೧೨. ದ್ವಯತಾನುಪಸ್ಸನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ದ್ವಯತಾನುಪಸ್ಸನಾಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಇಮಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ತಜ್ಝಾಸಯತೋ ಉಪ್ಪತ್ತಿ. ಅತ್ತಜ್ಝಾಸಯೇನ ಹಿ ಭಗವಾ ಇಮಂ ಸುತ್ತಂ ದೇಸೇಸಿ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನಸ್ಸ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾಯಮೇವ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ತತ್ಥ ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿಆದೀನಿ ವುತ್ತನಯಾನೇವ. ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇತಿ ಸಾವತ್ಥಿನಗರಸ್ಸ ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸಾಯಂ ಆರಾಮೇ. ಮಿಗಾರಮಾತು ಪಾಸಾದೇತಿ ಏತ್ಥ ವಿಸಾಖಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಅತ್ತನೋ ಸಸುರೇನ ಮಿಗಾರೇನ ಸೇಟ್ಠಿನಾ ಮಾತುಟ್ಠಾನೇ ಠಪಿತತ್ತಾ ‘‘ಮಿಗಾರಮಾತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಾಯ ಮಿಗಾರಮಾತುಯಾ ನವಕೋಟಿಅಗ್ಘನಕಂ ಮಹಾಲತಾಪಿಳನ್ಧನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕಾರಾಪಿತೋ ಪಾಸಾದೋ ಹೇಟ್ಠಾ ಚ ಉಪರಿ ಚ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಗಬ್ಭಸತಾನಿ ಕತ್ವಾ ಸಹಸ್ಸಕೂಟಾಗಾರಗಬ್ಭೋ, ಸೋ ‘‘ಮಿಗಾರಮಾತುಪಾಸಾದೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಮಿಗಾರಮಾತು ಪಾಸಾದೇ.

ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾತಿ ಯಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪುಬ್ಬಾರಾಮೇ ಮಿಗಾರಮಾತು ಪಾಸಾದೇ ವಿಹರತಿ, ತೇನ ಸಮಯೇನ. ತದಹುಪೋಸಥೇತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಹು ಉಪೋಸಥೇ, ಉಪೋಸಥದಿವಸೇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪನ್ನರಸೇತಿ ಇದಂ ಉಪೋಸಥಗ್ಗಹಣೇನ ಸಮ್ಪತ್ತಾವಸೇಸುಪೋಸಥಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನಂ. ಪುಣ್ಣಾಯ ಪುಣ್ಣಮಾಯ ರತ್ತಿಯಾತಿ ಪನ್ನರಸದಿವಸತ್ತಾ ದಿವಸಗಣನಾಯ ಅಬ್ಭಾದಿಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಿರಹತ್ತಾ ರತ್ತಿಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಪುಣ್ಣತ್ತಾ ಪುಣ್ಣಾಯ, ಪರಿಪುಣ್ಣಚನ್ದತ್ತಾ ಪುಣ್ಣಮಾಯ ಚ ರತ್ತಿಯಾ. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ ಪರಿವುತೋ. ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ಮಿಗಾರಮಾತು ರತನಪಾಸಾದಪರಿವೇಣೇ ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ ಉಪರಿ ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಓಕಾಸೇ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ. ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತನ್ತಿ ಅತೀವ ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ, ಯತೋ ಯತೋ ವಾ ಅನುವಿಲೋಕೇತಿ, ತತೋ ತತೋ ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ, ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ವಾಚಾಯ, ಪುನ ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ಕಾಯೇನ. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾತಿ ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಂ ಅನೇಕಸಹಸ್ಸಭಿಕ್ಖುಪರಿಮಾಣಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಂ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಏತ್ಥ ಸೋತಾಪನ್ನಾ, ಏತ್ತಕಾ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ, ಏತ್ತಕಾ ಅನಾಗಾಮಿನೋ ಏತ್ತಕಾ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕಾ ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನಾ, ಇಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕೀದಿಸೀ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಸಪ್ಪಾಯಾ’’ತಿ ಸಪ್ಪಾಯಧಮ್ಮದೇಸನಾಪರಿಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ವಿಲೋಕೇತ್ವಾ.

ಯೇ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಯೇ ತೇ ಆರೋಗ್ಯಟ್ಠೇನ ಅನವಜ್ಜಟ್ಠೇನ ಇಟ್ಠಫಲಟ್ಠೇನ ಕೋಸಲ್ಲಸಮ್ಭೂತಟ್ಠೇನ ಚ ಕುಸಲಾ ಸತ್ತತಿಂಸಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ, ತಜ್ಜೋತಕಾ ವಾ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಾ. ಅರಿಯಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ಸಮ್ಬೋಧಗಾಮಿನೋತಿ ಉಪಗನ್ತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ಅರಿಯಾ, ಲೋಕತೋ ನಿಯ್ಯಾನಟ್ಠೇನ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ, ಸಮ್ಬೋಧಸಙ್ಖಾತಂ ಅರಹತ್ತಂ ಗಮನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಬೋಧಗಾಮಿನೋ. ತೇಸಂ ವೋ ಭಿಕ್ಖವೇ…ಪೇ… ಸವನಾಯ, ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖವೇ ಕುಸಲಾನಂ…ಪೇ… ಸಮ್ಬೋಧಗಾಮೀನಂ ಕಾ ಉಪನಿಸಾ, ಕಿಂ ಕಾರಣಂ, ಕಿಂ ಪಯೋಜನಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸವನಾಯ, ಕಿಮತ್ಥಂ ತುಮ್ಹೇ ತೇ ಧಮ್ಮೇ ಸುಣಾಥಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಾವದೇವ ದ್ವಯತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಾವದೇವಾತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದಾವಧಾರಣವಚನಂ. ದ್ವೇ ಅವಯವಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ದ್ವಯಾ, ದ್ವಯಾ ಏವ ದ್ವಯತಾ, ತೇಸಂ ದ್ವಯತಾನಂ. ‘‘ದ್ವಯಾನ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಯಥಾಭೂತಂ ಞಾಣಾಯಾತಿ ಅವಿಪರೀತಞಾಣಾಯ. ಕಿಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ? ಯದೇತಂ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾದಿಭೇದೇನ ದ್ವಿಧಾ ವವತ್ಥಿತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಙ್ಖಾತಂ ಯಥಾಭೂತಞಾಣಂ, ಏತದತ್ಥಾಯ ನ ಇತೋ ಭಿಯ್ಯೋತಿ, ಸವನೇನ ಹಿ ಏತ್ತಕಂ ಹೋತಿ, ತದುತ್ತರಿ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮೋ ಭಾವನಾಯಾತಿ. ಕಿಞ್ಚ ದ್ವಯತಂ ವದೇಥಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಸಚೇ, ವೋ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಿಯಾ, ಕಿಞ್ಚ ತುಮ್ಹೇ, ಭನ್ತೇ, ದ್ವಯತಂ ವದೇಥಾತಿ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಪದತ್ಥೋ ಪನ ‘‘ಕಿಞ್ಚ ದ್ವಯತಾಭಾವಂ ವದೇಥಾ’’ತಿ.

(೧) ತತೋ ಭಗವಾ ದ್ವಯತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ದ್ವಯತಾನಂ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮಾನಂ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ, ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ’’ತಿ ಏವಂ ಲೋಕಿಯಸ್ಸ ಏಕಸ್ಸ ಅವಯವಸ್ಸ ಸಹೇತುಕಸ್ಸ ವಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ದಸ್ಸನೇನ ಅಯಂ ಏಕಾನುಪಸ್ಸನಾ, ಇತರಾ ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ ದುತಿಯಸ್ಸ ಅವಯವಸ್ಸ ಸಉಪಾಯಸ್ಸ ವಾ ನಿರೋಧಸ್ಸ ದಸ್ಸನೇನ ದುತಿಯಾನುಪಸ್ಸನಾ. ಪಠಮಾ ಚೇತ್ಥ ತತಿಯಚತುತ್ಥವಿಸುದ್ಧೀಹಿ ಹೋತಿ, ದುತಿಯಾ ಪಞ್ಚಮವಿಸುದ್ಧಿಯಾ. ಏವಂ ಸಮ್ಮಾ ದ್ವಯತಾನುಪಸ್ಸಿನೋತಿ ಇಮಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಸಮ್ಮಾ ದ್ವಯಧಮ್ಮೇ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ಸತಿಯಾ ಅವಿಪ್ಪವಾಸೇನ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ, ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕವೀರಿಯಾತಾಪೇನ ಆತಾಪಿನೋ ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ನಿರಪೇಕ್ಖತ್ತಾ, ಪಹಿತತ್ತಸ್ಸ. ಪಾಟಿಕಙ್ಖನ್ತಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಅಞ್ಞಾತಿ ಅಸ್ಮಿಂಯೇವ ಅತ್ತಭಾವೇ ಅರಹತ್ತಂ. ಸತಿ ವಾ ಉಪಾದಿಸೇಸೇ ಅನಾಗಾಮಿತಾತಿ ‘‘ಉಪಾದಿಸೇಸ’’ನ್ತಿ ಪುನಬ್ಭವವಸೇನ ಉಪಾದಾತಬ್ಬಕ್ಖನ್ಧಸೇಸಂ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಸತಿ ಅನಾಗಾಮಿಭಾವೋ ಪಟಿಕಙ್ಖೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಫಲಾನಿಪಿ ಏವಂ ದ್ವಯತಾನುಪಸ್ಸಿನೋವ ಹೋನ್ತಿ, ಉಪರಿಮಫಲೇಸು ಪನ ಉಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇನ್ತೋ ಏವಮಾಹ.

ಇದಮವೋಚಾತಿಆದಿ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಾನಂ ವಚನಂ. ತತ್ಥ ಇದನ್ತಿ ‘‘ಯೇ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿವುತ್ತನಿದಸ್ಸನಂ. ಏತನ್ತಿ ಇದಾನಿ ‘‘ಯೇ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿವತ್ತಬ್ಬಗಾಥಾಬನ್ಧನಿದಸ್ಸನಂ. ಇಮಾ ಚ ಗಾಥಾ ಚತುಸಚ್ಚದೀಪಕತ್ತಾ ವುತ್ತತ್ಥದೀಪಿಕಾ ಏವ, ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಗಾಥಾರುಚಿಕಾನಂ ಪಚ್ಛಾ ಆಗತಾನಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ಅನುಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇದಾನಿ ಯದಿ ವದೇಯ್ಯ ಸುನ್ದರ’’ನ್ತಿ ಆಕಙ್ಖನ್ತಾನಂ ವಿಕ್ಖಿತ್ತಚಿತ್ತಾನಞ್ಚ ಅತ್ಥಾಯ ವುತ್ತಾ. ವಿಸೇಸತ್ಥದೀಪಿಕಾ ವಾತಿ ಅವಿಪಸ್ಸಕೇ ವಿಪಸ್ಸಕೇ ಚ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟದಸ್ಸನತೋ, ತಸ್ಮಾ ವಿಸೇಸತ್ಥದಸ್ಸನತ್ಥಮೇವ ವುತ್ತಾ. ಏಸ ನಯೋ ಇತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಗಾಥಾವಚನೇಸು.

೭೩೦. ತತ್ಥ ಯತ್ಥ ಚಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ನಿಬ್ಬಾನೇ ಹಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಉಪರುಜ್ಝತಿ, ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಂ ಉಪರುಜ್ಝತಿ, ಸಹೇತುಕಂ ಉಪರುಜ್ಝತಿ, ಅಸೇಸಞ್ಚ ಉಪರುಜ್ಝತಿ. ತಞ್ಚ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ತಞ್ಚ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ.

೭೩೧-೩. ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಹೀನಾ ತೇ, ಅಥೋ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಅರಹತ್ತಫಲಸಮಾಧಿ ರಾಗವಿರಾಗಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಅರಹತ್ತಫಲಪಞ್ಞಾ ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಣ್ಹಾಚರಿತೇನ ವಾ ಅಪ್ಪನಾಝಾನಬಲೇನ ಕಿಲೇಸೇ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ ಅಧಿಗತಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ರಾಗವಿರಾಗಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ದಿಟ್ಠಿಚರಿತೇನ ಉಪಚಾರಜ್ಝಾನಮತ್ತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಅಧಿಗತಂ ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತಿ. ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ವಾ ಕಾಮರಾಗಂ ಸನ್ಧಾಯ ರಾಗವಿರಾಗಾ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ, ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರತೋ ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾ ಪಞ್ಞಾವಿಮುತ್ತೀತಿ. ಅನ್ತಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕರಣತ್ಥಾಯ. ಜಾತಿಜರೂಪಗಾತಿ ಜಾತಿಜರಂ ಉಪಗತಾ, ಜಾತಿಜರಾಯ ವಾ ಉಪಗತಾ, ನ ಪರಿಮುಚ್ಚನ್ತಿ ಜಾತಿಜರಾಯಾತಿ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಆದಿತೋ ಪಭುತಿ ಪಾಕಟಮೇವ. ಗಾಥಾಪರಿಯೋಸಾನೇ ಚ ಸಟ್ಠಿಮತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ತಂ ದೇಸನಂ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಆಸನೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪಾಪುಣಿಂಸು. ಯಥಾ ಚೇತ್ಥ, ಏವಂ ಸಬ್ಬವಾರೇಸು.

(೨) ಅತೋ ಏವ ಭಗವಾ ‘‘ಸಿಯಾ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ದ್ವಯತಾನುಪಸ್ಸನಂ ಆಹ. ತತ್ಥ ದುತಿಯವಾರೇ ಉಪಧಿಪಚ್ಚಯಾತಿ ಸಾಸವಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾ. ಸಾಸವಕಮ್ಮಞ್ಹಿ ಇಧ ‘‘ಉಪಧೀ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧಾತಿ ಅಸೇಸಂ ವಿರಾಗೇನ ನಿರೋಧಾ, ಅಸೇಸವಿರಾಗಸಙ್ಖಾತಾ ವಾ ನಿರೋಧಾ.

೭೩೪. ಉಪಧಿನಿದಾನಾತಿ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾ. ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಜಾತಿಪ್ಪಭವಾನುಪಸ್ಸೀತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಜಾತಿಕಾರಣಂ ‘‘ಉಪಧೀ’’ತಿ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಪಾಕಟಮೇವ. ಏವಂ ಅಯಮ್ಪಿ ವಾರೋ ಚತ್ತಾರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ದೀಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನೇವ ವುತ್ತೋ. ಯಥಾ ಚಾಯಂ, ಏವಂ ಸಬ್ಬವಾರಾ.

(೩) ತತ್ಥ ತತಿಯವಾರೇ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾತಿ ಭವಗಾಮಿಕಮ್ಮಸಮ್ಭಾರಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ. ದುಕ್ಖಂ ಪನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಮೇವ.

೭೩೫. ಜಾತಿಮರಣಸಂಸಾರನ್ತಿ ಖನ್ಧನಿಬ್ಬತ್ತಿಂ ಜಾತಿಂ ಖನ್ಧಭೇದಂ ಮರಣಂ ಖನ್ಧಪಟಿಪಾಟಿಂ ಸಂಸಾರಞ್ಚ. ವಜನ್ತೀತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಉಪೇನ್ತಿ. ಇತ್ಥಭಾವಞ್ಞಥಾಭಾವನ್ತಿ ಇಮಂ ಮನುಸ್ಸಭಾವಂ ಇತೋ ಅವಸೇಸಅಞ್ಞನಿಕಾಯಭಾವಞ್ಚ. ಗತೀತಿ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ.

೭೩೬. ಅವಿಜ್ಜಾ ಹಾಯನ್ತಿ ಅವಿಜ್ಜಾ ಹಿ ಅಯಂ. ವಿಜ್ಜಾಗತಾ ಚ ಯೇ ಸತ್ತಾತಿ ಯೇ ಚ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗವಿಜ್ಜಾಯ ಕಿಲೇಸೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಗತಾ ಖೀಣಾಸವಸತ್ತಾ. ಸೇಸಮುತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

(೪) ಚತುತ್ಥವಾರೇ ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾತಿ ಪುಞ್ಞಾಪುಞ್ಞಾನೇಞ್ಜಾಭಿಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ.

೭೩೮-೯. ಏತಮಾದೀನವಂ ಞತ್ವಾತಿ ಯದಿದಂ ದುಕ್ಖಂ ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ, ಏತಂ ಆದೀನವನ್ತಿ ಞತ್ವಾ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಸಮಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾನಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಸಮಥಾ, ಉಪಹತತಾಯ ಫಲಸಮತ್ಥತಾಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಞ್ಞಾನನ್ತಿ ಕಾಮಸಞ್ಞಾದೀನಂ ಮಗ್ಗೇನೇವ ಉಪರೋಧನಾ. ಏತಂ ಞತ್ವಾ ಯಥಾತಥನ್ತಿ ಏತಂ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಂ ಅವಿಪರೀತಂ ಞತ್ವಾ. ಸಮ್ಮದ್ದಸಾತಿ ಸಮ್ಮಾದಸ್ಸನಾ. ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾಯಾತಿ ಸಙ್ಖತಂ ಅನಿಚ್ಚಾದಿತೋ, ಅಸಙ್ಖತಞ್ಚ ನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ಞತ್ವಾ. ಮಾರಸಂಯೋಗನ್ತಿ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಂ. ಸೇಸಮುತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

(೫) ಪಞ್ಚಮವಾರೇ ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾತಿ ಕಮ್ಮಸಹಜಾತಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ.

೭೪೧. ನಿಚ್ಛಾತೋತಿ ನಿತ್ತಣ್ಹೋ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋತಿ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ ಹೋತಿ. ಸೇಸಂ ಪಾಕಟಮೇವ.

(೬) ಛಟ್ಠವಾರೇ ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾತಿ ಅಭಿಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಏತ್ಥ ಪದಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವತ್ತಬ್ಬಾನಿ ನಾಮರೂಪಸಳಾಯತನಾನಿ ಅವತ್ವಾ ಫಸ್ಸೋ ವುತ್ತೋ. ತಾನಿ ಹಿ ರೂಪಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ ಕಮ್ಮಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನೇವ ನ ಹೋನ್ತಿ, ಇದಞ್ಚ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ಕಮ್ಮತೋ ವಾ ಸಮ್ಭವೇಯ್ಯ ಕಮ್ಮಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮತೋ ವಾತಿ.

೭೪೨-೩. ಭವಸೋತಾನುಸಾರಿನನ್ತಿ ತಣ್ಹಾನುಸಾರಿನಂ. ಪರಿಞ್ಞಾಯಾತಿ ತೀಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಜಾನಿತ್ವಾ. ಅಞ್ಞಾಯಾತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಞತ್ವಾ. ಉಪಸಮೇ ರತಾತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿವಸೇನ ನಿಬ್ಬಾನೇ ರತಾ. ಫಸ್ಸಾಭಿಸಮಯಾತಿ ಫಸ್ಸನಿರೋಧಾ. ಸೇಸಂ ಪಾಕಟಮೇವ.

(೭) ಸತ್ತಮವಾರೇ ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾತಿ ಕಮ್ಮಸಮ್ಪಯುತ್ತವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ.

೭೪೪-೫. ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ಸಹಾತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖೇನ ಸಹ. ಏತಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಞತ್ವಾನಾತಿ ಏತಂ ಸಬ್ಬಂ ವೇದಯಿತಂ ‘‘ದುಕ್ಖಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ, ವಿಪರಿಣಾಮಟ್ಠಿತಿಅಞ್ಞಾಣದುಕ್ಖತಾಹಿ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ಞತ್ವಾ. ಮೋಸಧಮ್ಮನ್ತಿ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ. ಪಲೋಕಿನನ್ತಿ ಜರಾಮರಣೇಹಿ ಪಲುಜ್ಜನಧಮ್ಮಂ. ಫುಸ್ಸ ಫುಸ್ಸಾತಿ ಉದಯಬ್ಬಯಞಾಣೇನ ಫುಸಿತ್ವಾ ಫುಸಿತ್ವಾ. ವಯಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ ಅನ್ತೇ ಭಙ್ಗಮೇವ ಪಸ್ಸನ್ತೋ. ಏವಂ ತತ್ಥ ವಿಜಾನತೀತಿ ಏವಂ ತಾ ವೇದನಾ ವಿಜಾನಾತಿ, ತತ್ಥ ವಾ ದುಕ್ಖಭಾವಂ ವಿಜಾನಾತಿ. ವೇದನಾನಂ ಖಯಾತಿ ತತೋ ಪರಂ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ಕಮ್ಮಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ವೇದನಾನಂ ಖಯಾ. ಸೇಸಮುತ್ತಾನಮೇವ.

(೮) ಅಟ್ಠಮವಾರೇ ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾತಿ ಕಮ್ಮಸಮ್ಭಾರತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ.

೭೪೭. ಏತಮಾದೀನವಂ ಞತ್ವಾ, ತಣ್ಹಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಏತಂ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಂ ತಣ್ಹಾಯ ಆದೀನವಂ ಞತ್ವಾ. ಸೇಸಮುತ್ತಾನಮೇವ.

(೯) ನವಮವಾರೇ ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾತಿ ಕಮ್ಮಸಮ್ಭಾರಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ.

೭೪೮-೯. ಭವೋತಿ ವಿಪಾಕಭವೋ ಖನ್ಧಪಾತುಭಾವೋ. ಭೂತೋ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಭೂತೋ ಸಮ್ಭೂತೋ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಂ ನಿಗಚ್ಛತಿ. ಜಾತಸ್ಸ ಮರಣನ್ತಿ ಯತ್ರಾಪಿ ‘‘ಭೂತೋ ಸುಖಂ ನಿಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಬಾಲಾ ಮಞ್ಞನ್ತಿ, ತತ್ರಾಪಿ ದುಕ್ಖಮೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಜಾತಸ್ಸ ಮರಣಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ಯೋಜನಾ – ಅನಿಚ್ಚಾದೀಹಿ ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾಯ ಪಣ್ಡಿತಾ ಉಪಾದಾನಕ್ಖಯಾ ಜಾತಿಕ್ಖಯಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ನ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪುನಬ್ಭವನ್ತಿ.

(೧೦) ದಸಮವಾರೇ ಆರಮ್ಭಪಚ್ಚಯಾತಿ ಕಮ್ಮಸಮ್ಪಯುತ್ತವೀರಿಯಪಚ್ಚಯಾ.

೭೫೧. ಅನಾರಮ್ಭೇ ವಿಮುತ್ತಿನೋತಿ ಅನಾರಮ್ಭೇ ನಿಬ್ಬಾನೇ ವಿಮುತ್ತಸ್ಸ. ಸೇಸಮುತ್ತಾನಮೇವ.

(೧೧) ಏಕಾದಸಮವಾರೇ ಆಹಾರಪಚ್ಚಯಾತಿ ಕಮ್ಮಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಹಾರಪಚ್ಚಯಾ. ಅಪರೋ ನಯೋ – ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಸತ್ತಾ ರೂಪೂಪಗಾ, ವೇದನೂಪಗಾ, ಸಞ್ಞೂಪಗಾ, ಸಙ್ಖಾರೂಪಗಾತಿ. ತತ್ಥ ಏಕಾದಸವಿಧಾಯ ಕಾಮಧಾತುಯಾ ಸತ್ತಾ ರೂಪೂಪಗಾ ಕಬಳೀಕಾರಾಹಾರಸೇವನತೋ. ರೂಪಧಾತುಯಾ ಸತ್ತಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಸಞ್ಞೇಹಿ ವೇದನೂಪಗಾ ಫಸ್ಸಾಹಾರಸೇವನತೋ. ಹೇಟ್ಠಾ ತಿವಿಧಾಯ ಅರೂಪಧಾತುಯಾ ಸತ್ತಾ ಸಞ್ಞೂಪಗಾ ಸಞ್ಞಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಮನೋಸಞ್ಚೇತನಾಹಾರಸೇವನತೋ. ಭವಗ್ಗೇ ಸತ್ತಾ ಸಙ್ಖಾರೂಪಗಾ ಸಙ್ಖಾರಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತವಿಞ್ಞಾಣಾಹಾರಸೇವನತೋತಿ. ಏವಮ್ಪಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದುಕ್ಖಂ ಸಮ್ಭೋತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಆಹಾರಪಚ್ಚಯಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೭೫೫. ಆರೋಗ್ಯನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಸಙ್ಖಾಯ ಸೇವೀತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಪಚ್ಚಯೇ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಸೇವಮಾನೋ, ‘‘ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ ದ್ವಾದಸಾಯತನಾನಿ ಅಟ್ಠಾರಸಧಾತುಯೋ’’ತಿ ಏವಂ ವಾ ಲೋಕಂ ಸಙ್ಖಾಯ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ ಞಾಣೇನ ಸೇವಮಾನೋ. ಧಮ್ಮಟ್ಠೋತಿ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೇ ಠಿತೋ. ಸಙ್ಖ್ಯಂ ನೋಪೇತೀತಿ ‘‘ದೇವೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಮನುಸ್ಸೋ’’ತಿ ವಾ ಆದಿಕಂ ಸಙ್ಖ್ಯಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ಸೇಸಮುತ್ತಾನಮೇವ.

(೧೨) ದ್ವಾದಸಮವಾರೇ ಇಞ್ಜಿತಪಚ್ಚಯಾತಿ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಕಮ್ಮಕಿಲೇಸಇಞ್ಜಿತೇಸು ಯತೋ ಕುತೋಚಿ ಕಮ್ಮಸಮ್ಭಾರಿಞ್ಜಿತಪಚ್ಚಯಾ.

೭೫೭. ಏಜಂ ವೋಸ್ಸಜ್ಜಾತಿ ತಣ್ಹಂ ಚಜಿತ್ವಾ. ಸಙ್ಖಾರೇ ಉಪರುನ್ಧಿಯಾತಿ ಕಮ್ಮಂ ಕಮ್ಮಸಮ್ಪಯುತ್ತೇ ಚ ಸಙ್ಖಾರೇ ನಿರೋಧೇತ್ವಾ. ಸೇಸಮುತ್ತಾನಮೇವ.

(೧೩) ತೇರಸಮವಾರೇ ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಚಲಿತನ್ತಿ ತಣ್ಹಾಯ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಮಾನೇಹಿ ವಾ ಖನ್ಧೇ ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಸೀಹಸುತ್ತೇ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೭೮) ದೇವಾನಂ ವಿಯ ಭಯಚಲನಂ ಹೋತಿ. ಸೇಸಮುತ್ತಾನಮೇವ.

(೧೪) ಚುದ್ದಸಮವಾರೇ ರೂಪೇಹೀತಿ ರೂಪಭವೇಹಿ ರೂಪಸಮಾಪತ್ತೀಹಿ ವಾ. ಅರೂಪಾತಿ ಅರೂಪಭವಾ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ವಾ. ನಿರೋಧೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ.

೭೬೧. ಮಚ್ಚುಹಾಯಿನೋತಿ ಮರಣಮಚ್ಚು ಕಿಲೇಸಮಚ್ಚು ದೇವಪುತ್ತಮಚ್ಚುಹಾಯಿನೋ, ತಿವಿಧಮ್ಪಿ ತಂ ಮಚ್ಚುಂ ಹಿತ್ವಾ ಗಾಮಿನೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೇಸಮುತ್ತಾನಮೇವ.

(೧೫) ಪನ್ನರಸಮವಾರೇ ಯನ್ತಿ ನಾಮರೂಪಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ತಞ್ಹಿ ಲೋಕೇನ ಧುವಸುಭಸುಖತ್ತವಸೇನ ‘‘ಇದಂ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯಿತಂ ದಿಟ್ಠಮಾಲೋಕಿತಂ. ತದಮರಿಯಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಅರಿಯಾನಂ, ಅನುನಾಸಿಕಇಕಾರಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಏತಂ ಮುಸಾತಿ ಏತಂ ಧುವಾದಿವಸೇನ ಗಹಿತಮ್ಪಿ ಮುಸಾ, ನ ತಾದಿಸಂ ಹೋತೀತಿ. ಪುನ ಯನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ತಞ್ಹಿ ಲೋಕೇನ ರೂಪವೇದನಾದೀನಮಭಾವತೋ ‘‘ಇದಂ ಮುಸಾ ನತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯಿತಂ. ತದಮರಿಯಾನಂ ಏತಂ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ತಂ ಇದಂ ಅರಿಯಾನಂ ಏತಂ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಸಙ್ಖಾತಾ ಸುಭಭಾವಾ, ಪವತ್ತಿದುಕ್ಖಪಟಿಪಕ್ಖಸಙ್ಖಾತಾ ಸುಖಭಾವಾ, ಅಚ್ಚನ್ತಸನ್ತಿಸಙ್ಖಾತಾ ನಿಚ್ಚಭಾವಾ ಚ ಅನಪಗಮನೇನ ಪರಮತ್ಥತೋ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಸುದಿಟ್ಠಂ.

೭೬೨-೩. ಅನತ್ತನಿ ಅತ್ತಮಾನಿನ್ತಿ ಅನತ್ತನಿ ನಾಮರೂಪೇ ಅತ್ತಮಾನಿಂ. ಇದಂ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಇದಂ ನಾಮರೂಪಂ ಧುವಾದಿವಸೇನ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಮಞ್ಞತಿ. ಯೇನ ಯೇನ ಹೀತಿ ಯೇನ ಯೇನ ರೂಪೇ ವಾ ವೇದನಾಯ ವಾ ‘‘ಮಮ ರೂಪಂ, ಮಮ ವೇದನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಮಞ್ಞನ್ತಿ. ತತೋ ತನ್ತಿ ತತೋ ಮಞ್ಞಿತಾಕಾರಾ ತಂ ನಾಮರೂಪಂ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞಥಾ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ತಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ ಮುಸಾ ಹೋತಿ, ಯಸ್ಮಾ ತಂ ಯಥಾಮಞ್ಞಿತಾಕಾರಾ ಮುಸಾ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಥಾ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಮುಸಾ ಹೋತೀತಿ? ಮೋಸಧಮ್ಮಞ್ಹಿ ಇತ್ತರಂ, ಯಸ್ಮಾ ಯಂ ಇತ್ತರಂ ಪರಿತ್ತಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಂ, ತಂ ಮೋಸಧಮ್ಮಂ ನಸ್ಸನಧಮ್ಮಂ ಹೋತಿ, ತಥಾರೂಪಞ್ಚ ನಾಮರೂಪನ್ತಿ. ಸಚ್ಚಾಭಿಸಮಯಾತಿ ಸಚ್ಚಾವಬೋಧಾ. ಸೇಸಮುತ್ತಾನಮೇವ.

(೧೬) ಸೋಳಸಮವಾರೇ ಯನ್ತಿ ಛಬ್ಬಿಧಮಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ತಞ್ಹಿ ಲೋಕೇನ ಸಲಭಮಚ್ಛಮಕ್ಕಟಾದೀಹಿ ಪದೀಪಬಳಿಸಲೇಪಾದಯೋ ವಿಯ ‘‘ಇದಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯಿತಂ. ತದಮರಿಯಾನಂ ಏತಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ತಂ ಇದಂ ಅರಿಯಾನಂ ‘‘ಕಾಮಾ ಹಿ ಚಿತ್ರಾ ಮಧುರಾ ಮನೋರಮಾ, ವಿರೂಪರೂಪೇನ ಮಥೇನ್ತಿ ಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಸು. ನಿ. ೫೦; ಚೂಳನಿ. ಖಗ್ಗವಿಸಾಣಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸ ೧೩೬) ನಯೇನ ‘‘ಏತಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಸುದಿಟ್ಠಂ. ಪುನ ಯನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ತಞ್ಹಿ ಲೋಕೇನ ಕಾಮಗುಣಾಭಾವಾ ‘‘ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಉಪನಿಜ್ಝಾಯಿತಂ. ತದಮರಿಯಾನನ್ತಿ ತಂ ಇದಂ ಅರಿಯಾನಂ ಪರಮತ್ಥಸುಖತೋ ‘‘ಏತಂ ಸುಖ’’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಸುದಿಟ್ಠಂ.

೭೬೫-೬. ಕೇವಲಾತಿ ಅನವಸೇಸಾ. ಇಟ್ಠಾತಿ ಇಚ್ಛಿತಾ ಪತ್ಥಿತಾ. ಕನ್ತಾತಿ ಪಿಯಾ. ಮನಾಪಾತಿ ಮನವುಡ್ಢಿಕರಾ. ಯಾವತತ್ಥೀತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಯಾವತಾ ಏತೇ ಛ ಆರಮ್ಮಣಾ ಅತ್ಥೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ವಚನಬ್ಯತ್ತಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏತೇ ವೋತಿ ಏತ್ಥ ವೋತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ.

೭೬೭-೮. ಸುಖನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಮರಿಯೇಹಿ, ಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸುಪರೋಧನನ್ತಿ ‘‘ಸುಖ’’ಮಿತಿ ಅರಿಯೇಹಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧನಿರೋಧೋ ದಿಟ್ಠೋ, ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಚ್ಚನೀಕಮಿದಂ ಹೋತೀತಿ ಪಟಿಲೋಮಮಿದಂ ದಸ್ಸನಂ ಹೋತಿ. ಪಸ್ಸತನ್ತಿ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ, ಪಣ್ಡಿತಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಂ ಪರೇತಿ ಏತ್ಥ ಯನ್ತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಪುನ ಯಂ ಪರೇತಿ ಏತ್ಥ ನಿಬ್ಬಾನಂ.

೭೬೯-೭೧. ಪಸ್ಸಾತಿ ಸೋತಾರಂ ಆಲಪತಿ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮಂ. ಸಮ್ಪಮೂಳ್ಹೇತ್ಥವಿದ್ದಸೂತಿ ಸಮ್ಪಮೂಳ್ಹಾ ಏತ್ಥ ಅವಿದ್ದಸೂ ಬಾಲಾ. ಕಿಂಕಾರಣಂ ಸಮ್ಪಮೂಳ್ಹಾ? ನಿವುತಾನಂ ತಮೋ ಹೋತಿ , ಅನ್ಧಕಾರೋ ಅಪಸ್ಸತಂ, ಬಾಲಾನಂ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ನಿವುತಾನಂ ಓತ್ಥಟಾನಂ ಅನ್ಧಭಾವಕರಣೋ ತಮೋ ಹೋತಿ, ಯೇನ ನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮಂ ದಟ್ಠುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಸತಞ್ಚ ವಿವಟಂ ಹೋತಿ, ಆಲೋಕೋ ಪಸ್ಸತಾಮಿವಾತಿ ಸತಞ್ಚ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾದಸ್ಸನೇನ ಪಸ್ಸತಂ ಆಲೋಕೋವ ವಿವಟಂ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ. ಸನ್ತಿಕೇ ನ ವಿಜಾನನ್ತಿ, ಮಗಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸಕೋವಿದಾತಿ ಯಂ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರೇ ತಚಪಞ್ಚಕಮತ್ತಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅನನ್ತರಮೇವ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬತೋ, ಅತ್ತನೋ ಖನ್ಧಾನಂ ವಾ ನಿರೋಧಮತ್ತತೋ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಬ್ಬಾನಂ, ತಂ ಏವಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಸನ್ತಮ್ಪಿ ನ ವಿಜಾನನ್ತಿ ಮಗಭೂತಾ ಜನಾ ಮಗ್ಗಾಮಗ್ಗಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸಚ್ಚಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ಅಕೋವಿದಾ, ಸಬ್ಬಥಾ ಭವರಾಗ…ಪೇ… ಸುಸಮ್ಬುಧೋ. ತತ್ಥ ಮಾರಧೇಯ್ಯಾನುಪನ್ನೇಹೀತಿ ತೇಭೂಮಕವಟ್ಟಂ ಅನುಪನ್ನೇಹಿ.

೭೭೨. ಪಚ್ಛಿಮಗಾಥಾಯ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ‘‘ಏವಂ ಅಸುಸಮ್ಬುಧಂ ಕೋ ನು ಅಞ್ಞತ್ರ ಮರಿಯೇಹೀ’’ತಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಠಪೇತ್ವಾ ಅರಿಯೇ ಕೋ ನು ಅಞ್ಞೋ ನಿಬ್ಬಾನಪದಂ ಜಾನಿತುಂ ಅರಹತಿ, ಯಂ ಪದಂ ಚತುತ್ಥೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾಯ ಅನನ್ತರಮೇವ ಅನಾಸವಾ ಹುತ್ವಾ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬನ್ತಿ, ಸಮ್ಮದಞ್ಞಾಯ ವಾ ಅನಾಸವಾ ಹುತ್ವಾ ಅನ್ತೇ ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬನ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

ಅತ್ತಮನಾತಿ ತುಟ್ಠಮನಾ. ಅಭಿನನ್ದುನ್ತಿ ಅಭಿನನ್ದಿಂಸು. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸ್ಮಿನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸೋಳಸಮೇ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇ. ಭಞ್ಞಮಾನೇತಿ ಭಣಿಯಮಾನೇ. ಸೇಸಂ ಪಾಕಟಮೇವ.

ಏವಂ ಸಬ್ಬೇಸುಪಿ ಸೋಳಸಸು ವೇಯ್ಯಾಕರಣೇಸು ಸಟ್ಠಿಮತ್ತೇ ಸಟ್ಠಿಮತ್ತೇ ಕತ್ವಾ ಸಟ್ಠಿಅಧಿಕಾನಂ ನವನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ವಿಮುಚ್ಚಿಂಸು, ಸೋಳಸಕ್ಖತ್ತುಂ ಚತ್ತಾರಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕತ್ವಾ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಸಚ್ಚಾನೇತ್ಥ ವೇನೇಯ್ಯವಸೇನ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ದೇಸಿತಾನೀತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ದ್ವಯತಾನುಪಸ್ಸನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ನಿಟ್ಠಿತ್ತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತೋ ಚ ತತಿಯೋ ವಗ್ಗೋ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾನಯತೋ, ನಾಮೇನ

ಮಹಾವಗ್ಗೋತಿ.