೧೦. ಕೋಕಾಲಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಕೋಕಾಲಿಕಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಇಮಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾಯಮೇವ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾಯ ಚಸ್ಸ ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಅಥ ಖೋ ಕೋಕಾಲಿಕೋತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಕೋ ಅಯಂ ಕೋಕಾಲಿಕೋ, ಕಸ್ಮಾ ಚ ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಅಯಂ ಕಿರ ಕೋಕಾಲಿಕರಟ್ಠೇ ಕೋಕಾಲಿಕನಗರೇ ಕೋಕಾಲಿಕಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಪಿತರಾ ಕಾರಾಪಿತೇ ವಿಹಾರೇಯೇವ ಪಟಿವಸತಿ ‘‘ಚೂಳಕೋಕಾಲಿಕೋ’’ತಿ ನಾಮೇನ, ನ ದೇವದತ್ತಸ್ಸ ಸಿಸ್ಸೋ. ಸೋ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪುತ್ತೋ ‘‘ಮಹಾಕೋಕಾಲಿಕೋ’’ತಿ ಪಞ್ಞಾಯಿ.

ಭಗವತಿ ಕಿರ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರನ್ತೇ ದ್ವೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ಪಞ್ಚಮತ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನಾ ಉಪಕಟ್ಠಾಯ ವಸ್ಸೂಪನಾಯಿಕಾಯ ವಿವೇಕವಾಸಂ ವಸಿತುಕಾಮಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಯ್ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ಜನಪದೇ ತಂ ನಗರಂ ಪತ್ವಾ ತಂ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಂಸು. ತತ್ಥ ತೇ ಕೋಕಾಲಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿತ್ವಾ ತಂ ಆಹಂಸು – ‘‘ಆವುಸೋ, ಮಯಂ ಇಧ ತೇಮಾಸಂ ವಸಿಸ್ಸಾಮ, ಮಾ ಕಸ್ಸಚಿ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಸೋ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ತೇಮಾಸೇ ಅತೀತೇ ಇತರದಿವಸಂ ಪಗೇವ ನಗರಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ ಇಧಾಗನ್ತ್ವಾ ವಸಮಾನೇ ನ ಜಾನಿತ್ಥ, ನ ತೇ ಕೋಚಿ ಪಚ್ಚಯೇನಾಪಿ ನಿಮನ್ತೇತೀ’’ತಿ. ನಗರವಾಸಿನೋ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ನೋ, ಭನ್ತೇ, ನಾರೋಚಯಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ಕಿಂ ಆರೋಚಿತೇನ, ಕಿಂ ನಾದ್ದಸಥ ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಸನ್ತೇ, ನನು ಏತೇ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾತಿ. ತೇ ಖಿಪ್ಪಂ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ಸಪ್ಪಿಗುಳವತ್ಥಾದೀನಿ ಆನೇತ್ವಾ ಕೋಕಾಲಿಕಸ್ಸ ಪುರತೋ ನಿಕ್ಖಿಪಿಂಸು. ಸೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಪರಮಪ್ಪಿಚ್ಛಾ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾ ‘ಪಯುತ್ತವಾಚಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಲಾಭೋ’ತಿ ಞತ್ವಾ ನ ಸಾದಿಯಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಅಸಾದಿಯನ್ತಾ ಅದ್ಧಾ ‘ಆವಾಸಿಕಸ್ಸ ದೇಥಾ’ತಿ ಭಣಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಹನ್ದಾಹಂ ಇಮಂ ಲಾಭಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ, ಥೇರಾ ದಿಸ್ವಾವ ಪಯುತ್ತವಾಚಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇಮೇ ಪಚ್ಚಯಾ ನೇವ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನ ಕೋಕಾಲಿಕಸ್ಸ ವಟ್ಟನ್ತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ಆವಾಸಿಕಸ್ಸ ದೇಥಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು. ತೇನ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ‘‘ಕಥಞ್ಹಿ ನಾಮ ಅತ್ತನಾ ಅಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಾ ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ನ ದಾಪೇಸು’’ನ್ತಿ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ.

ತೇ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಅಗಮಂಸು. ಭಗವಾ ಚ ಪವಾರೇತ್ವಾ ಸಚೇ ಅತ್ತನಾ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ, ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ ಪೇಸೇತಿ – ‘‘ಚರಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಾರಿಕಂ ಬಹುಜನಹಿತಾಯಾ’’ತಿಆದೀನಿ (ಮಹಾವ. ೩೨) ವತ್ವಾ. ಇದಮಾಚಿಣ್ಣಂ ತಥಾಗತಾನಂ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಅತ್ತನಾ ಅಗನ್ತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ. ಅಥ ಖೋ ಇಮೇ ಪುನದೇವ ಉಯ್ಯೋಜೇಸಿ – ‘‘ಗಚ್ಛಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚರಥ ಚಾರಿಕ’’ನ್ತಿ. ತೇ ಪಞ್ಚಮತ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖುಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ತಸ್ಮಿಂ ರಟ್ಠೇ ತಮೇವ ನಗರಂ ಅಗಮಂಸು. ನಾಗರಾ ಥೇರೇ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ಸಹ ಪರಿಕ್ಖಾರೇಹಿ ದಾನಂ ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ನಗರಮಜ್ಝೇ ಮಣ್ಡಪಂ ಕತ್ವಾ ದಾನಂ ಅದಂಸು, ಥೇರಾನಞ್ಚ ಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಉಪನಾಮೇಸುಂ. ಥೇರಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅದಂಸು. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಇಮೇ ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಾ ಅಹೇಸುಂ, ಇದಾನಿ ಲೋಭಾಭಿಭೂತಾ ಪಾಪಿಚ್ಛಾ ಜಾತಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಸನ್ತುಟ್ಠಪವಿವಿತ್ತಸದಿಸಾ ಮಞ್ಞೇ, ಇಮೇ ಪಾಪಿಚ್ಛಾ ಅಸನ್ತಗುಣಪರಿದೀಪಕಾ ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ. ಸೋ ಥೇರೇ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಆವುಸೋ, ತುಮ್ಹೇ ಪುಬ್ಬೇ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಾ ಸನ್ತುಟ್ಠಾ ಪವಿವಿತ್ತಾ ವಿಯ ಅಹುವತ್ಥ, ಇದಾನಿ ಪನತ್ಥ ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂ ಜಾತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ತಾವದೇವ ತರಮಾನರೂಪೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಭಗವತೋ ಏತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಾವತ್ಥಾಭಿಮುಖೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಕೋಕಾಲಿಕೋ, ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮೀ’’ತಿಆದಿ.

ಭಗವಾ ತಂ ತುರಿತತುರಿತಂ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾವ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಾಸಿ – ‘‘ಅಗ್ಗಸಾವಕೇ ಅಕ್ಕೋಸಿತುಕಾಮೋ ಆಗತೋ’’ತಿ. ‘‘ಸಕ್ಕಾ ನು ಖೋ ಪಟಿಸೇಧೇತು’’ನ್ತಿ ಚ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಸಕ್ಕಾ, ಥೇರೇಸು ಅಪರಜ್ಝಿತ್ವಾ ಆಗತೋ, ಏಕಂಸೇನ ಪದುಮನಿರಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅದ್ದಸ. ಏವಂ ದಿಸ್ವಾಪಿ ಪನ ‘‘ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇಪಿ ನಾಮ ಗರಹನ್ತಂ ಸುತ್ವಾ ನ ನಿಸೇಧೇತೀ’’ತಿ ಪರೂಪವಾದಮೋಚನತ್ಥಂ ಅರಿಯೂಪವಾದಸ್ಸ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚ ‘‘ಮಾ ಹೇವ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಟಿಸೇಧೇಸಿ. ತತ್ಥ ಮಾ ಹೇವನ್ತಿ ಮಾ ಏವಮಾಹ, ಮಾ ಏವಂ ಅಭಣೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪೇಸಲಾತಿ ಪಿಯಸೀಲಾ. ಸದ್ಧಾಯಿಕೋತಿ ಸದ್ಧಾಗಮಕರೋ, ಪಸಾದಾವಹೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಚ್ಚಯಿಕೋತಿ ಪಚ್ಚಯಕರೋ, ‘‘ಏವಮೇತ’’ನ್ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾವಹೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಸತೋ ನ ಚಿರೇನೇವ ಸಬ್ಬೋ ಕಾಯೋ ಫುಟೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಕೇಸಗ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಓಕಾಸಂ ಅವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಕಲಸರೀರಂ ಅಟ್ಠೀನಿ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉಗ್ಗತಾಹಿ ಪೀಳಕಾಹಿ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟಂ ಅಹೋಸಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ತಥಾರೂಪಂ ಕಮ್ಮಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೇ ವಿಪಾಕಂ ನ ದೇತಿ, ದಸ್ಸನೂಪಚಾರೇ ಪನ ವಿಜಹಿತಮತ್ತೇ ದೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಪೀಳಕಾ ಉಟ್ಠಹಿಂಸು. ತೇನೇವ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಚಿರಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ ಚ ಕೋಕಾಲಿಕಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ತತ್ಥೇವ ನ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ ಚೇ? ಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನ. ಓಕಾಸಕತಞ್ಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಅವಸ್ಸಂ ವಿಪಚ್ಚತಿ, ತಂ ತಸ್ಸ ತತ್ಥ ಠಾತುಂ ನ ದೇತಿ. ಸೋ ಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನ ಚೋದಿಯಮಾನೋ ಉಟ್ಠಾಯಾಸನಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಕಳಾಯಮತ್ತಿಯೋತಿ ಚಣಕಮತ್ತಿಯೋ. ಬೇಲುವಸಲಾಟುಕಮತ್ತಿಯೋತಿ ತರುಣಬೇಲುವಮತ್ತಿಯೋ. ಪಭಿಜ್ಜಿಂಸೂತಿ ಭಿಜ್ಜಿಂಸು. ತಾಸು ಭಿನ್ನಾಸು ಸಕಲಸರೀರಂ ಪನಸಪಕ್ಕಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಪಕ್ಕೇನ ಗತ್ತೇನ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪತ್ವಾ ದುಕ್ಖಾಭಿಭೂತೋ ಜೇತವನದ್ವಾರಕೋಟ್ಠಕೇ ಸಯಿ. ಅಥ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಂ ಆಗತಾಗತಾ ಮನುಸ್ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಧಿ ಕೋಕಾಲಿಕ, ಧಿ ಕೋಕಾಲಿಕ, ಅಯುತ್ತಮಕಾಸಿ, ಅತ್ತನೋಯೇವ ಮುಖಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅನಯಬ್ಯಸನಂ ಪತ್ತೋಸೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತೇಸಂ ಸುತ್ವಾ ಆರಕ್ಖದೇವತಾ ಧಿಕ್ಕಾರಂ ಅಕಂಸು, ಆರಕ್ಖದೇವತಾನಂ ಆಕಾಸಟ್ಠದೇವತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಉಪಾಯೇನ ಯಾವ ಅಕನಿಟ್ಠಭವನಾ ಏಕಧಿಕ್ಕಾರೋ ಉದಪಾದಿ.

ತದಾ ಚ ತುರೂ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಕೋಕಾಲಿಕಸ್ಸ ಉಪಜ್ಝಾಯೋ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ವಾ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಹೋತಿ. ಸೋಪಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ತಂ ಧಿಕ್ಕಾರಂ ಸುತ್ವಾ ಆಗಮ್ಮ ಕೋಕಾಲಿಕಂ ಓವದಿ ಸಾರಿಪುತ್ತಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇಸು ಚಿತ್ತಪ್ಪಸಾದಜನನತ್ಥಂ. ಸೋ ತಸ್ಸಾಪಿ ವಚನಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞದತ್ಥು ತಮೇವ ಅಪರಾಧೇತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಪದುಮನಿರಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಥ ಖೋ ಕೋಕಾಲಿಕೋ ಭಿಕ್ಖು ತೇನೇವಾಬಾಧೇನ…ಪೇ… ಆಘಾತೇತ್ವಾ’’ತಿ.

ಅಥ ಖೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಹಮ್ಪತೀತಿ ಕೋ ಅಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ, ಕಸ್ಮಾ ಚ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತದವೋಚಾತಿ? ಅಯಂ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಸಹಕೋ ನಾಮ ಭಿಕ್ಖು ಅನಾಗಾಮೀ ಹುತ್ವಾ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇಸು ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತತ್ಥ ನಂ ‘‘ಸಹಮ್ಪತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ. ಸೋ ಪನ ‘‘ಅಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪದುಮನಿರಯಂ ಕಿತ್ತೇಸ್ಸಾಮಿ, ತತೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚೇಸ್ಸತಿ. ಕಥಾನುಸನ್ಧಿಕುಸಲಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತತ್ಥಾಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ಪುಚ್ಛಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಭಗವಾ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಅರಿಯೂಪವಾದೇ ಆದೀನವಂ ಪಕಾಸೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಏತದವೋಚ. ಭಗವಾ ತಥೇವ ಅಕಾಸಿ, ಅಞ್ಞತರೋಪಿ ಭಿಕ್ಖು ಪುಚ್ಛಿ. ತೇನ ಚ ಪುಟ್ಠೋ ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ವೀಸತಿಖಾರಿಕೋತಿ ಮಾಗಧಕೇನ ಪತ್ಥೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಪತ್ಥಾ ಕೋಸಲರಟ್ಠೇ ಏಕೋ ಪತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ತೇನ ಪತ್ಥೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಪತ್ಥಾ ಆಳ್ಹಕಂ, ಚತ್ತಾರಿ ಆಳ್ಹಕಾನಿ ದೋಣಂ, ಚತುದೋಣಾ ಮಾನಿಕಾ, ಚತುಮಾನಿಕಾ ಖಾರೀ, ತಾಯ ಖಾರಿಯಾ ವೀಸತಿಖಾರಿಕೋ. ತಿಲವಾಹೋತಿ ತಿಲಸಕಟಂ. ಅಬ್ಬುದೋ ನಿರಯೋತಿ ಅಬ್ಬುದೋ ನಾಮ ಕೋಚಿ ಪಚ್ಚೇಕನಿರಯೋ ನತ್ಥಿ, ಅವೀಚಿಮ್ಹಿಯೇವ ಅಬ್ಬುದಗಣನಾಯ ಪಚ್ಚನೋಕಾಸೋ ಪನ ‘‘ಅಬ್ಬುದೋ ನಿರಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಏಸ ನಯೋ ನಿರಬ್ಬುದಾದೀಸು.

ತತ್ಥ ವಸ್ಸಗಣನಾಪಿ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾ – ಯಥೇವ ಹಿ ಸತಂ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಕೋಟಿ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸತಂ ಸತಸಹಸ್ಸಕೋಟಿಯೋ ಪಕೋಟಿ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸತಂ ಸತಸಹಸ್ಸಪಕೋಟಿಯೋ ಕೋಟಿಪ್ಪಕೋಟಿ ನಾಮ, ಸತಂ ಸತಸಹಸ್ಸಕೋಟಿಪ್ಪಕೋಟಿಯೋ ನಹುತಂ, ಸತಂ ಸತಸಹಸ್ಸನಹುತಾನಿ ನಿನ್ನಹುತಂ, ಸತಂ ಸತಸಹಸ್ಸನಿನ್ನಹುತಾನಿ ಏಕಂ ಅಬ್ಬುದಂ, ತತೋ ವೀಸತಿಗುಣಂ ನಿರಬ್ಬುದಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪರಿದೇವನಾನತ್ತೇನಪಿ ಕಮ್ಮಕರಣನಾನತ್ತೇನಪಿ ಇಮಾನಿ ನಾಮಾನಿ ಲದ್ಧಾನೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಅಪರೇ ‘‘ಸೀತನರಕಾ ಏವ ಏತೇ’’ತಿ.

ಅಥಾಪರನ್ತಿ ತದತ್ಥವಿಸೇಸತ್ಥದೀಪಕಂ ಗಾಥಾಬನ್ಧಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಪಾಠವಸೇನ ವುತ್ತವೀಸತಿಗಾಥಾಸು ಹಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನ’’ನ್ತಿ ಅಯಮೇಕಾ ಏವ ಗಾಥಾ ವುತ್ತತ್ಥದೀಪಿಕಾ, ಸೇಸಾ ವಿಸೇಸತ್ಥದೀಪಿಕಾ ಏವ, ಅವಸಾನೇ ಗಾಥಾದ್ವಯಮೇವ ಪನ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವಿನಿಚ್ಛಿತಪಾಠೇ ನತ್ಥಿ. ತೇನಾವೋಚುಮ್ಹ ‘‘ವೀಸತಿಗಾಥಾಸೂ’’ತಿ.

೬೬೩. ತತ್ಥ ಕುಠಾರೀತಿ ಅತ್ತಚ್ಛೇದಕಟ್ಠೇನ ಕುಠಾರಿಸದಿಸಾ ಫರುಸವಾಚಾ. ಛಿನ್ದತೀತಿ ಕುಸಲಮೂಲಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ತನೋ ಮೂಲಂಯೇವ ನಿಕನ್ತತಿ.

೬೬೪. ನಿನ್ದಿಯನ್ತಿ ನಿನ್ದಿತಬ್ಬಂ. ತಂ ವಾ ನಿನ್ದತಿ ಯೋ ಪಸಂಸಿಯೋತಿ ಯೋ ಉತ್ತಮಟ್ಠೇನ ಪಸಂಸಾರಹೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ತಂ ವಾ ಸೋ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾದೀನಿ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಗರಹತಿ. ವಿಚಿನಾತೀತಿ ಉಪಚಿನಾತಿ. ಕಲಿನ್ತಿ ಅಪರಾಧಂ.

೬೬೫. ಅಯಂ ಕಲೀತಿ ಅಯಂ ಅಪರಾಧೋ. ಅಕ್ಖೇಸೂತಿ ಜೂತಕೀಳನಅಕ್ಖೇಸು. ಸಬ್ಬಸ್ಸಾಪಿ ಸಹಾಪಿ ಅತ್ತನಾತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಅತ್ತನೋ ಧನೇನಪಿ ಅತ್ತನಾಪಿ ಸದ್ಧಿಂ. ಸುಗತೇಸೂಪಿ ಸುಟ್ಠು ಗತತ್ತಾ, ಸುನ್ದರಞ್ಚ ಠಾನಂ ಗತತ್ತಾ ಸುಗತನಾಮಕೇಸು ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸಾವಕೇಸು. ಮನಂ ಪದೋಸಯೇತಿ ಯೋ ಮನಂ ಪದೂಸೇಯ್ಯ. ತಸ್ಸಾಯಂ ಮನೋಪದೋಸೋ ಏವ ಮಹತ್ತರೋ ಕಲೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೬೬೬. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಸತಂ ಸಹಸ್ಸಾನಂ…ಪೇ… ಪಾಪಕಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಸ್ಸಗಣನಾಯ ಏತ್ತಕೋ ಸೋ ಕಾಲೋ, ಯಂ ಕಾಲಂ ಅರಿಯಗರಹೀ ವಾಚಂ ಮನಞ್ಚ ಪಣಿಧಾಯ ಪಾಪಕಂ ನಿರಯಂ ಉಪೇತಿ, ತತ್ಥ ಪಚ್ಚತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇದಞ್ಹಿ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ಪದುಮನಿರಯೇ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ.

೬೬೭. ಇದಾನಿ ಅಪರೇನಪಿ ನಯೇನ ‘‘ಅಯಮೇವ ಮಹತ್ತರೋ ಕಲಿ, ಯೋ ಸುಗತೇಸು ಮನಂ ಪದೂಸಯೇ’’ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಅಭೂತವಾದೀ’’ತಿ ಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಭೂತವಾದೀತಿ ಅರಿಯೂಪವಾದವಸೇನ ಅಲಿಕವಾದೀ. ನಿರಯನ್ತಿ ಪದುಮಾದಿಂ. ಪೇಚ್ಚ ಸಮಾ ಭವನ್ತೀತಿ ಇತೋ ಪಟಿಗನ್ತ್ವಾ ನಿರಯೂಪಪತ್ತಿಯಾ ಸಮಾ ಭವನ್ತಿ. ಪರತ್ಥಾತಿ ಪರಲೋಕೇ.

೬೬೮. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ಯೋ ಅಪ್ಪದುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ. ತತ್ಥ ಮನೋಪದೋಸಾಭಾವೇನ ಅಪ್ಪದುಟ್ಠೋ, ಅವಿಜ್ಜಾಮಲಾಭಾವೇನ ಸುದ್ಧೋ, ಪಾಪಿಚ್ಛಾಭಾವೇನ ಅನಙ್ಗಣೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಪ್ಪದುಟ್ಠತ್ತಾ ವಾ ಸುದ್ಧಸ್ಸ, ಸುದ್ಧತ್ತಾ ಅನಙ್ಗಣಸ್ಸಾತಿ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

೬೬೯. ಏವಂ ಸುಗತೇಸು ಮನೋಪದೋಸಸ್ಸ ಮಹತ್ತರಕಲಿಭಾವಂ ಸಾಧೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ವಾರಿತವತ್ಥುಗಾಥಾ ನಾಮ ಚುದ್ದಸ ಗಾಥಾ ಆಹ. ಇಮಾ ಕಿರ ಕೋಕಾಲಿಕಂ ಮೀಯಮಾನಮೇವ ಓವದನ್ತೇನಾಯಸ್ಮತಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೇನ ವುತ್ತಾ, ‘‘ಮಹಾಬ್ರಹ್ಮುನಾ’’ತಿ ಏಕೇ. ತಾಸಂ ಇಮಿನಾ ಸುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಸಙ್ಗಹತ್ಥಂ ಅಯಮುದ್ದೇಸೋ ‘‘ಯೋ ಲೋಭಗುಣೇ ಅನುಯುತ್ತೋ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ತಾವ ‘‘ಗುಣೋ’’ತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಅನೇಕಕ್ಖತ್ತುಂ ಪವತ್ತತ್ತಾ ವಾ ಲೋಭೋಯೇವ ಲೋಭಗುಣೋ, ತಣ್ಹಾಯೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಅವದಞ್ಞೂತಿ ಅವಚನಞ್ಞೂ ಬುದ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಓವಾದಂ ಅಗ್ಗಹಣೇನ. ಮಚ್ಛರೀತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಮಚ್ಛರಿಯೇನ. ಪೇಸುಣಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋತಿ ಅಗ್ಗಸಾವಕಾನಂ ಭೇದಕಾಮತಾಯ. ಸೇಸಂ ಪಾಕಟಮೇವ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯೋ, ಆವುಸೋ ಕೋಕಾಲಿಕ, ತುಮ್ಹಾದಿಸೋ ಅನುಯುತ್ತಲೋಭತಣ್ಹಾಯ ಲೋಭಗುಣೇ ಅನುಯುತ್ತೋ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ ಕದರಿಯೋ ಅವದಞ್ಞೂ ಮಚ್ಛರೀ ಪೇಸುಣಿಯಂ ಅನುಯುತ್ತೋ, ಸೋ ವಚಸಾ ಪರಿಭಾಸತಿ ಅಞ್ಞಂ ಅಭಾಸನೇಯ್ಯಮ್ಪಿ ಪುಗ್ಗಲಂ. ತೇನ ತಂ ವದಾಮಿ ‘‘ಮುಖದುಗ್ಗಾ’’ತಿ ಗಾಥಾತ್ತಯಂ.

೬೭೦. ತಸ್ಸಾಯಂ ಅನುತ್ತಾನಪದತ್ಥೋ – ಮುಖದುಗ್ಗ ಮುಖವಿಸಮ, ವಿಭೂತ ವಿಗತಭೂತ, ಅಲಿಕವಾದಿ, ಅನರಿಯ ಅಸಪ್ಪುರಿಸ, ಭೂನಹು ಭೂತಿಹನಕ, ವುಡ್ಢಿನಾಸಕ, ಪುರಿಸನ್ತ ಅನ್ತಿಮಪುರಿಸ, ಕಲಿ ಅಲಕ್ಖಿಪುರಿಸ, ಅವಜಾತ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅವಜಾತಪುತ್ತ.

೬೭೧. ರಜಮಾಕಿರಸೀತಿ ಕಿಲೇಸರಜಂ ಅತ್ತನಿ ಪಕ್ಖಿಪಸಿ. ಪಪತನ್ತಿ ಸೋಬ್ಭಂ. ‘‘ಪಪಾತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸೋ ಏವತ್ಥೋ. ‘‘ಪಪದ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಮಹಾನಿರಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೭೨. ಏತಿ ಹತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹ-ಇತಿ ನಿಪಾತೋ, ತನ್ತಿ ತಂ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಂ. ಅಥ ವಾ ಹತನ್ತಿ ಗತಂ ಪಟಿಪನ್ನಂ, ಉಪಚಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುವಾಮೀತಿ ಸಾಮಿ ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕತತ್ತಾ. ಸೋ ಹಿ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಲಭತೇವ, ನಾಸ್ಸ ತಂ ನಸ್ಸತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಲಭತಿ, ತಸ್ಮಾ ದುಕ್ಖಂ ಮನ್ದೋ…ಪೇ… ಕಿಬ್ಬಿಸಕಾರೀ.

೬೭೩. ಇದಾನಿ ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ಮನ್ದೋ ಪಸ್ಸತಿ, ತಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಯೋಸಙ್ಕುಸಮಾಹತಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮಉಪಡ್ಢಗಾಥಾಯ ತಾವ ಅತ್ಥೋ – ಯಂ ತಂ ಅಯೋಸಙ್ಕುಸಮಾಹತಟ್ಠಾನಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಗವತಾ ‘‘ತಮೇನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿರಯಪಾಲಾ ಪಞ್ಚವಿಧಬನ್ಧನಂ ನಾಮ ಕಾರಣಂ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೫೦; ಅ. ನಿ. ೩.೩೬) ವುತ್ತಂ, ತಂ ಉಪೇತಿ, ಏವಂ ಉಪೇನ್ತೋ ಚ ತತ್ಥೇವ ಆದಿತ್ತಾಯ ಲೋಹಪಥವಿಯಾ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ನಿರಯಪಾಲೇಹಿ ಪಞ್ಚಸು ಠಾನೇಸು ಆಕೋಟಿಯಮಾನಂ ತತ್ತಂ ಖಿಲಸಙ್ಖಾತಂ ತಿಣ್ಹಧಾರಮಯಸೂಲಮುಪೇತಿ, ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತತ್ತಂ ಅಯೋಖಿಲಂ ಹತ್ಥೇ ಗಮೇನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ. ತತೋ ಪರಾ ಉಪಡ್ಢಗಾಥಾ ಅನೇಕಾನಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ತತ್ಥ ಪಚ್ಚಿತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾವಸೇಸಾನುಭವನತ್ಥಂ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಖಾರೋದಕನದೀತೀರಂ ಗತಸ್ಸ ಯಂ ತಂ ‘‘ತತ್ತಂ ಅಯೋಗುಳಂ ಮುಖೇ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ, ತತ್ತಂ ತಮ್ಬಲೋಹಂ ಮುಖೇ ಆಸಿಞ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಯೋತಿ ಲೋಹಂ. ಗುಳಸನ್ನಿಭನ್ತಿ ಬೇಲುವಸಣ್ಠಾನಂ. ಅಯೋಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ತಮ್ಬಲೋಹಂ, ಇತರೇನ ಅಯೋಗುಳಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಪತಿರೂಪನ್ತಿ ಕತಕಮ್ಮಾನುರೂಪಂ.

೬೭೪. ತತೋ ಪರಾಸು ಗಾಥಾಸು ನ ಹಿ ವಗ್ಗೂತಿ ‘‘ಗಣ್ಹಥ, ಪಹರಥಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತಾ ನಿರಯಪಾಲಾ ಮಧುರವಾಚಂ ನ ವದನ್ತಿ. ನಾಭಿಜವನ್ತೀತಿ ನ ಸುಮುಖಭಾವೇನ ಅಭಿಮುಖಾ ಜವನ್ತಿ, ನ ಸುಮುಖಾ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ, ಅನಯಬ್ಯಸನಮಾವಹನ್ತಾ ಏವ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನ ತಾಣಮುಪೇನ್ತೀತಿ ತಾಣಂ ಲೇಣಂ ಪಟಿಸರಣಂ ಹುತ್ವಾ ನ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಗಣ್ಹನ್ತಾ ಹನನ್ತಾ ಏವ ಉಪೇನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಙ್ಗಾರೇ ಸನ್ಥತೇ ಸಯನ್ತೀತಿ ಅಙ್ಗಾರಪಬ್ಬತಂ ಆರೋಪಿತಾ ಸಮಾನಾ ಅನೇಕಾನಿ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ ಸನ್ಥತೇ ಅಙ್ಗಾರೇ ಸೇನ್ತಿ. ಗಿನಿಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತನ್ತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಜಲಿತಂ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಚ ಸಮ್ಪಜ್ಜಲಿತಂ ಅಗ್ಗಿಂ. ಪವಿಸನ್ತೀತಿ ಮಹಾನಿರಯೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾ ಸಮಾನಾ ಓಗಾಹನ್ತಿ. ಮಹಾನಿರಯೋ ನಾಮ ಯೋ ಸೋ ‘‘ಚತುಕ್ಕಣ್ಣೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೩೬) ವುತ್ತೋ, ನಂ ಯೋಜನಸತೇ ಠತ್ವಾ ಪಸ್ಸತಂ ಅಕ್ಖೀನಿ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ.

೬೭೫. ಜಾಲೇನ ಚ ಓನಹಿಯಾನಾತಿ ಅಯೋಜಾಲೇನ ಪಲಿವೇಠೇತ್ವಾ ಮಿಗಲುದ್ದಕಾ ಮಿಗಂ ವಿಯ ಹನನ್ತಿ. ಇದಂ ದೇವದೂತೇ ಅವುತ್ತಕಮ್ಮಕಾರಣಂ. ಅನ್ಧಂವ ತಿಮಿಸಮಾಯನ್ತೀತಿ ಅನ್ಧಕರಣೇನ ಅನ್ಧಮೇವ ಬಹಲನ್ಧಕಾರತ್ತಾ ‘‘ತಿಮಿಸ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಿತಂ ಧೂಮರೋರುವಂ ನಾಮ ನರಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ತತ್ರ ಕಿರ ನೇಸಂ ಖರಧೂಮಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ ಅಕ್ಖೀನಿ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ, ತೇನ ‘‘ಅನ್ಧಂವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಂ ವಿತತಞ್ಹಿ ಯಥಾ ಮಹಿಕಾಯೋತಿ ತಞ್ಚ ಅನ್ಧತಿಮಿಸಂ ಮಹಿಕಾಯೋ ವಿಯ ವಿತತಂ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ವಿತ್ಥತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಇದಮ್ಪಿ ದೇವದೂತೇ ಅವುತ್ತಕಮ್ಮಕಾರಣಮೇವ.

೬೭೬. ಅಥ ಲೋಹಮಯನ್ತಿ ಅಯಂ ಪನ ಲೋಹಕುಮ್ಭೀ ಪಥವಿಪರಿಯನ್ತಿಕಾ ಚತುನಹುತಾಧಿಕಾನಿ ದ್ವೇಯೋಜನಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ಗಮ್ಭೀರಾ ಸಮತಿತ್ತಿಕಾ ತತ್ರಲೋಹಪೂರಾ ಹೋತಿ. ಪಚ್ಚನ್ತಿ ಹಿ ತಾಸು ಚಿರರತ್ತನ್ತಿ ತಾಸು ಕುಮ್ಭೀಸು ದೀಘರತ್ತಂ ಪಚ್ಚನ್ತಿ. ಅಗ್ಗಿನಿಸಮಾಸೂತಿ ಅಗ್ಗಿಸಮಾಸು. ಸಮುಪ್ಪಿಲವಾತೇತಿ ಸಮುಪ್ಪಿಲವನ್ತಾ, ಸಕಿಮ್ಪಿ ಉದ್ಧಂ ಸಕಿಮ್ಪಿ ಅಧೋ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ಫೇಣುದ್ದೇಹಕಂ ಪಚ್ಚನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ದೇವದೂತೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೬೭೭. ಪುಬ್ಬಲೋಹಿತಮಿಸ್ಸೇತಿ ಪುಬ್ಬಲೋಹಿತಮಿಸ್ಸಾಯ ಲೋಹಕುಮ್ಭಿಯಾ. ತತ್ಥ ಕಿನ್ತಿ ತತ್ಥ. ಯಂ ಯಂ ದಿಸಕನ್ತಿ ದಿಸಂ ವಿದಿಸಂ. ಅಧಿಸೇತೀತಿ ಗಚ್ಛತಿ. ‘‘ಅಭಿಸೇತೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ತತ್ಥ ಯಂ ಯಂ ದಿಸಂ ಅಲ್ಲೀಯತಿ ಅಪಸ್ಸಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಿಲಿಸ್ಸತೀತಿ ಬಾಧೀಯತಿ. ‘‘ಕಿಲಿಜ್ಜತೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಪೂತಿ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮ್ಫುಸಮಾನೋತಿ ತೇನ ಪುಬ್ಬಲೋಹಿತೇನ ಫುಟ್ಠೋ ಸಮಾನೋ. ಇದಮ್ಪಿ ದೇವದೂತೇ ಅವುತ್ತಕಮ್ಮಕಾರಣಂ.

೬೭೮. ಪುಳವಾವಸಥೇತಿ ಪುಳವಾನಂ ಆವಾಸೇ. ಅಯಮ್ಪಿ ಲೋಹಕುಮ್ಭೀಯೇವ ದೇವದೂತೇ ‘‘ಗೂಥನಿರಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ತತ್ಥ ಪತಿತಸ್ಸ ಸೂಚಿಮುಖಪಾಣಾ ಛವಿಆದೀನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಖಾದನ್ತಿ. ಗನ್ತುಂ ನ ಹಿ ತೀರಮಪತ್ಥೀತಿ ಅಪಗನ್ತುಂ ನ ಹಿ ತೀರಂ ಅತ್ಥಿ. ‘‘ತೀರವಮತ್ಥೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸೋಯೇವತ್ಥೋ. ತೀರಮೇವ ಏತ್ಥ ‘‘ತೀರವ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬಸಮಾ ಹಿ ಸಮನ್ತಕಪಲ್ಲಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಸಾ ಕುಮ್ಭಿಯಾ ಉಪರಿಭಾಗೇಪಿ ನಿಕುಜ್ಜಿತತ್ತಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸಮಾ ಸಮನ್ತತೋ ಕಟಾಹಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಪಗನ್ತುಂ ತೀರಂ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೬೭೯. ಅಸಿಪತ್ತವನಂ ದೇವದೂತೇ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ತಞ್ಹಿ ದೂರತೋ ರಮಣೀಯಂ ಅಮ್ಬವನಂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ಅಥೇತ್ಥ ಲೋಭೇನ ನೇರಯಿಕಾ ಪವಿಸನ್ತಿ, ತತೋ ನೇಸಂ ವಾತೇರಿತಾನಿ ಪತ್ತಾನಿ ಪತಿತ್ವಾ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಿ ಛಿನ್ದನ್ತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ತಂ ಪವಿಸನ್ತಿ ಸಮುಚ್ಛಿದಗತ್ತಾ’’ತಿ. ತಂ ಪವಿಸನ್ತಿ ತತೋ ಸುಟ್ಠು ಛಿನ್ನಗತ್ತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಜಿವ್ಹಂ ಬಳಿಸೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಆರಜಯಾರಜಯಾ ವಿಹನನ್ತೀತಿ ತತ್ಥ ಅಸಿಪತ್ತವನೇ ವೇಗೇನ ಧಾವಿತ್ವಾ ಪತಿತಾನಂ ಮುಸಾವಾದೀನಂ ನೇರಯಿಕಾನಂ ನಿರಯಪಾಲಾ ಜಿವ್ಹಂ ಬಳಿಸೇನ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಯಥಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಅಲ್ಲಚಮ್ಮಂ ಭೂಮಿಯಂ ಪತ್ಥರಿತ್ವಾ ಖಿಲೇಹಿ ಆಕೋಟೇನ್ತಿ, ಏವಂ ಆಕೋಟೇತ್ವಾ ಫರಸೂಹಿ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಏಕಮೇಕಂ ಕೋಟಿಂ ಛಿನ್ದೇತ್ವಾ ವಿಹನನ್ತಿ, ಛಿನ್ನಛಿನ್ನಾ ಕೋಟಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ. ‘‘ಆರಚಯಾರಚಯಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಆವಿಞ್ಛಿತ್ವಾ ಆವಿಞ್ಛಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತಮ್ಪಿ ದೇವದೂತೇ ಅವುತ್ತಕಮ್ಮಕಾರಣಂ.

೬೮೦. ವೇತರಣಿನ್ತಿ ದೇವದೂತೇ ‘‘ಮಹತೀ ಖಾರೋದಕಾ ನದೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೬೯) ವುತ್ತನದಿಂ. ಸಾ ಕಿರ ಗಙ್ಗಾ ವಿಯ ಉದಕಭರಿತಾ ದಿಸ್ಸತಿ. ಅಥೇತ್ಥ ನ್ಹಾಯಿಸ್ಸಾಮ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ನೇರಯಿಕಾ ಪತನ್ತಿ. ತಿಣ್ಹಧಾರಖುರಧಾರನ್ತಿ ತಿಣ್ಹಧಾರಂ ಖುರಧಾರಂ, ತಿಕ್ಖಧಾರಖುರಧಾರವತಿನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸಾ ಕಿರ ನದಿಯಾ ಉದ್ಧಮಧೋ ಉಭಯತೀರೇಸು ಚ ತಿಣ್ಹಧಾರಾ ಖುರಾ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಠಪಿತಾ ವಿಯ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ತೇನ ಸಾ ‘‘ತಿಣ್ಹಧಾರಾ ಖುರಧಾರಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಂ ತಿಣ್ಹಧಾರಖುರಧಾರಂ ಉದಕಾಸಾಯ ಉಪೇನ್ತಿ ಅಲ್ಲೀಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಉಪೇನ್ತಾ ಚ ಪಾಪಕಮ್ಮೇನ ಚೋದಿತಾ ತತ್ಥ ಮನ್ದಾ ಪಪತನ್ತಿ ಬಾಲಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೬೮೧. ಸಾಮಾ ಸಬಲಾತಿ ಏತಂ ಪರತೋ ‘‘ಸೋಣಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಸಾಮವಣ್ಣಾ ಕಮ್ಮಾಸವಣ್ಣಾ ಚ ಸೋಣಾ ಖಾದನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಾಕೋಲಗಣಾತಿ ಕಣ್ಹಕಾಕಗಣಾ. ಪಟಿಗಿದ್ಧಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಸಞ್ಜಾತಗೇಧಾ ಹುತ್ವಾ, ‘‘ಮಹಾಗಿಜ್ಝಾ’’ತಿ ಏಕೇ. ಕುಲಲಾತಿ ಕುಲಲಪಕ್ಖಿನೋ, ‘‘ಸೇನಾನಮೇತಂ ನಾಮ’’ನ್ತಿ ಏಕೇ. ವಾಯಸಾತಿ ಅಕಣ್ಹಕಾಕಾ. ಇದಮ್ಪಿ ದೇವದೂತೇ ಅವುತ್ತಕಮ್ಮಕಾರಣಂ. ತತ್ಥ ವುತ್ತಾನಿಪಿ ಪನ ಕಾನಿಚಿ ಇಧ ನ ವುತ್ತಾನಿ, ತಾನಿ ಏತೇಸಂ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮಭಾಗತ್ತಾ ವುತ್ತಾನೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

೬೮೨. ಇದಾನಿ ಸಬ್ಬಮೇವೇತಂ ನರಕವುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಓವದನ್ತೋ ‘‘ಕಿಚ್ಛಾ ವತಾಯ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಕಿಚ್ಛಾ ವತ ಅಯಂ ಇಧ ನರಕೇ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಮ್ಮಕರಣಭೇದಾ ವುತ್ತಿ, ಯಂ ಜನೋ ಫುಸತಿ ಕಿಬ್ಬಿಸಕಾರೀ. ತಸ್ಮಾ ಇಧ ಜೀವಿತಸೇಸೇ ಜೀವಿತಸನ್ತತಿಯಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಯ ಇಧ ಲೋಕೇ ಠಿತೋಯೇವ ಸಮಾನೋ ಸರಣಗಮನಾದಿಕುಸಲಧಮ್ಮಾನುಟ್ಠಾನೇನ ಕಿಚ್ಚಕರೋ ನರೋ ಸಿಯಾ ಭವೇಯ್ಯ. ಕಿಚ್ಚಕರೋ ಭವನ್ತೋಪಿ ಚ ಸಾತಚ್ಚಕಾರಿತಾವಸೇನೇವ ಭವೇಯ್ಯ, ನ ಪಮಜ್ಜೇ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಪಮಾದಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಮುಚ್ಚಯವಣ್ಣನಾ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ವುತ್ತಾವಸೇಸಾನಿ ಪದಾನಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥತ್ತಾ ಚ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾನೇವ, ತಸ್ಮಾ ಅನುಪದವಣ್ಣನಾ ನ ಕತಾತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಕೋಕಾಲಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.