೧೩. ಢುಬ್ಬರಿಪೇತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

ಅಹು ರಾಜಾ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋತಿ ಇದಂ ಉಬ್ಬರಿಪೇತವತ್ಥುಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಉಪಾಸಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರಾಯ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಸಾಮಿಕೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಸಾ ಪತಿವಿಯೋಗದುಕ್ಖಾತುರಾ ಸೋಚನ್ತೀ ಆಳಾಹನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ರೋದತಿ. ಭಗವಾ ತಸ್ಸಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ಕರುಣಾಯ ಸಞ್ಚೋದಿತಮಾನಸೋ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ಉಪಾಸಿಕಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಕಿಂ, ಉಪಾಸಿಕೇ, ಸೋಚಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಭಗವಾ, ಪಿಯವಿಪ್ಪಯೋಗೇನ ಸೋಚಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ತಸ್ಸಾ ಸೋಕಂ ಅಪನೇತುಕಾಮೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಪಞ್ಚಾಲರಟ್ಠೇ ಕಪಿಲನಗರೇ ಚೂಳನೀಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ ನಾಮ ರಾಜಾ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಅಗತಿಗಮನಂ ಪಹಾಯ ಅತ್ತನೋ ವಿಜಿತೇ ಪಜಾಯ ಹಿತಕರಣನಿರತೋ ದಸ ರಾಜಧಮ್ಮೇ ಅಕೋಪೇತ್ವಾ ರಜ್ಜಂ ಅನುಸಾಸಮಾನೋ ಕದಾಚಿ ‘‘ಅತ್ತನೋ ರಜ್ಜೇ ಕಿಂ ವದನ್ತೀ’’ತಿ ಸೋತುಕಾಮೋ ತುನ್ನವಾಯವೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏಕೋ ಅದುತಿಯೋ ನಗರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗಾಮತೋ ಗಾಮಂ ಜನಪದತೋ ಜನಪದಂ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬರಜ್ಜಂ ಅಕಣ್ಟಕಂ ಅನುಪಪೀಳಂ ಮನುಸ್ಸೇ ಸಮ್ಮೋದಮಾನೇ ಅಪಾರುತಘರೇ ಮಞ್ಞೇ ವಿಹರನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ನಿವತ್ತಿತ್ವಾ ನಗರಾಭಿಮುಖೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಗಾಮೇ ಏಕಿಸ್ಸಾ ವಿಧವಾಯ ದುಗ್ಗತಿತ್ಥಿಯಾ ಗೇಹಂ ಪಾವಿಸಿ. ಸಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಆಹ – ‘‘ಕೋ ನು ತ್ವಂ, ಅಯ್ಯೋ, ಕುತೋ ವಾ ಆಗತೋಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಹಂ ತುನ್ನವಾಯೋ, ಭದ್ದೇ, ಭತಿಯಾ ತುನ್ನವಾಯಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೋ ವಿಚರಾಮಿ. ಯದಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ತುನ್ನವಾಯಕಮ್ಮಂ ಅತ್ಥಿ, ಭತ್ತಞ್ಚ ವೇತನಞ್ಚ ದೇಥ, ತುಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ. ‘‘ನತ್ಥಮ್ಹಾಕಂ ಕಮ್ಮಂ ಭತ್ತವೇತನಂ ವಾ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕರೋಹಿ, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಕತಿಪಾಹಂ ವಸನ್ತೋ ಧಞ್ಞಪುಞ್ಞಲಕ್ಖಣಸಮ್ಪನ್ನಂ ತಸ್ಸಾ ಧೀತರಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಾತರಂ ಆಹ – ‘‘ಅಯಂ ದಾರಿಕಾ ಕಿಂ ಕೇನಚಿ ಕತಪರಿಗ್ಗಹಾ, ಉದಾಹು ಅಕತಪರಿಗ್ಗಹಾ. ಸಚೇ ಪನ ಕೇನಚಿ ಅಕತಪರಿಗ್ಗಹಾ, ಇಮಂ ಮಯ್ಹಂ ದೇಥ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಸುಖೇನ ಜೀವನೂಪಾಯಂ ಕಾತುಂ ಸಮತ್ಥೋ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ಅಯ್ಯಾ’’ತಿ ಸಾ ತಸ್ಸ ತಂ ಅದಾಸಿ.

ಸೋ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಕತಿಪಾಹಂ ವಸಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಕಹಾಪಣಸಹಸ್ಸಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ ಕತಿಪಾಹೇನೇವ ನಿವತ್ತಿಸ್ಸಾಮಿ. ಭದ್ದೇ, ತ್ವಂ ಮಾ ಉಕ್ಕಣ್ಠಸೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ನಗರಸ್ಸ ಚ ತಸ್ಸ ಗಾಮಸ್ಸ ಚ ಅನ್ತರೇ ಮಗ್ಗಂ ಸಮಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಅಲಙ್ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಮಹತಾ ರಾಜಾನುಭಾವೇನ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ದಾರಿಕಂ ಕಹಾಪಣರಾಸಿಮ್ಹಿ ಠಪೇತ್ವಾ ಸುವಣ್ಣರಜತಕಲಸೇಹಿ ನ್ಹಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಉಬ್ಬರೀ’’ತಿ ನಾಮಂ ಕಾರಾಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ ತಞ್ಚ ಗಾಮಂ ತಸ್ಸಾ ಞಾತೀನಂ ದತ್ವಾ ಮಹತಾ ರಾಜಾನುಭಾವೇನ ತಂ ನಗರಂ ಆನೇತ್ವಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಅಭಿರಮಮಾನೋ ಯಾವಜೀವಂ ರಜ್ಜಸುಖಂ ಅನುಭವಿತ್ವಾ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಕಾಲಕತೇ ಚ ತಸ್ಮಿಂ, ಕತೇ ಚ ಸರೀರಕಿಚ್ಚೇ ಉಬ್ಬರೀ ಪತಿವಿಯೋಗೇನ ಸೋಕಸಲ್ಲಸಮಪ್ಪಿತಹದಯಾ ಆಳಾಹನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬಹೂ ದಿವಸೇ ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಾದೀಹಿ ಪೂಜೇತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಗುಣೇ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಉಮ್ಮಾದಪ್ಪತ್ತಾ ವಿಯ ಕನ್ದನ್ತೀ ಪರಿದೇವನ್ತೀ ಆಳಾಹನಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋತಿ.

ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಭಗವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂತೋ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಧಿಗತಜ್ಝಾನಾಭಿಞ್ಞೋ ಹಿಮವನ್ತಸ್ಸ ಸಾಮನ್ತಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸೋಕಸಲ್ಲಸಮಪ್ಪಿತಂ ಉಬ್ಬರಿಂ ದಿಬ್ಬೇನ ಚಕ್ಖುನಾ ದಿಸ್ವಾ ಆಕಾಸೇನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ದಿಸ್ಸಮಾನರೂಪೋ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ತತ್ಥ ಠಿತೇ ಮನುಸ್ಸೇ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಕಸ್ಸಿದಂ ಆಳಾಹನಂ, ಕಸ್ಸತ್ಥಾಯ ಚಾಯಂ ಇತ್ಥೀ ‘ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ, ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಾ’ತಿ ಕನ್ದನ್ತೀ ಪರಿದೇವತೀ’’ತಿ. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚಾಲಾನಂ ರಾಜಾ, ಸೋ ಆಯುಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕಾಲಮಕಾಸಿ, ತಸ್ಸಿದಂ ಆಳಾಹನಂ, ತಸ್ಸ ಅಯಂ ಅಗ್ಗಮಹೇಸೀ ಉಬ್ಬರೀ ನಾಮ ‘ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ, ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಾ’ತಿ ತಸ್ಸ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕನ್ದನ್ತೀ ಪರಿದೇವತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತಮತ್ಥಂ ದೀಪೇನ್ತಾ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಾ –

೩೬೮. ‘‘ಅಹು ರಾಜಾ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ, ಪಞ್ಚಾಲಾನಂ ರಥೇಸಭೋ;

ಅಹೋರತ್ತಾನಮಚ್ಚಯಾ, ರಾಜಾ ಕಾಲಮಕ್ರುಬ್ಬಥ.

೩೬೯. ‘‘ತಸ್ಸ ಆಳಾಹನಂ ಗನ್ತ್ವಾ, ಭರಿಯಾ ಕನ್ದತಿ ಉಬ್ಬರಿ;

ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ, ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಾತಿ ಕನ್ದತಿ.

೩೭೦. ‘‘ಇಸಿ ಚ ತತ್ಥ ಆಗಚ್ಛಿ, ಸಮ್ಪನ್ನಚರಣೋ ಮುನಿ;

ಸೋ ಚ ತತ್ಥ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ಥ, ಯೇ ತತ್ಥ ಸು ಸಮಾಗತಾ.

೩೭೧. ‘‘‘ಕಸ್ಸ ಇದಂ ಆಳಾಹನಂ, ನಾನಾಗನ್ಧಸಮೇರಿತಂ;

ಕಸ್ಸಾಯಂ ಕನ್ದತಿ ಭರಿಯಾ, ಇತೋ ದೂರಗತಂ ಪತಿಂ;

ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ, ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಾತಿ ಕನ್ದತಿ’.

೩೭೨. ‘‘ತೇ ಚ ತತ್ಥ ವಿಯಾಕಂಸು, ಯೇ ತತ್ಥ ಸು ಸಮಾಗತಾ;

ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಸ್ಸ ಭದ್ದನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಸ್ಸ ಮಾರಿಸ.

೩೭೩. ‘‘ತಸ್ಸ ಇದಂ ಆಳಾಹನಂ, ನಾನಾಗನ್ಧಸಮೇರಿತಂ;

ತಸ್ಸಾಯಂ ಕನ್ದತಿ ಭರಿಯಾ, ಇತೋ ದೂರಗತಂ ಪತಿಂ;

ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತೀ, ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಾತಿ ಕನ್ದತೀ’’ತಿ. – ಛ ಗಾಥಾ ಠಪೇಸುಂ;

೩೬೮-೯. ತತ್ಥ ಅಹೂತಿ ಅಹೋಸಿ. ಪಞ್ಚಾಲಾನನ್ತಿ ಪಞ್ಚಾಲರಟ್ಠವಾಸೀನಂ, ಪಞ್ಚಾಲರಟ್ಠಸ್ಸೇವ ವಾ. ಏಕೋಪಿ ಹಿ ಜನಪದೋ ಜನಪದಿಕಾನಂ ರಾಜಕುಮಾರಾನಂ ವಸೇನ ರುಳ್ಹಿಯಾ ‘‘ಪಞ್ಚಾಲಾನ’’ನ್ತಿ ಬಹುವಚನೇನ ನಿದ್ದಿಸೀಯತಿ. ರಥೇಸಭೋತಿ ರಥೇಸು ಉಸಭಸದಿಸೋ, ಮಹಾರಥೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸ ಆಳಾಹನನ್ತಿ ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಸರೀರಸ್ಸ ದಡ್ಢಟ್ಠಾನಂ.

೩೭೦. ಇಸೀತಿ ಝಾನಾದೀನಂ ಗುಣಾನಂ ಏಸನಟ್ಠೇನ ಇಸಿ. ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಉಬ್ಬರಿಯಾ ಠಿತಟ್ಠಾನೇ, ಸುಸಾನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆಗಚ್ಛೀತಿ ಅಗಮಾಸಿ. ಸಮ್ಪನ್ನಚರಣೋತಿ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ, ಇನ್ದ್ರಿಯೇಸು ಗುತ್ತದ್ವಾರತಾ, ಭೋಜನೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ, ಜಾಗರಿಯಾನುಯೋಗೋ, ಸದ್ಧಾದಯೋ ಸತ್ತ ಸದ್ಧಮ್ಮಾ, ಚತ್ತಾರಿ ರೂಪಾವಚರಝಾನಾನೀತಿ ಇಮೇಹಿ ಪನ್ನರಸಹಿ ಚರಣಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಮನ್ನಾಗತೋ, ಚರಣಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮುನೀತಿ ಅತ್ತಹಿತಞ್ಚ ಪರಹಿತಞ್ಚ ಮುನಾತಿ ಜಾನಾತೀತಿ ಮುನಿ. ಸೋ ಚ ತತ್ಥ ಅಪುಚ್ಛಿತ್ಥಾತಿ ಸೋ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠಿತೇ ಜನೇ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿ. ಯೇ ತತ್ಥ ಸು ಸಮಾಗತಾತಿ ಯೇ ಮನುಸ್ಸಾ ತತ್ಥ ಸುಸಾನೇ ಸಮಾಗತಾ. ಸೂತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ‘‘ಯೇ ತತ್ಥಾಸುಂ ಸಮಾಗತಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ಆಸುನ್ತಿ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೭೧. ನಾನಾಗನ್ಧಸಮೇರಿತನ್ತಿ ನಾನಾವಿಧೇಹಿ ಗನ್ಧೇಹಿ ಸಮನ್ತತೋ ಏರಿತಂ ಉಪವಾಸಿತಂ. ಇತೋತಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕತೋ. ದೂರಗತನ್ತಿ ಪರಲೋಕಂ ಗತತ್ತಾ ವದತಿ. ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಾತಿ ಕನ್ದತೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಾತಿ ಏವಂ ನಾಮಸಂಕಿತ್ತನಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿದೇವನವಸೇನ ಅವ್ಹಾಯತಿ.

೩೭೨-೩. ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಸ್ಸ ಭದ್ದನ್ತೇ, ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಸ್ಸ ಮಾರಿಸಾತಿ ಮಾರಿಸ, ನಿರಾಮಯಕಾಯಚಿತ್ತ ಮಹಾಮುನಿ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಇದಂ ಆಳಾಹನಂ, ತಸ್ಸೇವ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಅಯಂ ಭರಿಯಾ, ಭದ್ದಂ ತೇ ತಸ್ಸ ಚ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಸ್ಸ ಭದ್ದಂ ಹೋತು, ತಾದಿಸಾನಂ ಮಹೇಸೀನಂ ಹಿತಾನುಚಿನ್ತನೇನ ಪರಲೋಕೇ ಠಿತಾನಮ್ಪಿ ಹಿತಸುಖಂ ಹೋತಿಯೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಅಥ ಸೋ ತಾಪಸೋ ತೇಸಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯ ಉಬ್ಬರಿಯಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಸೋಕವಿನೋದನತ್ಥಂ –

೩೭೪. ‘‘ಛಳಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಸ್ಸನಾಮಕಾ;

ಇಮಸ್ಮಿಂ ಆಳಾಹನೇ ದಡ್ಢಾ, ತೇಸಂ ಕಮನುಸೋಚಸೀ’’ತಿ. –

ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಛಳಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಛಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಅಸೀತಿಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾ. ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಸ್ಸನಾಮಕಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋತಿ ಏವಂನಾಮಕಾ. ತೇಸಂ ಕಮನುಸೋಚಸೀತಿ ತೇಸಂ ಛಳಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾತಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಾನಂ ಕತಮಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಂ ತ್ವಂ ಅನುಸೋಚಸಿ, ಕತಮಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತೇ ಸೋಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ಪುಚ್ಛಿ.

ಏವಂ ಪನ ತೇನ ಇಸಿನಾ ಪುಚ್ಛಿತಾ ಉಬ್ಬರೀ ಅತ್ತನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೀ –

೩೭೫. ‘‘ಯೋ ರಾಜಾ ಚೂಳನೀಪುತ್ತೋ, ಪಞ್ಚಾಲಾನಂ ರಥೇಸಭೋ;

ತಂ ಭನ್ತೇ ಅನುಸೋಚಾಮಿ, ಭತ್ತಾರಂ ಸಬ್ಬಕಾಮದ’’ನ್ತಿ. –

ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಚೂಳನೀಪುತ್ತೋತಿ ಏವಂನಾಮಸ್ಸ ರಞ್ಞೋ ಪುತ್ತೋ. ಸಬ್ಬಕಾಮದನ್ತಿ ಮಯ್ಹಂ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಸ್ಸ ದಾತಾರಂ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಾ ಸತ್ತಾನಂ ಇಚ್ಛಿತದಾಯಕಂ.

ಏವಂ ಉಬ್ಬರಿಯಾ ವುತ್ತೇ ಪುನ ತಾಪಸೋ –

೩೭೬. ‘‘ಸಬ್ಬೇವಾಹೇಸುಂ ರಾಜಾನೋ, ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಸ್ಸನಾಮಕಾ;

ಸಬ್ಬೇವ ಚೂಳನೀಪುತ್ತಾ, ಪಞ್ಚಾಲಾನಂ ರಥೇಸಭಾ.

೩೭೭. ‘‘ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ, ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿ;

ಕಸ್ಮಾ ಪುರಿಮಕೇ ಹಿತ್ವಾ, ಪಚ್ಛಿಮಂ ಅನುಸೋಚಸೀ’’ತಿ. – ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ;

೩೭೬. ತತ್ಥ ಸಬ್ಬೇವಾಹೇಸುನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇವ ತೇ ಛಳಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾ ರಾಜಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಸ್ಸ ನಾಮಕಾ ಚೂಳನೀಪುತ್ತಾ ಪಞ್ಚಾಲಾನಂ ರಥೇಸಭಾವ ಅಹೇಸುಂ. ಇಮೇ ರಾಜಭಾವಾದಯೋ ವಿಸೇಸಾ ತೇಸು ಏಕಸ್ಸಾಪಿ ನಾಹೇಸುಂ.

೩೭೭. ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯೀತಿ ತ್ವಞ್ಚ ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಭಾವಂ ಅಕಾಸಿ, ಅನುಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಸ್ಮಾತಿ ಗುಣತೋ ಚ ಸಾಮಿಕಭಾವತೋ ಚ ಅವಿಸಿಟ್ಠೇಸು ಏತ್ತಕೇಸು ಜನೇಸು ಪುರಿಮಕೇ ರಾಜಾನೋ ಪಹಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಏಕಂಮೇವ ಕಸ್ಮಾ ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಅನುಸೋಚಸೀತಿ ಪುಚ್ಛಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಉಬ್ಬರೀ ಸಂವೇಗಜಾತಾ ಪುನ ತಾಪಸಂ –

೩೭೮. ‘‘ಆತುಮೇ ಇತ್ಥಿಭೂತಾಯ, ದೀಘರತ್ತಾಯ ಮಾರಿಸ;

ಯಸ್ಸಾ ಮೇ ಇತ್ಥಿಭೂತಾಯ, ಸಂಸಾರೇ ಬಹುಭಾಸಸೀ’’ತಿ. –

ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಆತುಮೇತಿ ಅತ್ತನಿ. ಇತ್ಥಿಭೂತಾಯಾತಿ ಇತ್ಥಿಭಾವಂ ಉಪಗತಾಯ. ದೀಘರತ್ತಾಯಾತಿ ದೀಘರತ್ತಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಇತ್ಥಿಭೂತಾಯ ಅತ್ತನಿ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ಇತ್ಥೀಯೇವ ಹೋತಿ, ಉದಾಹು ಪುರಿಸಭಾವಮ್ಪಿ ಉಪಗಚ್ಛತೀತಿ. ಯಸ್ಸಾ ಮೇ ಇತ್ಥಿಭೂತಾಯಾತಿ ಯಸ್ಸಾ ಮಯ್ಹಂ ಇತ್ಥಿಭೂತಾಯ ಏವಂ ತಾವ ಬಹುಸಂಸಾರೇ ಮಹೇಸಿಭಾವಂ ಮಹಾಮುನಿ ತ್ವಂ ಭಾಸಸಿ ಕಥೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಆಹು ಮೇ ಇತ್ಥಿಭೂತಾಯಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ತತ್ಥ ಆತಿ ಅನುಸ್ಸರಣತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಆಹು ಮೇತಿ ಸಯಂ ಅನುಸ್ಸರಿತಂ ಅಞ್ಞಾತಮಿದಂ ಮಯಾ, ಇತ್ಥಿಭೂತಾಯ ಇತ್ಥಿಭಾವಂ ಉಪಗತಾಯ ಏವಂ ಮಯ್ಹಂ ಏತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ಅಪರಾಪರುಪ್ಪತ್ತಿ ಅಹೋಸಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಯಸ್ಸಾ ಮೇ ಇತ್ಥಿಭೂತಾಯ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಮಹೇಸಿತ್ತಮಕಾರಯಿ, ಕಿಂ ತ್ವಂ, ಮಹಾಮುನಿ, ಸಂಸಾರೇ ಬಹುಂ ಭಾಸಸೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ತಾಪಸೋ ಅಯಂ ನಿಯಮೋ ಸಂಸಾರೇ ನತ್ಥಿ ‘‘ಇತ್ಥೀ ಇತ್ಥೀಯೇವ ಹೋತಿ, ಪುರಿಸೋ ಪುರಿಸೋ ಏವಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ –

೩೭೯. ‘‘ಅಹು ಇತ್ಥೀ ಅಹು ಪುರಿಸೋ, ಪಸುಯೋನಿಮ್ಪಿ ಆಗಮಾ;

ಏವಮೇತಂ ಅತೀತಾನಂ, ಪರಿಯನ್ತೋ ನ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. –

ಗಾಥಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅಹು ಇತ್ಥೀ ಅಹು ಪುರಿಸೋತಿ ತ್ವಂ ಕದಾಚಿ ಇತ್ಥೀಪಿ ಅಹೋಸಿ, ಕದಾಚಿ ಪುರಿಸೋಪಿ ಅಹೋಸಿ. ನ ಕೇವಲಂ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಭಾವಮೇವ, ಅಥ ಖೋ ಪಸು ಯೋನಿಮ್ಪಿ ಅಗಮಾಸಿ, ಕದಾಚಿ ಪಸುಭಾವಮ್ಪಿ ಅಗಮಾಸಿ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಮ್ಪಿ ಉಪಗತಾ ಅಹೋಸಿ. ಏವಮೇತಂ ಅತೀತಾನಂ, ಪರಿಯನ್ತೋ ನ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಏತಂ ಇತ್ಥಿಭಾವಂ ಪುರಿಸಭಾವಂ ತಿರಚ್ಛಾನಾದಿಭಾವಞ್ಚ ಉಪಗತಾನಂ ಅತೀತಾನಂ ಅತ್ತಭಾವಾನಂ ಪರಿಯನ್ತೋ ಞಾಣಚಕ್ಖುನಾ ಮಹತಾ ಉಸ್ಸಾಹೇನ ಪಸ್ಸನ್ತಾನಮ್ಪಿ ನ ದಿಸ್ಸತಿ. ನ ಕೇವಲಂ ತವೇವ, ಅಥ ಖೋ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಸಂಸಾರೇ ಪರಿಬ್ಭಮನ್ತಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಪರಿಯನ್ತೋ ನ ದಿಸ್ಸತೇವ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೇವ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –

‘‘ಅನಮತಗ್ಗೋಯಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಸಾರೋ, ಪುಬ್ಬಾ ಕೋಟಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತಿ ಅವಿಜ್ಜಾನೀವರಣಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ ತಣ್ಹಾಸಂಯೋಜನಾನಂ ಸನ್ಧಾವತಂ ಸಂಸರತ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೨೪).

ಏವಂ ತೇನ ತಾಪಸೇನ ಸಂಸಾರಸ್ಸ ಅಪರಿಯನ್ತತಂ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಞ್ಚ ವಿಭಾವೇನ್ತೇನ ದೇಸಿತಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ಸಂಸಾರೇ ಸಂವಿಗ್ಗಹದಯಾ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಪಸನ್ನಮಾನಸಾ ವಿಗತಸೋಕಸಲ್ಲಾ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಸಾದಂ ಸೋಕವಿಗಮನಞ್ಚ ಪಕಾಸೇನ್ತೀ –

೩೮೦. ‘‘ಆದಿತ್ತಂ ವತ ಮಂ ಸನ್ತಂ, ಘತಸಿತ್ತಂವ ಪಾವಕಂ;

ವಾರಿನಾ ವಿಯ ಓಸಿಞ್ಚಂ, ಸಬ್ಬಂ ನಿಬ್ಬಾಪಯೇ ದರಂ.

೩೮೧. ‘‘ಅಬ್ಬಹೀ ವತ ಮೇ ಸಲ್ಲಂ, ಸೋಕಂ ಹದಯನಿಸ್ಸಿತಂ;

ಯೋ ಮೇ ಸೋಕಪರೇತಾಯ, ಪತಿಸೋಕಂ ಅಪಾನುದಿ.

೩೮೨. ‘‘ಸಾಹಂ ಅಬ್ಬೂಳ್ಹಸಲ್ಲಾಸ್ಮಿ, ಸೀತಿಭೂತಾಸ್ಮಿ ನಿಬ್ಬುತಾ;

ನ ಸೋಚಾಮಿ ನ ರೋದಾಮಿ, ತವ ಸುತ್ವಾ ಮಹಾಮುನೀ’’ತಿ. –

ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ. ತಾಸಂ ಅತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋಯೇವ.

ಇದಾನಿ ಸಂವಿಗ್ಗಹದಯಾಯ ಉಬ್ಬರಿಯಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ –

೩೮೩. ‘‘ತಸ್ಸ ತಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ, ಸಮಣಸ್ಸ ಸುಭಾಸಿತಂ;

ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ, ಪಬ್ಬಜಿ ಅನಗಾರಿಯಂ.

೩೮೪. ‘‘ಸಾ ಚ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಸನ್ತಾ, ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ;

ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಆಭಾವೇಸಿ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಪತ್ತಿಯಾ.

೩೮೫. ‘‘ಗಾಮಾ ಗಾಮಂ ವಿಚರನ್ತೀ, ನಿಗಮೇ ರಾಜಧಾನಿಯೋ;

ಉರುವೇಳಾ ನಾಮ ಸೋ ಗಾಮೋ, ಯತ್ಥ ಕಾಲಮಕ್ರುಬ್ಬಥ.

೩೮೬. ‘‘ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಆಭಾವೇತ್ವಾ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಪತ್ತಿಯಾ;

ಇತ್ಥಿಚಿತ್ತಂ ವಿರಾಜೇತ್ವಾ, ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗಾ ಅಹೂ’’ತಿ. – ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ;

೩೮೩-೪. ತತ್ಥ ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ತಾಪಸಸ್ಸ. ಸುಭಾಸಿತನ್ತಿ ಸುಟ್ಠು ಭಾಸಿತಂ, ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಸನ್ತಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಗತಾ ಸಮಾನಾ, ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಸನ್ತಕಾಯವಾಚಾ. ಮೇತ್ತಚಿತ್ತನ್ತಿ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತಂ ಚಿತ್ತಂ. ಚಿತ್ತಸೀಸೇನ ಮೇತ್ತಜ್ಝಾನಂ ವದತಿ. ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಪತ್ತಿಯಾತಿ ತಞ್ಚ ಸಾ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಭಾವೇನ್ತೀ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವೇಸಿ, ನ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಾದಿಅತ್ಥಂ. ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ಹಿ ಬುದ್ಧೇ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರಾದಿಕೇ ಭಾವೇನ್ತಾ ತಾಪಸಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾ ಯಾವದೇವ ಭವಸಮ್ಪತ್ತಿಅತ್ಥಮೇವ ಭಾವೇಸುಂ.

೩೮೫-೬. ಗಾಮಾ ಗಾಮನ್ತಿ ಗಾಮತೋ ಅಞ್ಞಂ ಗಾಮಂ. ಆಭಾವೇತ್ವಾತಿ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಬ್ರೂಹೇತ್ವಾ. ‘‘ಅಭಾವೇತ್ವಾ’’ತಿ ಕೇಚಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅ-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಇತ್ಥಿಚಿತ್ತಂ ವಿರಾಜೇತ್ವಾತಿ ಇತ್ಥಿಭಾವೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಅಭಿರುಚಿಂ ವಿರಾಜೇತ್ವಾ ಇತ್ಥಿಭಾವೇ ವಿರತ್ತಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ. ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೂಪಗಾತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಂ ಉಪಗಮನಕಾ ಅಹೋಸಿ. ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಉಪಾಸಿಕಾಯ ಸೋಕಂ ವಿನೋದೇತ್ವಾ ಉಪರಿ ಚತುಸಚ್ಚದೇಸನಂ ಅಕಾಸಿ. ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಸಾ ಉಪಾಸಿಕಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ. ಸಮ್ಪತ್ತಪರಿಸಾಯ ಚ ದೇಸನಾ ಸಾತ್ಥಿಕಾ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಉಬ್ಬರಿಪೇತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಇತಿ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಪೇತವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ

ತೇರಸವತ್ಥುಪಟಿಮಣ್ಡಿತಸ್ಸ

ದುತಿಯಸ್ಸ ಉಬ್ಬರಿವಗ್ಗಸ್ಸ ಅತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.