೬. ಸಭಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಸಭಿಯಸುತ್ತಂ. ಕಾ ಉಪ್ಪತ್ತಿ? ಅಯಮೇವ ಯಾಸ್ಸ ನಿದಾನೇ ವುತ್ತಾ. ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾಕ್ಕಮೇಪಿ ಚಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಸದಿಸಂ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಂ ಪನ ಅಪುಬ್ಬಂ, ತಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನಿ ಪದಾನಿ ಪರಿಹರನ್ತಾ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ. ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇತಿ ವೇಳುವನನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಉಯ್ಯಾನಸ್ಸ ನಾಮಂ. ತಂ ಕಿರ ವೇಳೂಹಿ ಚ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ ಅಟ್ಠಾರಸಹತ್ಥೇನ ಚ ಪಾಕಾರೇನ, ಗೋಪುರದ್ವಾರಟ್ಟಾಲಕಯುತ್ತಂ ನೀಲೋಭಾಸಂ ಮನೋರಮಂ, ತೇನ ‘‘ವೇಳುವನ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಲನ್ದಕಾನಞ್ಚೇತ್ಥ ನಿವಾಪಂ ಅದಂಸು, ತೇನ ‘‘ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕಲನ್ದಕಾ ನಾಮ ಕಾಳಕಾ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರೋ ರಾಜಾ ತತ್ಥ ಉಯ್ಯಾನಕೀಳನತ್ಥಂ ಆಗತೋ ಸುರಾಮದೇನ ಮತ್ತೋ ದಿವಾಸೇಯ್ಯಂ ಸುಪಿ. ಪರಿಜನೋಪಿಸ್ಸ ‘‘ಸುತ್ತೋ ರಾಜಾ’’ತಿ ಪುಪ್ಫಫಲಾದೀಹಿ ಪಲೋಭಿಯಮಾನೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಪಕ್ಕಾಮಿ. ಅಥ ಸುರಾಗನ್ಧೇನ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಾ ಸುಸಿರರುಕ್ಖಾ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಅಭಿಮುಖೋ ಆಗಚ್ಛತಿ. ತಂ ದಿಸ್ವಾ ರುಕ್ಖದೇವತಾ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಜೀವಿತಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕಾಳಕವೇಸೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಕಣ್ಣಮೂಲೇ ಸದ್ದಮಕಾಸಿ. ರಾಜಾ ಪಟಿಬುಜ್ಝಿ, ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೋ ನಿವತ್ತೋ. ಸೋ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ಮಮ ಕಾಳಕಾಯ ಜೀವಿತಂ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ಕಾಳಕಾನಂ ತತ್ಥ ನಿವಾಪಂ ಪಟ್ಠಪೇಸಿ, ಅಭಯಘೋಸನಞ್ಚ ಘೋಸಾಪೇಸಿ. ತಸ್ಮಾ ತಂ ತತೋ ಪಭುತಿ ‘‘ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಂ.

ಸಭಿಯಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸಾತಿ ಸಭಿಯೋತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋತಿ ಬಾಹಿರ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಾದಾಯ ವುಚ್ಚತಿ. ಪುರಾಣಸಾಲೋಹಿತಾಯ ದೇವತಾಯಾತಿ ನ ಮಾತಾ ನ ಪಿತಾ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಮಾತಾ ವಿಯ ಪಿತಾ ವಿಯ ಚ ಹಿತಜ್ಝಾಸಯತ್ತಾ ಸೋ ದೇವಪುತ್ತೋ ‘‘ಪುರಾಣಸಾಲೋಹಿತಾ ದೇವತಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಕಿರ ಕಸ್ಸಪೇ ಭಗವತಿ ಪತಿಟ್ಠಿತೇ ಸುವಣ್ಣಚೇತಿಯೇ ತಯೋ ಕುಲಪುತ್ತಾ ಸಮ್ಮುಖಸಾವಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಚರಿಯಾನುರೂಪಾನಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚನ್ತಜನಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಚ ಚೇತಿಯವನ್ದನತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ಚ ನಗರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಪರೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ತಾವತಕಮ್ಪಿ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಪ್ಪವಾಸಂ ಅರೋಚಯಮಾನಾ ತತ್ಥೇವ ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ವಿಹರಿಂಸು, ಏವಂ ವಿಹರನ್ತಾಪಿ ನ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಸೇಸಂ ಅಧಿಗಮಿಂಸು. ತತೋ ನೇಸಂ ಅಹೋಸಿ – ‘‘ಮಯಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಜೀವಿತೇ ಸಾಪೇಕ್ಖಾ ಹೋಮ, ಜೀವಿತೇ ಸಾಪೇಕ್ಖೇನ ಚ ನ ಸಕ್ಕಾ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮೋ ಅಧಿಗನ್ತುಂ, ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲಕಿರಿಯಾಪಿ ದುಕ್ಖಾ, ಹನ್ದ ಮಯಂ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬತಂ ಅಭಿರುಯ್ಹ ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅನಪೇಕ್ಖಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ. ತೇ ತಥಾ ಅಕಂಸು.

ಅಥ ನೇಸಂ ಮಹಾಥೇರೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ ತದಹೇವ ಛಳಭಿಞ್ಞಾಪರಿವಾರಂ ಅರಹತ್ತಂ ಸಚ್ಛಾಕಾಸಿ. ಸೋ ಇದ್ಧಿಯಾ ಹಿಮವನ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅನೋತತ್ತೇ ಮುಖಂ ಧೋವಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಕುರೂಸು ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ಪುನ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಪದೇಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ಅನೋತತ್ತಉದಕಞ್ಚ ನಾಗಲತಾದನ್ತಪೋಣಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಪಸ್ಸಥಾವುಸೋ ಮಮಾನುಭಾವಂ, ಅಯಂ ಉತ್ತರಕುರುತೋ ಪಿಣ್ಡಪಾತೋ, ಇದಂ ಹಿಮವನ್ತತೋ ಉದಕದನ್ತಪೋಣಂ ಆಭತಂ, ಇಮಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋಥ, ಏವಾಹಂ ತುಮ್ಹೇ ಸದಾ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತೇ ತಂ ಸುತ್ವಾ ಆಹಂಸು – ‘‘ತುಮ್ಹೇ, ಭನ್ತೇ, ಕತಕಿಚ್ಚಾ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ಸಹ ಸಲ್ಲಾಪಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಪಞ್ಚೋ, ಮಾ ದಾನಿ ತುಮ್ಹೇ ಪುನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಆಗಮಿತ್ಥಾ’’ತಿ. ಸೋ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ತೇ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಪಕ್ಕಾಮಿ.

ತತೋ ತೇಸಂ ಏಕೋ ದ್ವೀಹತೀಹಚ್ಚಯೇನ ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞೋ ಅನಾಗಾಮೀ ಅಹೋಸಿ. ಸೋಪಿ ತಥೇವ ಅಕಾಸಿ, ಇತರೇನ ಚ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ತಥೇವ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಾಯಮನ್ತೋ ಪಬ್ಬತಂ ಆರುಹನದಿವಸತೋ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಸೇಸಂ ಅನಧಿಗನ್ತ್ವಾವ ಕಾಲಕತೋ ದೇವಲೋಕೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಖೀಣಾಸವತ್ಥೇರೋಪಿ ತಂ ದಿವಸಮೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ, ಅನಾಗಾಮೀ ಸುದ್ಧಾವಾಸೇಸು ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ. ದೇವಪುತ್ತೋ ಛಸು ಕಾಮಾವಚರದೇವಲೋಕೇಸು ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮೇನ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ದೇವಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಿಸ್ಸಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾಯ ಕುಚ್ಛಿಮ್ಹಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಂ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ. ಸಾ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಖತ್ತಿಯಸ್ಸ ಧೀತಾ, ತಂ ಮಾತಾಪಿತರೋ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧೀತಾ ಸಮಯನ್ತರಂ ಜಾನಾತೂ’’ತಿ ಏಕಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ನಿಯ್ಯಾತೇಸುಂ. ತಸ್ಸೇಕೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ವಿಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜಿ. ಸಾ ತೇನ ಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಿ. ತಂ ಗಬ್ಭಿನಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿಕಾ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿಂಸು. ಸಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗಚ್ಛನ್ತೀ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಸಭಾಯಂ ವಿಜಾಯಿ, ತೇನಸ್ಸ ‘‘ಸಭಿಯೋ’’ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಅಕಾಸಿ. ಸೋಪಿ ಸಭಿಯೋ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ನಾನಾಸತ್ಥಾನಿ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಮಹಾವಾದೀ ಹುತ್ವಾ ವಾದಕ್ಖಿತ್ತತಾಯ ಸಕಲಜಮ್ಬುದೀಪೇ ವಿಚರನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಸದಿಸಂ ವಾದಿಂ ಅದಿಸ್ವಾ ನಗರದ್ವಾರೇ ಅಸ್ಸಮಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಖತ್ತಿಯಕುಮಾರಾದಯೋ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತೋ ತತ್ಥ ವಸತಿ.

ಅಥ ಭಗವಾ ಪವತ್ತಿತವರಧಮ್ಮಚಕ್ಕೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ರಾಜಗಹಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ವೇಳುವನೇ ವಿಹರತಿ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ಸಭಿಯೋ ಪನ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಂ ನ ಜಾನಾತಿ. ಅಥ ಸೋ ಸುದ್ಧಾವಾಸಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ‘‘ಇಮಾಹಂ ವಿಸೇಸಂ ಕಸ್ಸಾನುಭಾವೇನ ಪತ್ತೋ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಾಸನೇ ಸಮಣಧಮ್ಮಕಿರಿಯಂ ತೇ ಚ ಸಹಾಯೇ ಅನುಸ್ಸರಿತ್ವಾ ‘‘ತೇಸು ಏಕೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ, ಏಕೋ ಇದಾನಿ ಕತ್ಥಾ’’ತಿ ಆವಜ್ಜೇನ್ತೋ ‘‘ದೇವಲೋಕಾ ಚವಿತ್ವಾ ಜಮ್ಬುದೀಪೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ‘‘ಹನ್ದ ನಂ ಬುದ್ಧುಪಸೇವನಾಯ ನಿಯೋಜೇಮೀ’’ತಿ ವೀಸತಿ ಪಞ್ಹೇ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ರತ್ತಿಭಾಗೇ ತಸ್ಸ ಅಸ್ಸಮಮಾಗಮ್ಮ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಸಭಿಯ, ಸಭಿಯಾ’’ತಿ ಪಕ್ಕೋಸಿ. ಸೋ ನಿದ್ದಾಯಮಾನೋ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ತಂ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಓಭಾಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಪಞ್ಜಲಿಕೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ತತೋ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಆಹ – ‘‘ಅಹಂ ಸಭಿಯ ತವತ್ಥಾಯ ವೀಸತಿ ಪಞ್ಹೇ ಆಹರಿಂ, ತೇ ತ್ವಂ ಉಗ್ಗಣ್ಹ. ಯೋ ಚ ತೇ ಸಮಣೋ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಇಮೇ ಪಞ್ಹೇ ಪುಟ್ಠೋ ಬ್ಯಾಕರೋತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಇಮಂ ದೇವಪುತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುರಾಣಸಾಲೋಹಿತಾಯ ದೇವತಾಯ ಪಞ್ಹಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ಉದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ ಉದ್ದೇಸಮತ್ತೇನೇವ ವುತ್ತಾ, ನ ವಿಭಙ್ಗೇನ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಚ ನೇ ಸಭಿಯೋ ಏಕವಚನೇನೇವ ಪದಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಉಗ್ಗಹೇಸಿ. ಅಥ ಸೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಜಾನನ್ತೋಪಿ ತಸ್ಸ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದಂ ನಾಚಿಕ್ಖಿ. ‘‘ಅತ್ಥಂ ಗವೇಸಮಾನೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಸಯಮೇವ ಸತ್ಥಾರಂ ಞಸ್ಸತಿ. ಇತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ತುಚ್ಛಭಾವ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಯೋ ತೇ ಸಭಿಯ…ಪೇ… ಚರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ. ಥೇರಗಾಥಾಸು ಪನ ಚತುಕ್ಕನಿಪಾತೇ ಸಭಿಯತ್ಥೇರಾಪದಾನಂ ವಣ್ಣೇನ್ತಾ ಭಣನ್ತಿ ‘‘ಸಾ ಚಸ್ಸ ಮಾತಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ಜಿಗುಚ್ಛಮಾನಾ ಝಾನಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಉಪ್ಪನ್ನಾ, ತಾಯ ಬ್ರಹ್ಮದೇವತಾಯ ತೇ ಪಞ್ಹಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ’’ತಿ.

ಯೇ ತೇತಿ ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಾನಂ ಉದ್ದೇಸಪಚ್ಚುದ್ದೇಸೋ. ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗಮನೇನ ಲೋಕಸಮ್ಮುತಿಯಾ ಚ ಸಮಣಾ ಚೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ. ಸಙ್ಘಿನೋತಿ ಗಣವನ್ತೋ. ಗಣಿನೋತಿ ಸತ್ಥಾರೋ, ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞುನೋ ಮಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಞ್ಞಾತಾರೋ. ಗಣಾಚರಿಯಾತಿ ಉದ್ದೇಸಪರಿಪುಚ್ಛಾದಿವಸೇನ ಪಬ್ಬಜಿತಗಹಟ್ಠಗಣಸ್ಸ ಆಚರಿಯಾ. ಞಾತಾತಿ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ, ವಿಸ್ಸುತಾ ಪಾಕಟಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಯಸಸ್ಸಿನೋತಿ ಲಾಭಪರಿವಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ. ತಿತ್ಥಕರಾತಿ ತೇಸಂ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತೇಹಿ ಓತರಿತಬ್ಬಾನಂ ಓಗಾಹಿತಬ್ಬಾನಂ ದಿಟ್ಠಿತಿತ್ಥಾನಂ ಕತ್ತಾರೋ. ಸಾಧುಸಮ್ಮತಾ ಬಹುಜನಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಸಾಧವೋ ಏತೇ ಸನ್ತೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಬಹುಜನಸ್ಸ ಸಮ್ಮತಾ.

ಸೇಯ್ಯಥಿದನ್ತಿ ಕತಮೇ ತೇತಿ ಚೇ-ಇಚ್ಚೇತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಪೂರಣೋತಿ ನಾಮಂ, ಕಸ್ಸಪೋತಿ ಗೋತ್ತಂ. ಸೋ ಕಿರ ಜಾತಿಯಾ ದಾಸೋ, ದಾಸಸತಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ಜಾತೋ. ತೇನಸ್ಸ ‘‘ಪೂರಣೋ’’ತಿ ನಾಮಮಕಂಸು. ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಪನ ನಗ್ಗೇಸು ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ‘‘ಕಸ್ಸಪೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ಗೋತ್ತಂ ಉದ್ದಿಸಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಚ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿ. ಮಕ್ಖಲೀತಿ ನಾಮಂ, ಗೋಸಾಲಾಯ ಜಾತತ್ತಾ ಗೋಸಾಲೋತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸೋಪಿ ಕಿರ ಜಾತಿಯಾ ದಾಸೋ ಏವ, ಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಪಬ್ಬಜಿ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಚ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿ. ಅಜಿತೋತಿ ನಾಮಂ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಕೇಸಕಮ್ಬಲಂ ಧಾರೇತಿ, ತೇನ ಕೇಸಕಮ್ಬಲೋತಿಪಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿ. ಪಕುಧೋತಿ ನಾಮಂ, ಕಚ್ಚಾಯನೋತಿ ಗೋತ್ತಂ. ಅಪ್ಪಿಚ್ಛವಸೇನ ಉದಕೇ ಜೀವಸಞ್ಞಾಯ ಚ ನ್ಹಾನಮುಖಧೋವನಾದಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋ, ಸೋಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿ. ಸಞ್ಚಯೋತಿ ನಾಮಂ, ಬೇಲಟ್ಠೋ ಪನಸ್ಸ ಪಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಬೇಲಟ್ಠಪುತ್ತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿ. ನಿಗಣ್ಠೋತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾನಾಮೇನ, ನಾಟಪುತ್ತೋತಿ ಪಿತುನಾಮೇನ ವುಚ್ಚತಿ. ನಾಟೋತಿ ಕಿರ ನಾಮಸ್ಸ ಪಿತಾ, ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋತಿ ನಾಟಪುತ್ತೋ, ಸೋಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಞ್ಚಸತಪಞ್ಚಸತಸಿಸ್ಸಪರಿವಾರಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇತಿ ತೇ ಛ ಸತ್ಥಾರೋ. ತೇ ಪಞ್ಹೇತಿ ತೇ ವೀಸತಿ ಪಞ್ಹೇ. ತೇತಿ ತೇ ಛ ಸತ್ಥಾರೋ. ನ ಸಮ್ಪಾಯನ್ತೀತಿ ನ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿ. ಕೋಪನ್ತಿ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಆವಿಲಭಾವಂ. ದೋಸನ್ತಿ ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತತಂ, ತದುಭಯಮ್ಪೇತಂ ಮನ್ದತಿಕ್ಖಭೇದಸ್ಸ ಕೋಧಸ್ಸೇವಾಧಿವಚನಂ. ಅಪ್ಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ಅಪ್ಪತೀತತಾ, ದೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪಾತುಕರೋನ್ತೀತಿ ಕಾಯವಚೀವಿಕಾರೇನ ಪಕಾಸೇನ್ತಿ, ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತಿ.

ಹೀನಾಯಾತಿ ಗಹಟ್ಠಭಾವಾಯ. ಗಹಟ್ಠಭಾವೋ ಹಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪನಿಧಾಯ ಸೀಲಾದಿಗುಣಹೀನತೋ ಹೀನಕಾಮಸುಖಪಟಿಸೇವನತೋ ವಾ ‘‘ಹೀನೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಉಚ್ಚಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ. ಆವತ್ತಿತ್ವಾತಿ ಓಸಕ್ಕಿತ್ವಾ. ಕಾಮೇ ಪರಿಭುಞ್ಜೇಯ್ಯನ್ತಿ ಕಾಮೇ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯಂ. ಇತಿ ಕಿರಸ್ಸ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪಟಿಞ್ಞಾನಮ್ಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ತುಚ್ಛಕತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಹೋಸಿ. ಉಪ್ಪನ್ನಪರಿವಿತಕ್ಕವಸೇನೇವ ಚ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ವೀಮಂಸಮಾನಸ್ಸ ಅಥ ಖೋ ಸಭಿಯಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಏತದಹೋಸಿ – ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ ಸಮಣೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಯೇಪಿ ಖೋ ತೇ ಭೋನ್ತೋ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸಮಣೋ ಖೋ ದಹರೋತಿ ನ ಉಞ್ಞಾತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಚಾತಿ ಏವಮಾದಿ. ತತ್ಥ ಜಿಣ್ಣಾತಿಆದೀನಿ ಪದಾನಿ ವುತ್ತನಯಾನೇವ. ಥೇರಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮಣಧಮ್ಮೇ ಥಿರಭಾವಪ್ಪತ್ತಾ. ರತ್ತಞ್ಞೂತಿ ರತನಞ್ಞೂ, ‘‘ನಿಬ್ಬಾನರತನಂ ಜಾನಾಮ ಮಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಸಕಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಲೋಕೇನಾಪಿ ಸಮ್ಮತಾ, ಬಹುರತ್ತಿವಿದೂ ವಾ. ಚಿರಂ ಪಬ್ಬಜಿತಾನಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತಾ. ನ ಉಞ್ಞಾತಬ್ಬೋತಿ ನ ಅವಜಾನಿತಬ್ಬೋ, ನ ನೀಚಂ ಕತ್ವಾ ಜಾನಿತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನ ಪರಿಭೋತಬ್ಬೋತಿ ನ ಪರಿಭವಿತಬ್ಬೋ, ‘‘ಕಿಮೇಸ ಞಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ನ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ.

೫೧೬. ಕಙ್ಖೀ ವೇಚಿಕಿಚ್ಛೀತಿ ಸಭಿಯೋ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಮಾನೋ ಏವಂ ಭಗವತೋ ರೂಪಸಮ್ಪತ್ತಿದಮೂಪಸಮಸೂಚಿತಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಸಮ್ಭಾವಯಮಾನೋ ವಿಗತುದ್ಧಚ್ಚೋ ಹುತ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಕಙ್ಖೀ ವೇಚಿಕಿಚ್ಛೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ಲಭೇಯ್ಯಂ ನು ಖೋ ಇಮೇಸಂ ಬ್ಯಾಕರಣ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪಞ್ಹಾನಂ ಬ್ಯಾಕರಣಕಙ್ಖಾಯ ಕಙ್ಖೀ. ‘‘ಕೋ ನು ಖೋ ಇಮಸ್ಸಿಮಸ್ಸ ಚ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ವೇಚಿಕಿಚ್ಛೀ. ದುಬ್ಬಲವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ವಾ ತೇಸಂ ಪಞ್ಹಾನಂ ಅತ್ಥೇ ಕಙ್ಖನತೋ ಕಙ್ಖೀ, ಬಲವತಿಯಾ ವಿಚಿನನ್ತೋ ಕಿಚ್ಛತಿಯೇವ, ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾತುನ್ತಿ ವೇಚಿಕಿಚ್ಛೀ. ಅಭಿಕಙ್ಖಮಾನೋತಿ ಅತಿವಿಯ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ. ತೇಸನ್ತಕರೋತಿ ತೇಸಂ ಪಞ್ಹಾನಂ ಅನ್ತಕರೋ. ಭವನ್ತೋವ ಏವಂ ಭವಾಹೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಹೇ ಮೇ ಪುಟ್ಠೋ…ಪೇ… ಬ್ಯಾಕರೋಹಿ ಮೇ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಹೇ ಮೇತಿ ಪಞ್ಹೇ ಮಯಾ. ಪುಟ್ಠೋತಿ ಪುಚ್ಛಿತೋ. ಅನುಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಪಞ್ಹಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅನುಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅತ್ಥಾನುರೂಪಂ ಪಾಳಿಂ ಆರೋಪೇನ್ತೋ. ಬ್ಯಾಕರೋಹಿ ಮೇತಿ ಮಯ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕರೋಹಿ.

೫೧೭. ದೂರತೋತಿ ಸೋ ಕಿರ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚಾಹಿಣ್ಡನ್ತೋ ಸತ್ತಯೋಜನಸತಮಗ್ಗತೋ ಆಗತೋ. ತೇನಾಹ – ಭಗವಾ ‘‘ದೂರತೋ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ, ಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಭಗವತೋ ವಾ ಸಾಸನತೋ ಆಗತತ್ತಾ ‘‘ದೂರತೋ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ ನಂ ಆಹ.

೫೧೮. ಪುಚ್ಛ ಮನ್ತಿ ಇಮಾಯ ಪನಸ್ಸ ಗಾಥಾಯ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪವಾರಣಂ ಪವಾರೇತಿ. ತತ್ಥ ಮನಸಿಚ್ಛಸೀತಿ ಮನಸಾ ಇಚ್ಛಸಿ.

ಯಂ ವತಾಹನ್ತಿ ಯಂ ವತ ಅಹಂ. ಅತ್ತಮನೋತಿ ಪೀತಿಪಾಮೋಜ್ಜಸೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಫುಟಚಿತ್ತೋ. ಉದಗ್ಗೋತಿ ಕಾಯೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಚ ಅಬ್ಭುನ್ನತೋ. ಇದಂ ಪನ ಪದಂ ನ ಸಬ್ಬಪಾಠೇಸು ಅತ್ಥಿ. ಇದಾನಿ ಯೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ ಅತ್ತಮನೋ, ತೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಪಮುದಿತೋ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ’’ತಿ.

೫೧೯. ಕಿಂ ಪತ್ತಿನನ್ತಿ ಕಿಂ ಪತ್ತಂ ಕಿಮಧಿಗತಂ. ಸೋರತನ್ತಿ ಸುವೂಪಸನ್ತಂ. ‘‘ಸುರತ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸುಟ್ಠು ಉಪರತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ದನ್ತನ್ತಿ ದಮಿತಂ. ಬುದ್ಧೋತಿ ವಿಬುದ್ಧೋ, ಬುದ್ಧಬೋದ್ಧಬ್ಬೋ ವಾ. ಏವಂ ಸಭಿಯೋ ಏಕೇಕಾಯ ಗಾಥಾಯ ಚತ್ತಾರೋ ಚತ್ತಾರೋ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ವೀಸತಿ ಪಞ್ಹೇ ಪುಚ್ಛಿ. ಭಗವಾ ಪನಸ್ಸ ಏಕಮೇಕಂ ಪಞ್ಹಂ ಏಕಮೇಕಾಯ ಗಾಥಾಯ ಕತ್ವಾ ಅರಹತ್ತನಿಕೂಟೇನೇವ ವೀಸತಿಯಾ ಗಾಥಾಹಿ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

೫೨೦. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸೋ ಪರಮತ್ಥಭಿಕ್ಖು, ಸೋ ಚ ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಸ್ಸ ‘‘ಕಿಂ ಪತ್ತಿನಮಾಹು ಭಿಕ್ಖುನ’’ನ್ತಿ ಇಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಪಜ್ಜೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ಅತ್ತನಾ ಭಾವಿತೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಗತೋ ಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ತೋ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಗತತ್ತಾ ಏವ ಚ ವಿತಿಣ್ಣಕಙ್ಖೋ ವಿಪತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಹಾನಿಬುದ್ಧಿಉಚ್ಛೇದಸಸ್ಸತಅಪುಞ್ಞಪುಞ್ಞಭೇದಂ ವಿಭವಞ್ಚ ಭವಞ್ಚ ವಿಪ್ಪಹಾಯ, ಮಗ್ಗವಾಸಂ ವುಸಿತವಾ ಖೀಣಪುನಬ್ಭವೋತಿ ಚ ಏತೇಸಂ ಥುತಿವಚನಾನಂ ಅರಹೋ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ.

೫೨೧. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ವಿಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿತೋ ಸುಟ್ಠು ಉಪರತಭಾವೇನ ನಾನಪ್ಪಕಾರಕಿಲೇಸವೂಪಸಮೇನ ಚ ಸೋರತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ದುತಿಯಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ಸಬ್ಬತ್ಥ ರೂಪಾದೀಸು ಆರಮ್ಮಣೇಸು ‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ನೇವ ಸುಮನೋ ಹೋತಿ, ನ ದುಮ್ಮನೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾಯ ಛಳಙ್ಗುಪೇಕ್ಖಾಯ ಉಪೇಕ್ಖಕೋ, ವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಾಯ ಸತಿಯಾ ಸತಿಮಾ, ನ ಸೋ ಹಿಂಸತಿ ನೇವ ಹಿಂಸತಿ ಕಞ್ಚಿ ತಸಥಾವರಾದಿಭೇದಂ ಸತ್ತಂ ಸಬ್ಬಲೋಕೇ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಲೋಕೇ, ತಿಣ್ಣೋಘತ್ತಾ ತಿಣ್ಣೋ, ಸಮಿತಪಾಪತ್ತಾ ಸಮಣೋ, ಆವಿಲಸಙ್ಕಪ್ಪಪ್ಪಹಾನಾ ಅನಾವಿಲೋ. ಯಸ್ಸ ಚಿಮೇ ರಾಗದೋಸಮೋಹಮಾನದಿಟ್ಠಿಕಿಲೇಸದುಚ್ಚರಿತಸಙ್ಖಾತಾ ಸತ್ತುಸ್ಸದಾ ಕೇಚಿ ಓಳಾರಿಕಾ ವಾ ಸುಖುಮಾ ವಾ ನ ಸನ್ತಿ, ಸೋ ಇಮಾಯ ಉಪೇಕ್ಖಾವಿಹಾರಿತಾಯ ಸತಿವೇಪುಲ್ಲತಾಯ ಅಹಿಂಸಕತಾಯ ಚ ವಿಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿತೋ ಸುಟ್ಠು ಉಪರತಭಾವೇನ ಇಮಿನಾ ಓಘಾದಿನಾನಪ್ಪಕಾರಕಿಲೇಸವೂಪಸಮೇನ ಚ ಸೋರತೋತಿ.

೫೨೨. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಭಾವಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋ ನಿಬ್ಭಯೋ ನಿಬ್ಬಿಕಾರೋ ದನ್ತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಸ್ಸಿನ್ದ್ರಿಯಾನೀ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ತತಿಯಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯಸ್ಸ ಚಕ್ಖಾದೀನಿ ಛಳಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಗೋಚರಭಾವನಾಯ ಅನಿಚ್ಚಾದಿತಿಲಕ್ಖಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವಾಸನಾಭಾವನಾಯ ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಗನ್ಧಂ ಗಾಹಾಪೇತ್ವಾ ಚ ಭಾವಿತಾನಿ, ತಾನಿ ಚ ಖೋ ಯಥಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಗೋಚರಭಾವನಾಯ, ಏವಂ ಪನ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಸಬ್ಬಲೋಕೇತಿ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ವೇಕಲ್ಲತಾ ವೇಕಲ್ಲತಾಯ ವಾ ಸಮ್ಭವೋ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ನಾಭಿಜ್ಝಾದಿವಸೇನ ಭಾವಿತಾನೀತಿ ಏವಂ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝ ಞತ್ವಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಸಕಸನ್ತತಿಕ್ಖನ್ಧಲೋಕಂ ಪರಸನ್ತತಿಕ್ಖನ್ಧಲೋಕಞ್ಚ ಅದನ್ಧಮರಣಂ ಮರಿತುಕಾಮೋ ಕಾಲಂ ಕಙ್ಖತಿ, ಜೀವಿತಕ್ಖಯಕಾಲಂ ಆಗಮೇತಿ ಪತಿಮಾನೇತಿ, ನ ಭಾಯತಿ ಮರಣಸ್ಸ. ಯಥಾಹ ಥೇರೋ –

‘‘ಮರಣೇ ಮೇ ಭಯಂ ನತ್ಥಿ, ನಿಕನ್ತಿ ನತ್ಥಿ ಜೀವಿತೇ’’; (ಥೇರಗಾ. ೨೦);

‘‘ನಾಭಿಕಙ್ಖಾಮಿ ಮರಣಂ, ನಾಭಿಕಙ್ಖಾಮಿ ಜೀವಿತಂ;

ಕಾಲಞ್ಚ ಪಟಿಕಙ್ಖಾಮಿ, ನಿಬ್ಬಿಸಂ ಭತಕೋ ಯಥಾ’’ತಿ. (ಥೇರಗಾ. ೬೦೬);

ಭಾವಿತೋ ಸ ದನ್ತೋತಿ ಏವಂ ಭಾವಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಸೋ ದನ್ತೋತಿ.

೫೨೩. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಬುದ್ಧೋ ನಾಮ ಬುದ್ಧಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಕಿಲೇಸನಿದ್ದಾ ವಿಬುದ್ಧೋ ಚ, ತಸ್ಮಾ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕಪ್ಪಾನೀ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ಚತುತ್ಥಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತತ್ಥ ಕಪ್ಪಾನೀತಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಯೋ. ತಾ ಹಿ ತಥಾ ತಥಾ ವಿಕಪ್ಪನತೋ ‘‘ಕಪ್ಪಾನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ವಿಚೇಯ್ಯಾತಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಭಾವೇನ ಸಮ್ಮಸಿತ್ವಾ. ಕೇವಲಾನೀತಿ ಸಕಲಾನಿ. ಸಂಸಾರನ್ತಿ ಯೋ ಚಾಯಂ –

‘‘ಖನ್ಧಾನಞ್ಚ ಪಟಿಪಾಟಿ, ಧಾತುಆಯತನಾನ ಚ;

ಅಬ್ಬೋಚ್ಛಿನ್ನಂ ವತ್ತಮಾನಾ, ಸಂಸಾರೋತಿ ಪವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. –

ಏವಂ ಖನ್ಧಾದಿಪಟಿಪಾಟಿಸಙ್ಖಾತೋ ಸಂಸಾರೋ, ತಂ ಸಂಸಾರಞ್ಚ ಕೇವಲಂ ವಿಚೇಯ್ಯ. ಏತ್ತಾವತಾ ಖನ್ಧಾನಂ ಮೂಲಭೂತೇಸು ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸೇಸು ಖನ್ಧೇಸು ಚಾತಿ ಏವಂ ತೀಸುಪಿ ವಟ್ಟೇಸು ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆಹ. ದುಭಯಂ ಚುತೂಪಪಾತನ್ತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತಿಂ ಉಪಪಾತನ್ತಿ ಇಮಞ್ಚ ಉಭಯಂ ವಿಚೇಯ್ಯ ಞತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇನ ಚುತೂಪಪಾತಞಾಣಂ ಆಹ. ವಿಗತರಜಮನಙ್ಗಣಂ ವಿಸುದ್ಧನ್ತಿ ರಾಗಾದಿರಜಾನಂ ವಿಗಮಾ ಅಙ್ಗಣಾನಂ ಅಭಾವಾ ಮಲಾನಞ್ಚ ವಿಗಮಾ ವಿಗತರಜಮನಙ್ಗಣಂ ವಿಸುದ್ಧಂ. ಪತ್ತಂ ಜಾತಿಖಯನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಪತ್ತಂ. ತಮಾಹು ಬುದ್ಧನ್ತಿ ತಂ ಇಮಾಯ ಲೋಕುತ್ತರವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಚುತೂಪಪಾತಞಾಣಭೇದಾಯ ಬುದ್ಧಿಯಾ ಸಮ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಇಮಾಯ ಚ ವಿಗತರಜಾದಿತಾಯ ಕಿಲೇಸನಿದ್ದಾ ವಿಬುದ್ಧತ್ತಾ ತಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಜಾತಿಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತಂ ಬುದ್ಧಮಾಹು.

ಅಥ ವಾ ಕಪ್ಪಾನಿ ವಿಚೇಯ್ಯ ಕೇವಲಾನೀತಿ ‘‘ಅನೇಕೇಪಿ ಸಂವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಕಪ್ಪೇ ಅಮುತ್ರಾಸಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಇತಿವು. ೯೯; ಪಾರಾ. ೧೨) ನಯೇನ ವಿಚಿನಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇನ ಪಠಮವಿಜ್ಜಮಾಹ. ಸಂಸಾರಂ ದುಭಯಂ ಚುತೂಪಪಾತನ್ತಿ ಸತ್ತಾನಂ ಚುತಿಂ ಉಪಪಾತನ್ತಿ ಇಮಞ್ಚ ಉಭಯಂ ಸಂಸಾರಂ ‘‘ಇಮೇ ವತ ಭೋನ್ತೋ ಸತ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಿಚಿನಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇನ ದುತಿಯವಿಜ್ಜಮಾಹ. ಅವಸೇಸೇನ ತತಿಯವಿಜ್ಜಮಾಹ. ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣೇನ ಹಿ ವಿಗತರಜಾದಿತಾ ಚ ನಿಬ್ಬಾನಪ್ಪತ್ತಿ ಚ ಹೋತೀತಿ. ತಮಾಹು ಬುದ್ಧನ್ತಿ ಏವಂ ವಿಜ್ಜತ್ತಯಭೇದಬುದ್ಧಿಸಮ್ಪನ್ನಂ ತಂ ಬುದ್ಧಮಾಹೂತಿ.

೫೨೫. ಏವಂ ಪಠಮಗಾಥಾಯ ವುತ್ತಪಞ್ಹೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ವುತ್ತಪಞ್ಹೇಸುಪಿ ಯಸ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಭಾವಂ ಸೇಟ್ಠಭಾವಂ ಪತ್ತೋ ಪರಮತ್ಥಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬಾಹಿತಸಬ್ಬಪಾಪೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಬಾಹಿತ್ವಾ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ಪಠಮಂ ಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗೇನ ಬಾಹಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಾಪಕಾನಿ ಠಿತತ್ತೋ, ಠಿತೋ ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಬಾಹಿತಪಾಪತ್ತಾ ಏವ ಚ ವಿಮಲೋ, ವಿಮಲಭಾವಂ ಬ್ರಹ್ಮಭಾವಂ ಸೇಟ್ಠಭಾವಂ ಪತ್ತೋ, ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಸಮಾಧಿವಿಕ್ಖೇಪಕರಕಿಲೇಸಮಲೇನ ಅಗ್ಗಫಲಸಮಾಧಿನಾ ಸಾಧುಸಮಾಹಿತೋ, ಸಂಸಾರಹೇತುಸಮತಿಕ್ಕಮೇನ ಸಂಸಾರಮತಿಚ್ಚ ಪರಿನಿಟ್ಠಿತಕಿಚ್ಚತಾಯ ಕೇವಲೀ, ಸೋ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ಅನಿಸ್ಸಿತತ್ತಾ ಅಸಿತೋ, ಲೋಕಧಮ್ಮೇಹಿ ನಿಬ್ಬಿಕಾರತ್ತಾ ‘‘ತಾದೀ’’ತಿ ಚ ಪವುಚ್ಚತಿ. ಏವಂ ಥುತಿರಹೋ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋತಿ.

೫೨೬. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಮಿತಪಾಪತಾಯ ಸಮಣೋ, ನ್ಹಾತಪಾಪತಾಯ ನ್ಹಾತಕೋ, ಆಗೂನಂ ಅಕರಣೇನ ಚ ನಾಗೋತಿ ಪವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ತತೋ ಅಪರಾಹಿ ತೀಹಿ ಗಾಥಾಹಿ ತಯೋ ಪಞ್ಹೇ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತತ್ಥ ಸಮಿತಾವೀತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಕಿಲೇಸೇ ಸಮೇತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಸಮಣೋ ಪವುಚ್ಚತೇ ತಥತ್ತಾತಿ ತಥಾರೂಪೋ ಸಮಣೋ ಪವುಚ್ಚತೀತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಪಞ್ಹೋ ಬ್ಯಾಕತೋ ಹೋತಿ, ಸೇಸಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಣೇ ಸಭಿಯಸ್ಸ ಬಹುಮಾನಜನನತ್ಥಂ ಥುತಿವಚನಂ. ಯೋ ಹಿ ಸಮಿತಾವೀ, ಸೋ ಪುಞ್ಞಪಾಪಾನಂ ಅಪಟಿಸನ್ಧಿಕರಣೇನ ಪಹಾಯ ಪುಞ್ಞಪಾಪಂ ರಜಾನಂ ವಿಗಮೇನ ವಿರಜೋ, ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಞತ್ವಾ ಇಮಂ ಪರಞ್ಚ ಲೋಕಂ ಜಾತಿಮರಣಂ ಉಪಾತಿವತ್ತೋ ತಾದಿ ಚ ಹೋತಿ.

೫೨೭. ನಿನ್ಹಾಯ…ಪೇ… ನ್ಹಾತಕೋತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಯೋ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾಸಙ್ಖಾತೇ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಆಯತನಲೋಕೇ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾರಮ್ಮಣವಸೇನ ಉಪ್ಪತ್ತಿರಹಾನಿ ಸಬ್ಬಪಾಪಕಾನಿ ಮಗ್ಗಞಾಣೇನ ನಿನ್ಹಾಯ ಧೋವಿತ್ವಾ ತಾಯ ನಿನ್ಹಾತಪಾಪಕತಾಯ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಕಪ್ಪೇಹಿ ಕಪ್ಪಿಯೇಸು ದೇವಮನುಸ್ಸೇಸು ಕಪ್ಪಂ ನ ಏತಿ, ತಂ ನ್ಹಾತಕಮಾಹೂತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೫೨೮. ಚತುತ್ಥಗಾಥಾಯಪಿ ಆಗುಂ ನ ಕರೋತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇತಿ ಯೋ ಲೋಕೇ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ ಪಾಪಸಙ್ಖಾತಂ ಆಗುಂ ನ ಕರೋತಿ, ನಾಗೋ ಪವುಚ್ಚತೇ ತಥತ್ತಾತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಪಞ್ಹೋ ಬ್ಯಾಕತೋ ಹೋತಿ, ಸೇಸಂ ಪುಬ್ಬನಯೇನೇವ ಥುತಿವಚನಂ. ಯೋ ಹಿ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹೀನಆಗುತ್ತಾ ಆಗುಂ ನ ಕರೋತಿ, ಸೋ ಕಾಮಯೋಗಾದಿಕೇ ಸಬ್ಬಯೋಗೇ ದಸಸಞ್ಞೋಜನಭೇದಾನಿ ಚ ಸಬ್ಬಬನ್ಧನಾನಿ ವಿಸಜ್ಜ ಜಹಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಖನ್ಧಾದೀಸು ಕೇನಚಿ ಸಙ್ಗೇನ ನ ಸಜ್ಜತಿ, ದ್ವೀಹಿ ಚ ವಿಮುತ್ತೀಹಿ ವಿಮುತ್ತೋ, ತಾದಿ ಚ ಹೋತೀತಿ.

೫೩೦. ಏವಂ ದುತಿಯಗಾಥಾಯ ವುತ್ತಪಞ್ಹೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ತತಿಯಗಾಥಾಯ ವುತ್ತಪಞ್ಹೇಸುಪಿ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಖೇತ್ತಾನೀ’’ತಿ ಆಯತನಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಯಥಾಹ – ‘‘ಚಕ್ಖುಪೇತಂ ಚಕ್ಖಾಯತನಂಪೇತಂ…ಪೇ… ಖೇತ್ತಮ್ಪೇತಂ ವತ್ಥುಪೇತ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಸ. ೫೯೬-೫೯೮). ತಾನಿ ವಿಜೇಯ್ಯ ವಿಜೇತ್ವಾ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ, ವಿಚೇಯ್ಯ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಭಾವೇನ ವಿಚಿನಿತ್ವಾ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತ್ವಾ ಕೇವಲಾನಿ ಅನವಸೇಸಾನಿ, ವಿಸೇಸತೋ ಪನ ಸಙ್ಗಹೇತುಭೂತಂ ದಿಬ್ಬಂ ಮಾನುಸಕಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಖೇತ್ತಂ, ಯಂ ದಿಬ್ಬಂ ದ್ವಾದಸಾಯತನಭೇದಂ ತಥಾ ಮಾನುಸಕಞ್ಚ, ಯಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಖೇತ್ತಂ ಛಳಾಯತನೇ ಚಕ್ಖಾಯತನಾದಿದ್ವಾದಸಾಯತನಭೇದಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಿಜೇಯ್ಯ ವಿಚೇಯ್ಯ ವಾ. ಯತೋ ಯದೇತಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಖೇತ್ತಾನಂ ಮೂಲಬನ್ಧನಂ ಅವಿಜ್ಜಾಭವತಣ್ಹಾದಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಖೇತ್ತಮೂಲಬನ್ಧನಾ ಪಮುತ್ತೋ. ಏವಮೇತೇಸಂ ಖೇತ್ತಾನಂ ವಿಜಿತತ್ತಾ ವಿಚಿನಿತತ್ತಾ ವಾ ಖೇತ್ತಜಿನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಖೇತ್ತಾನೀ’’ತಿ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಪಠಮಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತತ್ಥ ಕೇಚಿ ‘‘ಕಮ್ಮಂ ಖೇತ್ತಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಬೀಜಂ, ತಣ್ಹಾ ಸ್ನೇಹೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೭೭) ವಚನತೋ ಕಮ್ಮಾನಿ ಖೇತ್ತಾನೀತಿ ವದನ್ತಿ. ದಿಬ್ಬಂ ಮಾನುಸಕಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಖೇತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಚ ದೇವೂಪಗಂ ಕಮ್ಮಂ ದಿಬ್ಬಂ, ಮನುಸ್ಸೂಪಗಂ ಕಮ್ಮಂ ಮಾನುಸಕಂ, ಬ್ರಹ್ಮೂಪಗಂ ಕಮ್ಮಂ ಬ್ರಹ್ಮಖೇತ್ತನ್ತಿ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

೫೩೧. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಸಕಟ್ಠೇನ ಕೋಸಸದಿಸತ್ತಾ ‘‘ಕೋಸಾನೀ’’ತಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇಸಞ್ಚ ಲುನನಾ ಸಮುಚ್ಛೇದನಾ ಕುಸಲೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕೋಸಾನೀ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ದುತಿಯಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರವಿಪಸ್ಸನಾಯ ವಿಸಯತೋ ಕಿಚ್ಚತೋ ಚ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಭಾವೇನ ಕುಸಲಾಕುಸಲಕಮ್ಮಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಕೋಸಾನಿ ವಿಚೇಯ್ಯ ಕೇವಲಾನಿ, ವಿಸೇಸತೋ ಪನ ಸಙ್ಗಹೇತುಭೂತಂ ಅಟ್ಠಕಾಮಾವಚರಕುಸಲಚೇತನಾಭೇದಂ ದಿಬ್ಬಂ ಮಾನುಸಕಞ್ಚ ನವಮಹಗ್ಗತಕುಸಲಚೇತನಾಭೇದಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಕೋಸಂ ವಿಚೇಯ್ಯ. ತತೋ ಇಮಾಯ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಅವಿಜ್ಜಾಭವತಣ್ಹಾದಿಭೇದಾ ಸಬ್ಬಕೋಸಾನಂ ಮೂಲಬನ್ಧನಾ ಪಮುತ್ತೋ, ಏವಮೇತೇಸಂ ಕೋಸಾನಂ ಲುನನಾ ‘‘ಕುಸಲೋ’’ತಿ ಪವುಚ್ಚತಿ, ತಥತ್ತಾ ತಾದೀ ಚ ಹೋತೀತಿ. ಅಥ ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಞ್ಚ ನಿವಾಸಟ್ಠೇನ ಅಸಿಕೋಸಸದಿಸತ್ತಾ ‘‘ಕೋಸಾನೀ’’ತಿ ತಯೋ ಭವಾ ದ್ವಾದಸಾಯತನಾನಿ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ.

೫೩೨. ಯಸ್ಮಾ ಚ ನ ಕೇವಲಂ ಪಣ್ಡತೀತಿ ಇಮಿನಾವ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಅಪಿಚ ಖೋ ಪನ ಪಣ್ಡರಾನಿ ಇತೋ ಉಪಗತೋ ಪವಿಚಯಪಞ್ಞಾಯ ಅಲ್ಲೀನೋತಿಪಿ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ದುಭಯಾನೀ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ತತಿಯಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚಾತಿ ಏವಂ ಉಭಯಾನಿ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಭಾವೇನ ವಿಚೇಯ್ಯ. ಪಣ್ಡರಾನೀತಿ ಆಯತನಾನಿ. ತಾನಿ ಹಿ ಪಕತಿಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ರುಳ್ಹಿಯಾ ಚ ಏವಂ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತಾನಿ ವಿಚೇಯ್ಯ ಇಮಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ನಿದ್ಧನ್ತಮಲತ್ತಾ ಸುದ್ಧಿಪಞ್ಞೋ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಪವುಚ್ಚತಿ ತಥತ್ತಾ, ಯಸ್ಮಾ ತಾನಿ ಪಣ್ಡರಾನಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಇತೋ ಹೋತಿ, ಸೇಸಮಸ್ಸ ಥುತಿವಚನಂ. ಸೋ ಹಿ ಪಾಪಪುಞ್ಞಸಙ್ಖಾತಂ ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಂ ಉಪಾತಿವತ್ತೋ ತಾದೀ ಚ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಥುತೋ.

೫೩೩. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ಮೋನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಞಾಣಂ, ಯಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಜಾನನಾ…ಪೇ… ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ, ತೇನ ಞಾಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಮುನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಸತಞ್ಚಾ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ಚತುತ್ಥಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯ್ವಾಯಂ ಅಕುಸಲಕುಸಲಪ್ಪಭೇದೋ ಅಸತಞ್ಚ ಸತಞ್ಚ ಧಮ್ಮೋ, ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಬಹಿದ್ಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಬ್ಬಲೋಕೇ ಪವಿಚಯಞಾಣೇನ ಅಸತಞ್ಚ ಸತಞ್ಚ ಞತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ತಸ್ಸ ಞಾತತ್ತಾ ಏವ ರಾಗಾದಿಭೇದತೋ ಸತ್ತವಿಧಂ ಸಙ್ಗಂ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಭೇದತೋ ದುವಿಧಂ ಜಾಲಞ್ಚ ಅತಿಚ್ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಠಿತೋ. ಸೋ ತೇನ ಮೋನಸಙ್ಖಾತೇನ ಪವಿಚಯಞಾಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತತ್ತಾ ಮುನಿ. ದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಪೂಜನೀಯೋತಿ ಇದಂ ಪನಸ್ಸ ಥುತಿವಚನಂ. ಸೋ ಹಿ ಖೀಣಾಸವಮುನಿತ್ತಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪೂಜಾರಹೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಥುತೋ.

೫೩೫. ಏವಂ ತತಿಯಗಾಥಾಯ ವುತ್ತಪಞ್ಹೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಚತುತ್ಥಗಾಥಾಯ ವುತ್ತಪಞ್ಹೇಸುಪಿ ಯಸ್ಮಾ ಯೋ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗಞಾಣವೇದೇಹಿ ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಂ ಕರೋನ್ತೋ ಗತೋ, ಸೋ ಪರಮತ್ಥತೋ ವೇದಗೂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಯೋ ಚ ಸಬ್ಬಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಸತ್ಥಸಞ್ಞಿತಾನಿ ವೇದಾನಿ, ತಾಯೇವ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯ ಕಿಚ್ಚತೋ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ವಿಚೇಯ್ಯ. ತತ್ಥ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನ ತಮೇವ ಸಬ್ಬಂ ವೇದಮತಿಚ್ಚ ಯಾ ವೇದಪಚ್ಚಯಾ ವಾ ಅಞ್ಞಥಾ ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ವೇದನಾ, ತಾಸು ಸಬ್ಬವೇದನಾಸು ವೀತರಾಗೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇದಂ ಪತ್ತಿನ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ವೇದಾನೀ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ಪಠಮಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಯೋ ಪವಿಚಯಪಞ್ಞಾಯ ವೇದಾನಿ ವಿಚೇಯ್ಯ, ತತ್ಥ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನ ಸಬ್ಬಂ ವೇದಮತಿಚ್ಚ ವತ್ತತಿ, ಸೋ ಸತ್ಥಸಞ್ಞಿತಾನಿ ವೇದಾನಿ ಗತೋ ಞಾತೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಚ ಹೋತಿ. ಯೋ ವೇದನಾಸು ವೀತರಾಗೋ, ಸೋಪಿ ವೇದನಾಸಞ್ಞಿತಾನಿ ವೇದಾನಿ ಗತೋ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ ಚ ಹೋತಿ. ವೇದಾನಿ ಗತೋತಿಪಿ ವೇದಗೂ, ತಸ್ಮಾ ತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇದಂ ಪತ್ತಿನ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ಪಠಮಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

೫೩೬. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ದುತಿಯಪಞ್ಹೇ ‘‘ಅನುವಿದಿತೋ’’ತಿ ಅನುಬುದ್ಧೋ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ಚ ಅನುವಿಚ್ಚ ಪಪಞ್ಚನಾಮರೂಪಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಭೇದಂ ಪಪಞ್ಚಂ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪಞ್ಚ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾದೀಹಿ ಅನುವಿಚ್ಚ ಅನುವಿದಿತ್ವಾ, ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಅಜ್ಝತ್ತಂ, ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ರೋಗಮೂಲಂ, ಪರಸನ್ತಾನೇ ಚ ಇಮಸ್ಸ ನಾಮರೂಪರೋಗಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಅವಿಜ್ಜಾಭವತಣ್ಹಾದಿಂ, ತಮೇವ ವಾ ಪಪಞ್ಚಂ ಅನುವಿಚ್ಚ ತಾಯ ಭಾವನಾಯ ಸಬ್ಬೇಸಂ ರೋಗಾನಂ ಮೂಲಬನ್ಧನಾ, ಸಬ್ಬಸ್ಮಾ ವಾ ರೋಗಾನಂ ಮೂಲಬನ್ಧನಾ, ಅವಿಜ್ಜಾಭವತಣ್ಹಾದಿಭೇದಾ, ತಸ್ಮಾ ಏವ ವಾ ಪಪಞ್ಚಾ ಪಮುತ್ತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅನುವಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ದುತಿಯಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ.

೫೩೭. ‘‘ಕಥಞ್ಚ ವೀರಿಯವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಯೋ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಸಬ್ಬಪಾಪಕೇಹಿ ವಿರತೋ, ತಥಾ ವಿರತತ್ತಾ ಚ ಆಯತಿಂ ಅಪಟಿಸನ್ಧಿತಾಯ ನಿರಯದುಕ್ಖಂ ಅತಿಚ್ಚ ಠಿತೋ ವೀರಿಯವಾಸೋ ವೀರಿಯನಿಕೇತೋ, ಸೋ ಖೀಣಾಸವೋ ‘‘ವೀರಿಯವಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ವಿರತೋ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ತತಿಯಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ಪಧಾನವಾ ಧೀರೋ ತಾದೀತಿ ಇಮಾನಿ ಪನಸ್ಸ ಥುತಿವಚನಾನಿ. ಸೋ ಹಿ ಪಧಾನವಾ ಮಗ್ಗಝಾನಪಧಾನೇನ, ಧೀರೋ ಕಿಲೇಸಾರಿವಿದ್ಧಂಸನಸಮತ್ಥತಾಯ, ತಾದೀ ನಿಬ್ಬಿಕಾರತಾಯ, ತಸ್ಮಾ ಏವಂ ಥುತೋ. ಸೇಸಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

೫೩೮. ‘‘ಆಜಾನಿಯೋ ಕಿನ್ತಿ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಪಹೀನಸಬ್ಬವಙ್ಕದೋಸೋ ಕಾರಣಾಕಾರಣಞ್ಞೂ ಅಸ್ಸೋ ವಾ ಹತ್ಥೀ ವಾ ‘‘ಆಜಾನಿಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಲೋಕೇ ವುಚ್ಚತಿ, ನ ಚ ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸೋ ತೇ ದೋಸಾ ಪಹೀನಾ ಏವ, ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಪನ ತೇ ಪಹೀನಾ, ತಸ್ಮಾ ಸೋ ‘‘ಆಜಾನಿಯೋ’’ತಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ಚತುತ್ಥಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚಾತಿ ಏವಂ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾಸಞ್ಞೋಜನಸಙ್ಖಾತಾನಿ ಯಸ್ಸ ಅಸ್ಸು ಲುನಾನಿ ಬನ್ಧನಾನಿ ಪಞ್ಞಾಸತ್ಥೇನ ಛಿನ್ನಾನಿ ಪದಾಲಿತಾನಿ. ಸಙ್ಗಮೂಲನ್ತಿ ಯಾನಿ ತೇಸು ತೇಸು ವತ್ಥೂಸು ಸಙ್ಗಸ್ಸ ಸಜ್ಜನಾಯ ಅನತಿಕ್ಕಮನಾಯ ಮೂಲಂ ಹೋನ್ತಿ, ಅಥ ವಾ ಯಸ್ಸ ಅಸ್ಸು ಲುನಾನಿ ರಾಗಾದೀನಿ ಬನ್ಧನಾನಿ ಯಾನಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಸಙ್ಗಮೂಲಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಸೋ ಸಬ್ಬಸ್ಮಾ ಸಙ್ಗಾನಂ ಮೂಲಭೂತಾ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾನಂ ವಾ ಮೂಲಭೂತಾ ಬನ್ಧನಾ ಪಮುತ್ತೋ ‘‘ಆಜಾನಿಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಥತ್ತಾ ತಾದಿ ಚ ಹೋತೀತಿ.

೫೪೦. ಏವಂ ಚತುತ್ಥಗಾಥಾಯ ವುತ್ತಪಞ್ಹೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮಗಾಥಾಯ ವುತ್ತಪಞ್ಹೇಸುಪಿ ಯಸ್ಮಾ ಯಂ ಛನ್ದಜ್ಝೇನಮತ್ತೇನ ಅಕ್ಖರಚಿನ್ತಕಾ ಸೋತ್ತಿಯಂ ವಣ್ಣಯನ್ತಿ, ವೋಹಾರಮತ್ತಸೋತ್ತಿಯೋ ಸೋ. ಅರಿಯೋ ಪನ ಬಾಹುಸಚ್ಚೇನ ನಿಸ್ಸುತಪಾಪತಾಯ ಚ ಪರಮತ್ಥಸೋತ್ತಿಯೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇದಂ ಪತ್ತಿನ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಸುತ್ವಾ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ಪಠಮಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಸುತಮಯಪಞ್ಞಾಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಸುತ್ವಾ ಕಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚವಸೇನ ವಾ ಸುತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನೂಪಗಂ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಂ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಾವಜ್ಜಾನವಜ್ಜಂ ಯದತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ, ಇಮಾಯ ಪಟಿಪದಾಯ ಕಿಲೇಸೇ ಕಿಲೇಸಟ್ಠಾನಿಯೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಅಭಿಭೂತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತೋ, ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಲೋಕೇ ಸಾವಜ್ಜಾನವಜ್ಜಂ ಯದತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ, ಅಭಿಭುಂ ಸುತವತ್ತಾ ಸೋತ್ತಿಯೋತಿ ಆಹು. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಯೋ ಅಕಥಂಕಥೀ ಕಿಲೇಸಬನ್ಧನೇಹಿ ವಿಮುತ್ತೋ, ರಾಗಾದೀಹಿ ಈಘೇಹಿ ಅನೀಘೋ ಚ ಹೋತಿ ಸಬ್ಬಧಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಖನ್ಧಾಯತನಾದೀಸು, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಅಕಥಂಕಥಿಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಅನೀಘಂ ಸಬ್ಬಧಿ ನಿಸ್ಸುತಪಾಪಕತ್ತಾಪಿ ‘‘ಸೋತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ಆಹೂತಿ.

೫೪೧. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಹಿತಕಾಮೇನ ಜನೇನ ಅರಣೀಯತೋ ಅರಿಯೋ ಹೋತಿ, ಅಭಿಗಮನೀಯತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಾ ಯೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಸೋ ಅರಣೀಯೋ ಹೋತಿ, ತೇ ದಸ್ಸೇನ್ತಾ ‘‘ಛೇತ್ವಾ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ದುತಿಯಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಚತ್ತಾರಿ ಆಸವಾನಿ ದ್ವೇ ಚ ಆಲಯಾನಿ ಪಞ್ಞಾಸತ್ಥೇನ ಛೇತ್ವಾ ವಿದ್ವಾ ವಿಞ್ಞೂ ವಿಭಾವೀ ಚತುಮಗ್ಗಞಾಣೀ ಸೋ ಪುನಬ್ಭವವಸೇನ ನ ಉಪೇತಿ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಂ, ಕಞ್ಚಿ ಯೋನಿಂ ನ ಉಪಗಚ್ಛತಿ, ಕಾಮಾದಿಭೇದಞ್ಚ ಸಞ್ಞಂ ತಿವಿಧಂ. ಕಾಮಗುಣಸಙ್ಖಾತಞ್ಚ ಪಙ್ಕಂ ಪನುಜ್ಜ ಪನುದಿತ್ವಾ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಕಪ್ಪಾನಂ ಅಞ್ಞತರಮ್ಪಿ ಕಪ್ಪಂ ನ ಏತಿ, ಏವಂ ಆಸವಚ್ಛೇದಾದಿಗುಣಸಮನ್ನಾಗತಂ ತಮಾಹು ಅರಿಯೋತಿ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ಪಾಪಕೇಹಿ ಆರಕತ್ತಾ ಅರಿಯೋ ಹೋತಿ ಅನಯೇ ಚ ಅನಿರೀಯನಾ, ತಸ್ಮಾ ತಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಇಮಾಯ ಗಾಥಾಯ ದುತಿಯಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ಆಸವಾದಯೋ ಹಿ ಪಾಪಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನಯಸಮ್ಮತಾ, ತೇ ಚಾನೇನ ಛಿನ್ನಾ ಪನುನ್ನಾ, ನ ಚ ತೇಹಿ ಕಮ್ಪತಿ, ಇಚ್ಚಸ್ಸ ತೇ ಆರಕಾ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಚ ತೇಸು ಇರೀಯತಿ ತಸ್ಮಾ ಆರಕಾಸ್ಸ ಹೋನ್ತಿ ಪಾಪಕಾ ಧಮ್ಮಾತಿ ಇಮಿನಾಪತ್ಥೇನ. ಅನಯೇ ನ ಇರೀಯತೀತಿ ಇಮಿನಾಪತ್ಥೇನ ತಮಾಹು ಅರಿಯೋತಿ ಚ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ವಿದ್ವಾ ಸೋ ನ ಉಪೇತಿ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಪನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ಥುತಿವಚನಮೇವ ಹೋತಿ.

೫೪೨. ‘‘ಕಥಂ ಚರಣವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಚರಣೇಹಿ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಪತ್ತೋ ‘‘ಚರಣವಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೋ ಇಧಾ’’ತಿ ಗಾಥಾಯ ತತಿಯಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತತ್ಥ ಯೋ ಇಧಾತಿ ಯೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ. ಚರಣೇಸೂತಿ ಸೀಲಾದೀಸು ಹೇಮವತಸುತ್ತೇ (ಸು. ನಿ. ೧೫೩ ಆದಯೋ) ವುತ್ತಪನ್ನರಸಧಮ್ಮೇಸು. ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ಪತ್ತಿಪತ್ತೋತಿ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಪತ್ತೋ. ಯೋ ಚರಣನಿಮಿತ್ತಂ ಚರಣಹೇತು ಚರಣಪಚ್ಚಯಾ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಚರಣವಾ ಸೋತಿ ಸೋ ಇಮಾಯ ಚರಣೇಹಿ ಪತ್ತಬ್ಬಪತ್ತಿಯಾ ಚರಣವಾ ಹೋತೀತಿ. ಏತ್ತಾವತಾ ಪಞ್ಹೋ ಬ್ಯಾಕತೋ ಹೋತಿ, ಸೇಸಮಸ್ಸ ಥುತಿವಚನಂ. ಯೋ ಹಿ ಚರಣೇಹಿ ಪತ್ತಿಪತ್ತೋ, ಸೋ ಕುಸಲೋ ಚ ಹೋತಿ ಛೇಕೋ, ಸಬ್ಬದಾ ಚ ಆಜಾನಾತಿ ನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮಂ, ನಿಚ್ಚಂ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನಚಿತ್ತತಾಯ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಚ ಖನ್ಧಾದೀಸು ನ ಸಜ್ಜತಿ. ದ್ವೀಹಿ ಚ ವಿಮುತ್ತೀಹಿ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಹೋತಿ, ಪಟಿಘಾ ಯಸ್ಸ ನ ಸನ್ತೀತಿ.

೫೪೩. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಕಮ್ಮಾದೀನಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜನೇನ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ದುಕ್ಖವೇಪಕ್ಕ’’ನ್ತಿ ಗಾಥಾಯ ಚತುತ್ಥಪಞ್ಹಂ ಬ್ಯಾಕಾಸಿ. ತತ್ಥ ವಿಪಾಕೋ ಏವ ವೇಪಕ್ಕಂ, ದುಕ್ಖಂ ವೇಪಕ್ಕಮಸ್ಸಾತಿ ದುಕ್ಖವೇಪಕ್ಕಂ. ಪವತ್ತಿದುಕ್ಖಜನನತೋ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ತೇಧಾತುಕಕಮ್ಮಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಉದ್ಧನ್ತಿ ಅತೀತಂ. ಅಧೋತಿ ಅನಾಗತಂ. ತಿರಿಯಂ ವಾಪಿ ಮಜ್ಝೇತಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ. ತಞ್ಹಿ ನ ಉದ್ಧಂ ನ ಅಧೋ, ತಿರಿಯಂ ಉಭಿನ್ನಞ್ಚ ಅನ್ತರಾ, ತೇನ ‘‘ಮಜ್ಝೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಬ್ಬಾಜಯಿತ್ವಾತಿ ನಿಕ್ಖಾಮೇತ್ವಾ ನಿದ್ಧಮೇತ್ವಾ. ಪರಿಞ್ಞಚಾರೀತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚರನ್ತೋ. ಅಯಂ ತಾವ ಅಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಾ. ಅಯಂ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಯೋಜನಾ – ಯೋ ತಿಯದ್ಧಪರಿಯಾಪನ್ನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಜನಕಂ ಯದತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಮ್ಮಂ, ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ತಣ್ಹಾವಿಜ್ಜಾಸಿನೇಹೇ ಸೋಸೇನ್ತೋ ಅಪಟಿಸನ್ಧಿಜನಕಭಾವಕರಣೇನ ಪರಿಬ್ಬಾಜಯಿತ್ವಾ ತಥಾ ಪರಿಬ್ಬಾಜಿತತ್ತಾ ಏವ ಚ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ಪರಿಞ್ಞಾಯ ಚರಣತೋ ಪರಿಞ್ಞಚಾರೀ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ಕಮ್ಮಮೇವ, ಮಾಯಂ ಮಾನಮಥೋಪಿ ಲೋಭಕೋಧಂ ಇಮೇಪಿ ಧಮ್ಮೇ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪರಿಞ್ಞಚಾರೀ, ಪರಿಯನ್ತಮಕಾಸಿ ನಾಮರೂಪಂ, ನಾಮರೂಪಸ್ಸ ಚ ಪರಿಯನ್ತಮಕಾಸಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜೇಸಿ ಇಚ್ಚೇವತ್ಥೋ. ಇಮೇಸಂ ಕಮ್ಮಾದೀನಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜನೇನ ತಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಮಾಹು. ಪತ್ತಿಪತ್ತನ್ತಿ ಇದಂ ಪನಸ್ಸ ಥುತಿವಚನಂ.

೫೪೪. ಏವಂ ಪಞ್ಹಬ್ಯಾಕರಣೇನ ತುಟ್ಠಸ್ಸ ಪನ ಸಭಿಯಸ್ಸ ‘‘ಯಾನಿ ಚ ತೀಣೀ’’ತಿಆದೀಸು ಅಭಿತ್ಥವನಗಾಥಾಸು ಓಸರಣಾನೀತಿ ಓಗಹಣಾನಿ ತಿತ್ಥಾನಿ, ದಿಟ್ಠಿಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಾನಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಹ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇ ವುತ್ತದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಗತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ತೇಸಟ್ಠಿ ಹೋನ್ತಿ, ಯಸ್ಮಾ ಚ ತಾನಿ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸಮಣಾನಂ ಪವಾದಭೂತಾನಿ ಸತ್ಥಾನಿ ಸಿತಾನಿ ಉಪದಿಸಿತಬ್ಬವಸೇನ, ನ ಉಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ. ಉಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಪನ ಯದೇತಂ ‘‘ಇತ್ಥೀ ಪುರಿಸೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಕ್ಖರಂ ವೋಹಾರನಾಮಂ, ಯಾ ಚಾಯಂ ಮಿಚ್ಛಾಪರಿವಿತಕ್ಕಾನುಸ್ಸವಾದಿವಸೇನ ‘‘ಏವರೂಪೇನ ಅತ್ತನಾ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಬಾಲಾನಂ ವಿಪರೀತಸಞ್ಞಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತದುಭಯನಿಸ್ಸಿತಾನಿ ತೇಸಂ ವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನ ಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಿ. ತಾನಿ ಚ ಭಗವಾ ವಿನೇಯ್ಯ ವಿನಯಿತ್ವಾ ಓಘತಮಗಾ ಓಘತಮಂ ಓಘನ್ಧಕಾರಂ ಅಗಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೋ. ‘‘ಓಘನ್ತಮಗಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಓಘಾನಂ ಅನ್ತಂ ಅಗಾ, ತಸ್ಮಾ ಆಹ ‘‘ಯಾನಿ ಚ ತೀಣಿ…ಪೇ… ತಮಗಾ’’ತಿ.

೫೪೫. ತತೋ ಪರಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಪಾರಞ್ಚ ನಿಬ್ಬಾನಂ ತಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಖಾಭಾವತೋ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಚ ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ, ‘‘ಅನ್ತಗೂಸಿ ಪಾರಗೂ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಅಥ ವಾ ಪಾರಗೂ ಭಗವಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗತತ್ತಾ, ತಂ ಆಲಪನ್ತೋ ಆಹ, ‘‘ಪಾರಗೂ ಅನ್ತಗೂಸಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಮ್ಮಾ ಚ ಬುದ್ಧೋ ಸಾಮಞ್ಚ ಬುದ್ಧೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ. ತಂ ಮಞ್ಞೇತಿ ತಮೇವ ಮಞ್ಞಾಮಿ, ನ ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಅಚ್ಚಾದರೇನ ಭಣತಿ. ಜುತಿಮಾತಿ ಪರೇಸಮ್ಪಿ ಅನ್ಧಕಾರವಿಧಮನೇನ ಜುತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಮುತಿಮಾತಿ ಅಪರಪ್ಪಚ್ಚಯಞೇಯ್ಯಞಾಣಸಮತ್ಥಾಯ ಮುತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಪನ್ನೋ. ಪಹೂತಪಞ್ಞೋತಿ ಅನನ್ತಪಞ್ಞೋ. ಇಧ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಮಧಿಪ್ಪೇತಂ. ದುಕ್ಖಸ್ಸನ್ತಕರಾತಿ ಆಮನ್ತೇನ್ತೋ ಆಹ. ಅತಾರೇಸಿ ಮನ್ತಿ ಕಙ್ಖಾತೋ ಮಂ ತಾರೇಸಿ.

೫೪೬-೯. ಯಂ ಮೇತಿಆದಿಗಾಥಾಯ ನಮಕ್ಕಾರಕರಣಂ ಭಣತಿ. ತತ್ಥ ಕಙ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ವೀಸತಿಪಞ್ಹನಿಸ್ಸಿತಂ ಅತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಸೋ ಹಿ ತೇನ ಕಙ್ಖಿತೋ ಅಹೋಸಿ. ಮೋನಪಥೇಸೂತಿ ಞಾಣಪಥೇಸು. ವಿನಳೀಕತಾತಿ ವಿಗತನಳಾ ಕತಾ, ಉಚ್ಛಿನ್ನಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ನಾಗ ನಾಗಸ್ಸಾತಿ ಏಕಂ ಆಮನ್ತನವಚನಂ, ಏಕಸ್ಸ ‘‘ಭಾಸತೋ ಅನುಮೋದನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಧಮ್ಮದೇಸನ’’ನ್ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ. ಸಬ್ಬೇ ದೇವಾತಿ ಆಕಾಸಟ್ಠಾ ಚ ಭೂಮಟ್ಠಾ ಚ. ನಾರದಪಬ್ಬತಾತಿ ತೇಪಿ ಕಿರ ದ್ವೇ ದೇವಗಣಾ ಪಞ್ಞವನ್ತೋ, ತೇಪಿ ಅನುಮೋದನ್ತೀತಿ ಸಬ್ಬಂ ಪಸಾದೇನ ಚ ನಮಕ್ಕಾರಕರಣಂ ಭಣತಿ.

೫೫೦-೫೩. ಅನುಮೋದನಾರಹಂ ಬ್ಯಾಕರಣಸಮ್ಪದಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ನಮೋ ತೇ’’ತಿ ಅಞ್ಜಲಿಂ ಪಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಆಹ. ಪುರಿಸಾಜಞ್ಞಾತಿ ಪುರಿಸೇಸು ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನಂ. ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಪಟಿಭಾಗೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತುವಂ ಬುದ್ಧೋ ಚತುಸಚ್ಚಪಟಿವೇಧೇನ, ಸತ್ಥಾ ಅನುಸಾಸನಿಯಾ ಸತ್ಥವಾಹತಾಯ ಚ, ಮಾರಾಭಿಭೂ ಚತುಮಾರಾಭಿಭವೇನ, ಮುನಿ ಬುದ್ಧಮುನಿ. ಉಪಧೀತಿ ಖನ್ಧಕಿಲೇಸಕಾಮಗುಣಾಭಿಸಙ್ಖಾರಭೇದಾ ಚತ್ತಾರೋ. ವಗ್ಗೂತಿ ಅಭಿರೂಪಂ. ಪುಞ್ಞೇ ಚಾತಿ ಲೋಕಿಯೇ ನ ಲಿಮ್ಪಸಿ ತೇಸಂ ಅಕರಣೇನ, ಪುಬ್ಬೇ ಕತಾನಮ್ಪಿ ವಾ ಆಯತಿಂ ಫಲೂಪಭೋಗಾಭಾವೇನ. ತಂನಿಮಿತ್ತೇನ ವಾ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಲೇಪೇನ. ವನ್ದತಿ ಸತ್ಥುನೋತಿ ಏವಂ ಭಣನ್ತೋ ಗೋಪ್ಫಕೇಸು ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತಂ ವನ್ದಿ.

ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಪುಬ್ಬೋತಿ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯೋ ಏವ. ಆಕಙ್ಖತೀತಿ ಇಚ್ಛತಿ. ಆರದ್ಧಚಿತ್ತಾತಿ ಅಭಿರಾಧಿತಚಿತ್ತಾ. ಅಪಿಚ ಮೇತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲವೇಮತ್ತತಾ ವಿದಿತಾತಿ ಅಪಿಚ ಮಯಾ ಏತ್ಥ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಪರಿವಾಸೇ ಪುಗ್ಗಲನಾನತ್ತಂ ವಿದಿತಂ, ನ ಸಬ್ಬೇನೇವ ಪರಿವಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ. ಕೇನ ಪನ ನ ಪರಿವಸಿತಬ್ಬಂ? ಅಗ್ಗಿಯೇಹಿ ಜಟಿಲೇಹಿ, ಸಾಕಿಯೇನ ಜಾತಿಯಾ, ಲಿಙ್ಗಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ ಆಗತೇನ. ಅವಿಜಹಿತ್ವಾ ಆಗತೋಪಿ ಚ ಯೋ ಮಗ್ಗಫಲಪಟಿಲಾಭಾಯ ಹೇತುಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ತಾದಿಸೋವ ಸಭಿಯೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ. ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ‘‘ತವ ಪನ, ಸಭಿಯ, ತಿತ್ಥಿಯವತ್ತಪೂರಣತ್ಥಾಯ ಪರಿವಾಸಕಾರಣಂ ನತ್ಥಿ, ಅತ್ಥತ್ಥಿಕೋ ತ್ವಂ ‘ಮಗ್ಗಫಲಪಟಿಲಾಭಾಯ ಹೇತುಸಮ್ಪನ್ನೋ’ತಿ ವಿದಿತಮೇತಂ ಮಯಾ’’ತಿ ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ಅಪಿಚ ಮೇತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲವೇಮತ್ತತಾ ವಿದಿತಾ’’ತಿ. ಸಭಿಯೋ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಆದರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಭನ್ತೇ’’ತಿ. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಅಞ್ಞಞ್ಚ ತಥಾರೂಪಂ ಉತ್ತಾನತ್ಥತ್ತಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಚ ಇಧ ನ ವಣ್ಣಿತಂ, ಯತೋ ಪುಬ್ಬೇ ವಣ್ಣಿತಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ.

ಪರಮತ್ಥಜೋತಿಕಾಯ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಸುತ್ತನಿಪಾತ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಸಭಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.