೧೦. ಉತ್ತರಮಾತುಪೇತಿವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

ದಿವಾವಿಹಾರಗತಂ ಭಿಕ್ಖುನ್ತಿ ಇದಂ ಉತ್ತರಮಾತುಪೇತಿವತ್ಥು. ತತ್ರಾಯಂ ಅತ್ಥವಿಭಾವನಾ – ಸತ್ಥರಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಪಠಮಮಹಾಸಙ್ಗೀತಿಯಾ ಪವತ್ತಿತಾಯ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನೋ ದ್ವಾದಸಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಾ ಅವಿದೂರೇ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಅರಞ್ಞಾಯತನೇ ವಿಹಾಸಿ. ತೇನ ಚ ಸಮಯೇನ ರಞ್ಞೋ ಉದೇನಸ್ಸ ಅಞ್ಞತರೋ ಅಮಚ್ಚೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ, ತೇನ ಚ ಪುಬ್ಬೇ ನಗರೇ ಕಮ್ಮನ್ತಾ ಅಧಿಟ್ಠಿತಾ ಅಹೇಸುಂ. ಅಥ ರಾಜಾ ತಸ್ಸ ಪುತ್ತಂ ಉತ್ತರಂ ನಾಮ ಮಾಣವಂ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಞ್ಚ ಪಿತರಾ ಅಧಿಟ್ಠಿತೇ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಸಮನುಸಾಸಾ’’ತಿ ತೇನ ಠಿತಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸಿ.

ಸೋ ಚ ಸಾಧೂತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ನಗರಪಟಿಸಙ್ಖರಣಿಯಾನಂ ದಾರೂನಂ ಅತ್ಥಾಯ ವಡ್ಢಕಿಯೋ ಗಹೇತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಗತೋ. ತತ್ಥ ಆಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಚ್ಚಾಯನತ್ಥೇರಸ್ಸ ವಸನಟ್ಠಾನಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಥೇರಂ ತತ್ಥ ಪಂಸುಕೂಲಚೀವರಧರಂ ವಿವಿತ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಇರಿಯಾಪಥೇಯೇವ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ಕತಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಥೇರೋ ತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ. ಸೋ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ರತನತ್ತಯೇ ಸಞ್ಜಾತಪ್ಪಸಾದೋ ಸರಣೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಥೇರಂ ನಿಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಅಧಿವಾಸೇಥ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸ್ವಾತನಾಯ ಭತ್ತಂ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಅನುಕಮ್ಪಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ. ಅಧಿವಾಸೇಸಿ ಥೇರೋ ತುಣ್ಹೀಭಾವೇನ. ಸೋ ತತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ನಗರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಆಚಿಕ್ಖಿ – ‘‘ಥೇರೋ ಮಯಾ ಸ್ವಾತನಾಯ ನಿಮನ್ತಿತೋ, ತುಮ್ಹೇಹಿಪಿ ಮಮ ದಾನಗ್ಗಂ ಆಗನ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

ಸೋ ದುತಿಯದಿವಸೇ ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಪಣೀತಂ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯಂ ಪಟಿಯಾದಾಪೇತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಆರೋಚಾಪೇತ್ವಾ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಆಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪುರಕ್ಖತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಪವೇಸೇಸಿ. ಅಥ ಮಹಾರಹಕಪ್ಪಿಯಪಚ್ಚತ್ಥರಣಅತ್ಥತೇಸು ಆಸನೇಸು ಥೇರೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂಸು ಚ ನಿಸಿನ್ನೇಸು ಗನ್ಧಪುಪ್ಫಧೂಪೇಹಿ ಪೂಜಂ ಕತ್ವಾ ಪಣೀತೇನ ಅನ್ನಪಾನೇನ ತೇ ಸನ್ತಪ್ಪೇತ್ವಾ ಸಞ್ಜಾತಪ್ಪಸಾದೋ ಕತಞ್ಜಲೀ ಅನುಮೋದನಂ ಸುಣಿತ್ವಾ ಕತಭತ್ತಾನುಮೋದನೇ ಥೇರೇ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನುಗಚ್ಛನ್ತೋ ನಗರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಪಟಿನಿವತ್ತನ್ತೋ ‘‘ಭನ್ತೇ, ತುಮ್ಹೇಹಿ ನಿಚ್ಚಂ ಮಮ ಗೇಹಂ ಪವಿಸಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಅಧಿವಾಸನಂ ಞತ್ವಾ ನಿವತ್ತಿ. ಏವಂ ಸೋ ಥೇರಂ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಓವಾದೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ಪಾಪುಣಿ, ವಿಹಾರಞ್ಚ ಕಾರೇಸಿ, ಸಬ್ಬೇ ಚ ಅತ್ತನೋ ಞಾತಕೇ ಸಾಸನೇ ಅಭಿಪ್ಪಸನ್ನೇ ಅಕಾಸಿ.

ಮಾತಾ ಪನಸ್ಸ ಮಚ್ಛೇರಮಲಪರಿಯುಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾ ಹುತ್ವಾ ಏವಂ ಪರಿಭಾಸಿ – ‘‘ಯಂ ತ್ವಂ ಮಮ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಏವ ಸಮಣಾನಂ ಅನ್ನಪಾನಂ ದೇಸಿ, ತಂ ತೇ ಪರಲೋಕೇ ಲೋಹಿತಂ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೂ’’ತಿ. ಏಕಂ ಪನ ಮೋರಪಿಞ್ಛಕಲಾಪಂ ವಿಹಾರಮಹದಿವಸೇ ದಿಯ್ಯಮಾನಂ ಅನುಜಾನಿ. ಸಾ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಪೇತಯೋನಿಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಮೋರಪಿಞ್ಛಕಲಾಪದಾನಾನುಮೋದನೇನ ಪನಸ್ಸಾ ಕೇಸಾ ನೀಲಾ ಸಿನಿದ್ಧಾ ವೇಲ್ಲಿತಗ್ಗಾ ಸುಖುಮಾ ದೀಘಾ ಚ ಅಹೇಸುಂ. ಸಾ ಯದಾ ಗಙ್ಗಾನದಿಂ ‘‘ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಓತರತಿ, ತದಾ ನದೀ ಲೋಹಿತಪೂರಾ ಹೋತಿ. ಸಾ ಪಞ್ಚಪಣ್ಣಾಸ ವಸ್ಸಾನಿ ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಾಭಿಭೂತಾ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಏಕದಿವಸಂ ಕಙ್ಖಾರೇವತತ್ಥೇರಂ ಗಙ್ಗಾಯ ತೀರೇ ದಿವಾವಿಹಾರಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ದಿಸ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಅತ್ತನೋ ಕೇಸೇಹಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಯಾಚಿ. ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ –

೩೩೧. ‘‘ದಿವಾವಿಹಾರಗತಂ ಭಿಕ್ಖುಂ, ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ನಿಸಿನ್ನಕಂ;

ತಂ ಪೇತೀ ಉಪಸಙ್ಕಮ್ಮ, ದುಬ್ಬಣ್ಣಾ ಭೀರುದಸ್ಸನಾ.

೩೩೨. ‘‘ಕೇಸಾ ಚಸ್ಸಾ ಅತಿದೀಘಾ, ಯಾವಭೂಮಾವಲಮ್ಬರೇ;

ಕೇಸೇಹಿ ಸಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ, ಸಮಣಂ ಏತದಬ್ರವೀ’’ತಿ. –

ಇಮಾ ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರಕೇಹಿ ಇಧ ಆದಿತೋ ಠಪಿತಾ.

ತತ್ಥ ಭೀರುದಸ್ಸನಾತಿ ಭಯಾನಕದಸ್ಸನಾ. ‘‘ರುದ್ದದಸ್ಸನಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ಬೀಭಚ್ಛಭಾರಿಯದಸ್ಸನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಾವಭೂಮಾವಲಮ್ಬರೇತಿ ಯಾವ ಭೂಮಿ, ತಾವ ಓಲಮ್ಬನ್ತಿ. ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ಭಿಕ್ಖು’’ನ್ತಿ ಚ ಪಚ್ಛಾ ‘‘ಸಮಣ’’ನ್ತಿ ಚ ಕಙ್ಖಾರೇವತತ್ಥೇರಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

ಸಾ ಪನ ಪೇತೀ ಥೇರಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಯಾಚನ್ತೀ –

೩೩೩. ‘‘ಪಞ್ಚಪಣ್ಣಾಸ ವಸ್ಸಾನಿ, ಯತೋ ಕಾಲಕತಾ ಅಹಂ;

ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಭುತ್ತಂ ವಾ, ಪೀತಂ ವಾ ಪನ ಪಾನಿಯಂ;

ದೇಹಿ ತ್ವಂ ಪಾನಿಯಂ ಭನ್ತೇ, ತಸಿತಾ ಪಾನಿಯಾಯ ಮೇ’’ತಿ. – ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ;

೩೩೩. ತತ್ಥ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ ಭುತ್ತಂ ವಾತಿ ಏವಂ ದೀಘಮನ್ತರೇ ಕಾಲೇ ಭೋಜನಂ ಭುತ್ತಂ ವಾ ಪಾನೀಯಂ ಪೀತಂ ವಾ ನಾಭಿಜಾನಾಮಿ, ನ ಭುತ್ತಂ ನ ಪೀತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸಿತಾತಿ ಪಿಪಾಸಿತಾ. ಪಾನಿಯಾಯಾತಿ ಪಾನೀಯತ್ಥಾಯ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಿಯಾ ಮೇ ಪಾನೀಯಂ ದೇಹಿ, ಭನ್ತೇತಿ ಯೋಜನಾ.

ಇತೋ ಪರಂ –

೩೩೪. ‘‘ಅಯಂ ಸೀತೋದಿಕಾ ಗಙ್ಗಾ, ಹಿಮವನ್ತತೋ ಸನ್ದತಿ;

ಪಿವ ಏತ್ತೋ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಕಿಂ ಮಂ ಯಾಚಸಿ ಪಾನಿಯಂ.

೩೩೫. ‘‘ಸಚಾಹಂ ಭನ್ತೇ ಗಙ್ಗಾಯ, ಸಯಂ ಗಣ್ಹಾಮಿ ಪಾನಿಯಂ;

ಲೋಹಿತಂ ಮೇ ಪರಿವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಾಚಾಮಿ ಪಾನಿಯಂ.

೩೩೬. ‘‘ಕಿಂ ನು ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ, ಮನಸಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಕತಂ;

ಕಿಸ್ಸಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ಗಙ್ಗಾ ತೇ ಹೋತಿ ಲೋಹಿತಂ.

೩೩೭. ‘‘ಪುತ್ತೋ ಮೇ ಉತ್ತರೋ ನಾಮ, ಸದ್ಧೋ ಆಸಿ ಉಪಾಸಕೋ;

ಸೋ ಚ ಮಯ್ಹಂ ಅಕಾಮಾಯ, ಸಮಣಾನಂ ಪವೇಚ್ಛತಿ.

೩೩೮. ‘‘ಚೀವರಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಞ್ಚ, ಪಚ್ಚಯಂ ಸಯನಾಸನಂ;

ತಮಹಂ ಪರಿಭಾಸಾಮಿ, ಮಚ್ಛೇರೇನ ಉಪದ್ದುತಾ.

೩೩೯. ‘‘ಯಂ ತ್ವಂ ಮಯ್ಹಂ ಅಕಾಮಾಯ, ಸಮಣಾನಂ ಪವೇಚ್ಛಸಿ;

ಚೀವರಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಞ್ಚ, ಪಚ್ಚಯಂ ಸಯನಾಸನಂ.

೩೪೦. ‘‘ಏತಂ ತೇ ಪರಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ಲೋಹಿತಂ ಹೋತು ಉತ್ತರ;

ತಸ್ಸಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ಗಙ್ಗಾ ಮೇ ಹೋತಿ ಲೋಹಿತ’’ನ್ತಿ. –

ಇಮಾ ಥೇರಸ್ಸ ಚ ಪೇತಿಯಾ ಚ ವಚನಪಟಿವಚನಗಾಥಾ.

೩೩೪. ತತ್ಥ ಹಿಮವನ್ತತೋತಿ ಮಹತೋ ಹಿಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಿತಾಯ ‘‘ಹಿಮವಾ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮತೋ ಪಬ್ಬತರಾಜತೋ. ಸನ್ದತೀತಿ ಪವತ್ತತಿ. ಏತ್ತೋತಿ ಇತೋ ಮಹಾಗಙ್ಗಾತೋ. ಕಿನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಮಂ ಯಾಚಸಿ ಪಾನೀಯಂ, ಗಙ್ಗಾನದಿಂ ಓತರಿತ್ವಾ ಯಥಾರುಚಿ ಪಿವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೩೩೫. ಲೋಹಿತಂ ಮೇ ಪರಿವತ್ತತೀತಿ ಉದಕಂ ಸನ್ದಮಾನಂ ಮಯ್ಹಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಫಲೇನ ಲೋಹಿತಂ ಹುತ್ವಾ ಪರಿವತ್ತತಿ ಪರಿಣಮತಿ, ತಾಯ ಗಹಿತಮತ್ತಂ ಉದಕಂ ಲೋಹಿತಂ ಜಾಯತಿ.

೩೩೭-೪೦. ಮಯ್ಹಂ ಅಕಾಮಾಯಾತಿ ಮಮ ಅನಿಚ್ಛನ್ತಿಯಾ. ಪವೇಚ್ಛತೀತಿ ದೇತಿ. ಪಚ್ಚಯನ್ತಿ ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಂ. ಏತನ್ತಿ ಯಂ ಏತಂ ಚೀವರಾದಿಕಂ ಪಚ್ಚಯಜಾತಂ ಸಮಣಾನಂ ಪವೇಚ್ಛಸಿ ದೇಸಿ, ಏತಂ ತೇ ಪರಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಲೋಹಿತಂ ಹೋತು ಉತ್ತರಾತಿ ಅಭಿಸಪನವಸೇನ ಕತಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ, ತಸ್ಸ ವಿಪಾಕೇನಾತಿ ಯೋಜನಾ.

ಅಥಾಯಸ್ಮಾ ರೇವತೋ ತಂ ಪೇತಿಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪಾನೀಯಂ ಅದಾಸಿ, ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಮದಾಸಿ, ಸಙ್ಕಾರಕೂಟಾದಿತೋ ಪಂಸುಕೂಲಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಧೋವಿತ್ವಾ ಭಿಸಿಞ್ಚ ಚಿಮಿಲಿಕಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅದಾಸಿ, ತೇನ ಚಸ್ಸಾ ಪೇತಿಯಾ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋ ಅಹೇಸುಂ. ಸಾ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅತ್ತನಾ ಲದ್ಧದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಥೇರಸ್ಸ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಥೇರೋ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಗತಾನಂ ಚತುನ್ನಂ ಪರಿಸಾನಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ತೇನ ಮಹಾಜನೋ ಸಞ್ಜಾತಸಂವೇಗೋ ವಿಗತಮಲಮಚ್ಛೇರೋ ಹುತ್ವಾ ದಾನಸೀಲಾದಿಕುಸಲಧಮ್ಮಾಭಿರತೋ ಅಹೋಸೀತಿ. ಇದಂ ಪನ ಪೇತವತ್ಥು ದುತಿಯಸಙ್ಗೀತಿಯಂ ಸಙ್ಗಹಂ ಆರುಳ್ಹನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಉತ್ತರಮಾತುಪೇತಿವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.