೧೧. ನಾಲಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೬೮೫. ಆನನ್ದಜಾತೇತಿ ನಾಲಕಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಕಿರ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಂ ಮೋನೇಯ್ಯಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ತಥತ್ತಂ ಅಭಿಕಙ್ಖಮಾನೋ ತತೋ ಪಭುತಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅಸಿತಸ್ಸ ಇಸಿನೋ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೋ ನಾಲಕೋ ನಾಮ ತಾಪಸೋ ಭಗವನ್ತಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತಿತದಿವಸತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ‘‘ಅಞ್ಞಾತಮೇತ’’ನ್ತಿಆದೀಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಮೋನೇಯ್ಯಪಟಿಪದಂ ಪುಚ್ಛಿ. ತಸ್ಸ ಭಗವಾ ‘‘ಮೋನೇಯ್ಯಂ ತೇ ಉಪಞ್ಞಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ತಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಪನ ಭಗವತಿ ಸಙ್ಗೀತಿಂ ಕರೋನ್ತೇನಾಯಸ್ಮತಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ ತಮೇವ ಮೋನೇಯ್ಯಪಟಿಪದಂ ಪುಟ್ಠೋ ಯೇನ ಯದಾ ಚ ಸಮಾದಪಿತೋ ನಾಲಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಾಕಟಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಕಾಮೋ ‘‘ಆನನ್ದಜಾತೇ’’ತಿಆದಿಕಾ ವೀಸತಿ ವತ್ಥುಗಾಥಾಯೋ ವತ್ವಾ ಅಭಾಸಿ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ‘‘ನಾಲಕಸುತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ತತ್ಥ ಆನನ್ದಜಾತೇತಿ ಸಮಿದ್ಧಿಜಾತೇ ವುದ್ಧಿಪ್ಪತ್ತೇ. ಪತೀತೇತಿ ತುಟ್ಠೇ. ಅಥ ವಾ ಆನನ್ದಜಾತೇತಿ ಪಮುದಿತೇ. ಪತೀತೇತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೇ. ಸುಚಿವಸನೇತಿ ಅಕಿಲಿಟ್ಠವಸನೇ. ದೇವಾನಞ್ಹಿ ಕಪ್ಪರುಕ್ಖನಿಬ್ಬತ್ತಾನಿ ವಸನಾನಿ ರಜಂ ವಾ ಮಲಂ ವಾ ನ ಗಣ್ಹನ್ತಿ. ದುಸ್ಸಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಇಧ ದುಸ್ಸಸದಿಸತ್ತಾ ‘‘ದುಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರಂ ದಿಬ್ಬವತ್ಥಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ. ಅಸಿತೋ ಇಸೀತಿ ಕಣ್ಹಸರೀರವಣ್ಣತ್ತಾ ಏವಂಲದ್ಧನಾಮೋ ಇಸಿ. ದಿವಾವಿಹಾರೇತಿ ದಿವಾವಿಹಾರಟ್ಠಾನೇ. ಸೇಸಂ ಪದತೋ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಸಮ್ಬನ್ಧತೋ ಪನ – ಅಯಂ ಕಿರ ಸುದ್ಧೋದನಸ್ಸ ಪಿತು ಸೀಹಹನುರಞ್ಞೋ ಪುರೋಹಿತೋ ಸುದ್ಧೋದನಸ್ಸಪಿ ಅನಭಿಸಿತ್ತಕಾಲೇ ಸಿಪ್ಪಾಚರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ಅಭಿಸಿತ್ತಕಾಲೇ ಪುರೋಹಿತೋಯೇವ ಅಹೋಸಿ. ತಸ್ಸ ಸಾಯಂ ಪಾತಂ ರಾಜುಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಸ್ಸ ರಾಜಾ ದಹರಕಾಲೇ ವಿಯ ನಿಪಚ್ಚಕಾರಂ ಅಕತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಕಮ್ಮಮತ್ತಮೇವ ಕರೋತಿ. ಧಮ್ಮತಾ ಕಿರೇಸಾ ಪತ್ತಾಭಿಸೇಕಾನಂ ಸಕ್ಯರಾಜೂನಂ. ಪುರೋಹಿತೋ ತೇನ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಮಹಂ ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ ಆಹ. ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ನಿಚ್ಛಯಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ತೇನ ಹಿ, ಆಚರಿಯ, ಮಮೇವ ಉಯ್ಯಾನೇ ವಸಿತಬ್ಬಂ, ಯಥಾ ತೇ ಅಹಂ ಅಭಿಣ್ಹಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಯಾಚಿ. ಸೋ ‘‘ಏವಂ ಹೋತೂ’’ತಿ ಪಟಿಸ್ಸುಣಿತ್ವಾ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ರಞ್ಞಾ ಉಪಟ್ಠಹಿಯಮಾನೋ ಉಯ್ಯಾನೇಯೇವ ವಸನ್ತೋ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಅಟ್ಠ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞಾಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಸಿ. ಸೋ ತತೋ ಪಭುತಿ ರಾಜಕುಲೇ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಭವನಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ಕರೋತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಾವತಿಂಸಭವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರತನವಿಮಾನಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ದಿಬ್ಬರತನಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಸಮಾಧಿಸುಖಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ವುಟ್ಠಾಯ ವಿಮಾನದ್ವಾರೇ ಠತ್ವಾ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಲೋಕೇನ್ತೋ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಾಯ ಮಹಾವೀಥಿಯಾ ಚೇಲುಕ್ಖೇಪಂ ಕತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಗುಣಪಸಂಸಿತಾನಿ ಥುತಿವಚನಾನಿ ವತ್ವಾ ಕೀಳನ್ತೇ ಸಕ್ಕಪ್ಪಮುಖೇ ದೇವೇ ಅದ್ದಸ. ತೇನಾಹ ಆಯಸ್ಮಾ ಆನನ್ದೋ – ‘‘ಆನನ್ದಜಾತೇ…ಪೇ… ದಿವಾವಿಹಾರೇ’’ತಿ.

೬೮೬. ತತೋ ಸೋ ಏವಂ ದಿಸ್ವಾನ ದೇವೇ…ಪೇ… ಕಿಂ ಪಟಿಚ್ಚ. ತತ್ಥ ಉದಗ್ಗೇತಿ ಅಬ್ಭುನ್ನತಕಾಯೇ. ಚಿತ್ತಿಂ ಕರಿತ್ವಾನಾತಿ ಆದರಂ ಕತ್ವಾ. ಕಲ್ಯರೂಪೋತಿ ತುಟ್ಠರೂಪೋ. ಸೇಸಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

೬೮೭. ಇದಾನಿ ‘‘ಯದಾಪಿ ಆಸೀ’’ತಿಆದಿಗಾಥಾ ಉತ್ತಾನಸಮ್ಬನ್ಧಾ ಏವ. ಪದತ್ಥೋ ಪನ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ತಾವ ಸಙ್ಗಮೋತಿ ಸಙ್ಗಾಮೋ. ಜಯೋ ಸುರಾನನ್ತಿ ದೇವಾನಂ ಜಯೋ.

ತಸ್ಸಾವಿಭಾವತ್ಥಂ ಅಯಮನುಪುಬ್ಬಿಕಥಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ – ಸಕ್ಕೋ ಕಿರ ಮಗಧರಟ್ಠೇ ಮಚಲಗಾಮವಾಸೀ ತೇತ್ತಿಂಸಮನುಸ್ಸಸೇಟ್ಠೋ ಮಘೋ ನಾಮ ಮಾಣವೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ತ ವತ್ತಪದಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸಭವನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿಸಾಯ. ತತೋ ಪುಬ್ಬದೇವಾ ‘‘ಆಗನ್ತುಕದೇವಪುತ್ತಾ ಆಗತಾ, ಸಕ್ಕಾರಂ ನೇಸಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದಿಬ್ಬಪದುಮಾನಿ ಉಪನಾಮೇಸುಂ, ಉಪಡ್ಢರಜ್ಜೇನ ಚ ನಿಮನ್ತೇಸುಂ. ಸಕ್ಕೋ ಉಪಡ್ಢರಜ್ಜೇನ ಅಸನ್ತುಟ್ಠೋ ಸಕಪರಿಸಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಸುರಾಮದಮತ್ತೇ ತೇ ಪಾದೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಿನೇರುಪಬ್ಬತಪಾದೇ ಖಿಪಿ. ತೇಸಂ ಸಿನೇರುಸ್ಸ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲೇ ದಸಸಹಸ್ಸಯೋಜನಂ ಅಸುರಭವನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಪಾರಿಚ್ಛತ್ತಕಪಟಿಚ್ಛನ್ನಭೂತಾಯ ಚಿತ್ರಪಾಟಲಿಯಾ ಉಪಸೋಭಿತಂ. ತತೋ ತೇ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ತಾವತಿಂಸಭವನಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ‘‘ಅಹೋ ರೇ ನಟ್ಠಾ ಮಯಂ ಪಾನಮದದೋಸೇನ, ನ ದಾನಿ ಮಯಂ ಸುರಂ ಪಿವಿಮ್ಹಾ, ಅಸುರಂ ಪಿವಿಮ್ಹಾ, ನ ದಾನಿಮ್ಹಾ ಸುರಾ, ಅಸುರಾ ದಾನಿ ಜಾತಮ್ಹಾ’’ತಿ. ತತೋ ಪಭುತಿ ‘‘ಅಸುರಾ’’ಇಚ್ಚೇವ ಉಪ್ಪನ್ನಸಮಞ್ಞಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಹನ್ದ ದಾನಿ ದೇವೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಙ್ಗಾಮೇಮಾ’’ತಿ ಸಿನೇರುಂ ಪರಿತೋ ಆರೋಹಿಂಸು. ತತೋ ಸಕ್ಕೋ ಅಸುರೇ ಯುದ್ಧೇನ ಅಬ್ಭುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಸಮುದ್ದೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಚತೂಸು ದ್ವಾರೇಸು ಅತ್ತನಾ ಸದಿಸಂ ಇನ್ದಪಟಿಮಂ ಮಾಪೇತ್ವಾ ಠಪೇಸಿ. ತತೋ ಅಸುರಾ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ ವತಾಯಂ ಸಕ್ಕೋ ನಿಚ್ಚಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನದೇವ ನಗರಂ ಅಗಮಿಂಸು. ತತೋ ದೇವಾ ಅತ್ತನೋ ಜಯಂ ಘೋಸೇನ್ತಾ ಮಹಾವೀಥಿಯಂ ಚೇಲುಕ್ಖೇಪಂ ಕರೋನ್ತಾ ನಕ್ಖತ್ತಂ ಕೀಳಿಂಸು. ಅಥ ಅಸಿತೋ ಅತೀತಾನಾಗತೇ ಚತ್ತಾಲೀಸಕಪ್ಪೇ ಅನುಸ್ಸರಿತುಂ ಸಮತ್ಥತಾಯ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಇಮೇಹಿ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಏವಂ ಕೀಳಿತಪುಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ತಂ ದೇವಾಸುರಸಙ್ಗಾಮೇ ದೇವವಿಜಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಹ –

‘‘ಯದಾಪಿ ಆಸೀ ಅಸುರೇಹಿ ಸಙ್ಗಮೋ,

ಜಯೋ ಸುರಾನಂ ಅಸುರಾ ಪರಾಜಿತಾ;

ತದಾಪಿ ನೇತಾದಿಸೋ ಲೋಮಹಂಸನೋ’’ತಿ.

ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಕಾಲೇ ಏತಾದಿಸೋ ಲೋಮಹಂಸನೋ ಪಮೋದೋ ನ ಆಸಿ. ಕಿಮಬ್ಭುತಂ ದಟ್ಠು ಮರೂ ಪಮೋದಿತಾತಿ ಅಜ್ಜ ಪನ ಕಿಂ ಅಬ್ಭುತಂ ದಿಸ್ವಾ ಏವಂ ದೇವಾ ಪಮುದಿತಾತಿ.

೬೮೮. ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ಸೇಳೇನ್ತೀತಿ ಮುಖೇನ ಉಸ್ಸೇಳನಸದ್ದಂ ಮುಞ್ಚನ್ತಿ. ಗಾಯನ್ತಿ ನಾನಾವಿಧಾನಿ ಗೀತಾನಿ, ವಾದಯನ್ತಿ ಅಟ್ಠಸಟ್ಠಿ ತೂರಿಯಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಫೋಟೇನ್ತೀತಿ ಅಪ್ಫೋಟೇನ್ತಿ. ಪುಚ್ಛಾಮಿ ವೋಹನ್ತಿ ಅತ್ತನಾ ಆವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಞಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋಪಿ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸೋತುಕಾಮತಾಯ ಪುಚ್ಛತಿ. ಮೇರುಮುದ್ಧವಾಸಿನೇತಿ ಸಿನೇರುಮುದ್ಧನಿ ವಸನ್ತೇ. ಸಿನೇರುಸ್ಸ ಹಿ ಹೇಟ್ಠಿಮತಲೇ ದಸಯೋಜನಸಹಸ್ಸಂ ಅಸುರಭವನಂ, ಮಜ್ಝಿಮತಲೇ ದ್ವಿಸಹಸ್ಸಪರಿತ್ತದೀಪಪರಿವಾರಾ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾದೀಪಾ, ಉಪರಿಮತಲೇ ದಸಯೋಜನಸಹಸ್ಸಂ ತಾವತಿಂಸಭವನಂ. ತಸ್ಮಾ ದೇವಾ ‘‘ಮೇರುಮುದ್ಧವಾಸಿನೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಮಾರಿಸಾತಿ ದೇವೇ ಆಮನ್ತೇತಿ, ನಿದುಕ್ಖಾ ನಿರಾಬಾಧಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೬೮೯. ಅಥಸ್ಸ ತಮತ್ಥಂ ಆರೋಚೇನ್ತೇಹಿ ದೇವೇಹಿ ವುತ್ತಾಯ ತತಿಯಗಾಥಾಯ ಬೋಧಿಸತ್ತೋತಿ ಬುಜ್ಝನಕಸತ್ತೋ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಗನ್ತುಂ ಅರಹೋ ಸತ್ತೋ ರತನವರೋತಿ ವರರತನಭೂತೋ. ತೇನಮ್ಹ ತುಟ್ಠಾತಿ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಯಂ ತುಟ್ಠಾ. ಸೋ ಹಿ ಬುದ್ಧತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸತಿ, ಯಥಾ ಮಯಞ್ಚ ಅಞ್ಞೇ ಚ ದೇವಗಣಾ ಸೇಕ್ಖಾಸೇಕ್ಖಭೂಮಿಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಾಮ. ಮನುಸ್ಸಾಪಿಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಯೇ ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾತುಂ, ತೇ ದಾನಾದೀನಿ ಕತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅಯಂ ಕಿರ ನೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತತ್ಥ ‘‘ತುಟ್ಠಾ ಕಲ್ಯರೂಪಾ’’ತಿ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಇದಂ ಪದದ್ವಯಂ ಅತ್ಥತೋ ಅಭಿನ್ನಂ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಕಿಮಬ್ಭುತಂ ದಟ್ಠು ಮರೂ ಪಮೋದಿತಾ, ಕಿಂ ದೇವಸಙ್ಘೋ ಅತಿರಿವ ಕಲ್ಯರೂಪೋ’’ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪಞ್ಹದ್ವಯಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೬೯೦. ಇದಾನಿ ಯೇನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಬೋಧಿಸತ್ತೇ ಜಾತೇ ತುಟ್ಠಾ ಅಹೇಸುಂ, ತಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೇಹಿ ವುತ್ತಾಯ ಚತುತ್ಥಗಾಥಾಯ ಸತ್ತಗ್ಗಹಣೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸಗ್ಗಹಣಂ, ಪಜಾಗಹಣೇನ ಸೇಸಗತಿಗ್ಗಹಣಂ. ಏವಂ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಪಞ್ಚಸುಪಿ ಗತೀಸು ಸೇಟ್ಠಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಿರಚ್ಛಾನಾಪಿ ಹಿ ಸೀಹಾದಯೋ ಅಸನ್ತಾಸಾದಿಗುಣಯುತ್ತಾ, ತೇಪಿ ಅಯಮೇವ ಅತಿಸೇತಿ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಜಾನಮುತ್ತಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಪನ ಯೇ ಅತ್ತಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಾದಯೋ ಚತ್ತಾರೋ ಪುಗ್ಗಲಾ, ತೇಸು ಉಭಯಹಿತಪಟಿಪನ್ನೋ ಅಗ್ಗಪುಗ್ಗಲೋ ಅಯಂ, ನರೇಸು ಚ ಉಸಭಸದಿಸತ್ತಾ ನರಾಸಭೋ. ತೇನಸ್ಸ ಥುತಿಂ ಭಣನ್ತಾ ಇದಮ್ಪಿ ಪದದ್ವಯಮಾಹಂಸು.

೬೯೧. ಪಞ್ಚಮಗಾಥಾಯ ತಂ ಸದ್ದನ್ತಿ ತಂ ದೇವೇಹಿ ವುತ್ತವಚನಸದ್ದಂ. ಅವಸರೀತಿ ಓತರಿ. ತದ ಭವನನ್ತಿ ತದಾ ಭವನಂ.

೬೯೨. ಛಟ್ಠಗಾಥಾಯ ತತೋತಿ ಅಸಿತಸ್ಸ ವಚನತೋ ಅನನ್ತರಂ. ಉಕ್ಕಾಮುಖೇವಾತಿ ಉಕ್ಕಾಮುಖೇ ಏವ, ಮೂಸಾಮುಖೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸುಕುಸಲಸಮ್ಪಹಟ್ಠನ್ತಿ ಸುಕುಸಲೇನ ಸುವಣ್ಣಕಾರೇನ ಸಙ್ಘಟ್ಟಿತಂ, ಸಙ್ಘಟ್ಟೇನ್ತೇನ ತಾಪಿತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ದದ್ದಲ್ಲಮಾನನ್ತಿ ವಿಜ್ಜೋತಮಾನಂ. ಅಸಿತವ್ಹಯಸ್ಸಾತಿ ಅಸಿತನಾಮಸ್ಸ ದುತಿಯೇನ ನಾಮೇನ ಕಣ್ಹದೇವಿಲಸ್ಸ ಇಸಿನೋ.

೬೯೩. ಸತ್ತಮಗಾಥಾಯ ತಾರಾಸಭಂ ವಾತಿ ತಾರಾನಂ ಉಸಭಸದಿಸಂ, ಚನ್ದನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಿಸುದ್ಧನ್ತಿ ಅಬ್ಭಾದಿಉಪಕ್ಕಿಲೇಸರಹಿತಂ. ಸರದರಿವಾತಿ ಸರದೇ ಇವ. ಆನನ್ದಜಾತೋತಿ ಸವನಮತ್ತೇನೇವ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಪೀತಿಯಾ ಪೀತಿಜಾತೋ. ಅಲತ್ಥ ಪೀತಿನ್ತಿ ದಿಸ್ವಾ ಪುನಪಿ ಪೀತಿಂ ಲಭಿ.

೬೯೪. ತತೋ ಪರಂ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ದೇವೇಹಿ ಸದಾ ಪಯುಜ್ಜಮಾನಸಕ್ಕಾರದೀಪನತ್ಥಂ ವುತ್ತಅಟ್ಠಮಗಾಥಾಯ ಅನೇಕಸಾಖನ್ತಿ ಅನೇಕಸಲಾಕಂ. ಸಹಸ್ಸಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ರತ್ತಸುವಣ್ಣಮಯಸಹಸ್ಸಮಣ್ಡಲಯುತ್ತಂ. ಛತ್ತನ್ತಿ ದಿಬ್ಬಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ. ವೀತಿಪತನ್ತೀತಿ ಸರೀರಂ ಬೀಜಮಾನಾ ಪತನುಪ್ಪತನಂ ಕರೋನ್ತಿ.

೬೯೫. ನವಮಗಾಥಾಯ ಜಟೀತಿ ಜಟಿಲೋ. ಕಣ್ಹಸಿರಿವ್ಹಯೋತಿ ಕಣ್ಹಸದ್ದೇನ ಚ ಸಿರಿಸದ್ದೇನ ಚ ಅವ್ಹಯಮಾನೋ. ತಂ ಕಿರ ‘‘ಸಿರಿಕಣ್ಹೋ’’ತಿಪಿ ಅವ್ಹಯನ್ತಿ ಆಮನ್ತೇನ್ತಿ, ಆಲಪನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಣ್ಡುಕಮ್ಬಲೇತಿ ರತ್ತಕಮ್ಬಲೇ. ಅಧಿಕಾರತೋ ಚೇತ್ಥ ‘‘ಕುಮಾರ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಪಾಠಸೇಸೋ ವಾ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಪುರಿಮಗಾಥಾಯ ಚ ಅಹತ್ಥಪಾಸಗತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ದಿಸ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಧ ಪನ ಹತ್ಥಪಾಸಗತಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಉಪನೀತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪುನ ವಚನಂ ‘‘ದಿಸ್ವಾ’’ತಿ. ಪುರಿಮಂ ವಾ ದಸ್ಸನಪೀತಿಲಾಭಾಪೇಕ್ಖಂ ಗಾಥಾವಸಾನೇ ‘‘ವಿಪುಲಮಲತ್ಥ ಪೀತಿ’’ನ್ತಿ ವಚನತೋ, ಇದಂ ಪಟಿಗ್ಗಹಾಪೇಕ್ಖಂ ಅವಸಾನೇ ‘‘ಸುಮನೋ ಪಟಿಗ್ಗಹೇ’’ತಿ ವಚನತೋ. ಪುರಿಮಞ್ಚ ಕುಮಾರಸಮ್ಬನ್ಧಮೇವ, ಇದಂ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಸಮ್ಬನ್ಧಮ್ಪಿ. ದಿಸ್ವಾತಿ ಸತಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಕೇ ಗನ್ಧಾರರತ್ತಕಮ್ಬಲೇ ಸುವಣ್ಣನಿಕ್ಖಂ ವಿಯ ಕುಮಾರಂ ‘‘ಛತ್ತಂ ಮರೂ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಸೇತಚ್ಛತ್ತಂ ಧಾರಿಯನ್ತಂ ಮುದ್ಧನಿ ದಿಸ್ವಾ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಇದಂ ಮಾನುಸಕಂ ಛತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ. ಯಥೇವ ಹಿ ದೇವಾ, ಏವಂ ಮನುಸ್ಸಾಪಿ ಛತ್ತಚಾಮರಮೋರಹತ್ಥತಾಲವಣ್ಟವಾಳಬೀಜನಿಹತ್ಥಾ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ನ ತಸ್ಸ ವಚನೇನ ಕೋಚಿಪಿ ಅತಿಸಯೋ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತಮೇವ ಸುನ್ದರಂ. ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಿ ಉಭೋಹಿ ಹತ್ಥೇಹಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ. ಇಸಿಂ ಕಿರ ವನ್ದಾಪೇತುಂ ಕುಮಾರಂ ಉಪನೇಸುಂ. ಅಥಸ್ಸ ಪಾದಾ ಪರಿವತ್ತಿತ್ವಾ ಇಸಿಸ್ಸ ಮತ್ಥಕೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು. ಸೋ ತಮ್ಪಿ ಅಚ್ಛರಿಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಉದಗ್ಗಚಿತ್ತೋ ಸುಮನೋ ಪಟಿಗ್ಗಹೇಸಿ.

೬೯೬. ದಸಮಗಾಥಾಯಂ ಜಿಗೀಸಕೋತಿ ಜಿಗೀಸನ್ತೋ ಮಗ್ಗನ್ತೋ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ, ಉಪಪರಿಕ್ಖನ್ತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಲಕ್ಖಣಮನ್ತಪಾರಗೂತಿ ಲಕ್ಖಣಾನಂ ವೇದಾನಞ್ಚ ಪಾರಂ ಗತೋ. ಅನುತ್ತರಾಯನ್ತಿ ಅನುತ್ತರೋ ಅಯಂ. ಸೋ ಕಿರ ಅತ್ತನೋ ಅಭಿಮುಖಾಗತೇಸು ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಪಾದತಲೇಸು ಚಕ್ಕಾನಿ ದಿಸ್ವಾ ತದನುಸಾರೇನ ಸೇಸಲಕ್ಖಣಾನಿ ಜಿಗೀಸನ್ತೋ ಸಬ್ಬಂ ಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅದ್ಧಾಯಂ ಬುದ್ಧೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಏವಮಾಹ.

೬೯೭. ಏಕಾದಸಾಯಂ ಅಥತ್ತನೋ ಗಮನನ್ತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಅರೂಪಗಮನಂ. ಅಕಲ್ಯರೂಪೋ ಗಳಯತಿ ಅಸ್ಸುಕಾನೀತಿ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಅರೂಪೂಪಪತ್ತಿಂ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ‘‘ನ ದಾನಾಹಂ ಅಸ್ಸ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸೋತುಂ ಲಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಅತುಟ್ಠರೂಪೋ ಬಲವಸೋಕಾಭಿಭವೇನ ದೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಹುತ್ವಾ ಅಸ್ಸೂನಿ ಪಾತೇತಿ ಗಳಯತಿ. ‘‘ಗರಯತೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಯದಿ ಪನೇಸ ರೂಪಭವೇ ಚಿತ್ತಂ ನಮೇಯ್ಯ, ಕಿಂ ತತ್ಥ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಯೇನೇವಂ ರೋದತೀತಿ? ನ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಅಕುಸಲತಾಯ ಪನೇತಂ ವಿಧಿಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ದೋಮನಸ್ಸುಪ್ಪತ್ತಿಯೇವಸ್ಸ ಅಯುತ್ತಾ ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೇನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತತ್ತಾತಿ ಚೇ? ನ, ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತತ್ತಾ ಏವ. ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ ಹಿ ಕಿಲೇಸಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀನಂ ಪನ ಬಲವಪಚ್ಚಯೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಕಿಲೇಸೇ ಪರಿಹೀನಜ್ಝಾನತ್ತಾ ಕುತಸ್ಸ ಅರೂಪಗಮನನ್ತಿ ಚೇ? ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನ ಪುನಾಧಿಗಮತೋ. ಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭಿನೋ ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಕಿಲೇಸೇ ಬಲವವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಅನಾಪಜ್ಜನ್ತಾ ವೂಪಸನ್ತಮತ್ತೇಯೇವ ಕಿಲೇಸವೇಗೇ ಪುನ ತಂ ವಿಸೇಸಂ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನೇವಾಧಿಗಚ್ಛನ್ತಿ, ‘‘ಪರಿಹೀನವಿಸೇಸಾ ಇಮೇ’’ತಿಪಿ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಾದಿಸೋ ಚ ಏಸೋ. ನೋ ಚೇ ಕುಮಾರೇ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅನ್ತರಾಯೋತಿ ನ ಭವಿಸ್ಸತಿ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕುಮಾರೇ ಅನ್ತರಾಯೋ.

೬೯೮. ದ್ವಾದಸಾಯಂ ನ ಓರಕಾಯನ್ತಿ ಅಯಂ ಓರಕೋ ಪರಿತ್ತೋ ನ ಹೋತಿ. ಉತ್ತರಗಾಥಾಯ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಬುದ್ಧಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ.

೬೯೯. ತೇರಸಾಯಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಯಗ್ಗನ್ತಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ. ತಞ್ಹಿ ಅವಿಪರೀತಭಾವೇನ ಸಮ್ಮಾ ಬುಜ್ಝನತೋ ಸಮ್ಬೋಧಿ, ಕತ್ಥಚಿ ಆವರಣಾಭಾವೇನ ಸಬ್ಬಞಾಣುತ್ತಮತೋ ‘‘ಅಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಫುಸಿಸ್ಸತೀತಿ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತಿ. ಪರಮವಿಸುದ್ಧದಸ್ಸೀತಿ ನಿಬ್ಬಾನದಸ್ಸೀ. ತಞ್ಹಿ ಏಕನ್ತವಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಪರಮವಿಸುದ್ಧಂ. ವಿತ್ಥಾರಿಕಸ್ಸಾತಿ ವಿತ್ಥಾರಿಕಂ ಅಸ್ಸ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸಾಸನಂ.

೭೦೦. ಚುದ್ದಸಾಯಂ ಅಥನ್ತರಾತಿ ಅನ್ತರಾಯೇವ ಅಸ್ಸ, ಸಮ್ಬೋಧಿಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಓರತೋ ಏವಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನ ಸೋಸ್ಸನ್ತಿ ನ ಸುಣಿಸ್ಸಂ. ಅಸಮಧುರಸ್ಸಾತಿ ಅಸಮವೀರಿಯಸ್ಸ. ಅಟ್ಟೋತಿ ಆತುರೋ. ಬ್ಯಸನಂ ಗತೋತಿ ಸುಖವಿನಾಸಂ ಪತ್ತೋ. ಅಘಾವೀತಿ ದುಕ್ಖಿತೋ, ಸಬ್ಬಂ ದೋಮನಸ್ಸುಪ್ಪಾದಮೇವ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ದೋಮನಸ್ಸೇನ ಹಿ ಸೋ ಆತುರೋ. ತಞ್ಚಸ್ಸ ಸುಖಬ್ಯಸನತೋ ಬ್ಯಸನಂ, ಸುಖವಿನಾಸನತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇನ ಚ ಸೋ ಚೇತಸಿಕಅಘಭೂತೇನ ಅಘಾವೀ.

೭೦೧. ಪನ್ನರಸಾಯಂ ವಿಪುಲಂ ಜನೇತ್ವಾನಾತಿ ವಿಪುಲಂ ಜನೇತ್ವಾ. ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ನಿಗ್ಗಮಾತಿ ನಿಗ್ಗತೋ. ಏವಂ ನಿಗ್ಗತೋ ಚ ಸೋ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ ಸಯನ್ತಿ ಸಕಂ ಭಾಗಿನೇಯ್ಯಂ, ಅತ್ತನೋ ಭಗಿನಿಯಾ ಪುತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಮಾದಪೇಸೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಪ್ಪಾಯುಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಕನಿಟ್ಠಭಗಿನಿಯಾ ಚ ಪುತ್ತಸ್ಸ ನಾಲಕಸ್ಸ ಮಾಣವಕಸ್ಸ ಉಪಚಿತಪುಞ್ಞತಂ ಅತ್ತನೋ ಬಲೇನ ಞತ್ವಾ ‘‘ವುಡ್ಢಿಪ್ಪತ್ತೋ ಪಮಾದಮ್ಪಿ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ನಂ ಅನುಕಮ್ಪಮಾನೋ ಭಗಿನಿಯಾ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಹಂ ನಾಲಕೋ’’ತಿ. ‘‘ಬಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಕೀಳತೀ’’ತಿ. ‘‘ಆನೇಥ ನ’’ನ್ತಿ ಆಣಾಪೇತ್ವಾ ತಙ್ಖಣಂಯೇವ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಾಜೇತ್ವಾ ಸಮಾದಪೇಸಿ ಓವದಿ ಅನುಸಾಸಿ. ಕಥಂ? ‘‘ಬುದ್ಧೋತಿ ಘೋಸಂ…ಪೇ… ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ಸೋಳಸಮಗಾಥಮಾಹ.

೭೦೨. ತತ್ಥ ಯದ ಪರತೋತಿ ಯದಾ ಪರತೋ. ಧಮ್ಮಮಗ್ಗನ್ತಿ ಪರಮಧಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಮಗ್ಗಂ, ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಅಗ್ಗಂ ಸಹ ಪಟಿಪದಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ. ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ.

೭೦೩. ಸತ್ತರಸಾಯಂ ತಾದಿನಾತಿ ತಸ್ಸಣ್ಠಿತೇನ, ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಕಿಲೇಸವಿಕ್ಖಮ್ಭನೇ ಸಮಾಧಿಲಾಭೇ ಚ ಸತಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭಿತಕಿಲೇಸೇನ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತೇನ ಚಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅನಾಗತೇ ಪರಮವಿಸುದ್ಧದಸ್ಸಿನಾತಿ ‘‘ಅಯಂ ನಾಲಕೋ ಅನಾಗತೇ ಕಾಲೇ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ಪರಮವಿಸುದ್ಧಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಸ್ಸಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಸೋ ಇಸಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ‘‘ಅನಾಗತೇ ಪರಮವಿಸುದ್ಧದಸ್ಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ತೇನ ಅನಾಗತೇ ಪರಮವಿಸುದ್ಧದಸ್ಸಿನಾ. ಉಪಚಿತಪುಞ್ಞಸಞ್ಚಯೋತಿ ಪದುಮುತ್ತರತೋ ಪಭುತಿ ಕತಪುಞ್ಞಸಞ್ಚಯೋ. ಪತಿಕ್ಖನ್ತಿ ಆಗಮಯಮಾನೋ. ಪರಿವಸೀತಿ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ತಾಪಸವೇಸೇನ ವಸಿ. ರಕ್ಖಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋತಿ ರಕ್ಖಿತಸೋತಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ. ಸೋ ಕಿರ ತತೋ ಪಭುತಿ ಉದಕೇ ನ ನಿಮುಜ್ಜಿ ‘‘ಉದಕಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸೋತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿನಾಸೇಯ್ಯ, ತತೋ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಬಾಹಿರೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ.

೭೦೪. ಅಟ್ಠಾರಸಾಯಂ ಸುತ್ವಾನ ಘೋಸನ್ತಿ ಸೋ ನಾಲಕೋ ಏವಂ ಪರಿವಸನ್ತೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಭಗವತಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಪತ್ವಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕೇ ಪವತ್ತಿತೇ ತಂ ‘‘ಭಗವತಾ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ ಪವತ್ತಿತಂ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ವತ ಸೋ ಭಗವಾ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಜಿನವರಚಕ್ಕವತ್ತನೇ ಪವತ್ತಘೋಸಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಕಾಮಾಹಿ ದೇವತಾಹಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆರೋಚಿತಂ ಸುತ್ವಾ. ಗನ್ತ್ವಾನ ದಿಸ್ವಾ ಇಸಿನಿಸಭನ್ತಿ ಸತ್ತಾಹಂ ದೇವತಾಹಿ ಮೋನೇಯ್ಯಕೋಲಾಹಲೇ ಕಯಿರಮಾನೇ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಇಸಿಪತನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ನಾಲಕೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಚ ಅಭಿಸನ್ಧಿನಾ ವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ನಿಸಭಸದಿಸಂ ಇಸಿನಿಸಭಂ ಭಗವನ್ತಂ. ಪಸನ್ನೋತಿ ಸಹ ದಸ್ಸನೇನೇವ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ. ಮೋನೇಯ್ಯಸೇಟ್ಠನ್ತಿ ಞಾಣುತ್ತಮಂ, ಮಗ್ಗಞಾಣನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಮಾಗತೇ ಅಸಿತಾವ್ಹಯಸ್ಸ ಸಾಸನೇತಿ ಅಸಿತಸ್ಸ ಇಸಿನೋ ಓವಾದಕಾಲೇ ಅನುಪ್ಪತ್ತೇ. ತೇನ ಹಿ – ‘‘ಯದಾ ವಿವರತಿ ಧಮ್ಮಮಗ್ಗಂ, ತದಾ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮಯಂ ಪರಿಪುಚ್ಛಮಾನೋ ಚರಸ್ಸು ತಸ್ಮಿಂ ಭಗವತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ಅನುಸಿಟ್ಠೋ, ಅಯಞ್ಚ ಸೋ ಕಾಲೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಸಮಾಗತೇ ಅಸಿತಾವ್ಹಯಸ್ಸ ಸಾಸನೇ’’ತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವ.

ಅಯಂ ತಾವ ವತ್ಥುಗಾಥಾವಣ್ಣನಾ.

೭೦೫. ಪುಚ್ಛಾಗಾಥಾದ್ವಯೇ ಅಞ್ಞಾತಮೇತನ್ತಿ ವಿದಿತಂ ಮಯಾ ಏತಂ. ಯಥಾತಥನ್ತಿ ಅವಿಪರೀತಂ. ಕೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ? ಯಂ ಅಸಿತೋ ‘‘ಸಮ್ಬೋಧಿಯಗ್ಗಂ ಫುಸಿಸ್ಸತಾಯಂ ಕುಮಾರೋ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಬುದ್ಧೋತಿ ಘೋಸಂ ಯದ ಪರತೋ ಸುಣೋಸಿ, ಸಮ್ಬೋಧಿಪ್ಪತ್ತೋ ವಿವರತಿ ಧಮ್ಮಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ಮಂ ಅವಚ, ತದೇತಂ ಮಯಾ ಅಸಿತಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಜ್ಜ ಭಗವನ್ತಂ ಸಕ್ಖಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಯಥಾತಥಮೇವಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾತನ್ತಿ. ತಂ ತನ್ತಿ ತಸ್ಮಾ ತಂ. ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನ ಪಾರಗುನ್ತಿ ಹೇಮವತಸುತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಛಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ. ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಾನಂ ಪಾರಗತಂ.

೭೦೬. ಅನಗಾರಿಯುಪೇತಸ್ಸಾತಿ ಅನಗಾರಿಯಂ ಉಪೇತಸ್ಸ, ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಂ ಜಿಗೀಸತೋತಿ ಅರಿಯೇಹಿ ಆಚಿಣ್ಣಂ ಅನುಪಕ್ಕಿಲಿಟ್ಠಂ ಭಿಕ್ಖಾಚರಿಯಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನಸ್ಸ. ಮೋನೇಯ್ಯನ್ತಿ ಮುನೀನಂ ಸನ್ತಕಂ. ಉತ್ತಮಂ ಪದನ್ತಿ ಉತ್ತಮಪಟಿಪದಂ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವ.

೭೦೭. ಅಥಸ್ಸ ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಭಗವಾ ‘‘ಮೋನೇಯ್ಯಂ ತೇ ಉಪಞ್ಞಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮೋನೇಯ್ಯಪಟಿಪದಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತತ್ಥ ಉಪಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತಿ ಉಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯಂ, ವಿವರೇಯ್ಯಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುಕ್ಕರಂ ದುರಭಿಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಕಾತುಞ್ಚ ದುಕ್ಖಂ ಕಯಿರಮಾನಞ್ಚ ಸಮ್ಭವಿತುಂ ಸಹಿತುಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಅಹಂ ತೇ ಮೋನೇಯ್ಯಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯಂ, ಯದಿ ನಂ ಕಾತುಂ ವಾ ಅಭಿಸಮ್ಭೋತುಂ ವಾ ಸುಖಂ ಭವೇಯ್ಯ, ಏವಂ ಪನ ದುಕ್ಕರಂ ದುರಭಿಸಮ್ಭವಂ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲತೋ ಪಭುತಿ ಕಿಲಿಟ್ಠಚಿತ್ತಂ ಅನುಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ. ತಥಾ ಹಿ ನಂ ಏಕಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಏಕೋವ ಸಾವಕೋ ಕರೋತಿ ಚ ಸಮ್ಭೋತಿ ಚಾತಿ.

ಏವಂ ಭಗವಾ ಮೋನೇಯ್ಯಸ್ಸ ದುಕ್ಕರಭಾವಂ ದುರಭಿಸಮ್ಭವತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ನಾಲಕಸ್ಸ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇತ್ವಾ ತಮಸ್ಸ ವತ್ತುಕಾಮೋ ಆಹ ‘‘ಹನ್ದ ತೇ ನಂ ಪವಕ್ಖಾಮಿ, ಸನ್ಥಮ್ಭಸ್ಸು ದಳ್ಹೋ ಭವಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಹನ್ದಾತಿ ಬ್ಯವಸಾಯತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ತೇ ನಂ ಪವಕ್ಖಾಮೀತಿ ತುಯ್ಹಂ ತಂ ಮೋನೇಯ್ಯಂ ಪವಕ್ಖಾಮಿ. ಸನ್ಥಮ್ಭಸ್ಸೂತಿ ದುಕ್ಕರಕರಣಸಮತ್ಥೇನ ವೀರಿಯೂಪತ್ಥಮ್ಭೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಯ. ದಳ್ಹೋ ಭವಾತಿ ದುರಭಿಸಮ್ಭವಸಹನಸಮತ್ಥಾಯ ಅಸಿಥಿಲಪರಕ್ಕಮತಾಯ ಥಿರೋ ಹೋತಿ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ಉಪಚಿತಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರೋ, ತಸ್ಮಾಹಂ ಏಕನ್ತಬ್ಯವಸಿತೋವ ಹುತ್ವಾ ಏವಂ ದುಕ್ಕರಂ ದುರಭಿಸಮ್ಭವಮ್ಪಿ ಸಮಾನಂ ತುಯ್ಹಂ ತಂ ಮೋನೇಯ್ಯಂ ಪವಕ್ಖಾಮಿ, ಸನ್ಥಮ್ಭಸ್ಸು ದಳ್ಹೋ ಭವಾತಿ.

೭೦೮. ಏವಂ ಪರಮಸಲ್ಲೇಖಂ ಮೋನೇಯ್ಯವತ್ತಂ ವತ್ತುಕಾಮೋ ನಾಲಕಂ ಸನ್ಥಮ್ಭನೇ ದಳ್ಹೀಭಾವೇ ಚ ನಿಯೋಜೇತ್ವಾ ಪಠಮಂ ತಾವ ಗಾಮೂಪನಿಬದ್ಧಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಮಾನಭಾಗ’’ನ್ತಿ ಉಪಡ್ಢಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಮಾನಭಾಗನ್ತಿ ಸಮಭಾಗಂ ಏಕಸದಿಸಂ ನಿನ್ನಾನಾಕರಣಂ. ಅಕ್ಕುಟ್ಠವನ್ದಿತನ್ತಿ ಅಕ್ಕೋಸಞ್ಚ ವನ್ದನಞ್ಚ.

ಇದಾನಿ ಯಥಾ ತಂ ಸಮಾನಭಾಗಂ ಕಯಿರತಿ, ತಂ ಉಪಾಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮನೋಪದೋಸ’’ನ್ತಿ ಉಪಡ್ಢಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಕ್ಕುಟ್ಠೋ ಮನೋಪದೋಸಂ ರಕ್ಖೇಯ್ಯ, ವನ್ದಿತೋ ಸನ್ತೋ ಅನುಣ್ಣತೋ ಚರೇ, ರಞ್ಞಾಪಿ ವನ್ದಿತೋ ಸಮಾನೋ ‘‘ಮಂ ವನ್ದತೀ’’ತಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ನಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯ.

೭೦೯. ಇದಾನಿ ಅರಞ್ಞೂಪನಿಬದ್ಧಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಉಚ್ಚಾವಚಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅರಞ್ಞಸಞ್ಞಿತೇ ದಾಯೇಪಿ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠವಸೇನ ಉಚ್ಚಾವಚಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ಆರಮ್ಮಣಾ ನಿಚ್ಛರನ್ತಿ, ಚಕ್ಖಾದೀನಂ ಆಪಾಥಮಾಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇ ಚ ಖೋ ಅಗ್ಗಿಸಿಖೂಪಮಾ ಪರಿಳಾಹಜನಕಟ್ಠೇನ. ಯಥಾ ವಾ ಡಯ್ಹಮಾನೇ ವನೇ ಅಗ್ಗಿಸಿಖಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರತಾಯ ಉಚ್ಚಾವಚಾ ನಿಚ್ಛರನ್ತಿ, ಸಧೂಮಾಪಿ, ವಿಧೂಮಾಪಿ, ನೀಲಾಪಿ, ಪೀತಾಪಿ, ರತ್ತಾಪಿ, ಖುದ್ದಕಾಪಿ, ಮಹನ್ತಾಪಿ, ಏವಂ ಸೀಹಬ್ಯಗ್ಘಮನುಸ್ಸಾಮನುಸ್ಸವಿವಿಧವಿಹಙ್ಗವಿರುತಪುಪ್ಫಫಲಪಲ್ಲವಾದಿಭೇದವಸೇನ ನಾನಪ್ಪಕಾರತಾಯ ದಾಯೇ ಉಚ್ಚಾವಚಾ ಆರಮ್ಮಣಾ ನಿಚ್ಛರನ್ತಿ ಭಿಂಸನಕಾಪಿ, ರಜನೀಯಾಪಿ, ದೋಸನೀಯಾಪಿ, ಮೋಹನೀಯಾಪಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಉಚ್ಚಾವಚಾ ನಿಚ್ಛರನ್ತಿ, ದಾಯೇ ಅಗ್ಗಿಸಿಖೂಪಮಾ’’ತಿ. ಏವಂ ನಿಚ್ಛರನ್ತೇಸು ಚ ಉಚ್ಚಾವಚೇಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ಯಾ ಕಾಚಿ ಉಯ್ಯಾನವನಚಾರಿಕಂ ಗತಾ ಸಮಾನಾ ಪಕತಿಯಾ ವಾ ವನಚಾರಿನಿಯೋ ಕಟ್ಠಹಾರಿಕಾದಯೋ ರಹೋಗತಂ ದಿಸ್ವಾ ಹಸಿತಲಪಿತರುದಿತದುನ್ನಿವತ್ಥಾದೀಹಿ ನಾರಿಯೋ ಮುನಿಂ ಪಲೋಭೇನ್ತಿ, ತಾ ಸು ತಂ ಮಾ ಪಲೋಭಯುಂ, ತಾ ನಾರಿಯೋ ತಂ ಮಾ ಪಲೋಭಯುಂ. ಯಥಾ ನ ಪಲೋಭೇನ್ತಿ, ತಥಾ ಕರೋಹೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೭೧೦-೧೧. ಏವಮಸ್ಸ ಭಗವಾ ಗಾಮೇ ಚ ಅರಞ್ಞೇ ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಸೀಲಸಂವರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವಿರತೋ ಮೇಥುನಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ. ತತ್ಥ ಹಿತ್ವಾ ಕಾಮೇ ಪರೋಪರೇತಿ ಮೇಥುನಧಮ್ಮತೋ ಅವಸೇಸೇಪಿ ಸುನ್ದರೇ ಚ ಅಸುನ್ದರೇ ಚ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣೇ ಹಿತ್ವಾ. ತಪ್ಪಹಾನೇನ ಹಿ ಮೇಥುನವಿರತಿ ಸುಸಮ್ಪನ್ನಾ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಹಿತ್ವಾ ಕಾಮೇ ಪರೋಪರೇ’’ತಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಅವಿರುದ್ಧೋ’’ತಿಆದೀನಿ ಪನ ಪದಾನಿ ‘‘ನ ಹನೇಯ್ಯ, ನ ಘಾತಯೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಾಯ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾವೇರಮಣಿಯಾ ಸಮ್ಪತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಾನಿ. ತತ್ರಾಯಂ ಸಙ್ಖೇಪವಣ್ಣನಾ – ಪರಪಕ್ಖಿಯೇಸು ಪಾಣೇಸು ಅವಿರುದ್ಧೋ, ಅತ್ತಪಕ್ಖಿಯೇಸು ಅಸಾರತ್ತೋ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸತಣ್ಹನಿತ್ತಣ್ಹತಾಯ ತಸಥಾವರೇ ಪಾಣೇ ಜೀವಿತುಕಾಮತಾಯ ಅಮರಿತುಕಾಮತಾಯ ಸುಖಕಾಮತಾಯ ದುಕ್ಖಪಟಿಕೂಲತಾಯ ಚ ‘‘ಯಥಾ ಅಹಂ ತಥಾ ಏತೇ’’ತಿ ಅತ್ತಸಮಾನತಾಯ ತೇಸು ವಿರೋಧಂ ವಿನೇನ್ತೋ ತೇನೇವ ಪಕಾರೇನ ‘‘ಯಥಾ ಏತೇ ತಥಾ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಪರೇಸಂ ಸಮಾನತಾಯ ಚ ಅತ್ತನಿ ಅನುರೋಧಂ ವಿನೇನ್ತೋ ಏವಂ ಉಭಯಥಾಪಿ ಅನುರೋಧವಿರೋಧವಿಪ್ಪಹೀನೋ ಹುತ್ವಾ ಮರಣಪಟಿಕೂಲತಾಯ ಅತ್ತಾನಂ ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಾಣೇಸು ಯೇ ಕೇಚಿ ತಸೇ ವಾ ಥಾವರೇ ವಾ ಪಾಣೇ ನ ಹನೇಯ್ಯ ಸಾಹತ್ಥಿಕಾದೀಹಿ ಪಯೋಗೇಹಿ, ನ ಘಾತಯೇ ಆಣತ್ತಿಕಾದೀಹೀತಿ.

೭೧೨. ಏವಮಸ್ಸ ಮೇಥುನವಿರತಿಪಾಣಾತಿಪಾತವಿರತಿಮುಖೇನ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸೀಲಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಹಿತ್ವಾ ಕಾಮೇ’’ತಿಆದೀಹಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಹಿತ್ವಾ ಇಚ್ಛಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಾಯಂ ತಣ್ಹಾ ಏಕಂ ಲದ್ಧಾ ದುತಿಯಂ ಇಚ್ಛತಿ, ದ್ವೇ ಲದ್ಧಾ ತತಿಯಂ, ಸತಸಹಸ್ಸಂ ಲದ್ಧಾ ತದುತ್ತರಿಮ್ಪಿ ಇಚ್ಛತೀತಿ ಏವಂ ಅಪ್ಪಟಿಲದ್ಧವಿಸಯಂ ಇಚ್ಛನತೋ ‘‘ಇಚ್ಛಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯೋ ಚಾಯಂ ಪಟಿಲದ್ಧವಿಸಯಲುಬ್ಭನೋ ಲೋಭೋ. ತಂ ಹಿತ್ವಾ ಇಚ್ಛಞ್ಚ ಲೋಭಞ್ಚ ಯತ್ಥ ಸತ್ತೋ ಪುಥುಜ್ಜನೋ, ಯಸ್ಮಿಂ ಚೀವರಾದಿಪಚ್ಚಯೇ ತೇಹಿ ಇಚ್ಛಾಲೋಭೇಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಸತ್ತೋ ಲಗ್ಗೋ ಪಟಿಬದ್ಧೋ ತಿಟ್ಠತಿ, ತತ್ಥ ತಂ ಉಭಯಮ್ಪಿ ಹಿತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯತ್ಥಂ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ಅವಿರೋಧೇನ್ತೋ ಞಾಣಚಕ್ಖುನಾ ಚಕ್ಖುಮಾ ಹುತ್ವಾ ಇಮಂ ಮೋನೇಯ್ಯಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಏವಞ್ಹಿ ಪಟಿಪನ್ನೋ ತರೇಯ್ಯ ನರಕಂ ಇಮಂ, ದುಪ್ಪೂರಣಟ್ಠೇನ ನರಕಸಞ್ಞಿತಂ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಹೇತುಭೂತಂ ಇಮಂ ಪಚ್ಚಯತಣ್ಹಂ ತರೇಯ್ಯ, ಇಮಾಯ ವಾ ಪಟಿಪದಾಯ ತರೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೭೧೩. ಏವಂ ಪಚ್ಚಯತಣ್ಹಾಪಹಾನಮುಖೇನ ಆಜೀವಪಾರಿಸುದ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾಮುಖೇನ ಪಚ್ಚಯಪರಿಭೋಗಸೀಲಂ ತದನುಸಾರೇನ ಚ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿ, ತಾವ ಪಟಿಪದಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಊನೂದರೋ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಲದ್ಧೇಸು ಇತರೀತರಚೀವರಾದೀಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಆಹಾರಂ ತಾವ ಆಹಾರೇನ್ತೋ –

‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಪಞ್ಚ ಆಲೋಪೇ, ಅಭುತ್ವಾ ಉದಕಂ ಪಿವೇ;

ಅಲಂ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ, ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ’’ತಿ. (ಥೇರಗಾ. ೯೮೩) –

ವುತ್ತನಯೇನ ಊನಉದರೋ ಅಸ್ಸ, ನ ವಾತಭರಿತಭಸ್ತಾ ವಿಯ ಉದ್ಧುಮಾತುದರೋ, ಭತ್ತಸಮ್ಮದಪಚ್ಚಯಾ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಪರಿಹರೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಊನೂದರೋ ಹೋನ್ತೋಪಿ ಚ ಮಿತಾಹಾರೋ ಅಸ್ಸ ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞೂ, ‘‘ನೇವ ದವಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇನ ಗುಣತೋ ದೋಸತೋ ಚ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾಹಾರೋ. ಏವಂ ಮಿತಾಹಾರೋ ಸಮಾನೋಪಿ ಪಚ್ಚಯಧುತಙ್ಗಪರಿಯತ್ತಿಅಧಿಗಮವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಾಯ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಅಸ್ಸ. ಏಕಂಸೇನ ಹಿ ಮೋನೇಯ್ಯಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಏವಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚಯೇ ತೀಹಿ ಸನ್ತೋಸೇಹಿ ಸನ್ತುಸ್ಸನಾ ಪಚ್ಚಯಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ. ಧುತಙ್ಗಧರಸ್ಸೇವ ಸತೋ ‘‘ಧುತವಾತಿ ಮಂ ಪರೇ ಜಾನನ್ತೂ’’ತಿ ಅನಿಚ್ಛನತಾ ಧುತಙ್ಗಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ. ಬಹುಸ್ಸುತಸ್ಸೇವ ಸತೋ ‘‘ಬಹುಸ್ಸುತೋತಿ ಮಂ ಪರೇ ಜಾನನ್ತೂ’’ತಿ ಅನಿಚ್ಛನತಾ ಪರಿಯತ್ತಿಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ ಮಜ್ಝನ್ತಿಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಿಯ. ಅಧಿಗಮಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸೇವ ಸತೋ ‘‘ಅಧಿಗತೋ ಅಯಂ ಕುಸಲಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಮಂ ಪರೇ ಜಾನನ್ತೂ’’ತಿ ಅನಿಚ್ಛನತಾ ಅಧಿಗಮಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ. ಸಾ ಚ ಅರಹತ್ತಾಧಿಗಮತೋ ಓರಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅರಹತ್ತಾಧಿಗಮತ್ಥಞ್ಹಿ ಅಯಂ ಪಟಿಪದಾತಿ. ಏವಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋಪಿ ಚ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ ತಣ್ಹಾಲೋಲುಪ್ಪಂ ಹಿತ್ವಾ ಅಲೋಲುಪೋ ಅಸ್ಸ. ಏವಂ ಅಲೋಲುಪೋ ಹಿ ಸದಾ ಇಚ್ಛಾಯ ನಿಚ್ಛಾತೋ ಅನಿಚ್ಛೋ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬುತೋ, ಯಾಯ ಇಚ್ಛಾಯ ಛಾತಾ ಹೋನ್ತಿ ಸತ್ತಾ ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಾತುರಾ ವಿಯ ಅತಿತ್ತಾ, ತಾಯ ಇಚ್ಛಾಯ ಅನಿಚ್ಛೋ ಹೋತಿ ಅನಿಚ್ಛತ್ತಾ ಚ ನಿಚ್ಛಾತೋ ಹೋತಿ ಅನಾತುರೋ ಪರಮತಿತ್ತಿಪ್ಪತ್ತೋ. ಏವಂ ನಿಚ್ಛಾತತ್ತಾ ನಿಬ್ಬುತೋ ಹೋತಿ ವೂಪಸನ್ತಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಪರಿಳಾಹೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೭೧೪. ಏವಂ ಯಾವ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿ, ತಾವಪಟಿಪದಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿನಿಟ್ಠಂ ಧುತಙ್ಗಸಮಾದಾನಂ ಸೇನಾಸನವತ್ತಞ್ಚ ಕಥೇನ್ತೋ ‘‘ಸ ಪಿಣ್ಡಚಾರ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸ ಪಿಣ್ಡಚಾರಂ ಚರಿತ್ವಾತಿ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖಂ ಚರಿತ್ವಾ ಭತ್ತಕಿಚ್ಚಂ ವಾ ಕತ್ವಾ. ವನನ್ತಮಭಿಹಾರಯೇತಿ ಅಪಪಞ್ಚಿತೋ ಗಿಹಿಪಪಞ್ಚೇನ ವನಂ ಏವ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಉಪಟ್ಠಿತೋ ರುಕ್ಖಮೂಲಸ್ಮಿನ್ತಿ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಠಿತೋ ವಾ ಹುತ್ವಾ. ಆಸನೂಪಗತೋತಿ ಆಸನಂ ಉಪಗತೋ ವಾ ಹುತ್ವಾ, ನಿಸಿನ್ನೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಮುನೀತಿ ಮೋನೇಯ್ಯಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಪಿಣ್ಡಚಾರಂ ಚರಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಙ್ಗಂ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕೋ ಸಪದಾನಚಾರೀ ಏಕಾಸನಿಕೋ ಪತ್ತಪಿಣ್ಡಿಕೋ ಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕೋ ಚ ಹೋತಿಯೇವ, ತೇಚೀವರಿಕಪಂಸುಕೂಲಮ್ಪಿ ಚ ಸಮಾದಿಯತೇವ, ತಸ್ಮಾ ಇಮಾನಿಪಿ ಛ ವುತ್ತಾನೇವ ಹೋನ್ತಿ. ‘‘ವನನ್ತಮಭಿಹಾರಯೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನ ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಂ ವುತ್ತಂ, ‘‘ಉಪಟ್ಠಿತೋ ರುಕ್ಖಮೂಲಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ರುಕ್ಖಮೂಲಿಕಙ್ಗಂ, ‘‘ಆಸನೂಪಗತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನೇಸಜ್ಜಿಕಙ್ಗಂ. ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಪನ ಏತೇಸಂ ಅನುಲೋಮತ್ತಾ ಅಬ್ಭೋಕಾಸಿಕಯಥಾಸನ್ಥತಿಕಸೋಸಾನಿಕಙ್ಗಾನಿ ವುತ್ತಾನಿಯೇವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಏವಮೇತಾಯ ಗಾಥಾಯ ತೇರಸ ಧುತಙ್ಗಾನಿ ನಾಲಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಕಥೇಸಿ.

೭೧೫. ಸ ಝಾನಪಸುತೋ ಧೀರೋತಿ ಸೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದನೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಆವಜ್ಜನಸಮಾಪಜ್ಜನಾಧಿಟ್ಠಾನವುಟ್ಠಾನಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇಹಿ ಚ ಝಾನೇಸು ಪಸುತೋ ಅನುಯುತ್ತೋ. ಧೀರೋತಿ ಧಿತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ. ವನನ್ತೇ ರಮಿತೋ ಸಿಯಾತಿ ವನೇ ಅಭಿರತೋ ಸಿಯಾ, ಗಾಮನ್ತಸೇನಾಸನೇ ನಾಭಿರಮೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಝಾಯೇಥ ರುಕ್ಖಮೂಲಸ್ಮಿಂ, ಅತ್ತಾನಮಭಿತೋಸಯನ್ತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಲೋಕಿಯಜ್ಝಾನಪಸುತೋಯೇವ ಸಿಯಾ, ಅಪಿಚ ಖೋ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಾದಿಸಮ್ಪಯುತ್ತೇನ ಲೋಕುತ್ತರಜ್ಝಾನೇನಾಪಿ ಅತ್ತಾನಂ ಅತೀವ ತೋಸೇನ್ತೋ ಝಾಯೇಥ. ಪರಮಸ್ಸಾಸಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಹಿ ಲೋಕುತ್ತರಜ್ಝಾನೇನೇವ ಚಿತ್ತಂ ಅತೀವ ತುಸ್ಸತಿ, ನ ಅಞ್ಞೇನ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅತ್ತಾನಮಭಿತೋಸಯ’’ನ್ತಿ. ಏವಮಿಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಝಾನಪಸುತತಾಯ ವನನ್ತಸೇನಾಸನಾಭಿರತಿಂ ಅರಹತ್ತಞ್ಚ ಕಥೇಸಿ.

೭೧೬. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ನಾಲಕತ್ಥೇರೋ ವನನ್ತಮಭಿಹಾರೇತ್ವಾ ನಿರಾಹಾರೋಪಿ ಪಟಿಪದಾಪೂರಣೇ ಅತೀವ ಉಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಅಹೋಸಿ, ನಿರಾಹಾರೇನ ಚ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ತಥಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ಜೀವಿತಂ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ, ಕಿಲೇಸೇ ಪನ ಅನುಪ್ಪಾದೇನ್ತೇನ ಆಹಾರೋ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬೋ, ಅಯಮೇತ್ಥ ಞಾಯೋ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಭಗವಾ ಅಪರಾಪರೇಸುಪಿ ದಿವಸೇಸು ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತಬ್ಬಂ, ಕಿಲೇಸಾ ಪನ ನ ಉಪ್ಪಾದೇತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅರಹತ್ತಪ್ಪತ್ತಿನಿಟ್ಠಂಯೇವ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತಂ ಕಥೇನ್ತೋ ‘‘ತತೋ ರತ್ಯಾ ವಿವಸಾನೇ’’ತಿಆದಿಕಾ ಛ ಗಾಥಾಯೋ ಅಭಾಸಿ. ತತ್ಥ ತತೋತಿ ‘‘ಸ ಪಿಣ್ಡಚಾರಂ ಚರಿತ್ವಾ, ವನನ್ತಮಭಿಹಾರಯೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಪಿಣ್ಡಚಾರವನನ್ತಾಭಿಹಾರತೋ ಉತ್ತರಿಪಿ. ರತ್ಯಾ ವಿವಸಾನೇತಿ ರತ್ತಿಸಮತಿಕ್ಕಮೇ, ದುತಿಯದಿವಸೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಗಾಮನ್ತಮಭಿಹಾರಯೇತಿ ಆಭಿಸಮಾಚಾರಿಕವತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಯಾವ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವೇಲಾ, ತಾವ ವಿವೇಕಮನುಬ್ರೂಹೇತ್ವಾ ಗತಪಚ್ಚಾಗತವತ್ತೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತೋ ಗಾಮಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ. ಅವ್ಹಾನಂ ನಾಭಿನನ್ದೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಘರೇ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ನಿಮನ್ತನಂ, ‘‘ದೇತಿ ನು ಖೋ ನ ದೇತಿ ನು ಖೋ ಸುನ್ದರಂ ನು ಖೋ ದೇತಿ ಅಸುನ್ದರಂ ನು ಖೋ ದೇತೀ’’ತಿ ಏವರೂಪಂ ವಿತಕ್ಕಂ ಭೋಜನಞ್ಚ ಪಟಿಪದಾಪೂರಕೋ ಭಿಕ್ಖು ನಾಭಿನನ್ದೇಯ್ಯ, ನಪ್ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯದಿ ಪನ ಬಲಕ್ಕಾರೇನ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪೂರೇತ್ವಾ ದೇನ್ತಿ, ಪರಿಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮೋ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಧುತಙ್ಗಂ ನ ಕುಪ್ಪತಿ, ತದುಪಾದಾಯ ಪನ ತಂ ಗಾಮಂ ನ ಪವಿಸಿತಬ್ಬಂ. ಅಭಿಹಾರಞ್ಚ ಗಾಮತೋತಿ ಸಚೇ ಗಾಮಂ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ ಪಾತಿಸತೇಹಿಪಿ ಭತ್ತಂ ಅಭಿಹರನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ನಾಭಿನನ್ದೇಯ್ಯ, ತತೋ ಏಕಸಿತ್ಥಮ್ಪಿ ನಪ್ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಘರಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪಿಣ್ಡಪಾತಮೇವ ಚರೇಯ್ಯಾತಿ.

೭೧೭. ನ ಮುನೀ ಗಾಮಮಾಗಮ್ಮ, ಕುಲೇಸು ಸಹಸಾ ಚರೇತಿ ಸೋ ಚ ಮೋನತ್ಥಾಯ ಪಟಿಪನ್ನಕೋ ಮುನಿ ಗಾಮಂ ಗತೋ ಸಮಾನೋ ಕುಲೇಸು ಸಹಸಾ ನ ಚರೇ, ಸಹಸೋಕಿತಾದಿಅನನುಲೋಮಿಕಂ ಗಿಹಿಸಂಸಗ್ಗಂ ನ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಘಾಸೇಸನಂ ಛಿನ್ನಕಥೋ, ನ ವಾಚಂ ಪಯುತಂ ಭಣೇತಿ ಛಿನ್ನಕಥೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಓಭಾಸಪರಿಕಥಾನಿಮಿತ್ತವಿಞ್ಞತ್ತಿಪಯುತ್ತಂ ಘಾಸೇಸನವಾಚಂ ನ ಭಣೇಯ್ಯ. ಸಚೇ ಆಕಙ್ಖೇಯ್ಯ, ಗಿಲಾನೋ ಸಮಾನೋ ಗೇಲಞ್ಞಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಾಯ ಭಣೇಯ್ಯ. ಸೇನಾಸನತ್ಥಾಯ ವಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಓಭಾಸಪರಿಕಥಾನಿಮಿತ್ತಪಯುತ್ತಂ, ಅವಸೇಸಪಚ್ಚಯತ್ಥಾಯ ಪನ ಅಗಿಲಾನೋ ನೇವ ಕಿಞ್ಚಿ ಭಣೇಯ್ಯಾತಿ.

೭೧೮-೯. ಅಲತ್ಥಂ ಯದಿದನ್ತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಪನ ಗಾಥಾಯ ಅಯಮತ್ಥೋ – ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪವಿಟ್ಠೋ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೇಪಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಲದ್ಧೇ ‘‘ಅಲತ್ಥಂ ಯಂ ಇದಂ ಸಾಧೂ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಅಲದ್ಧೇ ‘‘ನಾಲತ್ಥಂ ಕುಸಲ’’ನ್ತಿ ತಮ್ಪಿ ‘‘ಸುನ್ದರ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಉಭಯೇನೇವ ಲಾಭಾಲಾಭೇನ ಸೋ ತಾದೀ ನಿಬ್ಬಿಕಾರೋ ಹುತ್ವಾ ರುಕ್ಖಂವುಪನಿವತ್ತತಿ, ಯಥಾಪಿ ಪುರಿಸೋ ಫಲಗವೇಸೀ ರುಕ್ಖಂ ಉಪಗಮ್ಮ ಫಲಂ ಲದ್ಧಾಪಿ ಅಲದ್ಧಾಪಿ ಅನನುನೀತೋ ಅಪ್ಪಟಿಹತೋ ಮಜ್ಝತ್ತೋಯೇವ ಹುತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಕುಲಂ ಉಪಗಮ್ಮ ಲಾಭಂ ಲದ್ಧಾಪಿ ಅಲದ್ಧಾಪಿ ಮಜ್ಝತ್ತೋವ ಹುತ್ವಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ. ಸ ಪತ್ತಪಾಣೀ ತಿ ಗಾಥಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾವ.

೭೨೦. ಉಚ್ಚಾವಚಾತಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಗಾಥಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ – ಏವಂ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾಪಿ ತಾವತಕೇನೇವ ತುಟ್ಠಿಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪಟಿಪದಂ ಆರೋಧೇಯ್ಯ. ಪಟಿಪತ್ತಿಸಾರಞ್ಹಿ ಸಾಸನಂ. ಸಾ ಚಾಯಂ ಉಚ್ಚಾವಚಾ…ಪೇ… ಮುತನ್ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಸಾ ಚಾಯಂ ಮಗ್ಗಪಟಿಪದಾ ಉತ್ತಮನಿಹೀನಭೇದತೋ ಉಚ್ಚಾವಚಾ ಬುದ್ಧಸಮಣೇನ ಪಕಾಸಿತಾ. ಸುಖಾಪಟಿಪದಾ ಹಿ ಖಿಪ್ಪಾಭಿಞ್ಞಾ ಉಚ್ಚಾ, ದುಕ್ಖಾಪಟಿಪದಾ ದನ್ಧಾಭಿಞ್ಞಾ ಅವಚಾ. ಇತರಾ ದ್ವೇ ಏಕೇನಙ್ಗೇನ ಉಚ್ಚಾ, ಏಕೇನ ಅವಚಾ. ಪಠಮಾ ಏವ ವಾ ಉಚ್ಚಾ, ಇತರಾ ತಿಸ್ಸೋಪಿ ಅವಚಾ. ತಾಯ ಚೇತಾಯ ಉಚ್ಚಾಯ ಅವಚಾಯ ವಾ ಪಟಿಪದಾಯ ನ ಪಾರಂ ದಿಗುಣಂ ಯನ್ತಿ. ‘‘ದುಗುಣ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ಏಕಮಗ್ಗೇನ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ನ ಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಯೇ ಕಿಲೇಸಾ ಪಹೀನಾ, ತೇಸಂ ಪುನ ಅಪ್ಪಹಾತಬ್ಬತೋ. ಏತೇನ ಪರಿಹಾನಧಮ್ಮಾಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ. ನಯಿದಂ ಏಕಗುಣಂ ಮುತನ್ತಿ ತಞ್ಚ ಇದಂ ಪಾರಂ ಏಕಕ್ಖತ್ತುಂಯೇವ ಫುಸನಾರಹಮ್ಪಿ ನ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಏಕೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಾಭಾವತೋ. ಏತೇನ ಏಕಮಗ್ಗೇನೇವ ಅರಹತ್ತಾಭಾವಂ ದೀಪೇತಿ.

೭೨೧. ಇದಾನಿ ಪಟಿಪದಾನಿಸಂಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಸ್ಸ ಚ ವಿಸತಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಸ್ಸ ಚ ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಪಹೀನತ್ತಾ ಅಟ್ಠಸತತಣ್ಹಾವಿಚರಿತಭಾವೇನ ವಿಸತತ್ತಾ ವಿಸತಾ ತಣ್ಹಾ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಸೋತಚ್ಛೇದೇನ ಛಿನ್ನಸೋತಸ್ಸ ಕುಸಲಾಕುಸಲಪ್ಪಹಾನೇನ ಕಿಚ್ಚಾಕಿಚ್ಚಪ್ಪಹೀನಸ್ಸ ರಾಗಜೋ ವಾ ದೋಸಜೋ ವಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ಪರಿಳಾಹೋ ನ ವಿಜ್ಜತೀತಿ.

೭೨೨. ಇದಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಇಮಾ ಗಾಥಾಯೋ ಸುತ್ವಾ ನಾಲಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಉದಪಾದಿ – ‘‘ಯದಿ ಏತ್ತಕಂ ಮೋನೇಯ್ಯಂ ಸುಕರಂ ನ ದುಕ್ಕರಂ, ಸಕ್ಕಾ ಅಪ್ಪಕಸಿರೇನ ಪೂರೇತು’’ನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ಭಗವಾ ‘‘ದುಕ್ಕರಮೇವ ಮೋನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪುನ ‘‘ಮೋನೇಯ್ಯಂ ತೇ ಉಪಞ್ಞಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಉಪಞ್ಞಿಸ್ಸನ್ತಿ ಉಪಞ್ಞಾಪೇಯ್ಯಂ, ಕಥಯಿಸ್ಸನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಖುರಧಾರಾ ಉಪಮಾ ಅಸ್ಸಾತಿ ಖುರಧಾರೂಪಮೋ. ಭವೇತಿ ಭವೇಯ್ಯ. ಕೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ? ಮೋನೇಯ್ಯಂ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಭಿಕ್ಖು ಖುರಧಾರಂ ಉಪಮಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯೇಸು ವತ್ತೇಯ್ಯ. ಯಥಾ ಮಧುದಿದ್ಧಂ ಖುರಧಾರಂ ಲಿಹನ್ತೋ, ಛೇದತೋ, ಜಿವ್ಹಂ ರಕ್ಖತಿ, ಏವಂ ಧಮ್ಮೇನ ಲದ್ಧೇ ಪಚ್ಚಯೇ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಚಿತ್ತಂ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ರಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಚ್ಚಯಾ ಹಿ ಪರಿಸುದ್ಧೇನ ಞಾಯೇನ ಲದ್ಧುಞ್ಚ ಅನವಜ್ಜಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುಞ್ಚ ನ ಸುಖೇನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಭಗವಾ ಪಚ್ಚಯನಿಸ್ಸಿತಮೇವ ಬಹುಸೋ ಭಣತಿ. ಜಿವ್ಹಾಯ ತಾಲುಮಾಹಚ್ಚ, ಉದರೇ ಸಞ್ಞತೋ ಸಿಯಾತಿ ಜಿವ್ಹಾಯ ತಾಲುಂ ಉಪ್ಪೀಳೇತ್ವಾಪಿ ರಸತಣ್ಹಂ ವಿನೋದೇನ್ತೋ ಕಿಲಿಟ್ಠೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯೇ ಅಸೇವನ್ತೋ ಉದರೇ ಸಂಯತೋ ಸಿಯಾ.

೭೨೩. ಅಲೀನಚಿತ್ತೋ ಚ ಸಿಯಾತಿ ನಿಚ್ಚಂ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಭಾವನಾಯ ಅಟ್ಠಿತಕಾರಿತಾಯ ಅಕುಸೀತಚಿತ್ತೋ ಚ ಭವೇಯ್ಯ. ನ ಚಾಪಿ ಬಹು ಚಿನ್ತಯೇತಿ ಞಾತಿಜನಪದಾಮರವಿತಕ್ಕವಸೇನ ಚ ಬಹುಂ ನ ಚಿನ್ತೇಯ್ಯ. ನಿರಾಮಗನ್ಧೋ ಅಸಿತೋ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಾಯಣೋತಿ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸೋ ಚ ಹುತ್ವಾ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಭವೇ ಅನಿಸ್ಸಿತೋ ಸಿಕ್ಖಾತ್ತಯಸಕಲಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಾಯಣೋ ಏವ ಭವೇಯ್ಯ.

೭೨೪-೫. ಏಕಾಸನಸ್ಸಾತಿ ವಿವಿತ್ತಾಸನಸ್ಸ. ಆಸನಮುಖೇನ ಚೇತ್ಥ ಸಬ್ಬಇರಿಯಾಪಥಾ ವುತ್ತಾ. ಯತೋ ಸಬ್ಬಇರಿಯಾಪಥೇಸು ಏಕೀಭಾವಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏಕಾಸನಸ್ಸಾತಿ ಚ ಸಮ್ಪದಾನವಚನಮೇತಂ. ಸಮಣೂಪಾಸನಸ್ಸ ಚಾತಿ ಸಮಣೇಹಿ ಉಪಾಸಿತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಟ್ಠತಿಂಸಾರಮ್ಮಣಭಾವನಾನುಯೋಗಸ್ಸ, ಸಮಣಾನಂ ವಾ ಉಪಾಸನಭೂತಸ್ಸ ಅಟ್ಠತಿಂಸಾರಮ್ಮಣಭೇದಸ್ಸೇವ. ಇದಮ್ಪಿ ಸಮ್ಪದಾನವಚನಮೇವ, ಉಪಾಸನತ್ಥನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಏಕಾಸನೇನ ಕಾಯವಿವೇಕೋ, ಸಮಣೂಪಾಸನೇನ ಚಿತ್ತವಿವೇಕೋ ವುತ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏಕತ್ತಂ ಮೋನಮಕ್ಖಾತನ್ತಿ ಏವಮಿದಂ ಕಾಯಚಿತ್ತವಿವೇಕವಸೇನ ‘‘ಏಕತ್ತಂ ಮೋನ’’ನ್ತಿ ಅಕ್ಖಾತಂ. ಏಕೋ ಚೇ ಅಭಿರಮಿಸ್ಸಸೀತಿ ಇದಂ ಪನ ಉತ್ತರಗಾಥಾಪೇಕ್ಖಂ ಪದಂ, ‘‘ಅಥ ಭಾಹಿಸಿ ದಸದಿಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಭಾಹಿಸೀತಿ ಭಾಸಿಸ್ಸಸಿ ಪಕಾಸೇಸ್ಸಸಿ. ಇಮಂ ಪಟಿಪದಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ಕಿತ್ತಿಯಾ ಪಾಕಟೋ ಭವಿಸ್ಸಸೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸುತ್ವಾ ಧೀರಾನನ್ತಿಆದೀನಂ ಪನ ಚತುನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಅಯಮತ್ಥೋ – ಯೇನ ಚ ಕಿತ್ತಿಘೋಸೇನ ಭಾಹಿಸಿ ದಸದಿಸಾ ತಂ ಧೀರಾನಂ ಝಾಯೀನಂ ಕಾಮಚಾಗಿನಂ ನಿಘೋಸಂ ಸುತ್ವಾ ಅಥ ತ್ವಂ ತೇನ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಅನಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಭಿಯ್ಯೋ ಹಿರಿಞ್ಚ ಸದ್ಧಞ್ಚ ಕರೇಯ್ಯಾಸಿ, ತೇನ ಘೋಸೇನ ಹರಾಯಮಾನೋ ‘‘ನಿಯ್ಯಾನಿಕಪಟಿಪದಾ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಸದ್ಧಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಉತ್ತರಿ ಪಟಿಪತ್ತಿಮೇವ ಬ್ರೂಹೇಯ್ಯಾಸಿ. ಮಾಮಕೋತಿ ಏವಞ್ಹಿ ಸನ್ತೇ ಮಮ ಸಾವಕೋ ಹೋತೀತಿ.

೭೨೬. ತಂ ನದೀಹೀತಿ ಯಂ ತಂ ಮಯಾ ‘‘ಹಿರಿಞ್ಚ ಸದ್ಧಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ ಕುಬ್ಬೇಥಾ’’ತಿ ವದತಾ ‘‘ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ನ ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಇಮಿನಾ ನದೀನಿದಸ್ಸನೇನಾಪಿ ಜಾನಾಥ, ತಬ್ಬಿಪರಿಯಾಯಞ್ಚ ಸೋಬ್ಭೇಸು ಚ ಪದರೇಸುಚ ಜಾನಾಥ. ಸೋಬ್ಭೇಸೂತಿ ಮಾತಿಕಾಸು. ಪದರೇಸೂತಿ ದರೀಸು. ಕಥಂ? ಸಣನ್ತಾ ಯನ್ತಿ ಕುಸೋಬ್ಭಾ, ತುಣ್ಹೀ ಯನ್ತಿ ಮಹೋದಧೀತಿ. ಕುಸೋಬ್ಭಾ ಹಿ ಸೋಬ್ಭಪದರಾದಿಭೇದಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಕುನ್ನದಿಯೋ ಸಣನ್ತಾ ಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತಾ ಉದ್ಧತಾ ಹುತ್ವಾ ಯನ್ತಿ, ಗಙ್ಗಾದಿಭೇದಾ ಪನ ಮಹಾನದಿಯೋ ತುಣ್ಹೀ ಯನ್ತಿ, ಏವಂ ‘‘ಮೋನೇಯ್ಯಂ ಪೂರೇಮೀ’’ತಿ ಉದ್ಧತೋ ಹೋತಿ ಅಮಾಮಕೋ, ಮಾಮಕೋ ಪನ ಹಿರಿಞ್ಚ ಸದ್ಧಞ್ಚ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ನೀಚಚಿತ್ತೋವ ಹೋತಿ.

೭೨೭-೯. ಕಿಞ್ಚ ಭಿಯ್ಯೋ – ಯದೂನಕಂ…ಪೇ… ಪಣ್ಡಿತೋತಿ. ತತ್ಥ ಸಿಯಾ – ಸಚೇ ಅಡ್ಢಕುಮ್ಭೂಪಮೋ ಬಾಲೋ ಸಣನ್ತತಾಯ, ರಹದೋ ಪೂರೋವ ಪಣ್ಡಿತೋ ಸನ್ತತಾಯ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಬುದ್ಧಸಮಣೋ ಏವಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಬ್ಯಾವಟೋ ಹುತ್ವಾ ಬಹುಂ ಭಾಸತೀತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ‘‘ಯಂ ಸಮಣೋ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಂ ಬುದ್ಧಸಮಣೋ ಬಹುಂ ಭಾಸತಿ ಉಪೇತಂ ಅತ್ಥಸಞ್ಹಿತಂ, ಅತ್ಥುಪೇತಂ ಧಮ್ಮುಪೇತಞ್ಚ ಹಿತೇನ ಚ ಸಂಹಿತಂ, ತಂ ನ ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಜಾನಂ ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ದಿವಸಮ್ಪಿ ದೇಸೇನ್ತೋ ನಿಪ್ಪಪಞ್ಚೋವ ಹುತ್ವಾ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಸಬ್ಬಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಞಾಣಾನುಪರಿವತ್ತಿ. ಏವಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಚ ‘‘ಇದಮಸ್ಸ ಹಿತಂ ಇದಮಸ್ಸ ಹಿತ’’ನ್ತಿ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ಜಾನಂ ಸೋ ಬಹು ಭಾಸತಿ, ನ ಕೇವಲಂ ಬಹುಭಾಣಿತಾಯ. ಅವಸಾನಗಾಥಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ – ಏವಂ ತಾವ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಬುದ್ಧಸಮಣೋ ಜಾನಂ ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ಜಾನಂ ಸೋ ಬಹು ಭಾಸತಿ. ತೇನ ದೇಸಿತಂ ಪನ ಧಮ್ಮಂ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯೇನೇವ ಞಾಣೇನ ಯೋ ಚ ಜಾನಂ ಸಂಯತತ್ತೋ, ಜಾನಂ ನ ಬಹು ಭಾಸತಿ, ಸ ಮುನಿ ಮೋನಮರಹತಿ, ಸ ಮುನಿ ಮೋನಮಜ್ಝಗಾತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಜಾನನ್ತೋ ಸಂಯತತ್ತೋ ಗುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಯಂ ಭಾಸಿತಂ ಸತ್ತಾನಂ ಹಿತಸುಖಾವಹಂ ನ ಹೋತಿ, ತಂ ಜಾನಂ ನ ಬಹು ಭಾಸತಿ. ಸೋ ಏವಂವಿಧೋ ಮೋನತ್ಥಂ ಪಟಿಪನ್ನಕೋ ಮುನಿ ಮೋನೇಯ್ಯಪಟಿಪದಾಸಙ್ಖಾತಂ ಮೋನಂ ಅರಹತಿ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಅರಹತಿಯೇವ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಸ ಮುನಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಸಙ್ಖಾತಂ ಮೋನಂ ಅಜ್ಝಗಾ ಇಚ್ಚೇವ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ನಾಲಕತ್ಥೇರೋ ತೀಸು ಠಾನೇಸು ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಅಹೋಸಿ ದಸ್ಸನೇ ಸವನೇ ಪುಚ್ಛಾಯಾತಿ. ಸೋ ಹಿ ದೇಸನಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಪಸನ್ನಚಿತ್ತೋ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ವನಂ ಪವಿಟ್ಠೋ, ಪುನ ‘‘ಅಹೋ ವತಾಹಂ ಭಗವನ್ತಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಲೋಲಭಾವಂ ನ ಜನೇಸಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ದಸ್ಸನೇ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ. ತಥಾ ‘‘ಅಹೋ ವತಾಹಂ ಪುನ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಸುಣೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಲೋಲಭಾವಂ ನ ಜನೇಸಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ಸವನೇ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ. ತಥಾ ‘‘ಅಹೋ ವತಾಹಂ ಪುನ ಮೋನೇಯ್ಯಪಟಿಪದಂ ಪುಚ್ಛೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಲೋಲಭಾವಂ ನ ಜನೇಸಿ. ಅಯಮಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾಯ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ.

ಸೋ ಏವಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ ಸಮಾನೋ ಪಬ್ಬತಪಾದಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಏಕವನಸಣ್ಡೇ ದ್ವೇ ದಿವಸಾನಿ ನ ವಸಿ, ಏಕರುಕ್ಖಮೂಲೇ ದ್ವೇ ದಿವಸಾನಿ ನ ನಿಸೀದಿ, ಏಕಗಾಮೇ ದ್ವೇ ದಿವಸಾನಿ ಪಿಣ್ಡಾಯ ನ ಪಾವಿಸಿ. ಇತಿ ವನತೋ ವನಂ, ರುಕ್ಖತೋ ರುಕ್ಖಂ, ಗಾಮತೋ ಗಾಮಂ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತೋ ಅನುರೂಪಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಗ್ಗಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ಯಸ್ಮಾ ಮೋನೇಯ್ಯಪಟಿಪದಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ ಕತ್ವಾ ಪೂರೇನ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ತೇವ ಮಾಸಾನಿ ಜೀವತಿ, ಮಜ್ಝಿಮಂ ಕತ್ವಾ ಪೂರೇನ್ತೋ ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ, ಮನ್ದಂ ಕತ್ವಾ ಪೂರೇನ್ತೋ ಸೋಳಸ ವಸ್ಸಾನಿ. ಅಯಞ್ಚ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ ಕತ್ವಾ ಪೂರೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತ ಮಾಸೇ ಠತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಆಯುಸಙ್ಖಾರಪರಿಕ್ಖಯಂ ಞತ್ವಾ ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಕಾಯಬನ್ಧನಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ದಿಗುಣಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಾರುಪಿತ್ವಾ ದಸಬಲಾಭಿಮುಖೋ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಹಿಙ್ಗುಲಕಪಬ್ಬತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಠಿತಕೋವ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ತಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಸದ್ಧಿಂ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಕತ್ವಾ ಧಾತುಯೋ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಚೇತಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸೀತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ನಾಲಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.