೧೨. ಉರಗಪೇತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

ಉರಗೋವ ತಚಂ ಜಿಣ್ಣನ್ತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಉಪಾಸಕಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಕಿರ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಸೋ ಪುತ್ತಮರಣಹೇತು ಪರಿದೇವಸೋಕಸಮಾಪನ್ನೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಗೇಹೇಯೇವ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಅಥ ಸತ್ಥಾ ಪಚ್ಚೂಸವೇಲಾಯಂ ಮಹಾಕರುಣಾಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತೋ ತಂ ಉಪಾಸಕಂ ದಿಸ್ವಾ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಚೀವರಮಾದಾಯ ತಸ್ಸ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ದ್ವಾರೇ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಉಪಾಸಕೋ ಚ ಸತ್ಥು ಆಗತಭಾವಂ ಸುತ್ವಾ ಸೀಘಂ ಉಟ್ಠಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ ಹತ್ಥತೋ ಪತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗೇಹಂ ಪವೇಸೇತ್ವಾ ಆಸನಂ ಪಞ್ಞಪೇತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ನಿಸೀದಿ ಭಗವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ. ಉಪಾಸಕೋಪಿ ಭಗವನ್ತಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ತಂ ಭಗವಾ ‘‘ಕಿಂ, ಉಪಾಸಕ, ಸೋಕಪರೇತೋ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಆಮ, ಭಗವಾ, ಪಿಯೋ ಮೇ ಪುತ್ತೋ ಕಾಲಕತೋ, ತೇನಾಹಂ ಸೋಚಾಮೀ’’ತಿ. ಅಥಸ್ಸ ಭಗವಾ ಸೋಕವಿನೋದನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಉರಗಜಾತಕಂ (ಜಾ. ೧.೫.೧೯ ಆದಯೋ) ಕಥೇಸಿ.

ಅತೀತೇ ಕಿರ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಧಮ್ಮಪಾಲಂ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲಂ ಅಹೋಸಿ. ತತ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀ ಪುತ್ತೋ ಧೀತಾ ಸುಣಿಸಾ ದಾಸೀತಿ ಇಮೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಮರಣಾನುಸ್ಸತಿಭಾವನಾಭಿರತಾ ಅಹೇಸುಂ. ತೇಸು ಯೋ ಗೇಹತೋ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಸೋ ಸೇಸಜನೇ ಓವದಿತ್ವಾ ನಿರಪೇಕ್ಖೋವ ನಿಕ್ಖಮತಿ. ಅಥೇಕದಿವಸಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪುತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಘರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಖೇತ್ತಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಕಸತಿ. ಪುತ್ತೋ ಸುಕ್ಖತಿಣಪಣ್ಣಕಟ್ಠಾನಿ ಆಲಿಮ್ಪೇತಿ. ತತ್ಥೇಕೋ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೋ ಡಾಹಭಯೇನ ರುಕ್ಖಸುಸಿರತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಇಮಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತಂ ಡಂಸಿ. ಸೋ ವಿಸವೇಗೇನ ಮುಚ್ಛಿತೋ ತತ್ಥೇವ ಪರಿಪತಿತ್ವಾ ಕಾಲಕತೋ, ಸಕ್ಕೋ ದೇವರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಪುತ್ತಂ ಮತಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಮ್ಮನ್ತಸಮೀಪೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಏಕಂ ಪುರಿಸಂ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಸಮ್ಮ, ಮಮ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಏವಂ ವದೇಹಿ ‘ನ್ಹಾಯಿತ್ವಾ ಸುದ್ಧವತ್ಥನಿವತ್ಥಾ ಏಕಸ್ಸ ಭತ್ತಂ ಮಾಲಾಗನ್ಧಾದೀನಿ ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ತುರಿತಂ ಆಗಚ್ಛತೂ’ತಿ’’. ಸೋ ತತ್ಥ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾ ಆರೋಚೇಸಿ, ಗೇಹಜನೋಪಿ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನ್ಹತ್ವಾ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಲಿಮ್ಪಿತ್ವಾ ಪರಿಜನಪರಿವುತೋ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸರೀರಂ ಚಿತಕಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಅಗ್ಗಿಂ ದತ್ವಾ ದಾರುಕ್ಖನ್ಧಂ ಡಹನ್ತೋ ವಿಯ ನಿಸ್ಸೋಕೋ ನಿಸ್ಸನ್ತಾಪೋ ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಂ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ.

ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಪುತ್ತೋ ಸಕ್ಕೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ, ಸೋ ಚ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ. ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಪುರಿಮಜಾತಿಂ ಕತಪುಞ್ಞಞ್ಚ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಪಿತರಂ ಞಾತಕೇ ಚ ಅನುಕಮ್ಪಮಾನೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಸೇನ ತತ್ಥ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಞಾತಕೇ ಅಸೋಚನ್ತೇ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಅಮ್ಭೋ, ಮಿಗಂ ಝಾಪೇಥ, ಅಮ್ಹಾಕಂ ಮಂಸಂ ದೇಥ, ಛಾತೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ನ ಮಿಗೋ, ಮನುಸ್ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೋ ಏಸೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕೋ, ಉರೇ ಜಾತೋ ಓರಸೋ ಮಹಾಗುಣವನ್ತೋ ತರುಣಪುತ್ತೋ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕಿಮತ್ಥಂ ತುಮ್ಹೇ ತಥಾರೂಪೇ ಗುಣವತಿ ತರುಣಪುತ್ತೇ ಮತೇ ನ ಸೋಚಥಾ’’ತಿ? ತಂ ಸುತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಅಸೋಚನಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೋ –

೮೫. ‘‘ಉರಗೋವ ತಚಂ ಜಿಣ್ಣಂ, ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ ಸಂ ತನುಂ;

ಏವಂ ಸರೀರೇ ನಿಬ್ಭೋಗೇ, ಪೇತೇ ಕಾಲಕತೇ ಸತಿ.

೮೬. ‘‘ಡಯ್ಹಮಾನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಞಾತೀನಂ ಪರಿದೇವಿತಂ;

ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ನ ರೋದಾಮಿ, ಗತೋ ಸೋ ತಸ್ಸ ಯಾ ಗತೀ’’ತಿ. –

ದ್ವೇ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ.

೮೫-೮೬. ತತ್ಥ ಉರಗೋತಿ ಉರೇನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಉರಗೋ. ಸಪ್ಪಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತಚಂ ಜಿಣ್ಣನ್ತಿ ಜಜ್ಜರಭಾವೇನ ಜಿಣ್ಣಂ ಪುರಾಣಂ ಅತ್ತನೋ ತಚಂ ನಿಮ್ಮೋಕಂ. ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ ಸಂ ತನುನ್ತಿ ಯಥಾ ಉರಗೋ ಅತ್ತನೋ ಜಿಣ್ಣತಚಂ ರುಕ್ಖನ್ತರೇ ವಾ ಕಟ್ಠನ್ತರೇ ವಾ ಮೂಲನ್ತರೇ ವಾ ಪಾಸಾಣನ್ತರೇ ವಾ ಕಞ್ಚುಕಂ ಓಮುಞ್ಚನ್ತೋ ವಿಯ ಸರೀರತೋ ಓಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಪಹಾಯ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾ ಯಥಾಕಾಮಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಏವಮೇವ ಸಂಸಾರೇ ಪರಿಬ್ಭಮನ್ತೋ ಸತ್ತೋ ಪೋರಾಣಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖೀಣತ್ತಾ ಜಜ್ಜರೀಭೂತಂ ಸಂ ತನುಂ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರಂ ಹಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛತಿ, ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಪುನಬ್ಭವವಸೇನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವನ್ತಿ ಡಯ್ಹಮಾನಂ ಪುತ್ತಸ್ಸ ಸರೀರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ. ಸರೀರೇ ನಿಬ್ಭೋಗೇತಿ ಅಸ್ಸ ವಿಯ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಕಾಯೇ ಏವಂ ಭೋಗವಿರಹಿತೇ ನಿರತ್ಥಕೇ ಜಾತೇ. ಪೇತೇತಿ ಆಯುಉಸ್ಮಾವಿಞ್ಞಾಣತೋ ಅಪಗತೇ. ಕಾಲಕತೇ ಸತೀತಿ ಮತೇ ಜಾತೇ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಡಯ್ಹಮಾನೋ ಕಾಯೋ ಅಪೇತವಿಞ್ಞಾಣತ್ತಾ ಡಾಹದುಕ್ಖಂ ವಿಯ ಞಾತೀನಂ ರುದಿತಂ ಪರಿದೇವಿತಮ್ಪಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ಮಮ ಪುತ್ತಂ ನಿಮಿತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ನ ರೋದಾಮಿ. ಗತೋ ಸೋ ತಸ್ಸ ಯಾ ಗತೀತಿ ಯದಿ ಮತಸತ್ತಾ ನ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ, ಮತಸ್ಸ ಪನ ಕತೋಕಾಸಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವಸೇನ ಯಾ ಗತಿ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ, ತಂ ಚುತಿಅನನ್ತರಮೇವ ಗತೋ, ಸೋ ನ ಪುರಿಮಞಾತೀನಂ ರುದಿತಂ ಪರಿದೇವಿತಂ ವಾ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ, ನಾಪಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪುರಿಮಞಾತೀನಂ ರುದಿತೇನ ಕಾಚಿ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಅತ್ತನೋ ಅಸೋಚನಕಾರಣೇ ಕಥಿತೇ ಪರಿಯಾಯಮನಸಿಕಾರಕೋಸಲ್ಲೇ ಪಕಾಸಿತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪೋ ಸಕ್ಕೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಂ ಆಹ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ತುಯ್ಹಂ ಸೋ ಮತೋ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ದಸ ಮಾಸೇ ಕುಚ್ಛಿನಾ ಪರಿಹರಿತ್ವಾ ಥಞ್ಞಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ ಹತ್ಥಪಾದೇ ಸಣ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸಂವಡ್ಢಿತೋ ಪುತ್ತೋ ಮೇ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ ಏವಂ ಪಿತಾ ತಾವ ಪುರಿಸಭಾವೇನ ಮಾ ರೋದತು, ಮಾತು ನಾಮ ಹದಯಂ ಮುದುಕಂ, ತ್ವಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ರೋದಸೀ’’ತಿ? ತಂ ಸುತ್ವಾ ಸಾ ಅರೋದನಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೀ –

೮೭. ‘‘ಅನಬ್ಭಿತೋ ತತೋ ಆಗಾ, ನಾನುಞ್ಞಾತೋ ಇತೋ ಗತೋ;

ಯಥಾಗತೋ ತಥಾ ಗತೋ, ತತ್ಥ ಕಾ ಪರಿದೇವನಾ.

೮೮. ‘‘ಡಯ್ಹಮಾನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಞಾತೀನಂ ಪರಿದೇವಿತಂ;

ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ನ ರೋದಾಮಿ, ಗತೋ ಸೋ ತಸ್ಸ ಯಾ ಗತೀ’’ತಿ. –

ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನಬ್ಭಿತೋತಿ ಅನವ್ಹಾತೋ, ‘‘ಏಹಿ ಮಯ್ಹಂ ಪುತ್ತಭಾವಂ ಉಪಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅಪಕ್ಕೋಸಿತೋ. ತತೋತಿ ಯತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇ ಠಿತೋ, ತತೋ ಪರಲೋಕತೋ. ಆಗಾತಿ ಆಗಞ್ಛಿ. ನಾನುಞ್ಞಾತೋತಿ ಅನನುಮತೋ, ‘‘ಗಚ್ಛ, ತಾತ, ಪರಲೋಕ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅವಿಸ್ಸಟ್ಠೋ. ಇತೋತಿ ಇಧಲೋಕತೋ. ಗತೋತಿ ಅಪಗತೋ. ಯಥಾಗತೋತಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ ಆಗತೋ, ಅಮ್ಹೇಹಿ ಅನಬ್ಭಿತೋ ಏವ ಆಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಥಾ ಗತೋತಿ ತೇನೇವಾಕಾರೇನ ಗತೋ. ಯಥಾ ಸಕೇನೇವ ಕಮ್ಮುನಾ ಆಗತೋ, ತಥಾ ಸಕೇನೇವ ಕಮ್ಮುನಾ ಗತೋತಿ. ಏತೇನ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಕಾ ಪರಿದೇವನಾತಿ ಏವಂ ಅವಸವತ್ತಿಕೇ ಸಂಸಾರಪವತ್ತೇ ಮರಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಕಾ ನಾಮ ಪರಿದೇವನಾ, ಅಯುತ್ತಾ ಸಾ ಪಞ್ಞವತಾ ಅಕರಣೀಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಏವಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಭಗಿನಿಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ತುಯ್ಹಂ ಸೋ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಭಾತಾ ಮೇ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಅಮ್ಮ, ಭಗಿನಿಯೋ ನಾಮ ಭಾತೂಸು ಸಿನೇಹಾ, ತ್ವಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ರೋದಸೀ’’ತಿ? ಸಾಪಿ ಅರೋದನಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೀ –

೮೯. ‘‘ಸಚೇ ರೋದೇ ಕಿಸ್ಸ ಅಸ್ಸಂ, ತತ್ಥ ಮೇ ಕಿಂ ಫಲಂ ಸಿಯಾ;

ಞಾತಿಮಿತ್ತಸುಹಜ್ಜಾನಂ, ಭಿಯ್ಯೋ ನೋ ಅರತೀ ಸಿಯಾ.

೯೦. ‘‘ಡಯ್ಹಮಾನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಞಾತೀನಂ ಪರಿದೇವಿತಂ;

ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ನ ರೋದಾಮಿ, ಗತೋ ಸೋ ತಸ್ಸ ಯಾ ಗತೀ’’ತಿ. –

ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಚೇ ರೋದೇ ಕಿಸಾ ಅಸ್ಸನ್ತಿ ಯದಿ ಅಹಂ ರೋದೇಯ್ಯಂ, ಕಿಸಾ ಪರಿಸುಕ್ಖಸರೀರಾ ಭವೇಯ್ಯಂ. ತತ್ಥ ಮೇ ಕಿಂ ಫಲಂ ಸಿಯಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಮಯ್ಹಂ ಭಾತು ಮರಣನಿಮಿತ್ತೇ ರೋದನೇ ಕಿಂ ನಾಮ ಫಲಂ, ಕೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಭವೇಯ್ಯ? ನ ತೇನ ಮಯ್ಹಂ ಭಾತಿಕೋ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ನಾಪಿ ಸೋ ತೇನ ಸುಗತಿಂ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಞಾತಿಮಿತ್ತಸುಹಜ್ಜಾನಂ, ಭಿಯ್ಯೋ ನೋ ಅರತೀ ಸಿಯಾತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಞಾತೀನಂ ಮಿತ್ತಾನಂ ಸುಹದಯಾನಞ್ಚ ಮಮ ಸೋಚನೇನ ಭಾತುಮರಣದುಕ್ಖತೋ ಭಿಯ್ಯೋಪಿ ಅರತಿ ದುಕ್ಖಮೇವ ಸಿಯಾತಿ.

ಏವಂ ಭಗಿನಿಯಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಭರಿಯಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ತುಯ್ಹಂ ಸೋ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಭತ್ತಾ ಮೇ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಭದ್ದೇ, ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಭತ್ತರಿ ಸಿನೇಹಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಮತೇ ವಿಧವಾ ಅನಾಥಾ ಹೋನ್ತಿ, ಕಸ್ಮಾ ತ್ವಂ ನ ರೋದಸೀ’’ತಿ? ಸಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅರೋದನಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೀ –

೯೧. ‘‘ಯಥಾಪಿ ದಾರಕೋ ಚನ್ದಂ, ಗಚ್ಛನ್ತಮನುರೋದತಿ;

ಏವಂಸಮ್ಪದಮೇವೇತಂ, ಯೋ ಪೇತಮನುಸೋಚತಿ.

೯೨. ‘‘ಡಯ್ಹಮಾನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಞಾತೀನಂ ಪರಿದೇವಿತಂ;

ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ನ ರೋದಾಮಿ, ಗತೋ ಸೋ ತಸ್ಸ ಯಾ ಗತೀ’’ತಿ. – ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ;

ತತ್ಥ ದಾರಕೋತಿ ಬಾಲದಾರಕೋ. ಚನ್ದನ್ತಿ ಚನ್ದಮಣ್ಡಲಂ. ಗಚ್ಛನ್ತನ್ತಿ ನಭಂ ಅಬ್ಭುಸ್ಸುಕ್ಕಮಾನಂ. ಅನುರೋದತೀತಿ ‘‘ಮಯ್ಹಂ ರಥಚಕ್ಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ದೇಹೀ’’ತಿ ಅನುರೋದತಿ. ಏವಂಸಮ್ಪದಮೇವೇತನ್ತಿ ಯೋ ಪೇತಂ ಮತಂ ಅನುಸೋಚತಿ, ತಸ್ಸೇತಂ ಅನುಸೋಚನಂ ಏವಂಸಮ್ಪದಂ ಏವರೂಪಂ, ಆಕಾಸೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ ಚನ್ದಸ್ಸ ಗಹೇತುಕಾಮತಾಸದಿಸಂ ಅಲಬ್ಭನೇಯ್ಯವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಇಚ್ಛಾಭಾವತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಏವಂ ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾಯ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ದಾಸಿಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ಅಮ್ಮ, ತುಯ್ಹಂ ಸೋ ಕಿಂ ಹೋತೀ’’ತಿ? ‘‘ಅಯ್ಯೋ ಮೇ, ಸಾಮೀ’’ತಿ. ‘‘ಯದಿ ಏವಂ ತೇನ ತ್ವಂ ಪೋಥೇತ್ವಾ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಕಾರಿತಾ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಞ್ಞೇ ‘ಸುಮುತ್ತಾಹಂ ತೇನಾ’ತಿ ನ ರೋದಸೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಾಮಿ, ಮಾ ಮಂ ಏವಂ ಅವಚ, ನ ಚೇತಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಂ, ಅತಿವಿಯ ಖನ್ತಿಮೇತ್ತಾನುದ್ದಯಾಸಮ್ಪನ್ನೋ ಯುತ್ತವಾದೀ ಮಯ್ಹಂ ಅಯ್ಯಪುತ್ತೋ ಉರೇ ಸಂವಡ್ಢಪುತ್ತೋ ವಿಯ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ. ಅಥ ‘‘ಕಸ್ಮಾ ನ ರೋದಸೀ’’ತಿ? ಸಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅರೋದನಕಾರಣಂ ಕಥೇನ್ತೀ –

೯೩. ‘‘ಯಥಾಪಿ ಬ್ರಹ್ಮೇ ಉದಕುಮ್ಭೋ, ಭಿನ್ನೋ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ;

ಏವಂಸಮ್ಪದಮೇವೇತಂ, ಯೋ ಪೇತಮನುಸೋಚತಿ.

೯೪. ‘‘ಡಯ್ಹಮಾನೋ ನ ಜಾನಾತಿ, ಞಾತೀನಂ ಪರಿದೇವಿತಂ;

ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ನ ರೋದಾಮಿ, ಗತೋ ಸೋ ತಸ್ಸ ಯಾ ಗತೀ’’ತಿ. –

ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ. ತತ್ಥ ಯಥಾಪಿ ಬ್ರಹ್ಮೇ ಉದಕುಬ್ಭೋ, ಭಿನ್ನೋ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಉದಕಘಟೋ ಮುಗ್ಗರಪ್ಪಹಾರಾದಿನಾ ಭಿನ್ನೋ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಯೋ ಪುನ ಪಾಕತಿಕೋ ನ ಹೋತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಸಕ್ಕೋ ತೇಸಂ ಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ‘‘ಸಮ್ಮದೇವ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಮರಣಸ್ಸತಿ ಭಾವಿತಾ, ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಕಸಿಆದಿಕರಣಕಿಚ್ಚಂ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ತೇಸಂ ಗೇಹಂ ಸತ್ತರತನಭರಿತಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಾ ದಾನಂ ದೇಥ, ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಥ, ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ಓವದಿತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ತೇಸಂ ನಿವೇದೇತ್ವಾ ಸಕಟ್ಠಾನಮೇವ ಗತೋ. ತೇಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಯೋ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತಾ ಯಾವತಾಯುಕಂ ಠತ್ವಾ ದೇವಲೋಕೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂಸು.

ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಜಾತಕಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ ಸಮುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಉಪರಿ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಉಪಾಸಕೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹೀತಿ.

ಉರಗಪೇತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಇತಿ ಖುದ್ದಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ ಪೇತವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ

ದ್ವಾದಸವತ್ಥುಪಟಿಮಣ್ಡಿತಸ್ಸ

ಪಠಮಸ್ಸ ಉರಗವಗ್ಗಸ್ಸ ಅತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.