೮. ಗೋಣಪೇತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

ಕಿಂ ನು ಉಮ್ಮತ್ತರೂಪೋ ವಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಮತಪಿತಿಕಂ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಪಿತಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಸೋ ಪಿತು ಮರಣೇನ ಸೋಕಸನ್ತತ್ತಹದಯೋ ರೋದಮಾನೋ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ಪಿಯ ವಿಚರನ್ತೋ ಯಂ ಯಂ ಪಸ್ಸತಿ, ತಂ ತಂ ಪುಚ್ಛತಿ – ‘‘ಅಪಿ ಮೇ ಪಿತರಂ ಪಸ್ಸಿತ್ಥಾ’’ತಿ? ನ ಕೋಚಿ ತಸ್ಸ ಸೋಕಂ ವಿನೋದೇತುಂ ಅಸಕ್ಖಿ. ತಸ್ಸ ಪನ ಹದಯೇ ಘಟೇ ಪದೀಪೋ ವಿಯ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಪಜ್ಜಲತಿ.

ಸತ್ಥಾ ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇ ಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ತಸ್ಸ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಅತೀತಕಾರಣಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸೋಕಂ ವೂಪಸಮೇತ್ವಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಟಿಕ್ಕನ್ತೋ ಪಚ್ಛಾಸಮಣಂ ಅನಾದಾಯ ತಸ್ಸ ಘರದ್ವಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ. ಸೋ ‘‘ಸತ್ಥಾ ಆಗತೋ’’ತಿ ಸುತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ಗೇಹಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಸತ್ಥರಿ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೇ ಸಯಂ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಕಿಂ, ಭನ್ತೇ, ಮಯ್ಹಂ ಪಿತು ಗತಟ್ಠಾನಂ ಜಾನಾಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಥ ನಂ ಸತ್ಥಾ, ‘‘ಉಪಾಸಕ, ಕಿಂ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಪಿತರಂ ಪುಚ್ಛಸಿ, ಉದಾಹು ಅತೀತೇ’’ತಿ ಆಹ. ಸೋ ತಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ‘‘ಬಹೂ ಕಿರ ಮಯ್ಹಂ ಪಿತರೋ’’ತಿ ತನುಭೂತಸೋಕೋ ಥೋಕಂ ಮಜ್ಝತ್ತತಂ ಪಟಿಲಭಿ. ಅಥಸ್ಸ ಸತ್ಥಾ ಸೋಕವಿನೋದನಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕತ್ವಾ ಅಪಗತಸೋಕಂ ಕಲ್ಲಚಿತ್ತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸಾಮುಕ್ಕಂಸಿಕಾಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಅಗಮಾಸಿ.

ಅಥ ಭಿಕ್ಖೂ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸುಂ – ‘‘ಪಸ್ಸಥ, ಆವುಸೋ, ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಂ, ತಥಾ ಸೋಕಪರಿದೇವಸಮಾಪನ್ನೋ ಉಪಾಸಕೋ ಖಣೇನೇವ ಭಗವತಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ವಿನೀತೋ’’ತಿ. ಸತ್ಥಾ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತವರಬುದ್ಧಾಸನೇ ನಿಸಿನ್ನೋ ‘‘ಕಾಯ ನುತ್ಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಕಥಾಯ ಸನ್ನಿಸಿನ್ನಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ತಮತ್ಥಂ ಭಗವತೋ ಆರೋಚೇಸುಂ. ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇದಾನೇವ ಮಯಾ ಇಮಸ್ಸ ಸೋಕೋ ಅಪನೀತೋ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಅಪನೀತೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ.

ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಗಹಪತಿಕಸ್ಸ ಪಿತಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಸೋ ಪಿತು ಮರಣೇನ ಸೋಕಪರಿದೇವಸಮಾಪನ್ನೋ ಅಸ್ಸುಮುಖೋ ರತ್ತಕ್ಖೋ ಕನ್ದನ್ತೋ ಚಿತಕಂ ಪದಕ್ಖಿಣಂ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಸುಜಾತೋ ನಾಮ ಕುಮಾರೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಬುದ್ಧಿಸಮ್ಪನ್ನೋ ಪಿತುಸೋಕವಿನಯನೂಪಾಯಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಏಕದಿವಸಂ ಬಹಿನಗರೇ ಏಕಂ ಮತಗೋಣಂ ದಿಸ್ವಾ ತಿಣಞ್ಚ ಪಾನೀಯಞ್ಚ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಪುರತೋ ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಖಾದ, ಖಾದ, ಪಿವ, ಪಿವಾ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಆಗತಾಗತಾ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಮ್ಮ ಸುಜಾತ, ಕಿಂ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋಸಿ, ಯೋ ತ್ವಂ ಮತಸ್ಸ ಗೋಣಸ್ಸ ತಿಣೋದಕಂ ಉಪನೇಸೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ? ಸೋ ನ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಟಿವದತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ತಸ್ಸ ಪಿತು ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಪುತ್ತೋ ತೇ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ಜಾತೋ, ಮತಗೋಣಸ್ಸ ತಿಣೋದಕಂ ದೇತೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ತಂ ಸುತ್ವಾ ಚ ಕುಟುಮ್ಬಿಕಸ್ಸ ಪಿತರಂ ಆರಬ್ಭ ಠಿತೋ ಸೋಕೋ ಅಪಗತೋ. ಸೋ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ಕಿರ ಪುತ್ತೋ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ ಜಾತೋ’’ತಿ ಸಂವೇಗಪ್ಪತ್ತೋ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ನನು ತ್ವಂ, ತಾತ ಸುಜಾತ, ಪಣ್ಡಿತೋ ಬ್ಯತ್ತೋ ಬುದ್ಧಿಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಕಸ್ಮಾ ಮತಗೋಣಸ್ಸ ತಿಣೋದಕಂ ದೇಸೀ’’ತಿ ಚೋದೇನ್ತೋ –

೪೬. ‘‘ಕಿಂ ನು ಉಮ್ಮತ್ತರೂಪೋವ, ಲಾಯಿತ್ವಾ ಹರಿತಂ ತಿಣಂ;

ಖಾದ ಖಾದಾತಿ ಲಪಸಿ, ಗತಸತ್ತಂ ಜರಗ್ಗವಂ.

೪೭. ‘‘ನ ಹಿ ಅನ್ನೇನ ಪಾನೇನ, ಮತೋ ಗೋಣೋ ಸಮುಟ್ಠಹೇ;

ತ್ವಂಸಿ ಬಾಲೋ ಚ ದುಮ್ಮೇಧೋ, ಯಥಾ ತಞ್ಞೋವ ದುಮ್ಮತೀ’’ತಿ. –

ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ. ತತ್ಥ ಕಿಂ ನೂತಿ ಪುಚ್ಛಾವಚನಂ. ಉಮ್ಮತ್ತರೂಪೋವಾತಿ ಉಮ್ಮತ್ತಕಸಭಾವೋ ವಿಯ ಚಿತ್ತಕ್ಖೇಪಂ ಪತ್ತೋ ವಿಯ. ಲಾಯಿತ್ವಾತಿ ಲವಿತ್ವಾ. ಹರಿತಂ ತಿಣನ್ತಿ ಅಲ್ಲತಿಣಂ. ಲಪಸಿ ವಿಲಪಸಿ. ಗತಸತ್ತನ್ತಿ ವಿಗತಜೀವಿತಂ. ಜರಗ್ಗವನ್ತಿ ಬಲಿಬದ್ದಂ ಜಿಣ್ಣಗೋಣಂ. ಅನ್ನೇನ ಪಾನೇನಾತಿ ತಯಾ ದಿನ್ನೇನ ಹರಿತತಿಣೇನ ವಾ ಪಾನೀಯೇನ ವಾ. ಮತೋ ಗೋಣೋ ಸಮುಟ್ಠಹೇತಿ ಕಾಲಕತೋ ಗೋಣೋ ಲದ್ಧಜೀವಿತೋ ಹುತ್ವಾ ನ ಹಿ ಸಮುಟ್ಠಹೇಯ್ಯ. ತ್ವಂಸಿ ಬಾಲೋ ಚ ದುಮ್ಮೇಧೋತಿ ತ್ವಂ ಬಾಲ್ಯಯೋಗತೋ ಬಾಲೋ, ಮೇಧಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವತೋ ದುಮ್ಮೇಧೋ ಅಸಿ. ಯಥಾ ತಞ್ಞೋವ ದುಮ್ಮತೀತಿ ಯಥಾ ತಂ ಅಞ್ಞೋಪಿ ನಿಪ್ಪಞ್ಞೋ ವಿಪ್ಪಲಪೇಯ್ಯ, ಏವಂ ತ್ವಂ ನಿರತ್ಥಕಂ ವಿಪ್ಪಲಪಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾ ತನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸುಜಾತೋ ಪಿತರಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ –

೪೮. ‘‘ಇಮೇ ಪಾದಾ ಇದಂ ಸೀಸಂ, ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಸವಾಲಧಿ;

ನೇತ್ತಾ ತಥೇವ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಅಯಂ ಗೋಣೋ ಸಮುಟ್ಠಹೇ.

೪೯. ‘‘ನಾಯ್ಯಕಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾದಾ, ಕಾಯೋ ಸೀಸಞ್ಚ ದಿಸ್ಸತಿ;

ರುದಂ ಮತ್ತಿಕಥೂಪಸ್ಮಿಂ, ನನು ತ್ವಞ್ಞೇವ ದುಮ್ಮತೀ’’ತಿ. –

ಗಾಥಾದ್ವಯಂ ಅಭಾಸಿ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಇಮಸ್ಸ ಗೋಣಸ್ಸ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾದಾ, ಇದಂ ಸೀಸಂ, ಸಹ ವಾಲಧಿನಾ ವತ್ತತೀತಿ ಸವಾಲಧಿ ಅಯಂ ಕಾಯೋ. ಇಮಾನಿ ಚ ನೇತ್ತಾ ನಯನಾನಿ ಯಥಾ ಮರಣತೋ ಪುಬ್ಬೇ, ತಥೇವ ಅಭಿನ್ನಸಣ್ಠಾನಾನಿ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಅಯಂ ಗೋಣೋ ಸಮುಟ್ಠಹೇತಿ ಇಮಸ್ಮಾ ಕಾರಣಾ ಅಯಂ ಗೋಣೋ ಸಮುಟ್ಠಹೇಯ್ಯ ಸಮುತ್ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ಮಮ ಚಿತ್ತಂ ಭವೇಯ್ಯ. ‘‘ಮಞ್ಞೇ ಗೋಣೋ ಸಮುಟ್ಠಹೇ’’ತಿ ಕೇಚಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಯಂ ಗೋಣೋ ಸಹಸಾಪಿ ಕಾಯಂ ಸಮುಟ್ಠಹೇಯ್ಯಾತಿ ಅಹಂ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯಂ, ಏವಂ ಮೇ ಮಞ್ಞನಾ ಸಮ್ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಯ್ಯಕಸ್ಸ ಪನ ಮಯ್ಹಂ ಪಿತಾಮಹಸ್ಸ ನ ಹತ್ಥಪಾದಾ ಕಾಯೋ ಸೀಸಂ ದಿಸ್ಸತಿ, ಕೇವಲಂ ಪನ ತಸ್ಸ ಅಟ್ಠಿಕಾನಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕತೇ ಮತ್ತಿಕಾಮಯೇ ಥೂಪೇ ರುದನ್ತೋ ಸತಗುಣೇನ ಸಹಸ್ಸಗುಣೇನ, ತಾತ, ತ್ವಞ್ಞೇವ ದುಮ್ಮತಿ ನಿಪ್ಪಞ್ಞೋ, ಭಿಜ್ಜನಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ, ತತ್ಥ ವಿಜಾನತಂ ಕಾ ಪರಿದೇವನಾತಿ ಪಿತು ಧಮ್ಮಂ ಕಥೇಸಿ.

ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಪಿತಾ ‘‘ಮಮ ಮುತ್ತೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಮಂ ಸಞ್ಞಾಪೇತುಂ ಇಮಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಕಾಸೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ‘‘ತಾತ ಸುಜಾತ, ‘ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸತ್ತಾ ಮರಣಧಮ್ಮಾ’ತಿ ಅಞ್ಞಾತಮೇತಂ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ಸೋಚಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸೋಕಹರಣಸಮತ್ಥೇನ ನಾಮ ಮೇಧಾವಿನಾ ತಾದಿಸೇನೇವ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಪುತ್ತಂ ಪಸಂಸನ್ತೋ –

೫೦. ‘‘ಆದಿತ್ತಂ ವತ ಮಂ ಸನ್ತಂ, ಘತಸಿತ್ತಂವ ಪಾವಕಂ;

ವಾರಿನಾ ವಿಯ ಓಸಿಞ್ಚಂ, ಸಬ್ಬಂ ನಿಬ್ಬಾಪಯೇ ದರಂ.

೫೧. ‘‘ಅಬ್ಬಹೀ ವತ ಮೇ ಸಲ್ಲಂ, ಸೋಕಂ ಹದಯನಿಸ್ಸಿತಂ;

ಯೋ ಮೇ ಸೋಕಪರೇತಸ್ಸ, ಪಿತುಸೋಕಂ ಅಪಾನುದಿ.

೫೨. ‘‘ಸ್ವಾಹಂ ಅಬ್ಬೂಳ್ಹಸಲ್ಲೋಸ್ಮಿ, ಸೀತಿಭೂತೋಸ್ಮಿ ನಿಬ್ಬುತೋ;

ನ ಸೋಚಾಮಿ ನ ರೋದಾಮಿ, ತವ ಸುತ್ವಾನ ಮಾಣವ.

೫೩. ‘‘ಏವಂ ಕರೋನ್ತಿ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ, ಯೇ ಹೋನ್ತಿ ಅನುಕಮ್ಪಕಾ;

ವಿನಿವತ್ತಯನ್ತಿ ಸೋಕಮ್ಹಾ, ಸುಜಾತೋ ಪಿತರಂ ಯಥಾ’’ತಿ. –

ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ. ತತ್ಥ ಆದಿತ್ತನ್ತಿ ಸೋಕಗ್ಗಿನಾ ಆದಿತ್ತಂ ಜಲಿತಂ. ಸನ್ತನ್ತಿ ಸಮಾನಂ. ಪಾವಕನ್ತಿ ಅಗ್ಗಿ. ವಾರಿನಾ ವಿಯ ಓಸಿಞ್ಚನ್ತಿ ಉದಕೇನ ಅವಸಿಞ್ಚನ್ತೋ ವಿಯ. ಸಬ್ಬಂ ನಿಬ್ಬಾಪಯೇ ದರನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಮೇ ಚಿತ್ತದರಥಂ ನಿಬ್ಬಾಪೇಸಿ. ಅಬ್ಬಹೀ ವತಾತಿ ನೀಹರಿ ವತ. ಸಲ್ಲನ್ತಿ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ. ಹದಯನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ಚಿತ್ತಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸಲ್ಲಭೂತಂ. ಸೋಕಪರೇತಸ್ಸಾತಿ ಸೋಕೇನ ಅಭಿಭೂತಸ್ಸ. ಪಿತುಸೋಕನ್ತಿ ಪಿತರಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸೋಕಂ. ಅಪಾನುದೀತಿ ಅಪನೇಸಿ. ತವ ಸುತ್ವಾನ ಮಾಣವಾತಿ, ಕುಮಾರ, ತವ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಪನ ನ ಸೋಚಾಮಿ ನ ರೋದಾಮಿ. ಸುಜಾತೋ ಪಿತರಂ ಯಥಾತಿ ಯಥಾ ಅಯಂ ಸುಜಾತೋ ಅತ್ತನೋ ಪಿತರಂ ಸೋಕತೋ ವಿನಿವತ್ತೇಸಿ, ಏವಂ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಯೇ ಅನುಕಮ್ಪಕಾ ಅನುಗ್ಗಣ್ಹಸೀಲಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಸಪ್ಪಞ್ಞಾ ಏವಂ ಕರೋನ್ತಿ ಪಿತೂನಂ ಅಞ್ಞೇಸಞ್ಚ ಉಪಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮಾಣವಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಪಿತಾ ಅಪಗತಸೋಕೋ ಹುತ್ವಾ ಸೀಸಂ ನಹಾಯಿತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಪವತ್ತೇತ್ವಾ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಸಗ್ಗಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ. ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಬಹೂ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲಾದೀಸು ಪತಿಟ್ಠಹಿಂಸು. ತದಾ ಸುಜಾತೋ ಲೋಕನಾಥೋ ಅಹೋಸೀತಿ.

ಗೋಣಪೇತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.