೭. ಸೇಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಸೇಲಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮೇವ ಯಾಸ್ಸ ನಿದಾನೇ ವುತ್ತಾ. ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೇಪಿ ಚಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಸದಿಸಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಂ ಪನ ಅಪುಬ್ಬಂ, ತಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನಿ ಪದಾನಿ ಪರಿಹರನ್ತಾ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ. ಅಙ್ಗುತ್ತರಾಪೇಸೂತಿ ಅಙ್ಗಾ ಏವ ಸೋ ಜನಪದೋ, ಗಙ್ಗಾಯ ಪನ ಯಾ ಉತ್ತರೇನ ಆಪೋ, ತಾಸಂ ಅವಿದೂರತ್ತಾ ‘‘ಉತ್ತರಾಪೋ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕತರಗಙ್ಗಾಯ ಉತ್ತರೇನ ಯಾ ಆಪೋತಿ? ಮಹಾಮಹೀಗಙ್ಗಾಯ.

ತತ್ರಾಯಂ ತಸ್ಸಾ ನದಿಯಾ ಆವಿಭಾವತ್ಥಂ ಆದಿತೋ ಪಭುತಿ ವಣ್ಣನಾ – ಅಯಂ ಕಿರ ಜಮ್ಬುದೀಪೋ ದಸಸಹಸ್ಸಯೋಜನಪರಿಮಾಣೋ. ತತ್ಥ ಚತುಸಹಸ್ಸಯೋಜನಪರಿಮಾಣೋ ಪದೇಸೋ ಉದಕೇನ ಅಜ್ಝೋತ್ಥಟೋ ‘‘ಸಮುದ್ದೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ. ತಿಸಹಸ್ಸಯೋಜನಪಮಾಣೇ ಮನುಸ್ಸಾ ವಸನ್ತಿ. ತಿಸಹಸ್ಸಯೋಜನಪಮಾಣೇ ಹಿಮವಾ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ ಉಬ್ಬೇಧೇನ ಪಞ್ಚಯೋಜನಸತಿಕೋ ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಕೂಟೇಹಿ ಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ ಸಮನ್ತತೋ ಸನ್ದಮಾನಪಞ್ಚಸತನದೀವಿಚಿತ್ತೋ. ಯತ್ಥ ಆಯಾಮವಿತ್ಥಾರೇನ ಗಮ್ಭೀರತಾಯ ಚ ಪಞ್ಞಾಸಪಞ್ಞಾಸಯೋಜನಾ ದಿಯಡ್ಢಯೋಜನಸತಪರಿಮಣ್ಡಲಾ ಪೂರಳಾಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತಾ ಅನೋತತ್ತಾದಯೋ ಸತ್ತ ಮಹಾಸರಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ.

ತೇಸು ಅನೋತತ್ತೋ ಸುದಸ್ಸನಕೂಟಂ, ಚಿತ್ರಕೂಟಂ, ಕಾಳಕೂಟಂ, ಗನ್ಧಮಾದನಕೂಟಂ, ಕೇಲಾಸಕೂಟನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಪಬ್ಬತೇಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ. ತತ್ಥ ಸುದಸ್ಸನಕೂಟಂ ಸುವಣ್ಣಮಯಂ ದ್ವಿಯೋಜನಸತುಬ್ಬೇಧಂ ಅನ್ತೋವಙ್ಕಂ ಕಾಕಮುಖಸಣ್ಠಾನಂ ತಮೇವ ಸರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಠಿತಂ, ಚಿತ್ರಕೂಟಂ ಸಬ್ಬರತನಮಯಂ, ಕಾಳಕೂಟಂ ಅಞ್ಜನಮಯಂ, ಗನ್ಧಮಾದನಕೂಟಂ ಸಾನುಮಯಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಮುಗ್ಗವಣ್ಣಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಓಸಧಸಞ್ಛನ್ನಂ ಕಾಳಪಕ್ಖುಪೋಸಥದಿವಸೇ ಆದಿತ್ತಮಿವ ಅಙ್ಗಾರಂ ಜಲನ್ತಂ ತಿಟ್ಠತಿ, ಕೇಲಾಸಕೂಟಂ ರಜತಮಯಂ. ಸಬ್ಬಾನಿ ಸುದಸ್ಸನೇನ ಸಮಾನುಬ್ಬೇಧಸಣ್ಠಾನಾನಿ ತಮೇವ ಸರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಠಿತಾನಿ. ಸಬ್ಬಾನಿ ದೇವಾನುಭಾವೇನ ನಾಗಾನುಭಾವೇನ ಚ ವಸ್ಸನ್ತಿ, ನದಿಯೋ ಚ ತೇಸು ಸನ್ದನ್ತಿ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಉದಕಂ ಅನೋತತ್ತಮೇವ ಪವಿಸತಿ. ಚನ್ದಿಮಸೂರಿಯಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ವಾ ಉತ್ತರೇನ ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಪಬ್ಬತನ್ತರೇನ ತಂ ಓಭಾಸೇನ್ತಿ, ಉಜುಂ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ನ ಓಭಾಸೇನ್ತಿ. ತೇನೇವಸ್ಸ ‘‘ಅನೋತತ್ತ’’ನ್ತಿ ಸಙ್ಖಾ ಉದಪಾದಿ.

ತತ್ಥ ಮನೋಹರಸಿಲಾತಲಾನಿ ನಿಮ್ಮಚ್ಛಕಚ್ಛಪಾನಿ ಫಲಿಕಸದಿಸನಿಮ್ಮಲೂದಕಾನಿ ನಹಾನತಿತ್ಥಾನಿ ಸುಪ್ಪಟಿಯತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಯೇಸು ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಖೀಣಾಸವಾ ಇಸಿಗಣಾ ಚ ನ್ಹಾಯನ್ತಿ, ದೇವಯಕ್ಖಾದಯೋ ಚ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳಿಕಂ ಕೀಳನ್ತಿ.

ಚತೂಸು ಚಸ್ಸ ಪಸ್ಸೇಸು ಸೀಹಮುಖಂ, ಹತ್ಥಿಮುಖಂ, ಅಸ್ಸಮುಖಂ, ಉಸಭಮುಖನ್ತಿ ಚತ್ತಾರಿ ಮುಖಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಯೇಹಿ ಚತಸ್ಸೋ ನದಿಯೋ ಸನ್ದನ್ತಿ. ಸೀಹಮುಖೇನ ನಿಕ್ಖನ್ತನದೀತೀರೇ ಸೀಹಾ ಬಹುತರಾ ಹೋನ್ತಿ, ಹತ್ಥಿಮುಖಾದೀಹಿ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಉಸಭಾ. ಪುರತ್ಥಿಮದಿಸತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತನದೀ ಅನೋತತ್ತಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಇತರಾ ತಿಸ್ಸೋ ನದಿಯೋ ಅನುಪಗಮ್ಮ ಪಾಚೀನಹಿಮವನ್ತೇನೇವ ಅಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಸತಿ. ಪಚ್ಛಿಮದಿಸತೋ ಚ ಉತ್ತರದಿಸತೋ ಚ ನಿಕ್ಖನ್ತನದಿಯೋಪಿ ತಥೇವ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಹಿಮವನ್ತೇನೇವ ಉತ್ತರಹಿಮವನ್ತೇನೇವ ಚ ಅಮನುಸ್ಸಪಥಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಸನ್ತಿ. ದಕ್ಖಿಣದಿಸತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತನದೀ ಪನ ತಂ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ದಕ್ಖಿಣೇನ ಉಜುಕಂ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇನೇವ ಸಟ್ಠಿಯೋಜನಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಪರಿಣಾಹೇನ ತಿಗಾವುತಪಮಾಣಾ ಉದಕಧಾರಾ ಹುತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ತಿಯಗ್ಗಳೇ ನಾಮ ಪಾಸಾಣೇ ಪತಿತಾ, ಪಾಸಾಣೋ ಉದಕಧಾರಾವೇಗೇನ ಭಿನ್ನೋ. ತತ್ರ ಪಞ್ಞಾಸಯೋಜನಪಮಾಣಾ ತಿಯಗ್ಗಳಾ ನಾಮ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ಜಾತಾ. ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ಕೂಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಂ ಪವಿಸಿಯ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗತಾ. ತತೋ ಘನಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉಮಙ್ಗೇನ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗನ್ತ್ವಾ ವಿಞ್ಝಂ ನಾಮ ತಿರಚ್ಛಾನಪಬ್ಬತಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಹತ್ಥತಲೇ ಪಞ್ಚಙ್ಗುಲಿಸದಿಸಾ ಪಞ್ಚಧಾರಾ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತತಿ. ಸಾ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅನೋತತ್ತಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕತ್ವಾ ಗತಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಆವಟ್ಟಗಙ್ಗಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಉಜುಕಂ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠೇನ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗತಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಕಣ್ಹಗಙ್ಗಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಆಕಾಸೇನ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗತಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಆಕಾಸಗಙ್ಗಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಿಯಗ್ಗಳಪಾಸಾಣೇ ಪಞ್ಞಾಸಯೋಜನೋಕಾಸೇ ‘‘ತಿಯಗ್ಗಳಪೋಕ್ಖರಣೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕೂಲಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಪಾಸಾಣಂ ಪವಿಸಿಯ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗತಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಬಹಲಗಙ್ಗಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಥವಿಂ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ ಉಮಙ್ಗೇನ ಸಟ್ಠಿ ಯೋಜನಾನಿ ಗತಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಉಮಙ್ಗಗಙ್ಗಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿಞ್ಝಂ ನಾಮ ತಿರಚ್ಛಾನಪಬ್ಬತಂ ಪಹರಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಧಾರಾ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತಟ್ಠಾನೇ ‘‘ಗಙ್ಗಾ, ಯಮುನಾ, ಅಚಿರವತೀ, ಸರಭೂ, ಮಹೀ’’ತಿ ಪಞ್ಚಧಾ ವುಚ್ಚತಿ. ಏವಮೇತಾ ಪಞ್ಚ ಮಹಾಗಙ್ಗಾ ಹಿಮವತಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ. ತಾಸು ಯಾ ಅಯಂ ಪಞ್ಚಮೀ ಮಹೀ ನಾಮ, ಸಾ ಇಧ ‘‘ಮಹಾಮಹೀಗಙ್ಗಾ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ತಸ್ಸಾ ಗಙ್ಗಾಯ ಉತ್ತರೇನ ಯಾ ಆಪೋ, ತಾಸಂ ಅವಿದೂರತ್ತಾ ಸೋ ಜನಪದೋ ‘‘ಅಙ್ಗುತ್ತರಾಪೋ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಜನಪದೇ ಅಙ್ಗುತ್ತರಾಪೇಸು.

ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋತಿ ಅದ್ಧಾನಗಮನಂ ಕುರುಮಾನೋ. ತತ್ಥ ಭಗವತೋ ದುವಿಧಾ ಚಾರಿಕಾ ತುರಿತಚಾರಿಕಾ, ಅತುರಿತಚಾರಿಕಾ ಚ. ತತ್ಥ ದೂರೇಪಿ ಭಬ್ಬಪುಗ್ಗಲೇ ದಿಸ್ವಾ ಸಹಸಾ ಗಮನಂ ತುರಿತಚಾರಿಕಾ. ಸಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಾದೀಸು ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ತಂ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೋ ಹಿ ಭಗವಾ ಮುಹುತ್ತೇನೇವ ತಿಗಾವುತಂ ಅಗಮಾಸಿ, ಆಳವಕದಮನತ್ಥಂ ತಿಂಸಯೋಜನಂ, ತಥಾ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲಸ್ಸತ್ಥಾಯ. ಪುಕ್ಕುಸಾತಿಸ್ಸ ಪನ ಪಞ್ಚತ್ತಾಲೀಸಯೋಜನಂ, ಮಹಾಕಪ್ಪಿನಸ್ಸ ವೀಸಯೋಜನಸತಂ, ಧನಿಯಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಸತ್ತಯೋಜನಸತಂ ಅದ್ಧಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಅಯಂ ತುರಿತಚಾರಿಕಾ ನಾಮ. ಗಾಮನಿಗಮನಗರಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಪನ ಪಿಣ್ಡಪಾತಚರಿಯಾದೀಹಿ ಲೋಕಂ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಸ್ಸ ಗಮನಂ ಅತುರಿತಚಾರಿಕಾ ನಾಮ. ಅಯಂ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ. ಏವಂ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ. ಮಹತಾತಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾಮಹತಾ ಗುಣಮಹತಾ ಚ. ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನಾತಿ ಸಮಣಗಣೇನ. ಅಡ್ಢತೇಳಸೇಹೀತಿ ಅಡ್ಢೇನ ತೇಳಸಹಿ, ದ್ವಾದಸಹಿ ಸತೇಹಿ ಪಞ್ಞಾಸಾಯ ಚ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯೇನ…ಪೇ… ತದವಸರೀತಿ ಆಪಣಬಹುಲತಾಯ ಸೋ ನಿಗಮೋ ‘‘ಆಪಣೋ’’ ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಲಭಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ವೀಸತಿಆಪಣಮುಖಸಹಸ್ಸಾನಿ ವಿಭತ್ತಾನಿ ಅಹೇಸುಂ. ಯೇನ ದಿಸಾಭಾಗೇನ ಮಗ್ಗೇನ ವಾ ಸೋ ಅಙ್ಗುತ್ತರಾಪಾನಂ ರಟ್ಠಸ್ಸ ನಿಗಮೋ ಓಸರಿತಬ್ಬೋ, ತೇನ ಅವಸರಿ ತದವಸರಿ ಅಗಮಾಸಿ, ತಂ ನಿಗಮಂ ಅನುಪಾಪುಣೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಕೇಣಿಯೋ ಜಟಿಲೋತಿ ಕೇಣಿಯೋತಿ ನಾಮೇನ, ಜಟಿಲೋತಿ ತಾಪಸೋ. ಸೋ ಕಿರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲೋ, ಧನರಕ್ಖಣತ್ಥಾಯ ಪನ ತಾಪಸಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಸಮಾದಾಯ ರಞ್ಞೋ ಪಣ್ಣಾಕಾರಂ ದತ್ವಾ ಭೂಮಿಭಾಗಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಅಸ್ಸಮಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಸತಿ ಕುಲಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯೋ ಹುತ್ವಾ. ಅಸ್ಸಮೇಪಿ ಚಸ್ಸ ಏಕೋ ತಾಲರುಕ್ಖೋ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಏಕಂ ಸುವಣ್ಣಫಲಂ ಮುಞ್ಚತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಸೋ ದಿವಾ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಧಾರೇತಿ ಜಟಾ ಚ ಬನ್ಧತಿ, ರತ್ತಿಂ ಯಥಾಸುಖಂ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಮಗುಣೇಹಿ ಸಮಪ್ಪಿತೋ ಸಮಙ್ಗೀಭೂತೋ ಪರಿಚಾರೇತಿ. ಸಕ್ಯಪುತ್ತೋತಿ ಉಚ್ಚಾಕುಲಪರಿದೀಪನಂ. ಸಕ್ಯಕುಲಾ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ಸದ್ಧಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಪರಿದೀಪನಂ, ಕೇನಚಿ ಪಾರಿಜುಞ್ಞೇನ ಅನಭಿಭೂತೋ ಅಪರಿಕ್ಖೀಣಂಯೇವ ತಂ ಕುಲಂ ಪಹಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ಪಬ್ಬಜಿತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತಂ ಖೋ ಪನಾತಿ ಇತ್ಥಮ್ಭೂತಾಖ್ಯಾನತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ತಸ್ಸ ಖೋ ಪನ ಭೋತೋ ಗೋತಮಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಲ್ಯಾಣೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣಗುಣಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಸೇಟ್ಠೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋತಿ ಕಿತ್ತಿಯೇವ ಥುತಿಘೋಸೋ ವಾ.

ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾತಿ ಆದಿಮ್ಹಿ ಪನ ಅಯಂ ತಾವ ಯೋಜನಾ – ಸೋ ಭಗವಾ ಇತಿಪಿ ಅರಹಂ, ಇತಿಪಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ…ಪೇ… ಇತಿಪಿ ಭಗವಾತಿ, ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಕಾರಣೇನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ಆರಕತ್ತಾ, ಅರೀನಂ ಅರಾನಞ್ಚ ಹತತ್ತಾ ಪಚ್ಚಯಾದೀನಂ ಅರಹತ್ತಾ, ಪಾಪಕರಣೇ ರಹಾಭಾವಾತಿ ಇಮೇಹಿ ತಾವ ಕಾರಣೇಹಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಆರಕಾ ಹಿ ಸೋ ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸೇಹಿ ಮಗ್ಗೇನ ಸವಾಸನಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ವಿದ್ಧಂಸಿತತ್ತಾತಿ ಆರಕತ್ತಾ ಅರಹಂ. ತೇ ಚಾನೇನ ಕಿಲೇಸಾರಯೋ ಮಗ್ಗೇನ ಹತಾತಿ ಅರೀನಂ ಹತತ್ತಾಪಿ ಅರಹಂ. ಯಞ್ಚೇತಂ ಅವಿಜ್ಜಾಭವತಣ್ಹಾಮಯನಾಭಿ, ಪುಞ್ಞಾದಿಅಭಿಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಜರಾಮರಣನೇಮಿ, ಆಸವಸಮುದಯಮಯೇನ ಅಕ್ಖೇನ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ತಿಭವರಥೇ ಸಮಾಯೋಜಿತಂ ಅನಾದಿಕಾಲಪವತ್ತಂ ಸಂಸಾರಚಕ್ಕಂ. ತಸ್ಸಾನೇನ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇ ವೀರಿಯಪಾದೇಹಿ ಸೀಲಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸದ್ಧಾಹತ್ಥೇನ ಕಮ್ಮಕ್ಖಯಕರಞಾಣಫರಸುಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬೇ ಅರಾ ಹತಾತಿ ಅರಾನಂ ಹತತ್ತಾತಿಪಿ ಅರಹಂ. ಅಗ್ಗದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯತ್ತಾ ಚ ಚೀವರಾದಿಪಚ್ಚಯೇ ಸಕ್ಕಾರಗರುಕಾರಾದೀನಿ ಚ ಅರಹತೀತಿ ಪಚ್ಚಯಾದೀನಂ ಅರಹತ್ತಾಪಿ ಅರಹಂ. ಯಥಾ ಚ ಲೋಕೇ ಕೇಚಿ ಪಣ್ಡಿತಮಾನಿನೋ ಬಾಲಾ ಅಸಿಲೋಕಭಯೇನ ರಹೋ ಪಾಪಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಏವಂ ನಾಯಂ ಕದಾಚಿ ಕರೋತೀತಿ ಪಾಪಕರಣೇ ರಹಾಭಾವತೋಪಿ ಅರಹಂ. ಹೋತಿ ಚೇತ್ಥ –

‘‘ಆರಕತ್ತಾ ಹತತ್ತಾ ಚ, ಕಿಲೇಸಾರೀನ ಸೋ ಮುನಿ;

ಹತಸಂಸಾರಚಕ್ಕಾರೋ, ಪಚ್ಚಯಾದೀನ ಚಾರಹೋ;

ನ ರಹೋ ಕರೋತಿ ಪಾಪಾನಿ, ಅರಹಂ ತೇನ ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ.

ಸಮ್ಮಾ ಸಾಮಞ್ಚ ಸಚ್ಚಾನಂ ಬುದ್ಧತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ಅತಿಸಯವಿಸುದ್ಧಾಹಿ ವಿಜ್ಜಾಹಿ ಅಬ್ಭುತ್ತಮೇನ ಚರಣೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ವಿಜ್ಜಾಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಸೋಭನಗಮನತ್ತಾ ಸುನ್ದರಂ ಠಾನಂ ಗತತ್ತಾ ಸುಟ್ಠು ಗತತ್ತಾ ಸಮ್ಮಾ ಗದತ್ತಾ ಚ ಸುಗತೋ. ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ವಿದಿತಲೋಕತ್ತಾ ಲೋಕವಿದೂ. ಸೋ ಹಿ ಭಗವಾ ಸಭಾವತೋ ಸಮುದಯತೋ ನಿರೋಧತೋ ನಿರೋಧೂಪಾಯತೋತಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಖನ್ಧಾಯತನಾದಿಭೇದಂ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕಂ ಅವೇದಿ, ‘‘ಏಕೋ ಲೋಕೋ ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ. ದ್ವೇ ಲೋಕಾ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ. ತಯೋ ಲೋಕಾ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾ. ಚತ್ತಾರೋ ಲೋಕಾ ಚತ್ತಾರೋ ಆಹಾರಾ. ಪಞ್ಚ ಲೋಕಾ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ. ಛ ಲೋಕಾ ಛ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಾನಿ ಆಯತನಾನಿ. ಸತ್ತ ಲೋಕಾ ಸತ್ತ ವಿಞ್ಞಾಣಟ್ಠಿತಿಯೋ. ಅಟ್ಠ ಲೋಕಾ ಅಟ್ಠ ಲೋಕಧಮ್ಮಾ. ನವ ಲೋಕಾ ನವ ಸತ್ತಾವಾಸಾ. ದಸ ಲೋಕಾ ದಸಾಯತನಾನಿ. ದ್ವಾದಸ ಲೋಕಾ ದ್ವಾದಸಾಯತನಾನಿ. ಅಟ್ಠಾರಸ ಲೋಕಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಧಾತುಯೋ’’ತಿ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೧೨) ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕಂ ಅವೇದಿ. ಸತ್ತಾನಂ ಆಸಯಂ ಜಾನಾತಿ, ಅನುಸಯಂ ಜಾನಾತಿ, ಚರಿತಂ ಜಾನಾತಿ, ಅಧಿಮುತ್ತಿಂ ಜಾನಾತಿ, ಅಪ್ಪರಜಕ್ಖೇ ಮಹಾರಜಕ್ಖೇ ತಿಕ್ಖಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯೇ ಸ್ವಾಕಾರೇ ದ್ವಾಕಾರೇ ಸುವಿಞ್ಞಾಪಯೇ ದುವಿಞ್ಞಾಪಯೇ ಭಬ್ಬೇ ಅಭಬ್ಬೇ ಸತ್ತೇ ಜಾನಾತೀತಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಸತ್ತಲೋಕಂ ಅವೇದಿ. ತಥಾ ಏಕಂ ಚಕ್ಕವಾಳಂ ಆಯಾಮತೋ ವಿತ್ಥಾರತೋ ಚ ಯೋಜನಾನಂ ದ್ವಾದಸ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ತೀಣಿ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಡ್ಢಪಞ್ಚಮಾನಿ ಚ ಸತಾನಿ, ಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ ಛತ್ತಿಂಸ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ ದಸ ಸಹಸ್ಸಾನಿ ಅಡ್ಢುಡ್ಢಾನಿ ಚ ಸತಾನಿ.

ತತ್ಥ –

ದುವೇ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಚತ್ತಾರಿ ನಹುತಾನಿ ಚ;

ಏತ್ತಕಂ ಬಹಲತ್ತೇನ, ಸಙ್ಖಾತಾಯಂ ವಸುನ್ಧರಾ.

ಚತ್ತಾರಿ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಅಟ್ಠೇವ ನಹುತಾನಿ ಚ;

ಏತ್ತಕಂ ಬಹಲತ್ತೇನ, ಜಲಂ ವಾತೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ.

ನವ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಮಾಲುತೋ ನಭಮುಗ್ಗತೋ;

ಸಟ್ಠಿ ಚೇವ ಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಏಸಾ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಣ್ಠಿತಿ’’.

ಏವಂ ಸಣ್ಠಿತೇ ಚೇತ್ಥ ಯೋಜನಾನಂ –

ಚತುರಾಸೀತಿ ಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಅಜ್ಝೋಗಾಳ್ಹೋ ಮಹಣ್ಣವೇ;

ಅಚ್ಚುಗ್ಗತೋ ತಾವದೇವ, ಸಿನೇರು ಪಬ್ಬತುತ್ತಮೋ.

ತತೋ ಉಪಡ್ಢುಪಡ್ಢೇನ, ಪಮಾಣೇನ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ;

ಅಜ್ಝೋಗಾಳ್ಹುಗ್ಗತಾ ದಿಬ್ಬಾ, ನಾನಾರತನಚಿತ್ತಿತಾ.

ಯುಗನ್ಧರೋ ಈಸಧರೋ, ಕರವೀಕೋ ಸುದಸ್ಸನೋ;

ನೇಮಿನ್ಧರೋ ವಿನತಕೋ, ಅಸ್ಸಕಣ್ಣೋ ಗಿರಿ ಬ್ರಹಾ.

ಏತೇ ಸತ್ತ ಮಹಾಸೇಲಾ, ಸಿನೇರುಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ;

ಮಹಾರಾಜಾನಮಾವಾಸಾ, ದೇವಯಕ್ಖನಿಸೇವಿತಾ.

ಯೋಜನಾನಂ ಸತಾನುಚ್ಚೋ, ಹಿಮವಾ ಪಞ್ಚ ಪಬ್ಬತೋ;

ಯೋಜನಾನಂ ಸಹಸ್ಸಾನಿ, ತೀಣಿ ಆಯತವಿತ್ಥತೋ.

ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸೇಹಿ, ಕೂಟೇಹಿ ಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ;

ತಿಪಞ್ಚಯೋಜನಕ್ಖನ್ಧ-ಪರಿಕ್ಖೇಪಾ ನಗವ್ಹಯಾ.

ಪಞ್ಞಾಸಯೋಜನಕ್ಖನ್ಧ-ಸಾಖಾಯಾಮಾ ಸಮನ್ತತೋ;

ಸತ್ತಯೋಜನವಿತ್ಥಿಣ್ಣಾ, ತಾವದೇವ ಚ ಉಗ್ಗತಾ.

ಜಮ್ಬೂ ಯಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ, ಜಮ್ಬುದೀಪೋ ಪಕಾಸಿತೋ;

ದ್ವೇ ಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಅಜ್ಝೋಗಾಳ್ಹೋ ಮಹಣ್ಣವೇ.

ಅಚ್ಚುಗ್ಗತೋ ತಾವದೇವ, ಚಕ್ಕವಾಳಸಿಲುಚ್ಚಯೋ;

ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಂ ಸಬ್ಬಂ, ಚಕ್ಕವಾಳಮಯಂ ಠಿತೋ’’.

ತತ್ಥ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ ಏಕೂನಪಞ್ಞಾಸಯೋಜನಂ, ಸೂರಿಯಮಣ್ಡಲಂ ಪಞ್ಞಾಸಯೋಜನಂ, ತಾವತಿಂಸಭವನಂ ದಸಸಹಸ್ಸಯೋಜನಂ, ತಥಾ ಅಸುರಭವನಂ ಅವೀಚಿಮಹಾನಿರಯೋ ಜಮ್ಬುದೀಪೋ ಚ. ಅಪರಗೋಯಾನಂ ಸತ್ತಸಹಸ್ಸಯೋಜನಂ, ತಥಾ ಪುಬ್ಬವಿದೇಹೋ, ಉತ್ತರಕುರು ಅಟ್ಠಸಹಸ್ಸಯೋಜನೋ. ಏಕಮೇಕೋ ಚೇತ್ಥ ಮಹಾದೀಪೋ ಪಞ್ಚಸತಪಞ್ಚಸತಪರಿತ್ತದೀಪಪರಿವಾರೋ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಏಕಂ ಚಕ್ಕವಾಳಂ ಏಕಾ ಲೋಕಧಾತು. ಚಕ್ಕವಾಳನ್ತರೇಸು ಲೋಕನ್ತರಿಕನಿರಯಾ. ಏವಂ ಅನನ್ತಾನಿ ಚಕ್ಕವಾಳಾನಿ ಅನನ್ತಾ ಲೋಕಧಾತುಯೋ, ಅನನ್ತೇನ ಬುದ್ಧಞಾಣೇನ ಅಞ್ಞಾಸೀತಿ ಸಬ್ಬಥಾ ಓಕಾಸಲೋಕಂ ಅವೇದಿ. ಏವಂ ಸೋ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಥಾ. ವಿದಿತಲೋಕತ್ತಾ ಲೋಕವಿದೂತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅತ್ತನೋ ಪನ ಗುಣೇಹಿ ವಿಸಿಟ್ಠತರಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಭಾವಾ ಅನುತ್ತರೋ. ವಿಚಿತ್ತೇಹಿ ವಿನಯನೂಪಾಯೇಹಿ ಪುರಿಸದಮ್ಮೇ ಸಾರೇತೀತಿ ಪುರಿಸದಮ್ಮಸಾರಥಿ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಪರಮತ್ಥೇಹಿ ಯಥಾರಹಂ ಅನುಸಾಸತಿ ನಿತ್ಥಾರೇತಿ ಚಾತಿ ಸತ್ಥಾ. ದೇವಮನುಸ್ಸಗ್ಗಹಣಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ಭಬ್ಬಪುಗ್ಗಲಪರಿಗ್ಗಹವಸೇನ ಚ ಕತಂ, ನಾಗಾದಿಕೇಪಿ ಪನ ಏಸ ಲೋಕಿಯತ್ಥೇನ ಅನುಸಾಸತಿ. ಯದತ್ಥಿ ನೇಯ್ಯಂ ನಾಮ, ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಬುದ್ಧತ್ತಾ ವಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿಕಞಾಣವಸೇನ ಬುದ್ಧೋ. ಯತೋ ಪನ ಸೋ –

‘‘ಭಗ್ಯವಾ ಭಗ್ಗವಾ ಯುತ್ತೋ, ಭಗೇಹಿ ಚ ವಿಭತ್ತವಾ;

ಭತ್ತವಾ ವನ್ತಗಮನೋ, ಭವೇಸು ಭಗವಾ ತತೋ’’ತಿ.

ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರತೋ ಪನೇತಾನಿ ಪದಾನಿ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೧೨೪-೧೨೫) ವುತ್ತಾನಿ.

ಸೋ ಇಮಂ ಲೋಕನ್ತಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಇಮಂ ಲೋಕಂ. ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ನಿದಸ್ಸೇತಿ. ಸದೇವಕನ್ತಿಆದೀನಿ ಕಸಿಭಾರದ್ವಾಜಆಳವಕಸುತ್ತೇಸು ವುತ್ತನಯಾನೇವ. ಸಯನ್ತಿ ಸಾಮಂ ಅಪರನೇಯ್ಯೋ ಹುತ್ವಾ. ಅಭಿಞ್ಞಾತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ. ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ. ಪವೇದೇತೀತಿ ಬೋಧೇತಿ ಞಾಪೇತಿ ಪಕಾಸೇತಿ. ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ…ಪೇ… ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಸತ್ತೇಸು ಕಾರುಞ್ಞತಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಅನುತ್ತರಂ ವಿವೇಕಸುಖಂ ಹಿತ್ವಾಪಿ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ ದೇಸೇನ್ತೋ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾದಿಪ್ಪಕಾರಮೇವ ದೇಸೇತಿ. ಕಥಂ? ಏಕಗಾಥಾಪಿ ಹಿ ಸಮನ್ತಭದ್ದಕತ್ತಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಠಮಪಾದೇನ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾ, ದುತಿಯತತಿಯಪಾದೇಹಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಾ, ಪಚ್ಛಿಮಪಾದೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಾ. ಏಕಾನುಸನ್ಧಿಕಂ ಸುತ್ತಂ ನಿದಾನೇನ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ನಿಗಮನೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ, ಸೇಸೇನ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ. ನಾನಾನುಸನ್ಧಿಕಂ ಪಠಮಾನುಸನ್ಧಿನಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ, ಸೇಸೇಹಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ. ಸಕಲೋಪಿ ಸಾಸನಧಮ್ಮೋ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥಭೂತೇನ ಸೀಲೇನ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗಫಲೇಹಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ನಿಬ್ಬಾನೇನ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ. ಸೀಲಸಮಾಧೀಹಿ ವಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ವಿಪಸ್ಸನಾಮಗ್ಗೇಹಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ಫಲನಿಬ್ಬಾನೇಹಿ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ. ಬುದ್ಧಸುಬೋಧಿತಾಯ ವಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಾಯ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ಸಙ್ಘಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ತಥತ್ತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೇನ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬಾಯ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಯಾ ವಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಯಾ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ಸಾವಕಬೋಧಿಯಾ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ. ಸುಯ್ಯಮಾನೋ ಚೇಸ ನೀವರಣಾದಿವಿಕ್ಖಮ್ಭನತೋ ಸವನೇನಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಮೇವ ಆವಹತೀತಿ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೋ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಸುಖಾವಹನತೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಮೇವ ಆವಹತೀತಿ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ತಥಾ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಫಲೇ ನಿಟ್ಠಿತೇ ತಾದಿಭಾವಾವಹನತೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಫಲೇನಪಿ ಕಲ್ಯಾಣಮೇವ ಆವಹತೀತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ. ನಾಥಪ್ಪಭವತ್ತಾ ಚ ಪಭವಸುದ್ಧಿಯಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ಅತ್ಥಸುದ್ಧಿಯಾ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣೋ, ಕಿಚ್ಚಸುದ್ಧಿಯಾ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣೋ. ಯತೋ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಬಹುಂ ವಾ ದೇಸೇನ್ತೋ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಾದಿಪ್ಪಕಾರಮೇವ ದೇಸೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಏವಮಾದೀಸು ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಸಾಸನಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಞ್ಚ ಪಕಾಸೇತಿ, ನಾನಾನಯೇಹಿ ದೀಪೇತಿ, ತಞ್ಚ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಅತ್ಥಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಾತ್ಥಂ, ಬ್ಯಞ್ಜನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಸಙ್ಕಾಸನಪಕಾಸನವಿವರಣವಿಭಜನಉತ್ತಾನೀಕರಣಪಞ್ಞತ್ತಿಅತ್ಥಪದಸಮಾಯೋಗತೋ ಸಾತ್ಥಂ, ಅಕ್ಖರಪದಬ್ಯಞ್ಜನಾಕಾರನಿರುತ್ತಿನಿದ್ದೇಸಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಅತ್ಥಗಮ್ಭೀರತಾಪಟಿವೇಧಗಮ್ಭೀರತಾಹಿ ಸಾತ್ಥಂ, ಧಮ್ಮಗಮ್ಭೀರತಾದೇಸನಾಗಮ್ಭೀರತಾಹಿ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಅತ್ಥಪಟಿಭಾನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಸಯತೋ ಸಾತ್ಥಂ, ಧಮ್ಮನಿರುತ್ತಿಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾವಿಸಯತೋ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಪಣ್ಡಿತವೇದನೀಯತೋ ಸರಿಕ್ಖಕಜನಪ್ಪಸಾದಕನ್ತಿ ಸಾತ್ಥಂ, ಸದ್ಧೇಯ್ಯತೋ ಲೋಕಿಯಜನಪ್ಪಸಾದಕನ್ತಿ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಗಮ್ಭೀರಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ ಸಾತ್ಥಂ, ಉತ್ತಾನಪದತೋ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ. ಉಪನೇತಬ್ಬಸ್ಸಾಭಾವತೋ ಸಕಲಪರಿಪುಣ್ಣಭಾವೇನ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ, ಅಪನೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ನಿದ್ದೋಸಭಾವೇನ ಪರಿಸುದ್ಧಂ. ಸಿಕ್ಖತ್ತಯಪರಿಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೇಹಿ ಸೇಟ್ಠೇಹಿ ಚರಿತಬ್ಬತೋ ತೇಸಞ್ಚ ಚರಿಯಭಾವತೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಾತ್ಥಂ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ…ಪೇ… ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಅಪಿಚ ಯಸ್ಮಾ ಸನಿದಾನಂ ಸಉಪ್ಪತ್ತಿಕಞ್ಚ ದೇಸೇನ್ತೋ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ ದೇಸೇತಿ, ವಿನೇಯ್ಯಾನಂ ಅನುರೂಪತೋ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅವಿಪರೀತತಾಯ ಹೇತುದಾಹರಣಯೋಗತೋ ಚ ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ, ಸೋತೂನಂ ಸದ್ಧಾಪಟಿಲಾಭೇನ ನಿಗಮನೇನ ಚ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣಂ. ಏವಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತಿ. ತಞ್ಚ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಧಿಗಮಬ್ಯತ್ತಿತೋ ಸಾತ್ಥಂ, ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ಆಗಮಬ್ಯತ್ತಿತೋ ಸಬ್ಯಞ್ಜನಂ, ಸೀಲಾದಿಪಞ್ಚಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಯುತ್ತತೋ ಕೇವಲಪರಿಪುಣ್ಣಂ, ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸತೋ ನಿತ್ಥರಣತ್ಥಾಯ ಪವತ್ತಿತೋ ಲೋಕಾಮಿಸನಿರಪೇಕ್ಖತೋ ಚ ಪರಿಸುದ್ಧಂ, ಸೇಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಾನಂ ಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸಾವಕಾನಂ ಚರಿಯತೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾಪಿ ‘‘ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ…ಪೇ… ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಕಾಸೇತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

ಸಾಧು ಖೋ ಪನಾತಿ ಸುನ್ದರಂ ಖೋ ಪನ, ಅತ್ಥಾವಹಂ ಸುಖಾವಹನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯಾತಿ ಪಾನಕಾನಿಸಂಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾಯ. ಅಯಞ್ಹಿ ಕೇಣಿಯೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯೇ ಭಗವತೋ ಆಗಮನಂ ಅಸ್ಸೋಸಿ. ‘‘ತುಚ್ಛಹತ್ಥೋ ಭಗವನ್ತಂ ದಸ್ಸನಾಯ ಗನ್ತುಂ ಲಜ್ಜಮಾನೋ ವಿಕಾಲಭೋಜನಾ ವಿರತಾನಮ್ಪಿ ಪಾನಕಂ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಜಸತೇಹಿ ಸುಸಙ್ಖತಂ ಬದರಪಾನಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಅಗಮಾಸಿ. ಯಥಾಹ ಭೇಸಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕೇ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಕೇಣಿಯಸ್ಸ ಜಟಿಲಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ, ಕಿಂ ನು ಖೋ ಅಹಂ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಹರಾಪೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೦೦) ಸಬ್ಬಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತತೋ ನಂ ಭಗವಾ ಯಥಾ ಸೇಕ್ಖಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೨.೨೨ ಆದಯೋ) ಸಾಕಿಯೇ ಆವಸಥಾನಿಸಂಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾಯ ಕಥಾಯ, ಗೋಸಿಙ್ಗಸಾಲವನೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೨೫ ಆದಯೋ) ತಯೋ ಕುಲಪುತ್ತೇ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಾನಿಸಂಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾಯ, ರಥವಿನೀತೇ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೫೨ ಆದಯೋ) ಜಾತಿಭೂಮಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದಸಕಥಾವತ್ಥುಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾಯ, ಏವಂ ತಙ್ಖಣಾನುರೂಪಾಯ ಪಾನಕಾನಿಸಂಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾಯ ಕಥಾಯ ಪಾನಕದಾನಾನಿಸಂಸಂ ಸನ್ದಸ್ಸೇಸಿ, ತಥಾರೂಪಾನಂ ಪುಞ್ಞಾನಂ ಪುನಪಿ ಕತ್ತಬ್ಬತಾಯ ನಿಯೋಜೇನ್ತೋ ಸಮಾದಪೇಸಿ, ಅಬ್ಭುಸ್ಸಾಹಂ ಜನೇನ್ತೋ ಸಮುತ್ತೇಜೇಸಿ, ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕೇನ ಫಲವಿಸೇಸೇನ ಪಹಂಸೇನ್ತೋ ಸಮ್ಪಹಂಸೇಸಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ…ಪೇ… ಸಮ್ಪಹಂಸೇಸೀ’’ತಿ. ಸೋ ಭಿಯ್ಯೋಸೋಮತ್ತಾಯ ಭಗವತಿ ಪಸನ್ನೋ ಭಗವನ್ತಂ ನಿಮನ್ತೇಸಿ, ಭಗವಾ ಚಸ್ಸ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅಧಿವಾಸೇಸಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಕೇಣಿಯೋ ಜಟಿಲೋ…ಪೇ… ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಭಗವಾ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನಾ’’ತಿ.

ಕಿಮತ್ಥಂ ಪನ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ ಭಗವಾತಿ? ಪುನಪ್ಪುನಂ ಯಾಚನಾಯ ಚಸ್ಸ ಪುಞ್ಞವುಡ್ಢಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ, ಬಹುತರಞ್ಚ ಪಟಿಯಾದೇಸ್ಸತಿ, ತತೋ ಅಡ್ಢತೇಲಸಾನಂ ಭಿಕ್ಖುಸತಾನಂ ಪಟಿಯತ್ತಂ ಅಡ್ಢಸೋಳಸನ್ನಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸತೀತಿ. ಕುತೋ ಅಪರಾನಿ ತೀಣಿ ಸತಾನೀತಿ ಚೇ? ಅಪ್ಪಟಿಯತ್ತೇಯೇವ ಹಿ ಭತ್ತೇ ಸೇಲೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತೀಹಿ ಮಾಣವಕಸತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಬ್ಬಜಿಸ್ಸತಿ, ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಭಗವಾ ಏವಮಾಹಾತಿ. ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚೇತಿ ಮಿತ್ತೇ ಚ ಕಮ್ಮಕರೇ ಚ. ಞಾತಿಸಾಲೋಹಿತೇತಿ ಸಮಾನಲೋಹಿತೇ ಏಕಯೋನಿಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಪುತ್ತಧೀತಾದಯೋ ಅವಸೇಸಬನ್ಧವೇ ಚ. ಯೇನಾತಿ ಯಸ್ಮಾ. ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಂ. ಕಾಯವೇಯ್ಯಾವಟಿಕನ್ತಿ ಕಾಯೇನ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ. ಮಣ್ಡಲಮಾಳಂ ಪಟಿಯಾದೇತೀತಿ ಸೇತವಿತಾನಮಣ್ಡಪಂ ಕರೋತಿ.

ತಿಣ್ಣಂ ವೇದಾನನ್ತಿ ಇರುಬ್ಬೇದಯಜುಬ್ಬೇದಸಾಮವೇದಾನಂ. ಸಹ ನಿಘಣ್ಡುನಾ ಚ ಕೇಟುಭೇನ ಚ ಸನಿಘಣ್ಡುಕೇಟುಭಾನಂ. ನಿಘಣ್ಡೂತಿ ನಾಮನಿಘಣ್ಡುರುಕ್ಖಾದೀನಂ ವೇವಚನಪ್ಪಕಾಸಕಂ ಸತ್ಥಂ. ಕೇಟುಭನ್ತಿ ಕಿರಿಯಾಕಪ್ಪವಿಕಪ್ಪೋ ಕವೀನಂ ಉಪಕಾರಾಯ ಸತ್ಥಂ. ಸಹ ಅಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದೇನ ಸಾಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದಾನಂ. ಅಕ್ಖರಪ್ಪಭೇದೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾ ಚ ನಿರುತ್ತಿ ಚ. ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮಾನನ್ತಿ ಅಥಬ್ಬನವೇದಂ ಚತುತ್ಥಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಇತಿಹ ಆಸ ಇತಿಹ ಆಸಾ’’ತಿ ಈದಿಸವಚನಪಟಿಸಂಯುತ್ತೋ ಪುರಾಣಕಥಾಸಙ್ಖಾತೋ ಇತಿಹಾಸೋ ಪಞ್ಚಮೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮಾ. ತೇಸಂ ಇತಿಹಾಸಪಞ್ಚಮಾನಂ. ಪದಂ ತದವಸೇಸಞ್ಚ ಬ್ಯಾಕರಣಂ ಅಜ್ಝೇತಿ ವೇದೇತಿ ಚಾತಿ ಪದಕೋ ವೇಯ್ಯಾಕರಣೋ. ಲೋಕಾಯತೇ ವಿತಣ್ಡವಾದಸತ್ಥೇ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾಧಿಕಾರೇ ಚ ದ್ವಾದಸಸಹಸ್ಸೇ ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಸತ್ಥೇ ಅನೂನೋ ಪರಿಪೂರಕಾರೀತಿ ಲೋಕಾಯತಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣೇಸು ಅನವಯೋ, ಅವಯೋ ನ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅವಯೋ ನಾಮ ಯೋ ತಾನಿ ಅತ್ಥತೋ ಚ ಗನ್ಥತೋ ಚ ಸನ್ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ.

ಜಙ್ಘಾಯ ಹಿತಂ ವಿಹಾರಂ ಜಙ್ಘಾವಿಹಾರಂ, ಚಿರಾಸನಾದಿಜನಿತಂ ಪರಿಸ್ಸಮಂ ವಿನೋದೇತುಂ ಜಙ್ಘಾಪಸಾರಣತ್ಥಂ ಅದೀಘಚಾರಿಕನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅನುಚಙ್ಕಮಮಾನೋತಿ ಚಙ್ಕಮಮಾನೋ ಏವ. ಅನುವಿಚರಮಾನೋತಿ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಚರಮಾನೋ. ಕೇಣಿಯಸ್ಸ ಜಟಿಲಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮೋತಿ ಕೇಣಿಯಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮಂ ನಿವೇಸನಂ. ಆವಾಹೋತಿ ಕಞ್ಞಾಗಹಣಂ. ವಿವಾಹೋತಿ ಕಞ್ಞಾದಾನಂ. ಮಹಾಯಞ್ಞೋತಿ ಮಹಾಯಜನಂ. ಮಾಗಧೋತಿ ಮಗಧಾನಂ ಇಸ್ಸರೋ. ಮಹತಿಯಾ ಸೇನಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಸೇನಿಯೋ. ಬಿಮ್ಬೀತಿ ಸುವಣ್ಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಸಾರಸುವಣ್ಣಸದಿಸವಣ್ಣತಾಯ ಬಿಮ್ಬಿಸಾರೋ. ಸೋ ಮೇ ನಿಮನ್ತಿತೋತಿ ಸೋ ಮಯಾ ನಿಮನ್ತಿತೋ.

ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಾಧಿಕಾರತ್ತಾ ಬುದ್ಧಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾವ ಅಮತೇನೇವಾಭಿಸಿತ್ತೋ ವಿಮ್ಹಯರೂಪತ್ತಾ ಆಹ – ‘‘ಬುದ್ಧೋತಿ, ಭೋ ಕೇಣಿಯ, ವದೇಸೀ’’ತಿ. ಇತರೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಬುದ್ಧೋತಿ, ಭೋ ಸೇಲ, ವದಾಮೀ’’ತಿ. ತತೋ ನಂ ಪುನಪಿ ದಳ್ಹೀಕರಣತ್ಥಂ ಪುಚ್ಛಿ, ಇತರೋಪಿ ತಥೇವ ಆರೋಚೇಸಿ. ಅಥ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸೇಹಿಪಿ ಬುದ್ಧಸದ್ದಸ್ಸ ದುಲ್ಲಭಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಘೋಸೋಪಿ ಖೋ ಏಸೋ ದುಲ್ಲಭೋ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಯದಿದಂ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಯದಿದನ್ತಿ ನಿಪಾತೋ, ಯೋ ಏಸೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬುದ್ಧಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ಸೋ ಸಚ್ಚಮೇವ ಬುದ್ಧೋ, ಉದಾಹು ನಾಮಮತ್ತಮೇವಸ್ಸ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ವೀಮಂಸಿತುಕಾಮೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ಅಭಾಸಿ ಏವ ವಾ ‘‘ಆಗತಾನಿ ಖೋ ಪನ…ಪೇ… ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಮನ್ತೇಸೂ’’ತಿ ವೇದೇಸು. ‘‘ತಥಾಗತೋ ಕಿರ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪಟಿಕಚ್ಚೇವ ಸುದ್ಧಾವಾಸದೇವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಸೇನ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವೇದೇ ವಾಚೇನ್ತಿ ‘‘ತದನುಸಾರೇನ ಮಹೇಸಕ್ಖಾ ಸತ್ತಾ ತಥಾಗತಂ ಜಾನಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ. ತೇನ ಪುಬ್ಬೇ ವೇದೇಸು ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾನಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಪನ ತಥಾಗತೇ ಕಮೇನ ಅನ್ತರಧಾಯನ್ತಿ, ತೇನ ಏತರಹಿ ನತ್ಥಿ. ಮಹಾಪುರಿಸಸ್ಸಾತಿ ಪಣಿಧಿಸಮಾದಾನಞಾಣಸಮಾದಾನಕರುಣಾದಿಗುಣಮಹತೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ. ದ್ವೇವ ಗತಿಯೋತಿ ದ್ವೇ ಏವ ನಿಟ್ಠಾ. ಕಾಮಞ್ಚಾಯಂ ಗತಿಸದ್ದೋ ‘‘ಪಞ್ಚ ಖೋ ಇಮಾ, ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಗತಿಯೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೧೫೩) ಭವಭೇದೇ, ‘‘ಗತೀ ಮಿಗಾನಂ ಪವನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಪರಿ. ೩೩೯) ನಿವಾಸಟ್ಠಾನೇ, ‘‘ಏವಂ ಅಧಿಮತ್ತಗತಿಮನ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೧೬೧) ಪಞ್ಞಾಯಂ, ‘‘ಗತಿಗತ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಚೂಳವ. ೨೦೪) ವಿಸಟಭಾವೇ ವತ್ತತಿ, ಇಧ ಪನ ನಿಟ್ಠಾಯಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಯೇಹಿ ಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ರಾಜಾ ಹೋತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿ, ನ ತೇಹಿ ಏವ ಬುದ್ಧೋ. ಜಾತಿಸಾಮಞ್ಞತೋ ಪನ ತಾನಿಯೇವ ತಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸಾ’’ತಿ.

ಸಚೇ ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸತೀತಿ ಯದಿ ಅಗಾರೇ ವಸತಿ. ರಾಜಾ ಹೋತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತೀತಿ ಚತೂಹಿ ಅಚ್ಛರಿಯಧಮ್ಮೇಹಿ ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಹಿ ಚ ಲೋಕಂ ರಞ್ಜನತೋ ರಾಜಾ. ಚಕ್ಕರತನಂ ವತ್ತೇತಿ, ಚತೂಹಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಚಕ್ಕೇಹಿ, ವತ್ತತಿ, ತೇಹಿ ಚ ಪರಂ ವತ್ತೇತಿ, ಪರಹಿತಾಯ ಚ ಇರಿಯಾಪಥಚಕ್ಕಾನಂ ವತ್ತೋ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ರಾಜಾತಿ ಸಾಮಞ್ಞಂ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀತಿ ವಿಸೇಸನಂ. ಧಮ್ಮೇನ ಚರತೀತಿ ಧಮ್ಮಿಕೋ, ಞಾಯೇನ ಸಮೇನ ವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಲಭಿತ್ವಾ ರಾಜಾ ಜಾತೋತಿ ಧಮ್ಮರಾಜಾ. ಪರಹಿತಧಮ್ಮಕರಣೇನ ವಾ ಧಮ್ಮಿಕೋ, ಅತ್ತಹಿತಧಮ್ಮಕರಣೇನ ಧಮ್ಮರಾಜಾ. ಚತುರನ್ತಾಯ ಇಸ್ಸರೋತಿ ಚಾತುರನ್ತೋ, ಚತುಸಮುದ್ದನ್ತಾಯ ಚತ್ತುಬ್ಬಿಧದೀಪವಿಭೂಸಿತಾಯ ಚ ಪಥವಿಯಾ ಇಸ್ಸರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಕೋಧಾದಿಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಸಬ್ಬರಾಜಾನೋ ವಿಜೇಸೀತಿ ವಿಜಿತಾವೀ. ಜನಪದತ್ಥಾವರಿಯಪ್ಪತ್ತೋತಿ ಜನಪದೇ ಧುವಭಾವಂ ಥಾವರಭಾವಂ ಪತ್ತೋ, ನ ಸಕ್ಕಾ ಕೇನಚಿ ಚಾಲೇತುಂ, ಜನಪದೋ ವಾ ತಮ್ಹಿ ಥಾವರಿಯಪ್ಪತ್ತೋ ಅನುಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಸಕಮ್ಮನಿರತೋ ಅಚಲೋ ಅಸಮ್ಪವೇಧೀತಿಪಿ ಜನಪದತ್ಥಾವರಿಯಪ್ಪತ್ತೋ.

ಸೇಯ್ಯಥಿದನ್ತಿ ನಿಪಾತೋ, ತಸ್ಸ ಏತಾನಿ ಕತಮಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚಕ್ಕರತನಂ…ಪೇ… ಪರಿಣಾಯಕರತನಮೇವ ಸತ್ತಮನ್ತಿ ತಾನಿ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರತೋ ರತನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತಾನಿ. ತೇಸು ಅಯಂ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಾ ಚಕ್ಕರತನೇನ ಅಜಿತಂ ಜಿನಾತಿ, ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸರತನೇಹಿ ವಿಜಿತೇ ಯಥಾಸುಖಮನುವಿಚರತಿ, ಪರಿಣಾಯಕರತನೇನ ವಿಜಿತಮನುರಕ್ಖತಿ, ಸೇಸೇಹಿ ಉಪಭೋಗಸುಖಮನುಭವತಿ. ಪಠಮೇನ ಚಸ್ಸ ಉಸ್ಸಾಹಸತ್ತಿಯೋಗೋ, ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಗಹಪತಿರತನೇಹಿ ಪಭುಸತ್ತಿಯೋಗೋ, ಪರಿಣಾಯಕರತನೇನ ಮನ್ತಸತ್ತಿಯೋಗೋ ಸುಪರಿಪುಣ್ಣೋ ಹೋತಿ, ಇತ್ಥಿಮಣಿರತನೇಹಿ ಚ ತಿವಿಧಸತ್ತಿಯೋಗಫಲಂ. ಸೋ ಇತ್ಥಿಮಣಿರತನೇಹಿ ಭೋಗಸುಖಮನುಭೋತಿ, ಸೇಸೇಹಿ ಇಸ್ಸರಿಯಸುಖಂ. ವಿಸೇಸತೋ ಚಸ್ಸ ಪುರಿಮಾನಿ ತೀಣಿ ಅದೋಸಕುಸಲಮೂಲಜನಿತಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಮಜ್ಝಿಮಾನಿ ಅಲೋಭಕುಸಲಮೂಲಜನಿತಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನ, ಪಚ್ಛಿಮಮೇಕಂ ಅಮೋಹಕುಸಲಮೂಲಜನಿತಕಮ್ಮಾನುಭಾವೇನಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪರೋಸಹಸ್ಸನ್ತಿ ಅತಿರೇಕಸಹಸ್ಸಂ. ಸೂರಾತಿ ಅಭೀರುಕಜಾತಿಕಾ. ವೀರಙ್ಗರೂಪಾತಿ ದೇವಪುತ್ತಸದಿಸಕಾಯಾ, ಏವಂ ತಾವೇಕೇ. ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಭಾವೋ ವೀರಾತಿ ಉತ್ತಮಸೂರಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ವೀರಾನಂ ಅಙ್ಗಂ ವೀರಙ್ಗಂ, ವೀರಕಾರಣಂ ವೀರಿಯನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ವೀರಙ್ಗಂ ರೂಪಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ವೀರಙ್ಗರೂಪಾ, ವೀರಿಯಮಯಸರೀರಾ ವಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪರಸೇನಪ್ಪಮದ್ದನಾತಿ ಸಚೇ ಪಟಿಮುಖಂ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ಪರಸೇನಾ, ತಂ ಪಮದ್ದಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ‘‘ಪಾಣೋ ನ ಹನ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೪೪; ಮ. ನಿ. ೩.೨೫೭) ಪಞ್ಚಸೀಲಧಮ್ಮೇನ. ಅರಹಂ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಲೋಕೇ ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದೋತಿ ಏತ್ಥ ರಾಗದೋಸಮೋಹಮಾನದಿಟ್ಠಿಅವಿಜ್ಜಾದುಚ್ಚರಿತಛದನೇಹಿ ಸತ್ತಹಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಕಿಲೇಸನ್ಧಕಾರೇ ಲೋಕೇ ತಂ ಛದನಂ ವಿವಟ್ಟೇತ್ವಾ ಸಮನ್ತತೋ ಸಞ್ಜಾತಾಲೋಕೋ ಹುತ್ವಾ ಠಿತೋತಿ ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದೋ. ತತ್ಥ ಪಠಮೇನ ಪದೇನ ಪೂಜಾರಹತಾ, ದುತಿಯೇನ ತಸ್ಸಾ ಹೇತು ಯಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ. ತತಿಯೇನ ಬುದ್ಧತ್ತಹೇತು ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದತಾ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅಥ ವಾ ವಿವಟ್ಟೋ ಚ ವಿಚ್ಛದೋ ಚಾತಿ ವಿವಟ್ಟಚ್ಛದೋ, ವಟ್ಟರಹಿತೋ ಛದನರಹಿತೋ ಚಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇನ ಅರಹಂ ವಟ್ಟಾಭಾವೇನ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಛದನಾಭಾವೇನಾತಿ ಏವಂ ಪುರಿಮಪದದ್ವಯಸ್ಸೇವ ಹೇತುದ್ವಯಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ದುತಿಯೇನ ವೇಸಾರಜ್ಜೇನ ಚೇತ್ಥ ಪುರಿಮಸಿದ್ಧಿ, ಪಠಮೇನ ದುತಿಯಸಿದ್ಧಿ, ತತಿಯಚತುತ್ಥೇಹಿ ತತಿಯಸಿದ್ಧಿ ಹೋತಿ. ಪುರಿಮಞ್ಚ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುಂ, ದುತಿಯಂ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುಂ, ತತಿಯಂ ಸಮನ್ತಚಕ್ಖುಂ ಸಾಧೇತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಇದಾನಿ ಭಗವತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ಆಹ – ‘‘ಕಹಂ ಪನ ಭೋ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇತಿಆದೀಸು ಯೇನೇಸಾತಿ ಯೇನ ದಿಸಾಭಾಗೇನ ಏಸಾ. ನೀಲವನರಾಜೀತಿ ನೀಲವಣ್ಣರುಕ್ಖಪನ್ತಿ. ವನಂ ಕಿರ ಮೇಘಪನ್ತಿಸದಿಸಂ. ಯತ್ಥ ಭಗವಾ ತದಾ ವಿಹಾಸಿ, ತಂ ನಿದ್ದಿಸನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಯೇನೇಸಾ ಭೋ, ಸೇಲ, ನೀಲವನರಾಜೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಸೋ ವಿಹರತೀ’’ತಿ ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಪಾಠಸೇಸೋ, ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ವಾ ಕರಣವಚನಂ. ಪದೇ ಪದನ್ತಿ ಪದಸಮೀಪೇ ಪದಂ. ತೇನ ತುರಿತಗಮನಂ ಪಟಿಸೇಧೇತಿ. ದುರಾಸದಾ ಹೀತಿ ಕಾರಣಂ ಆಹ, ಯಸ್ಮಾ ತೇ ದುರಾಸದಾ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಭೋನ್ತೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೂತಿ. ಕಿಂ ಪನ ಕಾರಣಾ ದುರಾಸದಾತಿ ಚೇ? ಸೀಹಾವ ಏಕಚರಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಸೀಹಾ ಸಹಾಯಕಿಚ್ಚಾಭಾವತೋ ಏಕಚರಾ, ಏವಂ ತೇಪಿ ವಿವೇಕಕಾಮತಾಯ. ‘‘ಯದಾ ಚಾಹ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪನ ತೇ ಮಾಣವಕೇ ಉಪಚಾರಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇತಿ. ತತ್ಥ ಮಾ ಓಪಾತೇಥಾತಿ ಮಾ ಪವೇಸೇಥ, ಮಾ ಕಥೇಥಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಆಗಮೇನ್ತೂತಿ ಪಟಿಮಾನೇನ್ತು, ಯಾವ ಕಥಾ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಾವ ತುಣ್ಹೀ ಭವನ್ತೂತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಮನ್ನೇಸೀತಿ ಗವೇಸಿ. ಯೇಭುಯ್ಯೇನಾತಿ ಬಹುಕಾನಿ ಅದ್ದಸ, ಅಪ್ಪಕಾನಿ ನಾದ್ದಸ. ತತೋ ಯಾನಿ ನ ಅದ್ದಸ, ತಾನಿ ದೀಪೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ದ್ವೇ’’ತಿ. ಕಙ್ಖತೀತಿ ಕಙ್ಖಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ ಪತ್ಥನಂ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛತೀತಿ ತತೋ ತತೋ ತಾನಿ ವಿಚಿನನ್ತೋ ಕಿಚ್ಛತಿ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ದಟ್ಠುಂ. ನಾಧಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ತಾಯ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ. ನ ಸಮ್ಪಸೀದತೀತಿ ತತೋ ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣಲಕ್ಖಣೋ ಅಯ’’ನ್ತಿ ಭಗವತಿ ಪಸಾದಂ ನಾಪಜ್ಜತಿ. ಕಙ್ಖಾಯ ವಾ ಸುದುಬ್ಬಲವಿಮತಿ ವುತ್ತಾ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಮಜ್ಝಿಮಾ, ಅನಧಿಮುಚ್ಚನತಾಯ ಬಲವತೀ, ಅಸಮ್ಪಸಾದೇನ ತೇಹಿ ತೀಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಕಾಲುಸ್ಸಿಯಭಾವೋ.

ಕೋಸೋಹಿತೇತಿ ವತ್ಥಿಕೋಸೇನ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ. ವತ್ಥಗುಯ್ಹೇತಿ ಅಙ್ಗಜಾತೇ. ಭಗವತೋ ಹಿ ವರವಾರಣಸ್ಸೇವ ಕೋಸೋಹಿತಂ ವತ್ಥಗುಯ್ಹಂ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಂ ಪದುಮಗಬ್ಭಸಮಾನಂ. ತಂ ಸೋ ವತ್ಥಪಟಿಚ್ಛನ್ನತ್ತಾ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ ಅನ್ತೋಮುಖಗತಾಯ ಚ ಜಿವ್ಹಾಯ ಪಹೂತಭಾವಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ತೇಸು ದ್ವೀಸು ಲಕ್ಖಣೇಸು ಕಙ್ಖೀ ಅಹೋಸಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛೀ. ತಥಾರೂಪನ್ತಿ ಕಥಂ ರೂಪಂ? ಕಿಮೇತ್ಥ ಅಮ್ಹೇಹಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ವುತ್ತಮೇತಂ ನಾಗಸೇನತ್ಥೇರೇನೇವ ಮಿಲಿನ್ದರಞ್ಞಾ ಪುಟ್ಠೇನ (ಮಿ. ಪ. ೪.೩.೩) –

‘‘ದುಕ್ಕರಂ, ಭನ್ತೇ ನಾಗಸೇನ, ಭಗವತಾ ಕತನ್ತಿ. ಕಿಂ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ? ಮಹಾಜನೇನ ಹಿರಿಕರಣೋಕಾಸಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತೇವಾಸಿಉತ್ತರಸ್ಸ ಚ ಬಾವರಿಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸೀನಂ ಸೋಳಸನ್ನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಞ್ಚ ಸೇಲಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅನ್ತೇವಾಸೀನಂ ತಿಸತಮಾಣವಾನಞ್ಚ ದಸ್ಸೇಸಿ, ಭನ್ತೇತಿ. ನ, ಮಹಾರಾಜ, ಭಗವಾ ಗುಯ್ಹಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಛಾಯಂ ಭಗವಾ ದಸ್ಸೇತಿ, ಇದ್ಧಿಯಾ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ನಿವಾಸನನಿವತ್ಥಂ ಕಾಯಬನ್ಧನಬದ್ಧಂ ಚೀವರಪಾರುತಂ ಛಾಯಾರೂಪಕಮತ್ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಮಹಾರಾಜಾತಿ. ಛಾಯಾರೂಪೇ ದಿಟ್ಠೇ ಸತಿ ದಿಟ್ಠೋ ಏವ ನನು, ಭನ್ತೇತಿ. ತಿಟ್ಠತೇತಂ, ಮಹಾರಾಜ, ಹದಯರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಬುಜ್ಝನಕಸತ್ತೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಹದಯಮಂಸಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇಯ್ಯ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ. ಕಲ್ಲೋಸಿ, ಭನ್ತೇ, ನಾಗಸೇನಾ’’ತಿ (ಮಿ. ಪ. ೪.೩.೩).

ನಿನ್ನಾಮೇತ್ವಾತಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ. ಕಣ್ಣಸೋತಾನುಮಸನೇನ ಚೇತ್ಥ ದೀಘಭಾವೋ, ನಾಸಿಕಾಸೋತಾನುಮಸನೇನ ತನುಭಾವೋ, ನಲಾಟಚ್ಛಾದನೇನ ಪುಥುಲಭಾವೋ ಪಕಾಸಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಆಚರಿಯಪಾಚರಿಯಾನನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾನಞ್ಚೇವ ಆಚರಿಯಾಚರಿಯಾನಞ್ಚ. ಸಕೇ ವಣ್ಣೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇ.

೫೫೪. ಪರಿಪುಣ್ಣಕಾಯೋತಿ ಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣತಾಯ ಅಹೀನಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗತಾಯ ಚ ಪರಿಪುಣ್ಣಸರೀರೋ. ಸುರುಚೀತಿ ಸುನ್ದರಸರೀರಪ್ಪಭೋ. ಸುಜಾತೋತಿ ಆರೋಹಪರಿಣಾಹಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಣ್ಠಾನಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಸುನಿಬ್ಬತ್ತೋ. ಚಾರುದಸ್ಸನೋತಿ ಸುಚಿರಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಂ ಅತಿತ್ತಿಜನಕಂ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಂ ರಮಣೀಯಂ ಚಾರು ಏವ ದಸ್ಸನಂ ಅಸ್ಸಾತಿ ಚಾರುದಸ್ಸನೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ಭಣನ್ತಿ ‘‘ಚಾರುದಸ್ಸನೋತಿ ಸುನ್ದರನೇತ್ತೋ’’ತಿ. ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋತಿ ಸುವಣ್ಣಸದಿಸವಣ್ಣೋ. ಅಸೀತಿ ಭವಸಿ. ಏತಂ ಸಬ್ಬಪದೇಹಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಸುಸುಕ್ಕದಾಠೋತಿ ಸುಟ್ಠು ಸುಕ್ಕದಾಠೋ. ಭಗವತೋ ಹಿ ದಾಠಾಹಿ ಚನ್ದಕಿರಣಾ ವಿಯ ಅತಿವಿಯ ಪಣ್ಡರರಂಸಿಯೋ ನಿಚ್ಛರನ್ತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಸುಸುಕ್ಕದಾಠೋಸೀ’’ತಿ.

೫೫೫. ಮಹಾಪುರಿಸಲಕ್ಖಣಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಬ್ಯಞ್ಜನಾನೇವ ವಚನನ್ತರೇನ ನಿಗಮೇನ್ತೋ ಆಹ.

೫೫೬. ಇದಾನಿ ತೇಸು ಲಕ್ಖಣೇಸು ಅತ್ತನೋ ಅಭಿರುಚಿತೇಹಿ ಲಕ್ಖಣೇಹಿ ಭಗವನ್ತಂ ಥುನನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಪಸನ್ನನೇತ್ತೋ’’ತಿಆದಿ. ಭಗವಾ ಹಿ ಪಞ್ಚವಣ್ಣಪಸಾದಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಸನ್ನನೇತ್ತೋ, ಪರಿಪುಣ್ಣಚನ್ದಮಣ್ಡಲಸದಿಸಮುಖತ್ತಾ ಸುಮುಖೋ, ಆರೋಹಪರಿಣಾಹಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಬ್ರಹಾ, ಬಹ್ಮುಜುಗತ್ತತಾಯ ಉಜು, ಜುತಿಮನ್ತತಾಯ ಪತಾಪವಾ. ಯಮ್ಪಿ ಚೇತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಂ, ತಂ ‘‘ಮಜ್ಝೇ ಸಮಣಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಥುನತಾ ಪುನ ವುತ್ತಂ. ಈದಿಸೋ ಹಿ ಏವಂ ವಿರೋಚತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಉತ್ತರಗಾಥಾಯಪಿ.

೫೫೭-೮. ಉತ್ತಮವಣ್ಣಿನೋತಿ ಉತ್ತಮವಣ್ಣಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ. ಜಮ್ಬುಸಣ್ಡಸ್ಸಾತಿ ಜಮ್ಬುದೀಪಸ್ಸ. ಪಾಕಟೇನ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ವಣ್ಣಯನ್ತೋ ಆಹ, ಅಪಿಚ ಚಕ್ಕವತ್ತಿ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ದೀಪಾನಂ ಇಸ್ಸರೋ ಹೋತಿ.

೫೫೯. ಖತ್ತಿಯಾತಿ ಜಾತಿಖತ್ತಿಯಾ. ಭೋಜಾತಿ ಭೋಗಿಯಾ. ರಾಜಾನೋತಿ ಯೇ ಕೇಚಿ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತಾ. ಅನುಯನ್ತಾತಿ ಅನುಗಾಮಿನೋ ಸೇವಕಾ. ರಾಜಾಭಿರಾಜಾತಿ ರಾಜೂನಂ ಪೂಜನಿಯೋ ರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ, ಚಕ್ಕವತ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಮನುಜಿನ್ದೋತಿ ಮನುಸ್ಸಾಧಿಪತಿ ಪರಮಿಸ್ಸರೋ ಹುತ್ವಾ.

೫೬೦. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಭಗವಾ ‘‘ಯೇ ತೇ ಭವನ್ತಿ ಅರಹನ್ತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ, ತೇ ಸಕೇ ವಣ್ಣೇ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ಅತ್ತಾನಂ ಪಾತುಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಂ ಸೇಲಸ್ಸ ಮನೋರಥಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ರಾಜಾಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ. ತತ್ರಾಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಯಂ ಖೋ ಮಂ ತ್ವಂ ಸೇಲ ಯಾಚಸಿ ‘‘ರಾಜಾ ಅರಹಸಿ ಭವಿತುಂ ಚಕ್ಕವತ್ತೀ’’ತಿ, ಏತ್ಥ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕೋ ಹೋತಿ, ರಾಜಾಹಮಸ್ಮಿ, ಸತಿ ಚ ರಾಜತ್ತೇ ಯಥಾ ಅಞ್ಞೋ ರಾಜಾ ಸಮಾನೋಪಿ ಯೋಜನಸತಂ ವಾ ಅನುಸಾಸತಿ, ದ್ವೇ ತೀಣಿ ವಾ ಚತ್ತಾರಿ ವಾ ಪಞ್ಚ ವಾ ಯೋಜನಸತಾನಿ ಯೋಜನಸಹಸ್ಸಂ ವಾ ಚಕ್ಕವತ್ತಿ ಹುತ್ವಾಪಿ ಚತುದೀಪಪರಿಯನ್ತಮತ್ತಂ ವಾ, ನಾಹಮೇವಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನವಿಸಯೋ. ಅಹಞ್ಹಿ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಅನುತ್ತರೋ ಭವಗ್ಗತೋ ಅವೀಚಿಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ತಿರಿಯಂ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಾ ಲೋಕಧಾತುಯೋ ಅನುಸಾಸಾಮಿ. ಯಾವತಾ ಹಿ ಅಪದದ್ವಿಪದಾದಿಭೇದಾ ಸತ್ತಾ, ಅಹಂ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗೋ. ನ ಹಿ ಮೇ ಕೋಚಿ ಸೀಲೇನ ವಾ…ಪೇ… ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನೇನ ವಾ ಪಟಿಭಾಗೋ ಅತ್ಥಿ. ಸ್ವಾಹಂ ಏವಂ ಧಮ್ಮರಾಜಾ ಅನುತ್ತರೋ ಅನುತ್ತರೇನೇವ ಚತುಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದಿಭೇದಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಸಙ್ಖಾತೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಚಕ್ಕಂ ವತ್ತೇಮಿ ‘‘ಇದಂ ಪಜಹಥ, ಇದಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಣಾಚಕ್ಕಂ, ‘‘ಇದಂ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದುಕ್ಖಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೮೧; ಮಹಾವ. ೧೪) ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮೇನ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಮೇವ ವಾ. ಚಕ್ಕಂ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯನ್ತಿ ಯಂ ಚಕ್ಕಂ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯಂ ಹೋತಿ ಸಮಣೇನ ವಾ…ಪೇ… ಕೇನಚಿ ಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ.

೫೬೧-೨. ಏವಂ ಅತ್ತಾನಂ ಆವಿಕರೋನ್ತಂ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಸೇಲೋ ದಳ್ಹಿಕರಣತ್ಥಂ ‘‘ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪಟಿಜಾನಾಸೀ’’ತಿ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕೋ ನು ಸೇನಾಪತೀತಿ ಧಮ್ಮರಞ್ಞೋ ಭೋತೋ, ಧಮ್ಮೇನ ಪವತ್ತಿತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪವತ್ತಕೋ ಸೇನಾಪತಿ ಕೋತಿ ಪುಚ್ಛಿ.

೫೬೩. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಭಗವತೋ ದಕ್ಖಿಣಪಸ್ಸೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ಸುವಣ್ಣಪುಞ್ಜೋ ವಿಯ ಸಿರಿಯಾ ಸೋಭಮಾನೋ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ‘‘ಮಯಾ ಪವತ್ತಿತ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನುಜಾತೋ ತಥಾಗತನ್ತಿ ತಥಾಗತಹೇತು ಅನುಜಾತೋ, ತಥಾಗತೇನ ಹೇತುನಾ ಜಾತೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೫೬೪. ಏವಂ ‘‘ಕೋ ನು ಸೇನಾಪತೀ’’ತಿ ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಯಂ ಸೇಲೋ ಆಹ – ‘‘ಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಪಟಿಜಾನಾಸೀ’’ತಿ, ತತ್ರ ನಂ ನಿಕ್ಕಙ್ಖಂ ಕಾತುಕಾಮೋ ‘‘ನಾಹಂ ಪಟಿಞ್ಞಾಮತ್ತೇನೇವ ಪಟಿಜಾನಾಮಿ, ಅಪಿಚಾಹಂ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ಞಾಪೇತುಂ ‘‘ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯನ್ತಿ ವಿಜ್ಜಾ ಚ ವಿಮುತ್ತಿ ಚ. ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಸಮುದಯಸಚ್ಚಾನಿ ಪನ ಭಾವೇತಬ್ಬಪಹಾತಬ್ಬಾನಿ, ಹೇತುವಚನೇನ ಪನ ಫಲಸಿದ್ಧಿತೋ ತೇಸಂ ಫಲಾನಿ ನಿರೋಧಸಚ್ಚದುಕ್ಖಸಚ್ಚಾನಿಪಿ ವುತ್ತಾನೇವ ಭವನ್ತಿ. ಯತೋ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕತಂ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ಏವಂ ಚತುಸಚ್ಚಭಾವನಾಫಲಞ್ಚ ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ ಬುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಬುದ್ಧೋ ಜಾತೋಸ್ಮೀ’’ತಿ ಯುತ್ತೇನ ಹೇತುನಾ ಬುದ್ಧತ್ತಂ ಸಾಧೇತಿ.

೫೬೫-೭. ಏವಂ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಪಾತುಕತ್ವಾ ಅತ್ತನಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣತ್ಥಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಅಭಿತ್ಥರಯಮಾನೋ ‘‘ವಿನಯಸ್ಸೂ’’ತಿ ಗಾಥಾತ್ತಯಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಲ್ಲಕತ್ತೋತಿ ರಾಗಸಲ್ಲಾದಿಸತ್ತಸಲ್ಲಕತ್ತನೋ. ಬ್ರಹ್ಮಭೂತೋತಿ ಸೇಟ್ಠಭೂತೋ. ಅತಿತುಲೋತಿ ತುಲಂ ಅತೀತೋ ಉಪಮಂ ಅತೀತೋ, ನಿರೂಪಮೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮಾರಸೇನಪ್ಪಮದ್ದನೋತಿ ‘‘ಕಾಮಾ ತೇ ಪಠಮಾ ಸೇನಾ’’ತಿಆದಿಕಾಯ ‘‘ಪರೇ ಚ ಅವಜಾನಾತೀ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೪೪೦; ಮಹಾನಿ. ೨೮; ಚೂಳನಿ. ನನ್ದಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೪೭) ಏವಂ ವುತ್ತಾಯ ಮಾರಪರಿಸಸಙ್ಖಾತಾಯ ಮಾರಸೇನಾಯ ಪಮದ್ದನೋ. ಸಬ್ಬಾಮಿತ್ತೇತಿ ಖನ್ಧಕಿಲೇಸಾಭಿಸಙ್ಖಾರಮಚ್ಚುದೇವಪುತ್ತಮಾರಾದಿಕೇ ಸಬ್ಬಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೇ. ವಸೀಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ವಸೇ ವತ್ತೇತ್ವಾ. ಅಕುತೋಭಯೋತಿ ಕುತೋಚಿ ಅಭಯೋ.

೫೬೮-೭೦. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಸೇಲೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತಾವದೇವ ಭಗವತಿ ಸಞ್ಜಾತಪ್ಪಸಾದೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖೋ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಭವನ್ತೋ’’ತಿ ಗಾಥಾತ್ತಯಮಾಹ ಯಥಾ ತಂ ಪರಿಪಾಕಗತಾಯ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಮ್ಮಾ ಚೋದಿಯಮಾನೋ. ತತ್ಥ ಕಣ್ಹಾಭಿಜಾತಿಕೋತಿ ಚಣ್ಡಾಲಾದಿನೀಚಕುಲೇ ಜಾತೋ.

೫೭೧. ತತೋ ತೇಪಿ ಮಾಣವಕಾ ತಥೇವ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಪೇಕ್ಖಾ ಹುತ್ವಾ ‘‘ಏತಞ್ಚೇ ರುಚ್ಚತಿ ಭೋತೋ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹಂಸು ಯಥಾ ತಂ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕತಾಧಿಕಾರಾ ಕುಲಪುತ್ತಾ.

೫೭೨. ಅಥ ಸೇಲೋ ತೇಸು ಮಾಣವಕೇಸು ತುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ತೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಯಾಚಮಾನೋ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ ಗಾಥಮಾಹ.

೫೭೩. ತತೋ ಭಗವಾ ಯಸ್ಮಾ ಸೇಲೋ ಅತೀತೇ ಪದುಮುತ್ತರಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ತೇಸಂಯೇವ ತಿಣ್ಣಂ ಪುರಿಸಸತಾನಂ ಗಣಸೇಟ್ಠೋ ಹುತ್ವಾ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪರಿವೇಣಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಚ ಕತ್ವಾ ಕಮೇನ ದೇವಮನುಸ್ಸಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಮಾನೋ ಪಚ್ಛಿಮೇ ಭವೇ ತೇಸಂಯೇವ ಆಚರಿಯೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ, ತಞ್ಚ ನೇಸಂ ಕಮ್ಮಂ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಕಾಯ ಪರಿಪಕ್ಕಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಭಾವಸ್ಸ ಚ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭೂತಂ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಸಬ್ಬೇವ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಪಬ್ಬಾಜೇನ್ತೋ ‘‘ಸ್ವಾಕ್ಖಾತ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕನ್ತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ. ಅಕಾಲಿಕನ್ತಿ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಫಲುಪ್ಪತ್ತಿತೋ ನ ಕಾಲನ್ತರೇ ಪತ್ತಬ್ಬಫಲಂ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯನ್ನಿಮಿತ್ತಾ. ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯನಿಮಿತ್ತಾ ಹಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಸತಿವಿಪ್ಪವಾಸವಿರಹಿತಸ್ಸ ತೀಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಸಿಕ್ಖತೋ ಅಮೋಘಾ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಸ್ವಾಕ್ಖಾತಂ…ಪೇ… ಸಿಕ್ಖತೋ’’ತಿ.

ಏವಞ್ಚ ವತ್ವಾ ‘‘ಏಥ ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ ಭಗವಾ ಅವೋಚ. ತೇ ಸಬ್ಬೇ ಪತ್ತಚೀವರಧರಾ ಹುತ್ವಾ ಆಕಾಸೇನಾಗಮ್ಮ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇಸುಂ. ಏವಮಿಮಂ ತೇಸಂ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಾ ‘‘ಅಲತ್ಥ ಖೋ ಸೇಲೋ…ಪೇ… ಉಪಸಮ್ಪದ’’ನ್ತಿ ಆಹಂಸು.

ಭುತ್ತಾವಿನ್ತಿ ಭುತ್ತವನ್ತಂ. ಓನೀತಪತ್ತಪಾಣಿನ್ತಿ ಪತ್ತತೋ ಓನೀತಪಾಣಿಂ, ಅಪನೀತಹತ್ಥನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಉಪಗನ್ತ್ವಾ’’ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಇತರಥಾ ಹಿ ಭಗವನ್ತಂ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದೀತಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ.

೫೭೪. ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತಮುಖಾತಿ ಭಗವಾ ಕೇಣಿಯಸ್ಸ ಚಿತ್ತಾನುಕೂಲವಸೇನ ಅನುಮೋದನ್ತೋ ಏವಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಗ್ಗಿಪರಿಚರಿಯಂ ವಿನಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಯಞ್ಞಾಭಾವತೋ ‘‘ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತಮುಖಾ ಯಞ್ಞಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತಸೇಟ್ಠಾ ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತಪಧಾನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವೇದೇ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತೇಹಿ ಪಠಮಂ ಸಜ್ಝಾಯಿತಬ್ಬತೋ ಸಾವಿತ್ತೀ ‘‘ಛನ್ದಸೋ ಮುಖ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸೇಟ್ಠತೋ ರಾಜಾ ‘‘ಮುಖ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ. ನದೀನಂ ಆಧಾರತೋ ಪಟಿಸರಣತೋ ಚ ಸಾಗರೋ ‘‘ಮುಖ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ. ಚನ್ದಯೋಗವಸೇನ ‘‘ಅಜ್ಜ ಕತ್ತಿಕಾ ಅಜ್ಜ ರೋಹಿನೀ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾನನತೋ ಆಲೋಕಕರಣತೋ ಸೋಮ್ಮಭಾವತೋ ಚ ‘‘ನಕ್ಖತ್ತಾನಂ ಮುಖಂ ಚನ್ದೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ತಪನ್ತಾನಂ ಅಗ್ಗತ್ತಾ ಆದಿಚ್ಚೋ ‘‘ತಪತಂ ಮುಖ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ. ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾನಂ ಪನ ಅಗ್ಗತ್ತಾ ವಿಸೇಸೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಂ ಸಙ್ಘಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪುಞ್ಞಂ ಆಕಙ್ಖಮಾನಾನಂ, ಸಙ್ಘೋ ವೇ ಯಜತಂ ಮುಖ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ. ತೇನ ಸಙ್ಘೋ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಆಯಮುಖನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೫೭೬. ಯಂ ತಂ ಸರಣನ್ತಿ ಅಞ್ಞಬ್ಯಾಕರಣಗಾಥಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪಞ್ಚಹಿ ಚಕ್ಖೂಹಿ ಚಕ್ಖುಮಾ ಭಗವಾ, ಯಸ್ಮಾ ಮಯಂ ಇತೋ ಅಟ್ಠಮೇ ದಿವಸೇ ತಂ ಸರಣಂ ಅಗಮಮ್ಹ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತರತ್ತೇನ ತವ ಸಾಸನೇ ಅನುತ್ತರೇನ ದಮಥೇನ ದನ್ತಮ್ಹ. ಅಹೋ ತೇ ಸರಣಸ್ಸ ಆನುಭಾವೋತಿ.

೫೭೭-೮. ತತೋ ಪರಂ ಭಗವನ್ತಂ ದ್ವೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ಥುನಿತ್ವಾ ತತಿಯಾಯ ವನ್ದನಂ ಯಾಚತಿ –

೫೭೯. ‘‘ಭಿಕ್ಖವೋ ತಿಸತಾ ಇಮೇ, ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಪಞ್ಜಲೀಕತಾ;

ಪಾದೇ ವೀರ ಪಸಾರೇಹಿ, ನಾಗಾ ವನ್ದನ್ತು ಸತ್ಥುನೋ’’ತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಸೇಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.