೮. ಸತಿಪಟ್ಠಾನಕಥಾ

ಸತಿಪಟ್ಠಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೪. ಇದಾನಿ ಸಮಸೀಸಕಥಾನನ್ತರಂ ಅತ್ತನಾ ವುತ್ತಸ್ಸ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಸ್ಸ ಸಾಧಕೇ ಸತ್ತ ಅನುಪಸ್ಸನಾವಿಸೇಸೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ಕಥಿತಾಯ ಸುತ್ತನ್ತಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾಯ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಕಥಾಯ ಅಪುಬ್ಬತ್ಥಾನುವಣ್ಣನಾ. ತತ್ಥ ಸುತ್ತನ್ತೇ ತಾವ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಗಣನಪರಿಚ್ಛೇದೋ, ತೇನ ನ ತತೋ ಹೇಟ್ಠಾ, ನ ಉದ್ಧನ್ತಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಪರಿಚ್ಛೇದಂ ದೀಪೇತಿ. ಇಮೇತಿ ನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬನಿದಸ್ಸನಂ. ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಪುಗ್ಗಲಾಲಪನಂ. ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾತಿ ತಯೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಸತಿಗೋಚರೋಪಿ, ತಿಧಾ ಪಟಿಪನ್ನೇಸು ಸಾವಕೇಸು ಸತ್ಥುನೋ ಪಟಿಘಾನುನಯವೀತಿವತ್ತತಾಪಿ, ಸತಿಪಿ. ‘‘ಚತುನ್ನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾನಂ ಸಮುದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಞ್ಚ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೫.೪೦೮) ಹಿ ಸತಿಗೋಚರೋ ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪತಿಟ್ಠಾತಿ ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಪಟ್ಠಾನಂ. ಕಾ ಪತಿಟ್ಠಾತಿ? ಸತಿ. ಸತಿಯಾ ಪಟ್ಠಾನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ.

‘‘ತಯೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಯದರಿಯೋ ಸೇವತಿ, ಯದರಿಯೋ ಸೇವಮಾನೋ ಸತ್ಥಾ ಗಣಮನುಸಾಸಿತುಮರಹತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೩೦೪, ೩೧೧) ಏತ್ಥ ತಿಧಾ ಪಟಿಪನ್ನೇಸು ಸಾವಕೇಸು ಸತ್ಥುನೋ ಪಟಿಘಾನುನಯವೀತಿವತ್ತತಾ ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬತೋ ಪಟ್ಠಾನಂ, ಪವತ್ತಯಿತಬ್ಬತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೇನ ಪಟ್ಠಪೇತಬ್ಬತೋತಿ? ಸತಿಯಾ. ಸತಿಯಾ ಪಟ್ಠಾನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ. ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೩.೧೪೭) ಪನ ಸತಿಯೇವ ‘‘ಸತಿಪಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಪತಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಪಟ್ಠಾನಂ, ಉಪಟ್ಠಾತಿ ಓಕ್ಕನ್ದಿತ್ವಾ ಪಕ್ಖನ್ದಿತ್ವಾ ವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸತಿಯೇವ ಪಟ್ಠಾನಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ. ಅಥ ವಾ ಸರಣಟ್ಠೇನ ಸತಿ, ಉಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಉಪಟ್ಠಾನಂ. ಇತಿ ಸತಿ ಚ ಸಾ ಉಪಟ್ಠಾನಞ್ಚಾತಿಪಿ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ. ಇದಮಿಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾತಿ ಬಹುವಚನಂ ಕತನ್ತಿ? ಸತಿಬಹುತ್ತಾ. ಆರಮ್ಮಣಭೇದೇನ ಹಿ ಬಹುಕಾ ತಾ ಸತಿಯೋತಿ.

ಕತಮೇ ಚತ್ತಾರೋತಿ ಕಥೇತುಕಮ್ಯತಾಪುಚ್ಛಾ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಾಸನೇ. ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಸಂಸಾರೇ ಭಯಂ ಇಕ್ಖತೀತಿ ಭಿಕ್ಖು. ಸೇಸಪದಾನಂ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾ ಪನೇತ್ಥ ಸುತಮಯಞಾಣಕಥಾಯ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾಯಂ ವುತ್ತಾಯೇವಾತಿ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವತಾ ಚತ್ತಾರೋವ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ವುತ್ತಾ ಅನೂನಾ ಅನಧಿಕಾತಿ? ವೇನೇಯ್ಯಹಿತತ್ತಾ. ತಣ್ಹಾಚರಿತದಿಟ್ಠಿಚರಿತಸಮಥಯಾನಿಕವಿಪಸ್ಸನಾಯಾನಿಕೇಸು ಹಿ ಮನ್ದತಿಕ್ಖವಸೇನ ದ್ವೇಧಾ ದ್ವೇಧಾ ಪವತ್ತೇಸು ಮನ್ದಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಚರಿತಸ್ಸ ಓಳಾರಿಕಂ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೋ, ತಿಕ್ಖಸ್ಸ ಸುಖುಮಂ ವೇದನಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ. ದಿಟ್ಠಿಚರಿತಸ್ಸಾಪಿ ಮನ್ದಸ್ಸ ನಾತಿಪ್ಪಭೇದಗತಂ ಚಿತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೋ, ತಿಕ್ಖಸ್ಸ ಅತಿಪ್ಪಭೇದಗತಂ ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸನಾಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ. ಸಮಥಯಾನಿಕಸ್ಸ ಚ ಮನ್ದಸ್ಸ ಅಕಿಚ್ಛೇನ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ ಪಠಮಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೋ, ತಿಕ್ಖಸ್ಸ ಓಳಾರಿಕಾರಮ್ಮಣೇ ಅಸಣ್ಠಹನತೋ ದುತಿಯಂ. ವಿಪಸ್ಸನಾಯಾನಿಕಸ್ಸಪಿ ಮನ್ದಸ್ಸ ನಾತಿಪ್ಪಭೇದಗತಾರಮ್ಮಣಂ ತತಿಯಂ, ತಿಕ್ಖಸ್ಸ ಅತಿಪ್ಪಭೇದಗತಾರಮ್ಮಣಂ ಚತುತ್ಥಂ. ಇತಿ ಚತ್ತಾರೋವ ವುತ್ತಾ ಅನೂನಾ ಅನಧಿಕಾತಿ.

ಸುಭಸುಖನಿಚ್ಚಅತ್ತವಿಪಲ್ಲಾಸಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ ವಾ. ಕಾಯೋ ಹಿ ಅಸುಭೋ, ತತ್ಥ ಚ ಸುಭವಿಪಲ್ಲಾಸವಿಪಲ್ಲತ್ಥಾ ಸತ್ತಾ. ತೇಸಂ ತತ್ಥ ಅಸುಭಭಾವದಸ್ಸನೇನ ತಸ್ಸ ವಿಪಲ್ಲಾಸಸ್ಸ ಪಹಾನತ್ಥಂ ಪಠಮಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ವುತ್ತಂ. ಸುಖಂ ನಿಚ್ಚಂ ಅತ್ತಾತಿ ಗಹಿತೇಸುಪಿ ಚ ವೇದನಾದೀಸು ವೇದನಾ ದುಕ್ಖಾ, ಚಿತ್ತಂ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ, ತೇಸು ಚ ಸುಖನಿಚ್ಚಅತ್ತವಿಪಲ್ಲಾಸವಿಪಲ್ಲತ್ಥಾ ಸತ್ತಾ. ತೇಸಂ ತತ್ಥ ದುಕ್ಖಾದಿಭಾವದಸ್ಸನೇನ ತೇಸಂ ವಿಪಲ್ಲಾಸಾನಂ ಪಹಾನತ್ಥಂ ಸೇಸಾನಿ ತೀಣಿ ವುತ್ತಾನೀತಿ ಏವಂ ಸುಭಸುಖನಿಚ್ಚಅತ್ತವಿಪಲ್ಲಾಸಪ್ಪಹಾನತ್ಥಂ ವಾ ಚತ್ತಾರೋವ ವುತ್ತಾ. ನ ಕೇವಲಞ್ಚ ವಿಪಲ್ಲಾಸಪ್ಪಹಾನತ್ಥಮೇವ, ಚತುರೋಘಯೋಗಾಸವಗನ್ಥಉಪಾದಾನಅಗತಿಪ್ಪಹಾನತ್ಥಮ್ಪಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಾಹಾರಪರಿಞ್ಞತ್ಥಮ್ಪಿ ಚತ್ತಾರೋವ ವುತ್ತಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೩೫. (ಕ) ಸುತ್ತನ್ತನಿದ್ದೇಸೇ ಪಥವೀಕಾಯನ್ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ರೂಪಕಾಯೇ ಪಥವೀಧಾತು. ಸಕಲಸರೀರೇ ಪನ ಪಥವೀಧಾತೂನಂ ಬಹುಕತ್ತಾ ಸಬ್ಬಪಥವೀಧಾತುಸಙ್ಗಹತ್ಥಂ ಸಮೂಹತ್ಥೇನ ಕಾಯಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ. ಆಪೋಕಾಯಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಕೇಸಕಾಯಾದೀನಮ್ಪಿ ಬಹುಕತ್ತಾ ಕೇಸಕಾಯಾದಿಗಹಣಂ ಕತಂ. ವಕ್ಕಾದೀನಿ ಪನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ಕಾಯಗ್ಗಹಣಂ ನಾರಹನ್ತೀತಿ ತೇಸಂ ಗಹಣಂ ನ ಕತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

(ಖ) ಸುಖಂ ವೇದನನ್ತಿಆದೀಸು ಸುಖಂ ವೇದನನ್ತಿ ಕಾಯಿಕಂ ವಾ ಚೇತಸಿಕಂ ವಾ ಸುಖಂ ವೇದನಂ. ತಥಾ ದುಕ್ಖಂ ವೇದನಂ. ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದನನ್ತಿ ಪನ ಚೇತಸಿಕಮೇವ ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಂ. ಸಾಮಿಸಂ ಸುಖಂ ವೇದನನ್ತಿ ಛ ಗೇಹಸಿತಸೋಮನಸ್ಸವೇದನಾ. ನಿರಾಮಿಸಂ ಸುಖಂ ವೇದನನ್ತಿ ಛ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಸೋಮನಸ್ಸವೇದನಾ. ಸಾಮಿಸಂ ದುಕ್ಖಂ ವೇದನನ್ತಿ ಛ ಗೇಹಸಿತದೋಮನಸ್ಸವೇದನಾ. ನಿರಾಮಿಸಂ ದುಕ್ಖಂ ವೇದನನ್ತಿ ಛ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತದೋಮನಸ್ಸವೇದನಾ. ಸಾಮಿಸಂ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದನನ್ತಿ ಛ ಗೇಹಸಿತಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾ. ನಿರಾಮಿಸಂ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವೇದನನ್ತಿ ಛ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಸಿತಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾ.

(ಗ) ಸರಾಗಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿಆದೀನಿ ಞಾಣಕಥಾಯಂ ವುತ್ತತ್ಥಾನಿ.

(ಘ) ತದವಸೇಸೇ ಧಮ್ಮೇತಿ ತೇಹಿ ಕಾಯವೇದನಾಚಿತ್ತೇಹಿ ಅವಸೇಸೇ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮೇ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ತೇನ ಞಾಣೇನಾತಿ ತೇನ ಸತ್ತವಿಧೇನ ಅನುಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇನ. ಯಾನಿ ಪನೇತ್ಥ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಅವುತ್ತತ್ಥಾನಿ, ತಾನಿ ಹೇಟ್ಠಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವುತ್ತತ್ಥಾನೇವಾತಿ.

ಸತಿಪಟ್ಠಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.