್ಗಪಸ್ಸೇ ಸಸ್ಸಂ ರಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ಸೀಹಳಚೇಟಿಕಾಯ ಸೀಹಳಕೇನೇವ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಗೀತಂ ಗಾಯನ್ತಿಯಾ ಸುತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾ ವಿಪಸ್ಸಕಭಿಕ್ಖೂ ಚೇತ್ಥ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ ನಿದಸ್ಸನಂ. ತಥಾ ತಿಸ್ಸೋ ನಾಮ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಪದುಮಸರಸಮೀಪೇನ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಪದುಮಸರೇ ಪದುಮಾನಿ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ ಭಞ್ಜಿತ್ವಾ –

‘‘ಪಾತೋ ಫುಲ್ಲಂ ಕೋಕನದಂ, ಸೂರಿಯಾಲೋಕೇನ ಭಜ್ಜಿಯತೇ;

ಏವಂ ಮನುಸ್ಸತ್ತಗತಾ ಸತ್ತಾ, ಜರಾಭಿವೇಗೇನ ಮದ್ದೀಯನ್ತೀ’’ತಿ. –

ಇಮಂ ಗೀತಂ ಗಾಯನ್ತಿಯಾ ಚೇಟಿಕಾಯ ಸುತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ, ಬುದ್ಧನ್ತರೇ ಚ ಅಞ್ಞತರೋ ಪುರಿಸೋ ಸತ್ತಹಿ ಪುತ್ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ವನಾ ಆಗಮ್ಮ ಅಞ್ಞತರಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ ಮುಸಲೇನ ತಣ್ಡುಲೇ ಕೋಟ್ಟೇನ್ತಿಯಾ –

‘‘ಜರಾಯ ಪರಿಮದ್ದಿತಂ ಏತಂ, ಮಿಲಾತಛವಿಚಮ್ಮನಿಸ್ಸಿತಂ;

ಮರಣೇನ ಭಿಜ್ಜತಿ ಏತಂ, ಮಚ್ಚುಸ್ಸ ಘಸಮಾಮಿಸಂ.

‘‘ಕಿಮೀನಂ ಆಲಯಂ ಏತಂ, ನಾನಾಕುಣಪೇನ ಪೂರಿತಂ;

ಅಸುಚಿಸ್ಸ ಭಾಜನಂ ಏತಂ, ಕದಲಿಕ್ಖನ್ಧಸಮಂ ಇದ’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಂ ಗೀತಿಕಂ ಸುತ್ವಾ ಸಹ ಪುತ್ತೇಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಂ ಪತ್ತೋ, ಅಞ್ಞೇ ಚ ಈದಿಸೇಹಿ ಉಪಾಯೇಹಿ ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಪತ್ತಾ ನಿದಸ್ಸನಂ. ಅನಚ್ಛರಿಯಂ ಪನೇತಂ, ಯಂ ಭಗವತಾ ಆಸಯಾನುಸಯಕುಸಲೇನ ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಾ ಗಾಥಾಯೋ ಸುತ್ವಾ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು, ಅಞ್ಞೇ ಚ ಖನ್ಧಾಯತನಾದಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಕಥಾ ಸುತ್ವಾ ಅನೇಕೇ ದೇವಮನುಸ್ಸಾತಿ. ಏವಂ ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ವಾಚಾ ಸಚೇಪಿ ಮಿಲಕ್ಖುಭಾಸಾಪರಿಯಾಪನ್ನಾ, ಘಟಚೇಟಿಕಾಗೀತಿಕಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ವಾ ಹೋತಿ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಸುಭಾಸಿತಾ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸುಭಾಸಿತತ್ತಾ ಏವ ಚ ಅನವಜ್ಜಾ ಚ ಅನನುವಜ್ಜಾ ಚ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಅತ್ಥತ್ಥಿಕಾನಂ ಕುಲಪುತ್ತಾನಂ ಅತ್ಥಪಟಿಸರಣಾನಂ, ನೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಪಟಿಸರಣಾನನ್ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾತಿ ಇದಂ ಸುಭಾಸಿತಲಕ್ಖಣಂ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ಇದಂ ವತ್ವಾನ ಸುಗತೋ, ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾತಿ ಇದಞ್ಚ ಲಕ್ಖಣಂ ವತ್ವಾ ಅಥ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಏತಂ ಅವೋಚ ಸತ್ಥಾ. ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಗಾಥಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕಾ ಆಹಂಸು. ತತ್ಥ ಅಪರನ್ತಿ ಗಾಥಾಬನ್ಧವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುಚ್ಚತಿ. ತಂ ದುವಿಧಂ ಹೋತಿ – ಪಚ್ಛಾ ಆಗತಪರಿಸಂ ಅಸ್ಸವನಸುಸ್ಸವನಆಧಾರಣದಳ್ಹೀಕರಣಾದೀನಿ ವಾ ಸನ್ಧಾಯ ತದತ್ಥದೀಪಕಮೇವ ಚ. ಪುಬ್ಬೇ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ಪರಿಹಾಪಿತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ದೀಪನೇನ ಅತ್ಥವಿಸೇಸದೀಪಕಞ್ಚ ‘‘ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹಿ ಜಾತಸ್ಸ, ಕುಠಾರೀ ಜಾಯತೇ ಮುಖೇ’’ತಿಆದೀಸು (ಸು. ನಿ. ೬೬೨) ವಿಯ. ಇಧ ಪನ ತದತ್ಥದೀಪಕಮೇವ.

೪೫೩. ತತ್ಥ ಸನ್ತೋತಿ ಬುದ್ಧಾದಯೋ. ತೇ ಹಿ ಸುಭಾಸಿತಂ ‘‘ಉತ್ತಮಂ ಸೇಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ. ದುತಿಯಂ ತತಿಯಂ ಚತುತ್ಥನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಪುಬ್ಬೇ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಕ್ಕಮಂ ಉಪಾದಾಯ ವುತ್ತಂ. ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪನ ವಙ್ಗೀಸತ್ಥೇರೋ ಭಗವತೋ ಸುಭಾಸಿತೇ ಪಸೀದಿ.

ಸೋ ಯಂ ಪಸನ್ನಾಕಾರಂ ಅಕಾಸಿ, ಯಞ್ಚ ವಚನಂ ಭಗವಾ ಅಭಾಸಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಾ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕಾ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹಂಸು. ತತ್ಥ ಪಟಿಭಾತಿ ಮನ್ತಿ ಮಮ ಭಾಗೋ ಪಕಾಸತಿ. ಪಟಿಭಾತು ತನ್ತಿ ತವ ಭಾಗೋ ಪಕಾಸತು. ಸಾರುಪ್ಪಾಹೀತಿ ಅನುಚ್ಛವಿಕಾಹಿ. ಅಭಿತ್ಥವೀತಿ ಪಸಂಸಿ.

೪೫೪. ನ ತಾಪಯೇತಿ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೇನ ನ ತಾಪೇಯ್ಯ. ನ ವಿಹಿಂಸೇಯ್ಯಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಭಿನ್ದನ್ತೋ ನ ಬಾಧೇಯ್ಯ. ಸಾ ವೇ ವಾಚಾತಿ ಸಾ ವಾಚಾ ಏಕಂಸೇನೇವ ಸುಭಾಸಿತಾ. ಏತ್ತಾವತಾ ಅಪಿಸುಣವಾಚಾಯ ಭಗವನ್ತಂ ಥೋಮೇತಿ.

೪೫೫. ಪಟಿನನ್ದಿತಾತಿ ಹಟ್ಠೇನ ಹದಯೇನ ಪಟಿಮುಖಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನನ್ದಿತಾ ಸಮ್ಪಿಯಾಯಿತಾ. ಯಂ ಅನಾದಾಯ ಪಾಪಾನಿ, ಪರೇಸಂ ಭಾಸತೇ ಪಿಯನ್ತಿ ಯಂ ವಾಚಂ ಭಾಸನ್ತೋ ಪರೇಸಂ ಪಾಪಾನಿ ಅಪ್ಪಿಯಾನಿ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾನಿ ಫರುಸವಚನಾನಿ ಅನಾದಾಯ ಅತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನಮಧುರಂ ಪಿಯಮೇವ ವಚನಂ ಭಾಸತಿ, ತಂ ಪಿಯವಾಚಮೇವ ಭಾಸೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಪಿಯವಚನೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿತ್ಥವಿ.

೪೫೬. ಅಮತಾತಿ ಅಮತಸದಿಸಾ ಸಾದುಭಾವೇನ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ಸಚ್ಚಂ ಹವೇ ಸಾದುತರಂ ರಸಾನ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೭೩; ಸು. ನಿ. ೧೮೪). ನಿಬ್ಬಾನಾಮತಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ವಾ ಅಮತಾ. ಏಸ ಧಮ್ಮೋ ಸನನ್ತನೋತಿ ಯಾಯಂ ಸಚ್ಚವಾಚಾ ನಾಮ, ಏಸ ಪೋರಾಣೋ ಧಮ್ಮೋ ಚರಿಯಾ ಪವೇಣೀ, ಇದಮೇವ ಹಿ ಪೋರಾಣಾನಂ ಆಚಿಣ್ಣಂ, ನ ತೇ ಅಲಿಕಂ ಭಾಸಿಂಸು. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಸಚ್ಚೇ ಅತ್ಥೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚ, ಅಹು ಸನ್ತೋ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಸಚ್ಚೇ ಪತಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ಏವ ಅತ್ತನೋ ಚ ಪರೇಸಞ್ಚ ಅತ್ಥೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ. ಅತ್ಥೇ ಪತಿಟ್ಠಿತತ್ತಾ ಏವ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪರಂ ವಾ ದ್ವಯಂ ಸಚ್ಚವಿಸೇಸನಮಿಚ್ಚೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಚ್ಚೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ. ಕೀದಿಸೇ? ಅತ್ಥೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚ, ಯಂ ಪರೇಸಂ ಅತ್ಥತೋ ಅನಪೇತತ್ತಾ ಅತ್ಥಂ ಅನುಪರೋಧಂ ಕರೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸತಿಪಿ ಚ ಅನುಪರೋಧಕರತ್ತೇ ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತತ್ತಾ ಧಮ್ಮಂ, ಯಂ ಧಮ್ಮಿಕಮೇವ ಅತ್ಥಂ ಸಾಧೇತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಸಚ್ಚವಚನೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿತ್ಥವಿ.

೪೫೭. ಖೇಮನ್ತಿ ಅಭಯಂ ನಿರುಪದ್ದವಂ. ಕೇನ ಕಾರಣೇನಾತಿ ಚೇ? ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕಿರಿಯಾಯ, ಯಸ್ಮಾ ಕಿಲೇಸನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪೇತಿ, ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತಕಿರಿಯಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಯಂ ಬುದ್ಧೋ ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತೂನಮತ್ಥಾಯ ಖೇಮಮಗ್ಗಪ್ಪಕಾಸನತೋ ಖೇಮಂ ವಾಚಂ ಭಾಸತಿ, ಸಾ ವೇ ವಾಚಾನಮುತ್ತಮಾತಿ ಸಾ ವಾಚಾ ಸಬ್ಬವಾಚಾನಂ ಸೇಟ್ಠಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಮನ್ತಾವಚನೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿತ್ಥವನ್ತೋ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಾ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಸುಭಾಸಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪೂರಳಾಸಸುತ್ತ-(ಸುನ್ದರಿಕಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತ)-ವಣ್ಣನಾ

ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಪೂರಳಾಸಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಭಗವಾ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಕಿಚ್ಚಾವಸಾನೇ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ಸುನ್ದರಿಕಭಾರದ್ವಾಜಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ತತ್ಥ ಮಯಿ ಗತೇ ಕಥಾ ಪವತ್ತಿಸ್ಸತಿ, ತತೋ ಕಥಾವಸಾನೇ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಏಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚ ಞತ್ವಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಸುತ್ತಮಭಾಸಿ.

ತತ್ಥ ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿಆದಿ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕಾನಂ ವಚನಂ. ಕಿಂಜಚ್ಚೋ ಭವನ್ತಿಆದಿ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ, ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನೋಮ್ಹೀತಿಆದಿ ಭಗವತೋ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ‘‘ಪೂರಳಾಸಸುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತತ್ಥ ವುತ್ತಸದಿಸಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಅವುತ್ತಂ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನಿ ಪದಾನಿ ಅನಾಮಸನ್ತಾ. ಕೋಸಲೇಸೂತಿ ಕೋಸಲಾ ನಾಮ ಜಾನಪದಿನೋ ರಾಜಕುಮಾರಾ. ತೇಸಂ ನಿವಾಸೋ ಏಕೋಪಿ ಜನಪದೋ ರುಳ್ಹಿಸದ್ದೇನ ‘‘ಕೋಸಲಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕೋಸಲೇಸು ಜನಪದೇ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪುಬ್ಬೇ ಮಹಾಪನಾದಂ ರಾಜಕುಮಾರಂ ನಾನಾನಾಟಕಾದೀನಿ ದಿಸ್ವಾ ಸಿತಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಕರೋನ್ತಂ ಸುತ್ವಾ ರಾಜಾ ಆಣಾಪೇಸಿ ‘ಯೋ ಮಮ ಪುತ್ತಂ ಹಸಾಪೇತಿ, ಸಬ್ಬಾಭರಣೇಹಿ ನಂ ಅಲಙ್ಕರೋಮೀ’ತಿ. ತತೋ ನಙ್ಗಲಾನಿ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಮಹಾಜನಕಾಯೋ ಸನ್ನಿಪತಿ. ತೇ ಚ ಮನುಸ್ಸಾ ಅತಿರೇಕಸತ್ತವಸ್ಸಾನಿ ನಾನಾಕೀಳಿಕಾದಯೋ ದಸ್ಸೇನ್ತಾಪಿ ತಂ ನಾಸಕ್ಖಿಂಸು ಹಸಾಪೇತುಂ. ತತೋ ಸಕ್ಕೋ ದೇವನಟಂ ಪೇಸೇಸಿ, ಸೋ ದಿಬ್ಬನಾಟಕಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಹಸಾಪೇಸಿ. ಅಥ ತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಸನೋಕಾಸಾಭಿಮುಖಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ತೇ ಪಟಿಪಥೇ ಮಿತ್ತಸುಹಜ್ಜಾದಯೋ ದಿಸ್ವಾ ಪಟಿಸನ್ಥಾರಮಕಂಸು ‘ಕಚ್ಚಿ ಭೋ ಕುಸಲಂ, ಕಚ್ಚಿ ಭೋ ಕುಸಲ’ನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ‘ಕುಸಲ’ನ್ತಿ ಸದ್ದಂ ಉಪಾದಾಯ ಸೋ ಪದೇಸೋ ‘ಕೋಸಲೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ. ಸುನ್ದರಿಕಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರೇತಿ ಸುನ್ದರಿಕಾತಿ ಏವಂನಾಮಿಕಾಯ ನದಿಯಾ ತೀರೇ.

ತೇನ ಖೋ ಪನಾತಿ ಯೇನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಿನೇತುಕಾಮೋ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ಸಸೀಸಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಇರಿಯಾಪಥವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತಿ. ಸುನ್ದರಿಕಭಾರದ್ವಾಜೋತಿ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಸ್ಸಾ ನದಿಯಾ ತೀರೇ ವಸತಿ ಅಗ್ಗಿಞ್ಚ ಜುಹತಿ, ಭಾರದ್ವಾಜೋತಿ ಚಸ್ಸ ಗೋತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಗ್ಗಿಂ ಜುಹತೀತಿ ಆಹುತಿಪಕ್ಖಿಪನೇನ ಜಾಲೇತಿ. ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತಂ ಪರಿಚರತೀತಿ ಅಗ್ಯಾಯತನಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜನೂಪಲೇಪನಬಲಿಕಮ್ಮಾದಿನಾ ಪಯಿರುಪಾಸತಿ. ಕೋ ನು ಖೋ ಇಮಂ ಹಬ್ಯಸೇಸಂ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಸೋ ಕಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಜುಹಿತ್ವಾ ಅವಸೇಸಂ ಪಾಯಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ತಾವ ಪಕ್ಖಿತ್ತಪಾಯಾಸೋ ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನಾ ಭುತ್ತೋ, ಅಯಂ ಪನ ಅವಸೇಸೋ ಅತ್ಥಿ. ತಂ ಯದಿ ಬ್ರಹ್ಮುನೋ ಮುಖತೋ ಜಾತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸೇವ ದದೇಯ್ಯಂ, ಏವಂ ಮೇ ಪಿತರಾ ಸಹ ಪುತ್ತೋಪಿ ಸನ್ತಪ್ಪಿತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಸುವಿಸೋಧಿತೋ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಅಸ್ಸ, ಹನ್ದಾಹಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಗವೇಸಾಮೀ’’ತಿ. ತತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಚತುದ್ದಿಸಾ ಅನುವಿಲೋಕೇಸಿ – ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಇಮಂ ಹಬ್ಯಸೇಸಂ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಮೂಲೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ವನಸಣ್ಡೇ ಸೇಟ್ಠರುಕ್ಖಮೂಲೇ. ಸಸೀಸಂ ಪಾರುತನ್ತಿ ಸಹ ಸೀಸೇನ ಪಾರುತಕಾಯಂ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಏವಮಕಾಸಿ, ಕಿಂ ನಾರಾಯನಸಙ್ಖಾತಬಲೋಪಿ ಹುತ್ವಾ ನಾಸಕ್ಖಿ ಹಿಮಪಾತಂ ಸೀತವಾತಞ್ಚ ಪಟಿಬಾಹಿತುನ್ತಿ? ಅತ್ಥೇತಂ ಕಾರಣಂ. ನ ಹಿ ಬುದ್ಧಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಾಯಪಟಿಜಗ್ಗನಂ ಕರೋನ್ತಿ ಏವ, ಅಪಿಚ ಭಗವಾ ‘‘ಆಗತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಸೀಸಂ ವಿವರಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಕಥಂ ಪವತ್ತೇಸ್ಸತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಕಥಾನುಸಾರೇನ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಥಾಪವತ್ತನತ್ಥಂ ಏವಮಕಾಸಿ. ದಿಸ್ವಾನ ವಾಮೇನ…ಪೇ… ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಸೋ ಕಿರ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಅಯಂ ಸಸೀಸಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬರತ್ತಿಂ ಪಧಾನಮನುಯುತ್ತೋ, ಇಮಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣೋದಕಂ ದತ್ವಾ ಇಮಂ ಹಬ್ಯಸೇಸಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಏವ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಮುಣ್ಡೋ ಅಯಂ ಭವಂ, ಮುಣ್ಡಕೋ ಅಯಂ ಭವನ್ತಿ ಸೀಸೇ ವಿವರಿತಮತ್ತೇವ ಕೇಸನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮುಣ್ಡೋ’’ತಿ ಆಹ. ತತೋ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಪರಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಿಖಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಹೀಳೇನ್ತೋ ‘‘ಮುಣ್ಡಕೋ’’ತಿ ಆಹ. ಏವರೂಪಾ ಹಿ ನೇಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ದಿಟ್ಠಿ. ತತೋ ವಾತಿ ಯತ್ಥ ಠಿತೋ ಅದ್ದಸ, ತಮ್ಹಾ ಪದೇಸಾ ಮುಣ್ಡಾಪೀತಿ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ಮುಣ್ಡಿತಸೀಸಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ.

೪೫೮. ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನೋಮ್ಹೀತಿ ಏತ್ಥ ನಕಾರೋ ಪಟಿಸೇಧೇ, ನೋಕಾರೋ ಅವಧಾರಣೇ ‘‘ನ ನೋ ಸಮ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಖು. ಪಾ. ೬.೩; ಸು. ನಿ. ೨೨೬) ವಿಯ. ತೇನ ನೇವಮ್ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನ ರಾಜಪುತ್ತೋತಿ ಖತ್ತಿಯೋ ನಮ್ಹಿ. ನ ವೇಸ್ಸಾಯನೋತಿ ವೇಸ್ಸೋಪಿ ನಮ್ಹಿ. ಉದಕೋಚಿ ನೋಮ್ಹೀತಿ ಅಞ್ಞೋಪಿ ಸುದ್ದೋ ವಾ ಚಣ್ಡಾಲೋ ವಾ ಕೋಚಿ ನ ಹೋಮೀತಿ ಏವಂ ಏಕಂಸೇನೇವ ಜಾತಿವಾದಸಮುದಾಚಾರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪತ್ತಾ ವಿಯ ಹಿ ನದಿಯೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗತಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಜಹನ್ತಿ ಪುರಿಮಾನಿ ನಾಮಗೋತ್ತಾನಿ. ಪಹಾರಾದಸುತ್ತಞ್ಚೇತ್ಥ (ಅ. ನಿ. ೮.೧೯) ಸಾಧಕಂ. ಏವಂ ಜಾತಿವಾದಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಯಥಾಭೂತಮತ್ತಾನಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಗೋತ್ತಂ ಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ, ಅಕಿಞ್ಚನೋ ಮನ್ತ ಚರಾಮಿ ಲೋಕೇ’’ತಿ. ಕಥಂ ಗೋತ್ತಂ ಪರಿಞ್ಞಾಸೀತಿ ಚೇ? ಭಗವಾ ಹಿ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧೇ ಪರಿಞ್ಞಾಸಿ, ತೇಸು ಚ ಪರಿಞ್ಞಾತೇಸು ಗೋತ್ತಂ ಪರಿಞ್ಞಾತಮೇವ ಹೋತಿ. ರಾಗಾದಿಕಿಞ್ಚನಾನಂ ಪನ ಅಭಾವೇನ ಸೋ ಅಕಿಞ್ಚನೋ ಮನ್ತಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ಞಾಣಾನುಪರಿವತ್ತೀಹಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀಹಿ ಚರತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಗೋತ್ತಂ…ಪೇ… ಲೋಕೇ’’ತಿ. ಮನ್ತಾ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ, ತಾಯ ಚೇಸ ಚರತಿ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಮನ್ತಂ ಚರಾಮಿ ಲೋಕೇ’’ತಿ ಛನ್ದವಸೇನ ರಸ್ಸಂ ಕತ್ವಾ.

೪೫೯-೬೦. ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ಆವಿಕತ್ವಾ ಇದಾನಿ ‘‘ಏವಂ ಓಳಾರಿಕಂ ಲಿಙ್ಗಮ್ಪಿ ದಿಸ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಾಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ನ ಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಉಪಾರಮ್ಭಂ ಆರೋಪೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿವಾಸೀ…ಪೇ… ಗೋತ್ತಪಞ್ಹ’’ನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಛಿನ್ನಸಙ್ಘಟಿತಟ್ಠೇನ ತೀಣಿಪಿ ಚೀವರಾನಿ ‘‘ಸಙ್ಘಾಟೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನಿ, ತಾನಿ ನಿವಾಸೇತಿ ಪರಿದಹತೀತಿ ಸಙ್ಘಾಟಿವಾಸೀ. ಅಗಹೋತಿ ಅಗೇಹೋ, ನಿತ್ತಣ್ಹೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನಿವಾಸಾಗಾರಂ ಪನ ಭಗವತೋ ಜೇತವನೇ ಮಹಾಗನ್ಧಕುಟಿಕರೇರಿಮಣ್ಡಲಮಾಳಕೋಸಮ್ಬಕುಟಿಚನ್ದನಮಾಲಾದಿಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ನಿವುತ್ತಕೇಸೋತಿ ಅಪನೀತಕೇಸೋ, ಓಹಾರಿತಕೇಸಮಸ್ಸೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಭಿನಿಬ್ಬುತತ್ತೋತಿ ಅತೀವ ವೂಪಸನ್ತಪರಿಳಾಹಚಿತ್ತೋ, ಗುತ್ತಚಿತ್ತೋ ವಾ. ಅಲಿಪ್ಪಮಾನೋ ಇಧ ಮಾಣವೇಹೀತಿ ಉಪಕರಣಸಿನೇಹಸ್ಸ ಪಹೀನತ್ತಾ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅಲಿತ್ತೋ ಅಸಂಸಟ್ಠೋ ಏಕನ್ತವಿವಿತ್ತೋ. ಅಕಲ್ಲಂ ಮಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಯ್ವಾಹಂ ಏವಂ ಸಙ್ಘಾಟಿವಾಸೀ…ಪೇ… ಅಲಿಪ್ಪಮಾನೋ ಇಧ ಮಾಣವೇಹಿ, ತಂ ಮಂ ತ್ವಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪಾಕತಿಕಾನಿ ನಾಮಗೋತ್ತಾನಿ ಅತೀತಂ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ಸಮಾನಂ ಅಪ್ಪತಿರೂಪಂ ಗೋತ್ತಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಸೀತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಉಪಾರಮ್ಭಂ ಮೋಚೇನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಹ – ಪುಚ್ಛನ್ತಿ ವೇ, ಭೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭಿ ಸಹ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನೋ ಭವ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ನಾಹಂ ಭೋ ಅಕಲ್ಲಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ. ಅಮ್ಹಾಕಞ್ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಮಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಸಹ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನು ಭವಂ, ಭಾರದ್ವಾಜೋ ನು ಭವ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಜಾತಿಮ್ಪಿ ಗೋತ್ತಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ ಏವಾತಿ.

೪೬೧-೨. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಭಗವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಚಿತ್ತಮುದುಭಾವಕರಣತ್ಥಂ ಮನ್ತೇಸು ಅತ್ತನೋ ಪಕತಞ್ಞುತಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹಿ ಚೇ ತ್ವಂ ಬ್ರೂಸಿ…ಪೇ… ಚತುವೀಸತಕ್ಖರ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸಚೇ ತ್ವಂ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಹಂ’’ತಿ ಬ್ರೂಸಿ, ಮಞ್ಚ ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಬ್ರೂಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಭವನ್ತಂ ಸಾವಿತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಿಪದಂ ಚತುವೀಸತಕ್ಖರಂ, ತಂ ಮೇ ಬ್ರೂಹೀತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಭಗವಾ ಪರಮತ್ಥವೇದಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪಿಟಕಾನಂ ಆದಿಭೂತಂ ಪರಮತ್ಥಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧೇಹಿ ಪಕಾಸಿತಂ ಅತ್ಥಸಮ್ಪನ್ನಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪನ್ನಞ್ಚ ‘‘ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಧಮ್ಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಸಙ್ಘಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಅರಿಯಸಾವಿತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ಪುಚ್ಛತಿ. ಯದಿಪಿ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಞ್ಞಂ ವದೇಯ್ಯ, ಅದ್ಧಾ ನಂ ಭಗವಾ ‘‘ನಾಯಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಸಾವಿತ್ತೀತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಅಸಾರಕತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇಧೇವ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಯ್ಯ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪನ ‘‘ಸಾವಿತ್ತಿಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ ತಿಪದಂ ಚತುವೀಸತಕ್ಖರ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಅತ್ತನೋ ಸಮಯಸಿದ್ಧಂ ಸಾವಿತ್ತಿಲಕ್ಖಣಬ್ಯಞ್ಜನಕಂ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಸರೇನ ನಿಚ್ಛಾರಿತವಚನಂ ಸುತ್ವಾವ ‘‘ಅದ್ಧಾಯಂ ಸಮಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಮಯೇ ನಿಟ್ಠಂ ಗತೋ, ಅಹಂ ಪನ ಅಞ್ಞಾಣೇನ ‘ಅಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಯ’ನ್ತಿ ಪರಿಭವಿಂ, ಸಾಧುರೂಪೋ ಮನ್ತಪಾರಗೂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋವ ಏಸೋ’’ತಿ ನಿಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಹನ್ದ ನಂ ಯಞ್ಞವಿಧಿಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯವಿಧಿಞ್ಚ ಪುಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಕಿಂನಿಸ್ಸಿತಾ…ಪೇ… ಲೋಕೇ’’ತಿ ಇಮಂ ವಿಸಮಗಾಥಾಪದತ್ತಯಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಕಿಂನಿಸ್ಸಿತಾ ಕಿಮಧಿಪ್ಪಾಯಾ ಕಿಂ ಪತ್ಥೇನ್ತಾ ಇಸಯೋ ಚ ಖತ್ತಿಯಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಮನುಜಾ ದೇವತಾನಂ ಅತ್ಥಾಯ ಯಞ್ಞಂ ಅಕಪ್ಪಯಿಂಸು. ಯಞ್ಞಮಕಪ್ಪಯಿಂಸೂತಿ ಮಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ. ಅಕಪ್ಪಯಿಂಸೂತಿ ಸಂವಿದಹಿಂಸು ಅಕಂಸು. ಪುಥೂತಿ ಬಹೂ ಅನ್ನಪಾನದಾನಾದಿನಾ ಭೇದೇನ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರೇ ಪುಥೂ ವಾ ಇಸಯೋ ಮನುಜಾ ಖತ್ತಿಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ ಕಿಂನಿಸ್ಸಿತಾ ಯಞ್ಞಮಕಪ್ಪಯಿಂಸು. ಕಥಂ ನೇಸಂ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಸಮಿಜ್ಝತೀತಿ ಇಮಿನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪುಚ್ಛತಿ.

೪೬೩. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ತಮತ್ಥಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಯದನ್ತಗೂ ವೇದಗೂ ಯಞ್ಞಕಾಲೇ. ಯಸ್ಸಾಹುತಿಂ ಲಭೇ ತಸ್ಸಿಜ್ಝೇತಿ ಬ್ರೂಮೀ’’ತಿ ಇದಂ ಸೇಸಪದದ್ವಯಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯದನ್ತಗೂತಿ ಯೋ ಅನ್ತಗೂ, ಓಕಾರಸ್ಸ ಅಕಾರೋ, ದಕಾರೋ ಚ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ ‘‘ಅಸಾಧಾರಣಮಞ್ಞೇಸ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಖು. ಪಾ. ೮.೯) ಮಕಾರೋ ವಿಯ. ಅಯಂ ಪನ ಅತ್ಥೋ – ಯೋ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಅನ್ತಗತತ್ತಾ ಅನ್ತಗೂ, ಚತೂಹಿ ಚ ಮಗ್ಗಞಾಣವೇದೇಹಿ ಕಿಲೇಸೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗತತ್ತಾ ವೇದಗೂ, ಸೋ ಯಸ್ಸ ಇಸಿಮನುಜಖತ್ತಿಯಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಯಞ್ಞಕಾಲೇ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಆಹಾರೇ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತೇ ಅನ್ತಮಸೋ ವನಪಣ್ಣಮೂಲಫಲಾದಿಮ್ಹಿಪಿ ಆಹುತಿಂ ಲಭೇ, ತತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಲಭೇಯ್ಯ, ತಸ್ಸ ತಂ ಯಞ್ಞಕಮ್ಮಂ ಇಜ್ಝೇ ಸಮಿಜ್ಝೇಯ್ಯ, ಮಹಪ್ಫಲಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಬ್ರೂಮೀತಿ.

೪೬೪. ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಂ ಭಗವತೋ ಪರಮತ್ಥಯೋಗಗಮ್ಭೀರಂ ಅತಿಮಧುರಗಿರನಿಬ್ಬಿಕಾರಸರಸಮ್ಪನ್ನಂ ದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಸರೀರಸಮ್ಪತ್ತಿಸೂಚಿತಞ್ಚಸ್ಸ ಸಬ್ಬಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಸಮ್ಭಾವಯಮಾನೋ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಹಿ ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಾನಂ ವಚನಂ, ಸೇಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅದ್ಧಾ ಹಿ ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ ಹುತಮಿಜ್ಝೇ, ಅಯಂ ಅಜ್ಜ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಇಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ಸಮಿಜ್ಝಿಸ್ಸತಿ ಮಹಪ್ಫಲೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಯಂ ತಾದಿಸಂ ವೇದಗುಮದ್ದಸಾಮ, ಯಸ್ಮಾ ತಾದಿಸಂ ಭವನ್ತರೂಪಂ ವೇದಗುಂ ಅದ್ದಸಾಮ. ತ್ವಞ್ಞೇವ ಹಿ ಸೋ ವೇದಗೂ, ನ ಅಞ್ಞೋ. ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪನ ತುಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ವೇದಗೂನಂ ಅನ್ತಗೂನಞ್ಚ ಅದಸ್ಸನೇನ ಅಮ್ಹಾದಿಸಾನಂ ಯಞ್ಞೇ ಪಟಿಯತ್ತಂ ಅಞ್ಞೋ ಜನೋ ಭುಞ್ಜತಿ ಪೂರಳಾಸಂ ಚರುಕಞ್ಚ ಪೂವಞ್ಚಾತಿ.

೪೬೫. ತತೋ ಭಗವಾ ಅತ್ತನಿ ಪಸನ್ನಂ ವಚನಪಟಿಗ್ಗಹಣಸಜ್ಜಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಯಥಾಸ್ಸ ಸುಟ್ಠು ಪಾಕಟಾ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇ ಪಕಾಸೇತುಕಾಮೋ ‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಸ್ಮಾ ಮಯಿ ಪಸನ್ನೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಪನ ಇಹ ತ್ವಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಉಪಸಙ್ಕಮ್ಮ ಪುಚ್ಛಾತಿ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ. ಇದಾನಿ ಇತೋ ಪುಬ್ಬಂ ಅತ್ಥೇನಅತ್ಥಿಕಪದಂ ಪರಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ – ಅತ್ಥೇನ ಅತ್ಥಿಕೋ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥತ್ಥಿಕಭಾವಸ್ಸ ಅನುರೂಪಂ ಕಿಲೇಸಗ್ಗಿವೂಪಸಮೇನ ಸನ್ತಂ, ಕೋಧಧೂಮವಿಗಮೇನ ವಿಧೂಮಂ, ದುಕ್ಖಾಭಾವೇನ ಅನೀಘಂ, ಅನೇಕವಿಧಆಸಾಭಾವೇನ ನಿರಾಸಂ ಅಪ್ಪೇವಿಧ ಏಕಂಸೇನ ಇಧ ಠಿತೋವ ಇಧ ವಾ ಸಾಸನೇ ಅಭಿವಿನ್ದೇ ಲಚ್ಛಸಿ ಅಧಿಗಚ್ಛಿಸ್ಸಸಿ ಸುಮೇಧಂ ವರಪಞ್ಞಂ ಖೀಣಾಸವದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಯಸ್ಮಾ ಮಯಿ ಪಸನ್ನೋಸಿ, ತಸ್ಮಾತಿಹ, ತ್ವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅತ್ಥೇನ ಅತ್ಥಿಕೋ ಸಮಾನೋ ಉಪಸಙ್ಕಮ್ಮ ಪುಚ್ಛ ಸನ್ತಂ ವಿಧೂಮಂ ಅನೀಘಂ ನಿರಾಸನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ. ಏವಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಅಪ್ಪೇವಿಧ ಅಭಿವಿನ್ದೇ ಸುಮೇಧಂ ಖೀಣಾಸವದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯನ್ತಿ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೪೬೬. ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೋ ಭಗವನ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ಯಞ್ಞೇ ರತೋಹಂ…ಪೇ… ಬ್ರೂಹಿ ಮೇತ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಯಞ್ಞೋ ಯಾಗೋ ದಾನನ್ತಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ. ತಸ್ಮಾ ದಾನರತೋ ಅಹಂ, ತಾಯ ಏವ ದಾನಾರಾಮತಾಯ ದಾನಂ ದಾತುಕಾಮೋ, ನ ಪನ ಜಾನಾಮಿ, ಏವಂ ಅಜಾನನ್ತಂ ಅನುಸಾಸತು ಮಂ ಭವಂ. ಅನುಸಾಸನ್ತೋ ಚ ಉತ್ತಾನೇನೇವ ನಯೇನ ಯತ್ಥ ಹುತಂ ಇಜ್ಝತೇ ಬ್ರೂಹಿ ಮೇತನ್ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಯಥಾಹುತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ.

೪೬೭. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ವತ್ತುಕಾಮೋ ಆಹ – ‘‘ತೇನ ಹಿ…ಪೇ… ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಓಹಿತಸೋತಸ್ಸ ಚಸ್ಸ ಅನುಸಾಸನತ್ಥಂ ತಾವ ‘‘ಮಾ ಜಾತಿಂ ಪುಚ್ಛೀ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಮಾ ಜಾತಿಂ ಪುಚ್ಛೀತಿ ಯದಿ ಹುತಸಮಿದ್ಧಿಂ ದಾನಮಹಪ್ಫಲತಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸಸಿ, ಜಾತಿಂ ಮಾ ಪುಚ್ಛ. ಅಕಾರಣಞ್ಹಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯವಿಚಾರಣಾಯ ಜಾತಿ. ಚರಣಞ್ಚ ಪುಚ್ಛಾತಿ ಅಪಿಚ ಖೋ ಸೀಲಾದಿಗುಣಭೇದಂ ಚರಣಂ ಪುಚ್ಛ. ಏತಞ್ಹಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯವಿಚಾರಣಾಯ ಕಾರಣಂ.

ಇದಾನಿಸ್ಸ ತಮತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ನಿದಸ್ಸನಮಾಹ – ‘‘ಕಟ್ಠಾ ಹವೇ ಜಾಯತಿ ಜಾತವೇದೋ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ರಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಇಧ ಕಟ್ಠಾ ಅಗ್ಗಿ ಜಾಯತಿ, ನ ಚ ಸೋ ಸಾಲಾದಿಕಟ್ಠಾ ಜಾತೋ ಏವ ಅಗ್ಗಿಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ, ಸಾಪಾನದೋಣಿಆದಿಕಟ್ಠಾ ಜಾತೋ ನ ಕರೋತಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಅತ್ತನೋ ಅಚ್ಚಿಆದಿಗುಣಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಏವ ಕರೋತಿ. ಏವಂ ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲಾದೀಸು ಜಾತೋ ಏವ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ, ಚಣ್ಡಾಲಕುಲಾದೀಸು ಜಾತೋ ನ ಹೋತಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ನೀಚಾಕುಲೀನೋಪಿ ಉಚ್ಚಾಕುಲೀನೋಪಿ ಖೀಣಾಸವಮುನಿ ಧಿತಿಮಾ ಹಿರೀನಿಸೇಧೋ ಆಜಾನಿಯೋ ಹೋತಿ, ಇಮಾಯ ಧಿತಿಹಿರಿಪಮುಖಾಯ ಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಜಾತಿಮಾ ಉತ್ತಮದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೋ ಹೋತಿ. ಸೋ ಹಿ ಧಿತಿಯಾ ಗುಣೇ ಧಾರಯತಿ, ಹಿರಿಯಾ ದೋಸೇ ನಿಸೇಧೇತಿ. ವುತ್ತಞ್ಚೇತಂ ‘‘ಹಿರಿಯಾ ಹಿ ಸನ್ತೋ ನ ಕರೋನ್ತಿ ಪಾಪ’’ನ್ತಿ. ತೇನ ತೇ ಬ್ರೂಮಿ –

‘‘ಮಾ ಜಾತಿಂ ಪುಚ್ಛೀ ಚರಣಞ್ಚ ಪುಚ್ಛ,

ಕಟ್ಠಾ ಹವೇ ಜಾಯತಿ ಜಾತವೇದೋ;

ನೀಚಾಕುಲೀನೋಪಿ ಮುನೀ ಧಿತೀಮಾ,

ಆಜಾನಿಯೋ ಹೋತಿ ಹಿರೀನಿಸೇಧೋ’’ತಿ. –

ಏಸ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ಅಸ್ಸಲಾಯನಸುತ್ತಾನುಸಾರೇನ (ಮ. ನಿ. ೨.೪೦೧ ಆದಯೋ) ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೪೬೮. ಏವಮೇತಂ ಭಗವಾ ಚಾತುವಣ್ಣಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಅನುಸಾಸಿತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಯತ್ಥ ಹುತಂ ಇಜ್ಝತೇ, ಯಥಾ ಚ ಹುತಂ ಇಜ್ಝತೇ, ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಚ್ಚೇನ ದನ್ತೋ’’ತಿಆದಿಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಚ್ಚೇನಾತಿ ಪರಮತ್ಥಸಚ್ಚೇನ. ತಞ್ಹಿ ಪತ್ತೋ ದನ್ತೋ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಸಚ್ಚೇನ ದನ್ತೋ’’ತಿ. ದಮಸಾ ಉಪೇತೋತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯದಮೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ವೇದನ್ತಗೂತಿ ವೇದೇಹಿ ವಾ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಅನ್ತಂ ಗತೋ, ವೇದಾನಂ ವಾ ಅನ್ತಂ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಗತೋ. ವೂಸಿತಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋತಿ ಪುನ ವಸಿತಬ್ಬಾಭಾವತೋ ವುತ್ಥಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೋ. ಕಾಲೇನ ತಮ್ಹಿ ಹಬ್ಯಂ ಪವೇಚ್ಛೇತಿ ಅತ್ತನೋ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಕಾಲಂ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವಕಾಲಞ್ಚ ಉಪಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತೇನ ಕಾಲೇನ ತಾದಿಸೇ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಪವೇಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಪವೇಸೇಯ್ಯ ಪಟಿಪಾದೇಯ್ಯ.

೪೬೯-೭೧. ಕಾಮೇತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಚ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇ ಚ. ಸುಸಮಾಹಿತಿನ್ದ್ರಿಯಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಮಾಹಿತಇನ್ದ್ರಿಯಾ, ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಇನ್ದ್ರಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಚನ್ದೋವ ರಾಹುಗ್ಗಹಣಾ ಪಮುತ್ತಾತಿ ಯಥಾ ಚನ್ದೋ ರಾಹುಗ್ಗಹಣಾ, ಏವಂ ಕಿಲೇಸಗ್ಗಹಣಾ ಪಮುತ್ತಾ ಯೇ ಅತೀವ ಭಾಸನ್ತಿ ಚೇವ ತಪನ್ತಿ ಚ. ಸತಾತಿ ಸತಿಸಮ್ಪನ್ನಾ. ಮಮಾಯಿತಾನೀತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಮಮಾಯಿತಾನಿ.

೪೭೨. ಯೋ ಕಾಮೇ ಹಿತ್ವಾತಿ ಇತೋ ಪಭುತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ತತ್ಥ ಕಾಮೇ ಹಿತ್ವಾತಿ ಕಿಲೇಸಕಾಮೇ ಪಹಾಯ. ಅಭಿಭುಯ್ಯಚಾರೀತಿ ತೇಸಂ ಪಹೀನತ್ತಾ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಅಭಿಭುಯ್ಯಚಾರೀ. ಜಾತಿಮರಣಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ನಾಮ ನಿಬ್ಬಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ, ತಞ್ಚ ಯೋ ವೇದಿ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞಾಬಲೇನ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಉದಕರಹದೋ ವಾತಿ ಯೇ ಇಮೇ ಅನೋತತ್ತದಹೋ ಕಣ್ಣಮುಣ್ಡದಹೋ ರಥಕಾರದಹೋ ಛದ್ದನ್ತದಹೋ ಕುಣಾಲದಹೋ ಮನ್ದಾಕಿನಿದಹೋ ಸೀಹಪ್ಪಪಾತದಹೋತಿ ಹಿಮವತಿ ಸತ್ತ ಮಹಾರಹದಾ ಅಗ್ಗಿಸೂರಿಯಸನ್ತಾಪೇಹಿ ಅಸಮ್ಫುಟ್ಠತ್ತಾ ನಿಚ್ಚಂ ಸೀತಲಾ, ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೋ ಉದಕರಹದೋವ ಸೀತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಕಿಲೇಸಪರಿಳಾಹತ್ತಾ.

೪೭೩. ಸಮೋತಿ ತುಲ್ಯೋ. ಸಮೇಹೀತಿ ವಿಪಸ್ಸಿಆದೀಹಿ ಬುದ್ಧೇಹಿ. ತೇ ಹಿ ಪಟಿವೇಧಸಮತ್ತಾ ‘‘ಸಮಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ನತ್ಥಿ ತೇಸಂ ಪಟಿವೇಧೇನಾಧಿಗನ್ತಬ್ಬೇಸು ಗುಣೇಸು, ಪಹಾತಬ್ಬೇಸು ವಾ ದೋಸೇಸು ವೇಮತ್ತತಾ, ಅದ್ಧಾನಆಯುಕುಲಪ್ಪಮಾಣಾಭಿನಿಕ್ಖಮನಪಧಾನಬೋಧಿರಸ್ಮೀಹಿ ಪನ ನೇಸಂ ವೇಮತ್ತತಾ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಹಿ ತೇ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಚತೂಹಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇಹಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸೇನ ಚ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತಿ, ಉಪರಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಸೋಳಸಹಿ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯೇಹಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸೇನ ಚ. ಅಯಂ ನೇಸಂ ಅದ್ಧಾನವೇಮತ್ತತಾ. ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಚ ವಸ್ಸಸತಾಯುಕಕಾಲೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪರಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ವಸ್ಸಸತಸಹಸ್ಸಾಯುಕಕಾಲೇ. ಅಯಂ ನೇಸಂ ಆಯುವೇಮತ್ತತಾ. ಖತ್ತಿಯಕುಲೇ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಅಯಂ ಕುಲವೇಮತ್ತತಾ. ಉಚ್ಚಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಾ, ನೀಚಾ ವಾ ಪನ್ನರಸಅಟ್ಠಾರಸಹತ್ಥಪ್ಪಮಾಣಾ. ಅಯಂ ಪಮಾಣವೇಮತ್ತತಾ. ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರಥಸಿವಿಕಾದೀಹಿ ನಿಕ್ಖಮನ್ತಿ ವೇಹಾಸೇನ ವಾ. ತಥಾ ಹಿ ವಿಪಸ್ಸಿಕಕುಸನ್ಧಾ ಅಸ್ಸರಥೇನ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು, ಸಿಖೀಕೋಣಾಗಮನಾ ಹತ್ಥಿಕ್ಖನ್ಧೇನ, ವೇಸ್ಸಭೂ ಸಿವಿಕಾಯ, ಕಸ್ಸಪೋ ವೇಹಾಸೇನ, ಸಕ್ಯಮುನಿ ಅಸ್ಸಪಿಟ್ಠಿಯಾ. ಅಯಂ ನೇಕ್ಖಮ್ಮವೇಮತ್ತತಾ. ಸತ್ತಾಹಂ ವಾ ಪಧಾನಮನುಯುಞ್ಜನ್ತಿ, ಅಡ್ಢಮಾಸಂ, ಮಾಸಂ, ದ್ವೇಮಾಸಂ, ತೇಮಾಸಂ, ಚತುಮಾಸಂ, ಪಞ್ಚಮಾಸಂ, ಛಮಾಸಂ, ಏಕವಸ್ಸಂ ದ್ವಿತಿಚತುಪಞ್ಚಛವಸ್ಸಾನಿ ವಾ. ಅಯಂ ಪಧಾನವೇಮತ್ತತಾ. ಅಸ್ಸತ್ಥೋ ವಾ ಬೋಧಿರುಕ್ಖೋ ಹೋತಿ ನಿಗ್ರೋಧಾದೀನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರೋ. ಅಯಂ ಬೋಧಿವೇಮತ್ತತಾ. ಬ್ಯಾಮಾಸೀತಿಅನನ್ತಪಭಾಯುತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಬ್ಯಾಮಪ್ಪಭಾ ವಾ ಅಸೀತಿಪ್ಪಭಾ ವಾ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಮಾನಾ, ಅನನ್ತಪ್ಪಭಾ ಪನ ದೂರಮ್ಪಿ ಗಚ್ಛತಿ ಆಸನ್ನಮ್ಪಿ, ಏಕಗಾವುತಂ ದ್ವಿಗಾವುತಂ ಯೋಜನಂ ಅನೇಕಯೋಜನಂ ಚಕ್ಕವಾಳಪರಿಯನ್ತಮ್ಪಿ, ಮಙ್ಗಲಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸರೀರಪ್ಪಭಾ ದಸಸಹಸ್ಸಚಕ್ಕವಾಳಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಮನಸಾ ಚಿನ್ತಾಯತ್ತಾವ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ, ಯೋ ಯತ್ತಕಮಿಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಸ ತತ್ತಕಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಅಯಂ ರಸ್ಮಿವೇಮತ್ತತಾ. ಇಮಾ ಅಟ್ಠ ವೇಮತ್ತತಾ ಠಪೇತ್ವಾ ಅವಸೇಸೇಸು ಪಟಿವೇಧೇನಾಧಿಗನ್ತಬ್ಬೇಸು ಗುಣೇಸು, ಪಹಾತಬ್ಬೇಸು ವಾ ದೋಸೇಸು ನತ್ಥಿ ನೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಮಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಏವಮೇತೇಹಿ ಸಮೋ ಸಮೇಹಿ.

ವಿಸಮೇಹಿ ದೂರೇತಿ ನ ಸಮಾ ವಿಸಮಾ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾದಯೋ ಅವಸೇಸಸಬ್ಬಸತ್ತಾ. ತೇಹಿ ವಿಸಮೇಹಿ ಅಸದಿಸತಾಯ ದೂರೇ. ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕೇನ ಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ಸಙ್ಘಟ್ಟೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾಪಿ ಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಏಕಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಕಲಂ ನಾಗ್ಘನ್ತಿ ಸೋಳಸಿಂ, ಕೋ ಪನ ವಾದೋ ಸಾವಕಾದೀಸು. ತೇನಾಹ – ‘‘ವಿಸಮೇಹಿ ದೂರೇ’’ತಿ. ತಥಾಗತೋ ಹೋತೀತಿ ಉಭಯಪದೇಹಿ ದೂರೇತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಅನನ್ತಪಞ್ಞೋತಿ ಅಪರಿಮಿತಪಞ್ಞೋ. ಲೋಕಿಯಮನುಸ್ಸಾನಞ್ಹಿ ಪಞ್ಞಂ ಉಪನಿಧಾಯ ಅಟ್ಠಮಕಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ಅಧಿಕಾ, ತಸ್ಸ ಪಞ್ಞಂ ಉಪನಿಧಾಯ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ. ಏವಂ ಯಾವ ಅರಹತೋ ಪಞ್ಞಂ ಉಪನಿಧಾಯ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ಅಧಿಕಾ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಞ್ಞಂ ಪನ ಉಪನಿಧಾಯ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ಅಧಿಕಾತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ಅನನ್ತಾ ಇಚ್ಚೇವ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅನನ್ತಪಞ್ಞೋ’’ತಿ. ಅನೂಪಲಿತ್ತೋತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಲೇಪೇಹಿ ಅಲಿತ್ತೋ. ಇಧ ವಾ ಹುರಂ ವಾತಿ ಇಧಲೋಕೇ ವಾ ಪರಲೋಕೇ ವಾ. ಯೋಜನಾ ಪನೇತ್ಥ – ಸಮೋ ಸಮೇಹಿ ವಿಸಮೇಹಿ ದೂರೇ ತಥಾಗತೋ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಅನನ್ತಪಞ್ಞೋ ಅನುಪಲಿತ್ತೋ ಇಧ ವಾ ಹುರಂ ವಾ, ತೇನ ತಥಾಗತೋ ಅರಹತಿ ಪೂರಳಾಸನ್ತಿ.

೪೭೪. ಯಮ್ಹಿ ನ ಮಾಯಾತಿ ಅಯಂ ಪನ ಗಾಥಾ ಅಞ್ಞಾ ಚ ಈದಿಸಾ ಮಾಯಾದಿದೋಸಯುತ್ತೇಸು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಸಞ್ಞಾಪಹಾನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ಅಮಮೋತಿ ಸತ್ತಸಙ್ಖಾರೇಸು ‘‘ಇದಂ ಮಮಾ’’ತಿ ಪಹೀನಮಮಾಯಿತಭಾವೋ.

೪೭೫. ನಿವೇಸನನ್ತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿನಿವೇಸನಂ. ತೇನ ಹಿ ಮನೋ ತೀಸು ಭವೇಸು ನಿವಿಸತಿ, ತೇನ ತಂ ‘‘ನಿವೇಸನಂ ಮನಸೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತತ್ಥೇವ ವಾ ನಿವಿಸತಿ ತಂ ಹಿತ್ವಾ ಗನ್ತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ. ತೇನಪಿ ‘‘ನಿವೇಸನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪರಿಗ್ಗಹಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಯೋ ಏವ, ತಾಹಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಧಮ್ಮಾ ವಾ. ಕೇಚೀತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಾಪಿ. ಅನುಪಾದಿಯಾನೋತಿ ತೇಸಂ ನಿವೇಸನಪರಿಗ್ಗಹಾನಂ ಅಭಾವಾ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಅನುಪಾದಿಯಮಾನೋ.

೪೭೬. ಸಮಾಹಿತೋ ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿನಾ. ಉದತಾರೀತಿ ಉತ್ತಿಣ್ಣೋ. ಧಮ್ಮಂ ಚಞ್ಞಾಸೀತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಞೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ಪರಮಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ.

೪೭೭. ಭವಾಸವಾತಿ ಭವತಣ್ಹಾಝಾನನಿಕನ್ತಿಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಸಹಗತಾ ರಾಗಾ. ವಚೀತಿ ವಾಚಾ. ಖರಾತಿ ಕಕ್ಖಳಾ ಫರುಸಾ. ವಿಧೂಪಿತಾತಿ ದಡ್ಢಾ. ಅತ್ಥಗತಾತಿ ಅತ್ಥಙ್ಗತಾ. ನ ಸನ್ತೀತಿ ವಿಧೂಪಿತತ್ತಾ ಅತ್ಥಙ್ಗತತ್ತಾ ಚ. ಉಭಯೇಹಿ ಪನ ಉಭಯಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ ಸಬ್ಬಧೀತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಖನ್ಧಾಯತನಾದೀಸು.

೪೭೮. ಮಾನಸತ್ತೇಸೂತಿ ಮಾನೇನ ಲಗ್ಗೇಸು. ದುಕ್ಖಂ ಪರಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಜಾನಿತ್ವಾ. ಸಖೇತ್ತವತ್ಥುನ್ತಿ ಸಹೇತುಪಚ್ಚಯಂ, ಸದ್ಧಿಂ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸೇಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೪೭೯. ಆಸಂ ಅನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ತಣ್ಹಂ ಅನಲ್ಲೀಯಿತ್ವಾ. ವಿವೇಕದಸ್ಸೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನದಸ್ಸೀ. ಪರವೇದಿಯನ್ತಿ ಪರೇಹಿ ಞಾಪೇತಬ್ಬಂ. ದಿಟ್ಠಿಮುಪಾತಿವತ್ತೋತಿ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿಭೇದಮ್ಪಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಂ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ. ಆರಮ್ಮಣಾತಿ ಪಚ್ಚಯಾ, ಪುನಬ್ಭವಕಾರಣಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೪೮೦. ಪರೋಪರಾತಿ ವರಾವರಾ ಸುನ್ದರಾಸುನ್ದರಾ. ಪರಾ ವಾ ಬಾಹಿರಾ, ಅಪರಾ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾ. ಸಮೇಚ್ಚಾತಿ ಞಾಣೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ. ಧಮ್ಮಾತಿ ಖನ್ಧಾಯತನಾದಯೋ ಧಮ್ಮಾ. ಉಪಾದಾನಖಯೇ ವಿಮುತ್ತೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನೇ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣತೋ ವಿಮುತ್ತೋ, ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣವಿಮುತ್ತಿಲಾಭೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೪೮೧. ಸಂಯೋಜನಂಜಾತಿಖಯನ್ತದಸ್ಸೀತಿ ಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯನ್ತದಸ್ಸೀ ಜಾತಿಕ್ಖಯನ್ತದಸ್ಸೀ ಚ. ಸಂಯೋಜನಕ್ಖಯನ್ತೇನ ಚೇತ್ಥ ಸಉಪಾದಿಸೇಸಾ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತು, ಜಾತಿಕ್ಖಯನ್ತೇನ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾ ವುತ್ತಾ. ಖಯನ್ತೋತಿ ಹಿ ಅಚ್ಚನ್ತಖಯಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಅನುನಾಸಿಕಲೋಪೋ ಚೇತ್ಥ ‘‘ವಿವೇಕಜಂ ಪೀತಿಸುಖ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ನ ಕತೋ. ಯೋಪಾನುದೀತಿ ಯೋ ಅಪನುದಿ. ರಾಗಪಥನ್ತಿ ರಾಗಾರಮ್ಮಣಂ, ರಾಗಮೇವ ವಾ. ರಾಗೋಪಿ ಹಿ ದುಗ್ಗತೀನಂ ಪಥತ್ತಾ ‘‘ರಾಗಪಥೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಕಮ್ಮಪಥೋ ವಿಯ. ಸುದ್ಧೋ ನಿದೋಸೋ ವಿಮಲೋ ಅಕಾಚೋತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಸಮಾಚಾರಾದಿತಾಯ ಸುದ್ಧೋ. ಯೇಹಿ ‘‘ರಾಗದೋಸಾ ಅಯಂ ಪಜಾ, ದೋಸದೋಸಾ, ಮೋಹದೋಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇಸಂ ಅಭಾವಾ ನಿದೋಸೋ. ಅಟ್ಠಪುರಿಸಮಲವಿಗಮಾ ವಿಮಲೋ, ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಾಭಾವತೋ ಅಕಾಚೋ. ಉಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠೋ ಹಿ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೇನ ‘‘ಸಕಾಚೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸುದ್ಧೋ ವಾ ಯಸ್ಮಾ ನಿದ್ದೋಸೋ, ನಿದ್ದೋಸತಾಯ ವಿಮಲೋ, ಬಾಹಿರಮಲಾಭಾವೇನ ವಿಮಲತ್ತಾ ಅಕಾಚೋ. ಸಮಲೋ ಹಿ ‘‘ಸಕಾಚೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿಮಲತ್ತಾ ವಾ ಆಗುಂ ನ ಕರೋತಿ, ತೇನ ಅಕಾಚೋ. ಆಗುಕಿರಿಯಾ ಹಿ ಉಪಘಾತಕರಣತೋ ‘‘ಕಾಚೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

೪೮೨. ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತಾನಂ ನಾನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ವಿಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಖನ್ಧೇಸು ಅಞ್ಞಂ ಅತ್ತಾನಂ ನಾಮ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಖನ್ಧಮತ್ತಮೇವ ಪಸ್ಸತಿ. ಯಾ ಚಾಯಂ ‘‘ಅತ್ತನಾವ ಅತ್ತಾನಂ ಸಞ್ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸಾ ಅಭಾವಾ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತಾನಂ ನಾನುಪಸ್ಸತಿ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಪಞ್ಞಾಯ ಖನ್ಧೇ ಪಸ್ಸತಿ. ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿನಾ ಸಮಾಹಿತೋ, ಕಾಯವಙ್ಕಾದೀನಂ ಅಭಾವಾ ಉಜ್ಜುಗತೋ, ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಕಮ್ಪನೀಯತೋ ಠಿತತ್ತೋ, ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ಏಜಾಯ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಚೇತೋಖಿಲಾನಞ್ಚ ಅಟ್ಠಟ್ಠಾನಾಯ ಕಙ್ಖಾಯ ಚ ಅಭಾವಾ ಅನೇಜೋ ಅಖಿಲೋ ಅಕಙ್ಖೋ.

೪೮೩. ಮೋಹನ್ತರಾತಿ ಮೋಹಕಾರಣಾ ಮೋಹಪಚ್ಚಯಾ, ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಸಬ್ಬೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚ ಞಾಣದಸ್ಸೀತಿ ಸಚ್ಛಿಕತಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೋ. ತಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಞಾಣಂ, ತಞ್ಚ ಭಗವಾ ಪಸ್ಸಿ, ‘‘ಅಧಿಗತಂ ಮೇ’’ತಿ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ವಿಹಾಸಿ. ತೇನ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಸಬ್ಬೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಚ ಞಾಣದಸ್ಸೀ’’ತಿ. ಸಮ್ಬೋಧಿನ್ತಿ ಅರಹತ್ತಂ. ಅನುತ್ತರನ್ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸಾವಕೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಂ. ಸಿವನ್ತಿ ಖೇಮಂ ನಿರುಪದ್ದವಂ ಸಸ್ಸಿರಿಕಂ ವಾ. ಯಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ. ಸುದ್ಧೀತಿ ವೋದಾನತಾ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಮೋಹನ್ತರಾಭಾವೇನ ಸಬ್ಬದೋಸಾಭಾವೋ, ತೇನ ಸಂಸಾರಕಾರಣಸಮುಚ್ಛೇದೋ ಅನ್ತಿಮಸರೀರಧಾರಿತಾ, ಞಾಣದಸ್ಸಿತಾಯ ಸಬ್ಬಗುಣಸಮ್ಭವೋ. ತೇನ ಅನುತ್ತರಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಪತ್ತಿ, ಇತೋ ಪರಞ್ಚ ಪಹಾತಬ್ಬಮಧಿಗನ್ತಬ್ಬಂ ವಾ ನತ್ಥಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸುದ್ಧೀ’’ತಿ.

೪೮೪. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಭಗವತಿ ಪಸನ್ನೋ ಪಸನ್ನಾಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಹುತಞ್ಚ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಮಹಂ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಅಜುಹಂ, ತಂ ಮೇ ಹುತಂ ಸಚ್ಚಂ ವಾ ಹೋತಿ, ಅಲಿಕಂ ವಾತಿ ನ ಜಾನಾಮಿ. ಅಜ್ಜ ಪನ ಇದಂ ಹುತಞ್ಚ ಮಯ್ಹಂ ಹುತಮತ್ಥು ಸಚ್ಚಂ, ಸಚ್ಚಹುತಮೇವ ಅತ್ಥೂತಿ ಯಾಚನ್ತೋ ಭಣತಿ. ಯಂ ತಾದಿಸಂ ವೇದಗುನಂ ಅಲತ್ಥಂ, ಯಸ್ಮಾ ಇಧೇವ ಠಿತೋ ಭವನ್ತರೂಪಂ ವೇದಗುಂ ಅಲತ್ಥಂ. ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹಿ ಸಕ್ಖಿ, ಪಚ್ಚಕ್ಖಮೇವ ಹಿ ತ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಯತೋ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತು ಮೇ ಭಗವಾ, ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಚ ಭುಞ್ಜತು ಮೇ ಭಗವಾ ಪೂರಳಾಸನ್ತಿ ತಂ ಹಬ್ಯಸೇಸಂ ಉಪನಾಮೇನ್ತೋ ಆಹ.

೪೮೭. ಅಥ ಭಗವಾ ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಭಾಸಿ. ತತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಅಯಂ ಅತ್ತನಾ ನ ಇಚ್ಛತಿ, ಕಮ್ಪಿ ಚಞ್ಞಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘ಕೇವಲಿನಂ ಮಹೇಸಿಂ ಖೀಣಾಸವಂ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚವೂಪಸನ್ತಂ ಅನ್ನೇನ ಪಾನೇನ ಉಪಟ್ಠಹಸ್ಸೂ’ತಿ ಭಣತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತಂ ಞಾತುಕಾಮೋ ಆಹ ‘‘ಸಾಧಾಹಂ ಭಗವಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಸಾಧೂತಿ ಆಯಾಚನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ತಥಾತಿ ಯೇನ ತ್ವಮಾಹ, ತೇನ ಪಕಾರೇನ. ವಿಜಞ್ಞನ್ತಿ ಜಾನೇಯ್ಯಂ. ಯನ್ತಿ ಯಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ಯಞ್ಞಕಾಲೇ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋ ಉಪಟ್ಠಹೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ. ಪಪ್ಪುಯ್ಯಾತಿ ಪತ್ವಾ. ತವ ಸಾಸನನ್ತಿ ತವ ಓವಾದಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಾಧಾಹಂ ಭಗವಾ ತವ ಓವಾದಂ ಆಗಮ್ಮ ತಥಾ ವಿಜಞ್ಞಂ ಆರೋಚೇಹಿ ಮೇ ತಂ ಕೇವಲಿನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯೋ ದಕ್ಖಿಣಂ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ ಮಾದಿಸಸ್ಸ, ಯಂ ಚಾಹಂ ಯಞ್ಞಕಾಲೇ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋ ಉಪಟ್ಠಹೇಯ್ಯಂ, ತಥಾರೂಪಂ ಮೇ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ದಸ್ಸೇಹಿ, ಸಚೇ ತ್ವಂ ನ ಭುಞ್ಜಸೀತಿ.

೪೮೮-೯೦. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಪಾಕಟೇನ ನಯೇನ ತಥಾರೂಪಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಾರಮ್ಭಾ ಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಗಾಥಾತ್ತಯಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸೀಮನ್ತಾನಂ ವಿನೇತಾರನ್ತಿ ಸೀಮಾತಿ ಮರಿಯಾದಾ ಸಾಧುಜನವುತ್ತಿ, ತಸ್ಸಾ ಅನ್ತಾ ಪರಿಯೋಸಾನಾ ಅಪರಭಾಗಾತಿ ಕತ್ವಾ ಸೀಮನ್ತಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಕಿಲೇಸಾ, ತೇಸಂ ವಿನೇತಾರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೀಮನ್ತಾತಿ ಬುದ್ಧವೇನೇಯ್ಯಾ ಸೇಕ್ಖಾ ಚ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಚ, ತೇಸಂ ವಿನೇತಾರನ್ತಿಪಿ ಏಕೇ. ಜಾತಿಮರಣಕೋವಿದನ್ತಿ ‘‘ಏವಂ ಜಾತಿ ಏವಂ ಮರಣ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕುಸಲಂ. ಮೋನೇಯ್ಯಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಕಾಯಮೋನೇಯ್ಯಾದಿಸಮ್ಪನ್ನಂ ವಾ. ಭಕುಟಿಂ ವಿನಯಿತ್ವಾನಾತಿ ಯಂ ಏಕಚ್ಚೇ ದುಬ್ಬುದ್ಧಿನೋ ಯಾಚಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಕುಟಿಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತಂ ವಿನಯಿತ್ವಾ, ಪಸನ್ನಮುಖಾ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಞ್ಜಲಿಕಾತಿ ಪಗ್ಗಹಿತಅಞ್ಜಲಿನೋ ಹುತ್ವಾ.

೪೯೧. ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಥೋಮಯಮಾನೋ ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಭವ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಆಯಾಗೋತಿ ಆಯಜಿತಬ್ಬೋ, ತತೋ ತತೋ ಆಗಮ್ಮ ವಾ ಯಜಿತಬ್ಬಮೇತ್ಥಾತಿಪಿ ಆಯಾಗೋ, ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭೂತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಇತೋ ಪುರಿಮಗಾಥಾಸು ಚ ಯಂ ನ ವಣ್ಣಿತಂ, ತಂ ಸಕ್ಕಾ ಅವಣ್ಣಿತಮ್ಪಿ ಜಾನಿತುನ್ತಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥತ್ತಾಯೇವ ನ ವಣ್ಣಿತಂ. ಇತೋ ಪರಂ ಪನ ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಪೂರಳಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಮಾಘಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಮಾಘಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮೇವ ಯಾಸ್ಸ ನಿದಾನೇ ವುತ್ತಾ. ಅಯಞ್ಹಿ ಮಾಘೋ ಮಾಣವೋ ದಾಯಕೋ ಅಹೋಸಿ ದಾನಪತಿ. ತಸ್ಸೇತದಹೋಸಿ – ‘‘ಸಮ್ಪತ್ತಕಪಣದ್ಧಿಕಾದೀನಂ ದಾನಂ ದಿನ್ನಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಹೋತಿ, ಉದಾಹು ನೋತಿ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಏತಮತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸಮಣೋ ಕಿರ ಗೋತಮೋ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ. ಭಗವಾ ಚಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾನುರೂಪಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತಯಿದಂ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಾನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಭಗವತೋತಿ ತಿಣ್ಣಮ್ಪಿ ವಚನಂ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ‘‘ಮಾಘಸುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ತತ್ಥ ರಾಜಗಹೇತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಗರೇ. ತಞ್ಹಿ ಮನ್ಧಾತುಮಹಾಗೋವಿನ್ದಾದೀಹಿ ಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ‘‘ರಾಜಗಹ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಞ್ಞೇಪೇತ್ಥ ಪಕಾರೇ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ. ಕಿಂ ತೇಹಿ, ನಾಮಮೇತಂ ತಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ? ತಂ ಪನೇತಂ ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಚ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಕಾಲೇ ಚ ನಗರಂ ಹೋತಿ, ಸೇಸಕಾಲೇ ಸುಞ್ಞಂ ಹೋತಿ ಯಕ್ಖಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ, ತೇಸಂ ವಸನ್ತವನಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ. ಏವಂ ಗೋಚರಗಾಮಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನಿವಾಸಟ್ಠಾನಮಾಹ – ‘‘ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ’’ತಿ. ಸೋ ಚ ಗಿಜ್ಝಾ ತಸ್ಸ ಕೂಟೇಸು ವಸಿಂಸು, ಗಿಜ್ಝಸದಿಸಾನಿ ವಾಸ್ಸ ಕೂಟಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಗಿಜ್ಝಕೂಟೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಥ ಖೋ…ಪೇ… ಅವೋಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಮಾಘೋತಿ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ನಾಮಂ. ಮಾಣವೋತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿವಾಸಂ ಅನತೀತಭಾವೇನ ವುಚ್ಚತಿ, ಜಾತಿಯಾ ಪನ ಮಹಲ್ಲಕೋ. ‘‘ಪುಬ್ಬಾಚಿಣ್ಣವಸೇನಾ’’ತಿ ಏಕೇ ಪಿಙ್ಗಿಯೋ ಮಾಣವೋ ವಿಯ. ಸೋ ಹಿ ವೀಸವಸ್ಸಸತಿಕೋಪಿ ಪುಬ್ಬಾಚಿಣ್ಣವಸೇನ ‘‘ಪಿಙ್ಗಿಯೋ ಮಾಣವೋ’’ ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಅಹಞ್ಹಿ, ಭೋ ಗೋತಮ…ಪೇ… ಪಸವಾಮೀತಿ ಏತ್ಥ ದಾಯಕೋ ದಾನಪತೀತಿ ದಾಯಕೋ ಚೇವ ದಾನಪತಿ ಚ. ಯೋ ಹಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ತೇನಾಣತ್ತೋ ದೇತಿ, ಸೋಪಿ ದಾಯಕೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ದಾನೇ ಇಸ್ಸರಿಯಾಭಾವತೋ ನ ದಾನಪತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಂಯೇವ ದೇತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಹಞ್ಹಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ದಾಯಕೋ ದಾನಪತೀ’’ತಿ. ಅಯಮೇವ ಹಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಪನ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಮಚ್ಛೇರೇನ ಅಭಿಭುಯ್ಯಮಾನೋ ದಾಯಕೋ ಅನಭಿಭೂತೋ ದಾನಪತೀತಿಆದಿನಾಪಿ ನಯೇನ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ವದಞ್ಞೂತಿ ಯಾಚಕಾನಂ ವಚನಂ ಜಾನಾಮಿ ವುತ್ತಮತ್ತೇಯೇವ ‘‘ಅಯಮಿದಮರಹತಿ ಅಯಮಿದ’’ನ್ತಿ ಪುರಿಸವಿಸೇಸಾವಧಾರಣೇನ ಬಹೂಪಕಾರಭಾವಗಹಣೇನ ವಾ. ಯಾಚಯೋಗೋತಿ ಯಾಚಿತುಂ ಯುತ್ತೋ. ಯೋ ಹಿ ಯಾಚಕೇ ದಿಸ್ವಾವ ಭಕುಟಿಂ ಕತ್ವಾ ಫರುಸವಚನಾದೀನಿ ಭಣತಿ, ಸೋ ನ ಯಾಚಯೋಗೋ ಹೋತಿ. ಅಹಂ ಪನ ನ ತಾದಿಸೋತಿ ದೀಪೇತಿ. ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನನಿಕತಿವಞ್ಚನಾದೀನಿ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಾಯ, ಯಾಚನಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಾಚನಾ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಭೋಗಪರಿಯೇಸನೇ ಧಮ್ಮೋ, ಯಾಚಮಾನಾನಞ್ಚ ನೇಸಂ ಪರೇಹಿ ಅನುಗ್ಗಹಕಾಮೇಹಿ ದಿನ್ನಾ ಭೋಗಾ ಧಮ್ಮಲದ್ಧಾ ನಾಮ ಧಮ್ಮಾಧಿಗತಾ ಚ ಹೋನ್ತಿ, ಸೋ ಚ ತಥಾ ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಲಭಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಧಮ್ಮೇನ ಭೋಗೇ ಪರಿಯೇಸಾಮಿ…ಪೇ… ಧಮ್ಮಾಧಿಗತೇಹೀ’’ತಿ. ಭಿಯ್ಯೋಪಿ ದದಾಮೀತಿ ತತೋ ಉತ್ತರಿಪಿ ದದಾಮಿ, ಪಮಾಣಂ ನತ್ಥಿ, ಏತ್ಥ ಲದ್ಧಭೋಗಪ್ಪಮಾಣೇನ ದದಾಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ತಗ್ಘಾತಿ ಏಕಂಸವಚನೇ ನಿಪಾತೋ. ಏಕಂಸೇನೇವ ಹಿ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸಾವಕೇಹಿ ಪಸತ್ಥಂ ದಾನಂ ಅನ್ತಮಸೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾನಮ್ಪಿ ದೀಯಮಾನಂ. ವುತ್ತಞ್ಚೇತಂ ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಣ್ಣಿತಂ ದಾನಂ, ನ ದಾನಂ ಗರಹಿತಂ ಕ್ವಚೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾಪಿ ಏಕಂಸೇನೇವ ತಂ ಪಸಂಸನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ತಗ್ಘ ತ್ವಂ ಮಾಣವ…ಪೇ… ಪಸವಸೀ’’ತಿ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ಏವಂ ಭಗವತಾ ‘‘ಬಹುಂ ಸೋ ಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇಪಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯತೋ ದಕ್ಖಿಣಾವಿಸುದ್ಧಿಂ ಸೋತುಕಾಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉತ್ತರಿ ಭಗವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ. ತೇನಾಹು ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಾ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಮಾಘೋ ಮಾಣವೋ ಭಗವನ್ತಂ ಗಾಥಾಯ ಅಜ್ಝಭಾಸೀ’’ತಿ. ತಂ ಅತ್ಥತೋ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

೪೯೨. ಪುಚ್ಛಾಮಹನ್ತಿಆದಿಗಾಥಾಸು ಪನ ವದಞ್ಞುನ್ತಿ ವಚನವಿದುಂ, ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಸತ್ತಾನಂ ವುತ್ತವಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯಞ್ಞುನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸುಜ್ಝೇತಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯವಸೇನ ಸುದ್ಧಂ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಭವೇಯ್ಯ. ಯೋಜನಾ ಪನೇತ್ಥ – ಯೋ ಯಾಚಯೋಗೋ ದಾನಪತಿ ಗಹಟ್ಠೋ ಪುಞ್ಞತ್ಥಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಪರೇಸಂ ಅನ್ನಪಾನಂ ದದಂ ಯಜತಿ, ನ ಅಗ್ಗಿಮ್ಹಿ ಆಹುತಿಮತ್ತಂ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೋ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಪುಞ್ಞಪೇಕ್ಖೋವ ನ ಪಚ್ಚುಪಕಾರಕಲ್ಯಾಣಕಿತ್ತಿಸದ್ದಾದಿಅಪೇಕ್ಖೋ, ತಸ್ಸ ಏವರೂಪಸ್ಸ ಯಜಮಾನಸ್ಸ ಹುತಂ ಕಥಂ ಸುಜ್ಝೇಯ್ಯಾತಿ?

೪೯೩. ಆರಾಧಯೇ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇಭಿ ತಾದೀತಿ ತಾದಿಸೋ ಯಾಚಯೋಗೋ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇಹಿ ಆರಾಧಯೇ ಸಮ್ಪಾದಯೇ ಸೋಧಯೇ, ಮಹಪ್ಫಲಂ ತಂ ಹುತಂ ಕರೇಯ್ಯ, ನ ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾಸ್ಸ ‘‘ಕಥಂ ಹುತಂ ಯಜಮಾನಸ್ಸ ಸುಜ್ಝೇ’’ ಇಚ್ಚೇತಂ ಬ್ಯಾಕತಂ ಹೋತಿ.

೪೯೪. ಅಕ್ಖಾಹಿ ಮೇ ಭಗವಾ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇತಿ ಏತ್ಥ ಯೋ ಯಾಚಯೋಗೋ ದದಂ ಪರೇಸಂ ಯಜತಿ, ತಸ್ಸ ಮೇ ಭಗವಾ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇ ಅಕ್ಖಾಹೀತಿ ಏವಂ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೪೯೫. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ನಯೇಹಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೇ ವೇ ಅಸತ್ತಾ’’ತಿಆದಿಕಾ ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ. ತತ್ಥ ಅಸತ್ತಾತಿ ರಾಗಾದಿಸಙ್ಗವಸೇನ ಅಲಗ್ಗಾ. ಕೇವಲಿನೋತಿ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಕಿಚ್ಚಾ. ಯತತ್ತಾತಿ ಗುತ್ತಚಿತ್ತಾ.

೪೯೬-೭. ದನ್ತಾ ಅನುತ್ತರೇನ ದಮಥೇನ, ವಿಮುತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಚೇತೋವಿಮುತ್ತೀಹಿ, ಅನೀಘಾ ಆಯತಿಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಾಭಾವೇನ, ನಿರಾಸಾ ಸಮ್ಪತಿ ಕಿಲೇಸಾಭಾವೇನ. ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪನ ಗಾಥಾಯ ದುತಿಯಗಾಥಾ ಭಾವನಾನುಭಾವಪ್ಪಕಾಸನನಯೇನ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಭಾವನಾನುಯೋಗಮನುಯುತ್ತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ವಿಹರತೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ನ ಏವಂ ಇಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ ‘ಅಹೋ ವತ ಮೇ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚೇಯ್ಯಾ’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೭.೭೧), ಅಥ ಖ್ವಾಸ್ಸ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಚೇತ್ಥ ಸುತ್ತಂ ಸಾಧಕಂ.

೪೯೮-೫೦೨. ರಾಗಞ್ಚ…ಪೇ… ಯೇಸು ನ ಮಾಯಾ…ಪೇ… ನ ತಣ್ಹಾಸು ಉಪಾತಿಪನ್ನಾತಿ ಕಾಮತಣ್ಹಾದೀಸು ನಾಧಿಮುತ್ತಾ. ವಿತರೇಯ್ಯಾತಿ ವಿತರಿತ್ವಾ. ತಣ್ಹಾತಿ ರೂಪತಣ್ಹಾದಿಛಬ್ಬಿಧಾ. ಭವಾಭವಾಯಾತಿ ಸಸ್ಸತಾಯ ವಾ ಉಚ್ಛೇದಾಯ ವಾ. ಅಥ ವಾ ಭವಸ್ಸ ಅಭವಾಯ ಭವಾಭವಾಯ, ಪುನಬ್ಭವಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇಧ ವಾ ಹುರಂ ವಾತಿ ಇದಂ ಪನ ‘‘ಕುಹಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ವಿತ್ಥಾರವಚನಂ.

೫೦೪. ಯೇ ವೀತರಾಗಾ…ಪೇ… ಸಮಿತಾವಿನೋತಿ ಸಮಿತವನ್ತೋ, ಕಿಲೇಸವೂಪಸಮಕಾರಿನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಿತಾವಿತತ್ತಾ ಚ ವೀತರಾಗಾ ಅಕೋಪಾ. ಇಧ ವಿಪ್ಪಹಾಯಾತಿ ಇಧಲೋಕೇ ವತ್ತಮಾನೇ ಖನ್ಧೇ ವಿಹಾಯ, ತತೋ ಪರಂ ಯೇಸಂ ಗಮನಂ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇತೋ ಪರಂ ‘‘ಯೇ ಕಾಮೇ ಹಿತ್ವಾ ಅಗಹಾ ಚರನ್ತಿ, ಸುಸಞ್ಞತತ್ತಾ ತಸರಂವ ಉಜ್ಜು’’ನ್ತಿ ಇಮಮ್ಪಿ ಗಾಥಂ ಕೇಚಿ ಪಠನ್ತಿ.

೫೦೬-೮. ಜಹಿತ್ವಾತಿ ಹಿತ್ವಾ. ‘‘ಜಹಿತ್ವಾನಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಅಯಮೇವತ್ಥೋ. ಅತ್ತದೀಪಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇ ಏವ ಅತ್ತನೋ ದೀಪಂ ಕತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಾ ಖೀಣಾಸವಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಯೇ ಹೇತ್ಥಾತಿ ಹಕಾರೋ ನಿಪಾತೋ ಪದಪೂರಣಮತ್ತೇ. ಅಯಂ ಪನತ್ಥೋ – ಯೇ ಏತ್ಥ ಖನ್ಧಾಯತನಾದಿಸನ್ತಾನೇ ಯಥಾ ಇದಂ ಖನ್ಧಾಯತನಾದಿ ತಥಾ ಜಾನನ್ತಿ, ಯಂಸಭಾವಂ ತಂಸಭಾವಂಯೇವ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಜಾನನ್ತಾ. ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ನತ್ಥಿ ಪುನಬ್ಭವೋತಿ ಅಯಂ ನೋ ಅನ್ತಿಮಾ ಜಾತಿ, ಇದಾನಿ ನತ್ಥಿ ಪುನಬ್ಭವೋತಿ ಏವಞ್ಚ ಯೇ ಜಾನನ್ತೀತಿ.

೫೦೯. ಯೋ ವೇದಗೂತಿ ಇದಾನಿ ಅತ್ತಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಗವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸತಿಮಾತಿ ಛಸತತವಿಹಾರಸತಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಸಮ್ಬೋಧಿಪತ್ತೋತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ. ಸರಣಂ ಬಹೂನನ್ತಿ ಬಹೂನಂ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಭಯವಿಹಿಂಸನೇನ ಸರಣಭೂತೋ.

೫೧೦. ಏವಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇ ಸುತ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಆಹ – ‘‘ಅದ್ಧಾ ಅಮೋಘಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ತ್ವಞ್ಹೇತ್ಥ ಜಾನಾಸಿ ಯಥಾ ತಥಾ ಇದನ್ತಿ ತ್ವಞ್ಹಿ ಏತ್ಥ ಲೋಕೇ ಇದಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಞೇಯ್ಯಂ ಯಥಾ ತಥಾ ಜಾನಾಸಿ ಯಾಥಾವತೋ ಜಾನಾಸಿ, ಯಾದಿಸಂ ತಂ ತಾದಿಸಮೇವ ಜಾನಾಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಥಾ ಹಿ ತೇ ವಿದಿತೋ ಏಸ ಧಮ್ಮೋತಿ ತಥಾ ಹಿ ತೇ ಏಸಾ ಧಮ್ಮಧಾತು ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಾ, ಯಸ್ಸಾ ಸುಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧತಾ ಯಂ ಯಂ ಇಚ್ಛಸಿ, ತಂ ತಂ ಜಾನಾಸೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೫೧೧. ಏವಂ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವನ್ತಂ ಪಸಂಸಿತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಸಮ್ಪದಾಯ ಯಞ್ಞಸಮ್ಪದಂ ಞತ್ವಾ ದಾಯಕಸಮ್ಪದಾಯಪಿ ತಂ ಛಳಙ್ಗಪರಿಪೂರಂ ಯಞ್ಞಸಮ್ಪದಂ ಸೋತುಕಾಮೋ ‘‘ಯೋ ಯಾಚಯೋಗೋ’’ತಿ ಉತ್ತರಿಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ. ತತ್ರಾಯಂ ಯೋಜನಾ – ಯೋ ಯಾಚಯೋಗೋ ದದಂ ಪರೇಸಂ ಯಜತಿ, ತಸ್ಸ ಅಕ್ಖಾಹಿ ಮೇ ಭಗವಾ ಯಞ್ಞಸಮ್ಪದನ್ತಿ.

೫೧೨. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ದ್ವೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಅಕ್ಖಾಸಿ. ತತ್ಥಾಯಂ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ – ಯಜಸ್ಸು ಮಾಘ, ಯಜಮಾನೋ ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿಪ್ಪಸಾದೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ, ತೀಸುಪಿ ಕಾಲೇಸು ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಹಿ. ಏವಂ ತೇ ಯಾಯಂ –

‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ದಾನಾ ಸುಮನೋ, ದದಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದಯೇ;

ದತ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ, ಏಸಾ ಯಞ್ಞಸ್ಸ ಸಮ್ಪದಾ’’ತಿ. (ಅ. ನಿ. ೬.೩೭; ಪೇ. ವ. ೩೦೫) –

ಯಞ್ಞಸಮ್ಪದಾ ವುತ್ತಾ, ತಾಯ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಯಞ್ಞೋ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತತ್ಥ ಸಿಯಾ ‘‘ಕಥಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ? ದೋಸಪ್ಪಹಾನೇನ. ಕಥಂ ದೋಸಪ್ಪಹಾನಂ ಹೋತಿ? ಯಞ್ಞಾರಮ್ಮಣತಾಯ. ಅಯಞ್ಹಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಯಜಮಾನಸ್ಸ ಯಞ್ಞೋ ಏತ್ಥ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಜಹಾತಿ ದೋಸಂ, ಅಯಞ್ಹಿ ಸತ್ತೇಸು ಮೇತ್ತಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೇನ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಪದೀಪವಿಹತಮೋಹನ್ಧಕಾರೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಯಜಮಾನಸ್ಸ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸಙ್ಖಾತೋ ಯಞ್ಞೋ ಆರಮ್ಮಣಂ ಹೋತಿ, ಸೋ ಏತ್ಥ ಯಞ್ಞೇ ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಪಚ್ಚಯಂ ಲೋಭಂ, ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಪಚ್ಚಯಂ ಕೋಧಂ, ತದುಭಯನಿದಾನಂ ಮೋಹನ್ತಿ ಏವಂ ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ಜಹಾತಿ ದೋಸಂ. ಸೋ ಏವಂ ಭೋಗೇಸು ವೀತರಾಗೋ, ಸತ್ತೇಸು ಚ ಪವಿನೇಯ್ಯ ದೋಸಂ ತಪ್ಪಹಾನೇನೇವ ಪಹೀನಪಞ್ಚನೀವರಣೋ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಭೇದಂ ಅಪರಿಮಾಣಸತ್ತಫರಣೇನ ಏಕಸತ್ತೇ ವಾ ಅನವಸೇಸಫರಣೇನ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಮೇತ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಪುನ ಭಾವನಾವೇಪುಲ್ಲತ್ಥಂ, ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ಸತತಂ ಸಬ್ಬಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ತಮೇವ ಮೇತ್ತಜ್ಝಾನಸಙ್ಖಾತಂ ಸಬ್ಬಾ ದಿಸಾ ಫರತೇ ಅಪ್ಪಮಞ್ಞನ್ತಿ.

೫೧೪. ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಂ ಮೇತ್ತಂ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮಗ್ಗೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತೋ ಕೇವಲಂ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯಾತೀತಂ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಂ ಸುತ್ವಾ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಸಞ್ಜಾತಸಬ್ಬಞ್ಞುಸಮ್ಭಾವನೋ ಭಗವತಿ ಅತ್ತನಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾಧಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಪತ್ತಿಮೇವ ಚ ಸುದ್ಧಿಂ ಮುತ್ತಿಞ್ಚ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮಗ್ಗಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ಕೋ ಸುಜ್ಝತೀ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ರ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗಾಮಿಂ ಪುಞ್ಞಂ ಕರೋನ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ – ‘‘ಕೋ ಸುಜ್ಝತಿ ಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ, ಅಕರೋನ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಬಜ್ಝತೀ ಚಾ’’ತಿ. ಕೇನತ್ತನಾತಿ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ. ಸಕ್ಖಿ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಜದಿಟ್ಠೋತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಅಜ್ಜ ಸಕ್ಖಿ ದಿಟ್ಠೋ. ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಭಗವತೋ ಬ್ರಹ್ಮಸಮತ್ತಂ ಆರಬ್ಭ ಅಚ್ಚಾದರೇನ ಸಪಥಂ ಕರೋತಿ. ಕಥಂ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಅಚ್ಚಾದರೇನೇವ ಪುನಪಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಜುತಿಮಾತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಆಲಪತಿ.

ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಮೇತ್ತಾಯ ತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ತಮೇವ ಪಾದಕಂ ಕತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ಸೋ ಸುಜ್ಝತಿ ಮುಚ್ಚತಿ ಚ, ತಥಾರೂಪೋ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಯೋ ಪನ ಮೇತ್ತಾಯ ತಿಕಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ‘‘ಸನ್ತಾ ಏಸಾ ಸಮಾಪತ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ತಂ ಅಸ್ಸಾದೇತಿ, ಸೋ ಬಜ್ಝತಿ. ಅಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನೋ ಚ ತೇನೇವ ಝಾನೇನ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಯೋ ಸುಜ್ಝತಿ ಮುಚ್ಚತಿ ಚ, ತಸ್ಸ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗಮನಂ ಅನನುಜಾನನ್ತೋ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾವ ತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಯೋ ಬಜ್ಝತಿ. ತಸ್ಸ ತೇನ ಝಾನೇನ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಗಮನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಯೇನ ನಯೇನ ‘‘ಯೋ ಯಜತೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ.

೫೧೫. ತತ್ಥ ತಿವಿಧನ್ತಿ ತಿಕಾಲಪ್ಪಸಾದಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ತೇನ ದಾಯಕತೋ ಅಙ್ಗತ್ತಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆರಾಧಯೇ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇಭಿ ತಾದೀತಿ ತಞ್ಚ ಸೋ ತಾದಿಸೋ ತಿವಿಧಸಮ್ಪತ್ತಿಸಾಧಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಿವಿಧಂ ಯಞ್ಞಸಮ್ಪದಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯೇಹಿ ಖೀಣಾಸವೇಹಿ ಸಾಧೇಯ್ಯ ಸಮ್ಪಾದೇಯ್ಯ. ಇಮಿನಾ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕತೋ ಅಙ್ಗತ್ತಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏವಂ ಯಜಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾ ಯಾಚಯೋಗೋತಿ ಏವಂ ಮೇತ್ತಜ್ಝಾನಪದಟ್ಠಾನಭಾವೇನ ಛಳಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ ಯಞ್ಞಂ ಸಮ್ಮಾ ಯಜಿತ್ವಾ ಸೋ ಯಾಚಯೋಗೋ ತೇನ ಛಳಙ್ಗಯಞ್ಞೂಪನಿಸ್ಸಯೇನ ಮೇತ್ತಜ್ಝಾನೇನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕನ್ತಿ ಬ್ರೂಮೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಸಮುಸ್ಸಾಹೇನ್ತೋ ದೇಸನಂ ಸಮಾಪೇಸಿ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬಗಾಥಾಸು ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ. ಇತೋ ಪರಞ್ಚ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯಮೇವಾತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಮಾಘಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಸಭಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಸಭಿಯಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮೇವ ಯಾಸ್ಸ ನಿದಾನೇ ವುತ್ತಾ. ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೇಪಿ ಚಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಸದಿಸಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಂ ಪನ ಅಪುಬ್ಬಂ, ತಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನಿ ಪದಾನಿ ಪರಿಹರನ್ತಾ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ. ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇತಿ ವೇಳುವನನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಉಯ್ಯಾನಸ್ಸ ನಾಮಂ. ತಂ ಕಿರ ವೇಳೂಹಿ ಚ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ ಅಟ್ಠಾರಸಹತ್ಥೇನ ಚ ಪಾಕಾರೇನ, ಗೋಪುರದ್ವಾರಟ್ಟಾಲಕಯುತ್ತಂ ನೀಲೋಭಾಸಂ ಮನೋರಮಂ, ತೇನ ‘‘ವೇಳುವನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಲನ್ದಕಾನಞ್ಚೇತ್ಥ ನಿವಾಪಂ ಅದಂಸು, ತೇನ ‘‘ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಲನ್ದಕಾ ನಾಮ ಕಾಳಕಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರೋ ರಾಜಾ ತತ್ಥ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳನತ್ಥಂ ಆಗತೋ ಸುರಾಮದೇನ ಮತ್ತೋ ದಿವಾಸೇಯ್ಯಂ ಸುಪಿ. ಪರಿಜನೋಪಿಸ್ಸ ‘‘ಸುತ್ತೋ ರಾಜಾ’’ತಿ ಪುಪ್ಫಫಲಾದೀಹಿ ಪಲೋಭಿಯಮಾನೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಅಥ ಸುರಾಗನ್ಧೇನ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಾ ಸುಸಿರರುಕ್ಖಾ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಅಭಿಮುಖೋ ಆಗಚ್ಛತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಜೀವಿತಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಾಳಕವೇಸೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಣ್ಣಮೂಲೇ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ. ರಾಜಾ ಪಟಿಬುಜ್ಝಿ, ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೋ ನಿವತ್ತೋ. ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ಮಮ ಕಾಳಕಾಯ ಜೀವಿತಂ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಕಾಳಕಾನಂ ತತ್ಥ ನಿವಾಪಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ, ಅಭಯಘೋಸನಞ್ಚ ಘೋಸಾಪೇಸಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ತತೋ ಪಭುತಿ ‘‘ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ.

ಸಭಿಯಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸಾತಿ ಸಭಿಯೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋತಿ ಬಾಹಿರ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಾದಾಯ ವುಚ್ಚತಿ. ಪುರಾಣಸಾಲೋಹಿತಾಯ ದೇವತಾಯಾತಿ ನ ಮಾತಾ ನ ಪಿತಾ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಮಾತಾ ವಿಯ ಪಿತಾ ವಿಯ ಚ ಹಿತಜ್ಝಾಸಯತ್ತಾ ಸೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ‘‘ಪುರಾಣಸಾಲೋಹಿತಾ ದೇವತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪೇ ಭಗವತಿ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ಸುವಣ್ಣಚೇತಿಯೇ ತಯೋ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಸಮ್ಮುಖಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚರಿಯಾನುರೂಪಾನಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚನ್ತಜನಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಚ ಚೇತಿಯವನ್ದನತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ಚ ನಗರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಪರೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ತಾವತಕಮ್ಪಿ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಅರೋಚಯಮಾನಾ ತತ್ಥೇವ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ವಿಹರಿಂಸು, ಏವಂ ವಿಹರನ್ತಾಪಿ ನ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಸೇಸಂ ಅಧಿಗಮಿಂಸು. ತತೋ ನೇಸಂ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಮಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಜೀವಿತೇ ಸಾಪೇಕ್ಖಾ ಹೋಮ, ಜೀವಿತೇ ಸಾಪೇಕ್ಖೇನ ಚ ನ ಸಕ್ಕಾ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಅಧಿಗನ್ತುಂ, ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲಕಿರಿಯಾಪಿ ದುಕ್ಖಾ, ಹನ್ದ ಮಯಂ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅನಪೇಕ್ಖಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ. ತೇ ತಥಾ ಅಕಂಸು.

ಅಥ ನೇಸಂ ಮಹಾಥೇರೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ ತದಹೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞಾಪರಿವಾರಂ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ. ಸೋ ಇದ್ಧಿಯಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನೋತತ್ತೇ ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಕುರೂಸು ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಪುನ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಪದೇಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅನೋತತ್ತಉದಕಞ್ಚ ನಾಗಲತಾದನ್ತಪೋಣಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಪಸ್ಸಥಾವುಸೋ ಮಮಾನುಭಾವಂ, ಅಯಂ ಉತ್ತರಕುರುತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ, ಇದಂ ಹಿಮವನ್ತತೋ ಉದಕದನ್ತಪೋಣಂ ಆಭತಂ, ಇಮಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋಥ, ಏವಾಹಂ ತುಮ್ಹೇ ಸದಾ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತೇ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ತುಮ್ಹೇ, ಭನ್ತೇ, ಕತಕಿಚ್ಚಾ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸಹ ಸಲ್ಲಾಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಪಞ್ಚೋ, ಮಾ ದಾನಿ ತುಮ್ಹೇ ಪುನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ಸೋ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ತೇ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ತತೋ ತೇಸಂ ಏಕೋ ದ್ವೀಹತೀಹಚ್ಚಯೇನ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞೋ ಅನಾಗಾಮೀ ಅಹೋಸಿ. ಸೋಪಿ ತಥೇವ ಅಕಾಸಿ, ಇತರೇನ ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ತಥೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಾಯಮನ್ತೋ ಪಬ್ಬತಂ ಆರುಹನದಿವಸತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಸೇಸಂ ಅನಧಿಗನ್ತ್ವಾವ ಕಾಲಕತೋ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರೋಪಿ ತಂ ದಿವಸಮೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ, ಅನಾಗಾಮೀ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ದೇವಪುತ್ತೋ ಛಸು ಕಾಮಾವಚರದೇವಲೋಕೇಸು ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮೇನ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ದೇವಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಿಸ್ಸಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಯ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಸಾ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಖತ್ತಿಯಸ್ಸ ಧೀತಾ, ತಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧೀತಾ ಸಮಯನ್ತರಂ ಜಾನಾತೂ’’ತಿ ಏಕಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾತೇಸುಂ. ತಸ್ಸೇಕೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ಸಾ ತೇನ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಂ ಗಬ್ಭಿನಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿಂಸು. ಸಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸಭಾಯಂ ವಿಜಾಯಿ, ತೇನಸ್ಸ ‘‘ಸಭಿಯೋ’’ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋಪಿ ಸಭಿಯೋ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ನಾನಾಸತ್ಥಾನಿ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾವಾದೀ ಹುತ್ವಾ ವಾದಕ್ಖಿತ್ತತಾಯ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ವಿಚರನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಸದಿಸಂ ವಾದಿಂ ಅದಿಸ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರೇ ಅಸ್ಸಮಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರಾದಯೋ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತೋ ತತ್ಥ ವಸತಿ.

ಅಥ ಭಗವಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ರಾಜಗಹಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರತಿ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ಸಭಿಯೋ ಪನ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಅಥ ಸೋ ಸುದ್ಧಾವಾಸಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಇಮಾಹಂ ವಿಸೇಸಂ ಕಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಕಿರಿಯಂ ತೇ ಚ ಸಹಾಯೇ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ‘‘ತೇಸು ಏಕೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಏಕೋ ಇದಾನಿ ಕತ್ಥಾ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ‘‘ದೇವಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಹನ್ದ ನಂ ಬುದ್ಧುಪಸೇವನಾಯ ನಿಯೋಜೇಮೀ’’ತಿ ವೀಸತಿ ಪಞ್ಹೇ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮಮಾಗಮ್ಮ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಸಭಿಯ, ಸಭಿಯಾ’’ತಿ ಪಕ್ಕೋಸಿ. ಸೋ ನಿದ್ದಾಯಮಾನೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಓಭಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತತೋ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಆಹ – ‘‘ಅಹಂ ಸಭಿಯ ತವತ್ಥಾಯ ವೀಸತಿ ಪಞ್ಹೇ ಆಹರಿಂ, ತೇ ತ್ವಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹ. ಯೋ ಚ ತೇ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಇಮೇ ಪಞ್ಹೇ ಪುಟ್ಠೋ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಇಮಂ ದೇವಪುತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುರಾಣಸಾಲೋಹಿತಾಯ ದೇವತಾಯ ಪಞ್ಹಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ಉದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ಉದ್ದೇಸಮತ್ತೇನೇವ ವುತ್ತಾ, ನ ವಿಭಙ್ಗೇನ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಚ ನೇ ಸಭಿಯೋ ಏಕವಚನೇನೇವ ಪದಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಉಗ್ಗಹೇಸಿ. ಅಥ ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ತಸ್ಸ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಂ ನಾಚಿಕ್ಖಿ. ‘‘ಅತ್ಥಂ ಗವೇಸಮಾನೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಸಯಮೇವ ಸತ್ಥಾರಂ ಞಸ್ಸತಿ. ಇತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ತುಚ್ಛಭಾವ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಯೋ ತೇ ಸಭಿಯ…ಪೇ… ಚರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಥೇರಗಾಥಾಸು ಪನ ಚತುಕ್ಕನಿಪಾತೇ ಸಭಿಯತ್ಥೇರಾಪದಾನಂ ವಣ್ಣೇನ್ತಾ ಭಣನ್ತಿ ‘‘ಸಾ ಚಸ್ಸ ಮಾತಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನಾ ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಾಯ ಬ್ರಹ್ಮದೇವತಾಯ ತೇ ಪಞ್ಹಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ’’ತಿ.

ಯೇ ತೇತಿ ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನಂ ಉದ್ದೇಸಪಚ್ಚುದ್ದೇಸೋ. ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗಮನೇನ ಲೋಕಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಚ ಸಮಣಾ ಚೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ. ಸಙ್ಘಿನೋತಿ ಗಣವನ್ತೋ. ಗಣಿನೋತಿ ಸತ್ಥಾರೋ, ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ಮಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಞ್ಞಾತಾರೋ. ಗಣಾಚರಿಯಾತಿ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾದಿವಸೇನ ಪಬ್ಬಜಿತಗಹಟ್ಠಗಣಸ್ಸ ಆಚರಿಯಾ. ಞಾತಾತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ, ವಿಸ್ಸುತಾ ಪಾಕಟಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಸಸ್ಸಿನೋತಿ ಲಾಭಪರಿವಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ. ತಿತ್ಥಕರಾತಿ ತೇಸಂ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೇಹಿ ಓತರಿತಬ್ಬಾನಂ ಓಗಾಹಿತಬ್ಬಾನಂ ದಿಟ್ಠಿತಿತ್ಥಾನಂ ಕತ್ತಾರೋ. ಸಾಧುಸಮ್ಮತಾ ಬಹುಜನಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಸಾಧವೋ ಏತೇ ಸನ್ತೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಬಹುಜನಸ್ಸ ಸಮ್ಮತಾ.

ಸೇಯ್ಯಥಿದನ್ತಿ ಕತಮೇ ತೇತಿ ಚೇ-ಇಚ್ಚೇತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಪೂರಣೋತಿ ನಾಮಂ, ಕಸ್ಸಪೋತಿ ಗೋತ್ತಂ. ಸೋ ಕಿರ ಜಾತಿಯಾ ದಾಸೋ, ದಾಸಸತಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ಜಾತೋ. ತೇನಸ್ಸ ‘‘ಪೂರಣೋ’’ತಿ ನಾಮಮಕಂಸು. ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಪನ ನಗ್ಗೇಸು ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಸಪೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಗೋತ್ತಂ ಉದ್ದಿಸಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಚ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿ. ಮಕ್ಖಲೀತಿ ನಾಮಂ, ಗೋಸಾಲಾಯ ಜಾತತ್ತಾ ಗೋಸಾಲೋತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸೋಪಿ ಕಿರ ಜಾತಿಯಾ ದಾಸೋ ಏವ, ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಚ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿ. ಅಜಿತೋತಿ ನಾಮಂ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಕೇಸಕಮ್ಬಲಂ ಧಾರೇತಿ, ತೇನ ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿ. ಪಕುಧೋತಿ ನಾಮಂ, ಕಚ್ಚಾಯನೋತಿ ಗೋತ್ತಂ. ಅಪ್ಪಿಚ್ಛವಸೇನ ಉದಕೇ ಜೀವಸಞ್ಞಾಯ ಚ ನ್ಹಾನಮುಖಧೋವನಾದಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ, ಸೋಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿ. ಸಞ್ಚಯೋತಿ ನಾಮಂ, ಬೇಲಟ್ಠೋ ಪನಸ್ಸ ಪಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಬೇಲಟ್ಠಪುತ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿ. ನಿಗಣ್ಠೋತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾನಾಮೇನ, ನಾಟಪುತ್ತೋತಿ ಪಿತುನಾಮೇನ ವುಚ್ಚತಿ. ನಾಟೋತಿ ಕಿರ ನಾಮಸ್ಸ ಪಿತಾ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋತಿ ನಾಟಪುತ್ತೋ, ಸೋಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಞ್ಚಸತಪಞ್ಚಸತಸಿಸ್ಸಪರಿವಾರಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇತಿ ತೇ ಛ ಸತ್ಥಾರೋ. ತೇ ಪಞ್ಹೇತಿ ತೇ ವೀಸತಿ ಪಞ್ಹೇ. ತೇತಿ ತೇ ಛ ಸತ್ಥಾರೋ. ನ ಸಮ್ಪಾಯನ್ತೀತಿ ನ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿ. ಕೋಪನ್ತಿ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಆವಿಲಭಾವಂ. ದೋಸನ್ತಿ ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತತಂ, ತದುಭಯಮ್ಪೇತಂ ಮನ್ದತಿಕ್ಖಭೇದಸ್ಸ ಕೋಧಸ್ಸೇವಾಧಿವಚನಂ. ಅಪ್ಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅಪ್ಪತೀತತಾ, ದೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಾತುಕರೋನ್ತೀತಿ ಕಾಯವಚೀವಿಕಾರೇನ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ, ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತಿ.

ಹೀನಾಯಾತಿ ಗಹಟ್ಠಭಾವಾಯ. ಗಹಟ್ಠಭಾವೋ ಹಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪನಿಧಾಯ ಸೀಲಾದಿಗುಣಹೀನತೋ ಹೀನಕಾಮಸುಖಪಟಿಸೇವನತೋ ವಾ ‘‘ಹೀನೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಉಚ್ಚಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ. ಆವತ್ತಿತ್ವಾತಿ ಓಸಕ್ಕಿತ್ವಾ. ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯನ್ತಿ ಕಾಮೇ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯಂ. ಇತಿ ಕಿರಸ್ಸ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪಟಿಞ್ಞಾನಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ತುಚ್ಛಕತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಹೋಸಿ. ಉಪ್ಪನ್ನಪರಿವಿತಕ್ಕವಸೇನೇವ ಚ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವೀಮಂಸಮಾನಸ್ಸ ಅಥ ಖೋ ಸಭಿಯಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಸಮಣೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಯೇಪಿ ಖೋ ತೇ ಭೋನ್ತೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸಮಣೋ ಖೋ ದಹರೋತಿ ನ ಉಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಚಾತಿ ಏವಮಾದಿ. ತತ್ಥ ಜಿಣ್ಣಾತಿಆದೀನಿ ಪದಾನಿ ವುತ್ತನಯಾನೇವ. ಥೇರಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮಣಧಮ್ಮೇ ಥಿರಭಾವಪ್ಪತ್ತಾ. ರತ್ತಞ್ಞೂತಿ ರತನಞ್ಞೂ, ‘‘ನಿಬ್ಬಾನರತನಂ ಜಾನಾಮ ಮಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಸಕಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಲೋಕೇನಾಪಿ ಸಮ್ಮತಾ, ಬಹುರತ್ತಿವಿದೂ ವಾ. ಚಿರಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಾ. ನ ಉಞ್ಞಾತಬ್ಬೋತಿ ನ ಅವಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ನ ನೀಚಂ ಕತ್ವಾ ಜಾನಿತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನ ಪರಿಭೋತಬ್ಬೋತಿ ನ ಪರಿಭವಿತಬ್ಬೋ, ‘‘ಕಿಮೇಸ ಞಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೫೧೬. ಕಙ್ಖೀ ವೇಚಿಕಿಚ್ಛೀತಿ ಸಭಿಯೋ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಮಾನೋ ಏವಂ ಭಗವತೋ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿದಮೂಪಸಮಸೂಚಿತಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಸಮ್ಭಾವಯಮಾನೋ ವಿಗತುದ್ಧಚ್ಚೋ ಹುತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಕಙ್ಖೀ ವೇಚಿಕಿಚ್ಛೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಲಭೇಯ್ಯಂ ನು ಖೋ ಇಮೇಸಂ ಬ್ಯಾಕರಣ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಹಾನಂ ಬ್ಯಾಕರಣಕಙ್ಖಾಯ ಕಙ್ಖೀ. ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಸಿಮಸ್ಸ ಚ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ವೇಚಿಕಿಚ್ಛೀ. ದುಬ್ಬಲವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ವಾ ತೇಸಂ ಪಞ್ಹಾನಂ ಅತ್ಥೇ ಕಙ್ಖನತೋ ಕಙ್ಖೀ, ಬಲವತಿಯಾ ವಿಚಿನನ್ತೋ ಕಿಚ್ಛತಿಯೇವ, ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾತುನ್ತಿ ವೇಚಿಕಿಚ್ಛೀ. ಅಭಿಕಙ್ಖಮಾನೋತಿ ಅತಿವಿಯ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ. ತೇಸನ್ತಕರೋತಿ ತೇಸಂ ಪಞ್ಹಾನಂ ಅನ್ತಕರೋ. ಭವನ್ತೋವ ಏವಂ ಭವಾಹೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಹೇ ಮೇ ಪುಟ್ಠೋ…ಪೇ… ಬ್ಯಾಕರೋಹಿ ಮೇ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಹೇ ಮೇತಿ ಪಞ್ಹೇ ಮಯಾ. ಪುಟ್ಠೋತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ. ಅನುಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಪಞ್ಹಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅನುಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅತ್ಥಾನುರೂಪಂ ಪಾಳಿಂ ಆರೋಪೇನ್ತೋ. ಬ್ಯಾಕರೋಹಿ ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕರೋಹಿ.

೫೧೭. ದೂರತೋತಿ ಸೋ ಕಿರ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚಾಹಿಣ್ಡನ್ತೋ ಸತ್ತಯೋಜನಸತಮಗ್ಗತೋ ಆಗತೋ. ತೇನಾಹ – ಭಗವಾ ‘‘ದೂರತೋ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ, ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ವಾ ಸಾಸನತೋ ಆಗತತ್ತಾ ‘‘ದೂರತೋ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ನಂ ಆಹ.

೫೧೮. ಪುಚ್ಛ ಮನ್ತಿ ಇಮಾಯ ಪನಸ್ಸ ಗಾಥಾಯ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇತಿ. ತತ್ಥ ಮನಸಿಚ್ಛಸೀತಿ ಮನಸಾ ಇಚ್ಛಸಿ.

ಯಂ ವತಾಹನ್ತಿ ಯಂ ವತ ಅಹಂ. ಅತ್ತಮನೋತಿ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಸೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಫುಟಚಿತ್ತೋ. ಉದಗ್ಗೋತಿ ಕಾಯೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಚ ಅಬ್ಭುನ್ನತೋ. ಇದಂ ಪನ ಪದಂ ನ ಸಬ್ಬಪಾಠೇಸು ಅತ್ಥಿ. ಇದಾನಿ ಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಅತ್ತಮನೋ, ತೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಪಮುದಿತೋ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ’’ತಿ.